PRZYCZYNY PRZEBIEG I SKUTKI ODKRYĆ GEOGRAFICZNYCH

PRZYCZYNY:

1. polityczne:

  - zdobycie Konstantynopola przez Turków,

  - ograniczenie znaczenia handlu lewantyńskiego.

2. społeczne:

  - zakończenie wojny z Maurami w Hiszpanii pozbawiło źródeł utrzymania rycerstwa hiszpańskiego i portugalskiego,

  - sukcesja feudalna, czyli dziedziczenie majątku przez najstarszego syna, zmuszało jego braci do szukania innych źródeł utrzymania,

  - chęć sławy.

3. ekonomiczne:

  - ujemny bilans w handlu z krajami Orientu,

  - odpływ szlachetnych kruszców z Europy,

  - poszukiwanie kruszców w Indiach i Afryce,

  - gospodarka towarowa wymagała waluty srebrnej i złotej

4. naukowe:

  -chęć udowodnienia, że Ziemia jest okrągła,

  - humanistyczne zainteresowanie światem,

  - chęć znalezienia morskiej drogi do Indii,

  - wynalezienie busoli i zbudowanie karaweli,

  - powstanie dokładniejszych map i globusa.

5. religijne:

  - próby szerzenia wiary chrześcijańskiej.

PRZEBIEG:

- Portugalczyk - Bartłomiej Diaz w 1488 roku odkrył południowy kraniec Afryki nazwany później Przylądkiem Dobrej Nadziei,

  - Włoch - Krzysztof Kolumb w czasie swoich wypraw w latach 1492-1506 odkrył m. in. San Salwador, Kubę i Haiti,

  - Portugalczyk - Vasco da Gama w latach 1497-1498 dopłynął do Indii drogą morską wokół południowych wybrzeży Afryki,

  - Portugalczyk - Ferdynand Magellan w 1519-1522 opłynął świat (choć sam Magellan zginął na Filipinach w walce z tubylcami, a jego wyprawę kontynuował del Cano, to ze względu na inicjatywę tą wyprawę przypisujemy właśnie jemu),

  - Hiszpan - Ferdynand Cortez w latach 1519-1521 zdobył Meksyk, uzależniając od siebie państwo Azteków,

  - Hiszpan - Franciszek Pizarro w latach 1532-1535 podporządkował sobie Peru, gdzie zamieszkiwali Inkowie.

SKUTKI:

1. dla Europy:

  -polityczne

  - podbijanie i uzależnianie ziem,

  - tworzenie kolonii,

  - rozwój niewolnictwa

  - podział Europy na: część zachodnią biorącą udział w odkryciach - tam rozwój handlu i przemysłu oraz część wschodnią, gdzie rozwinęło się rolnictwo,

  - spadek znaczenia starych dróg handlowych przez Morza Bałtyckie, Śródziemne, Czarne, a pojawienie się nowych przez Oceany: Atlantycki, Spokojny, Indyjski.

  - gospodarcze

  - przywiezienie olbrzymich ilości złota i srebra,

  - rozwój handlu,

  - spadek wartości pieniądza,

  - obniżenie cen niektórych towarów np. kawy,

  - przywiezienie nowych gatunków roślin i zwierząt,

  - upowszechnienie bawełny i innych upraw.

  - naukowe

  - odkrycie nowych lądów i mórz,

  - udoskonalenie mapy,

  - poznanie nowych kultur,

  - udowodnienie, że Ziemia ma kształt kuli.

  - kulturowe

  - rozwój chrześcijaństwa,

  - rozszerzenie horyzontów myślowych,

  - przeniesienie kultury europejskiej na inne kontynenty,

  - rozwój nauk.

2. dla Nowego Świata:

  - pozytywne

  - powstanie nowych miast i osad,

  - negatywne

  - wprowadzenie surowych rządów,

  - śmierć wielu Indian na choroby przywiezione przez Europejczyków i w skutek złego traktowania,

  - zniszczenie indiańskiej kultury,

  - wznoszenie budowli wzorowanych na europejskich.

3) PRZEDSTAWICIELE WŁOSKIEGO ODRODZENIA I ICH DOKONANIA

Włochy

  * Leonardo da Vinci twórca m.in. „Mona Lisy”, „Damy z gronostajem”, „Ostatniej wieczerzy” i wielu innych dzieł sztuki;

  * Michał Anioł Buonarroti (1475 – 1564) – rzeźbiarz, autor m.in. fresków w kaplicy Sykstyńskiej i w pałacu watykańskim, „Mojżesza”, „Piety”, grobowca Medyceuszy oraz kopuły w bazylice św. Piotra w Rzymie;

  * Tycjan autor m.in. „ Wenus z Milo”, „Wniebowzięcie Najświętszej Maryi Panny” , „Ecce homo”  oraz licznych portretów władców i papieży;

  * Rafael Santi (1486 – 1520) – budował Bazylikę św. Piotra w Rzymie, malował freski w salach watykańskich oraz obrazy Matki Bożej np.: Madonna ze szczygłem, Madonna Sykstyńska oraz obrazy przedstawiające Pana Jezusa np.: „Przemienienie”. R. Santi jest również autorem dzieła zatytułowanego „Szkoła ateńska” oraz wielu innych arcydzieł sztuki;

  *  Filippo Brunolleschi (1377 – 1446) – autor pierwszej konstrukcji kopuły, która stała się charakterystyczną formą architektoniczną w czasie renesansu;

  * Mikołaj Machiavelli autor książki pt.: „Książe”, w której padło słynne stwierdzenie, że „cel uświęca środki” (makiawelizm) wskazujące na władzę, która nie przebiera w środkach, aby dojść do wybranego celu. Według makiawelizmu władca ma prawo stosować wszelkie środki (nawet przemoc) dla zapewnienia swoim poddanym dobrobytu;

  * Giordano Bruno – duchowny, filozof, astronom;

  * Galileusz (Galileo Galilei) – fizyk, filozof i astronom, zwolennik heliocentrycznej budowy świata.

 Niderlandy

  * Erazm z Rotterdamu (1467 – 1536) – holenderski duchowny, pisarz, filozof i pedagog, autor dzieła zatytułowanego „Podręcznik żołnierza Chrystusowego” oraz „Pochwała głupoty”, w którym krytykował wyższe warstwy społeczne. Kościół według autora powinien pełnić funkcje służebne wobec społeczeństwa, a nie odwrotnie. Erazm podkreślał znaczenie zgody i pokoju w państwie, krytykował zaś kłótnie i wojny;

  * Piotr Bruegel Starszy – malarz zwany „Chłopskim”, ze względu na tematykę obrazów, np. „Wesele Chłopskie”, „Ślepcy”, „Pejzaż z upadkiem Ikara”. Równie słynne obrazy to: "Wieża Babel", „Nawrócenie Szawła” - i wiele innych.

 Francja

  * Franciszek Rabelais – poeta, pisarz satyryczny, duchowny i lekarz, autor utworu pt. „Gargantu i Pantagruel”,

  * Piotr Ronsard - poeta, twórca grupy poetyckiej zwanej „Plejadą”.

Anglia

  * Tomasz Morus autor dzieła pt. „Utopia” , w którym propagował socjalizm utopijny i równość społeczną (egalitaryzm),

  * Wiliam Szekspir  autor znanych utworów m.in. „Hamlet” i „Makbet”.

Polska

  * Mikołaj Rej z Nagłowic – poeta, który jako pierwszy zaczął pisać w języku polskim, również autor m.in. dzieła zatytułowanego : „Krótka rozprawa miedzy panem wójtem a plebanem” oraz wielu fraszek,

  * Jan Kochanowski z Czarnolasu – poeta autor pieśni, fraszek, trenów oraz utworu pt. „Odprawa posłów greckich”,

  * Mikołaj Gomółka urodzony pod Sandomierzem  był muzykiem, kompozytorem i instrumentalistą, skomponował m.in. muzykę do Psalmów Jana Kochanowskiego,

  * Mikołaj Kopernik – kanonik warmiński, astronom, matematyk, lekarz, poeta, autor teorii heliocentrycznej, która przedstawił w dziele zatytułowanym „O obrotach sfer niebieskich”,

  * Maciej Miechowita – kanonik krakowski, lekarz, historyk, geograf, alchemik. Profesor Akademii Krakowskiej autor dzieła z zakresu nowożytnej geografii zatytułowanego „Traktat o dwóch Sarmacjach”,

  * Marcin Kromer - historyk i pisarz, biskup warmiński, kronikarz, autor licznych dzieł historycznych m.in. „Polonia”,

  * Jan Długosz – był autorem monumentalnych, łacińskich „Roczników czyli Kronik sławnego Królestwa.” („Dzieje Polski”),

  * Andrzej Frycz Modrzewski – sekretarz królewski i pisarz polityczny, autor dzieła zatytułowanego: „O naprawie Rzeczypospolitej”, w której pisał o obyczajach, prawach, wojnie, Kościele i szkole za czasów Zygmunta I Starego.

4) WOLNE ELEKCJE ZASADY WOLNEJ ELEKCJI PIERWSZE ELEKCJE RZECZPOSPOLITEJ

Wolna elekcja – wybór monarchy nie przestrzegający zasad sukcesji dynastycznej. Na elekcji szlachta głosowała województwami w obecności posłów, którzy zanosili jej głosy do senatu: wybór króla ogłaszał marszałek, mianował natomiast prymas. Pierwsza wolna elekcja w Polsce odbyła się w roku 1573 we wsi Kamień pod Warszawą, rok po bezpotomnej śmierci ostatniego z Jagiellonów – Zygmunta Augusta. Później ustalono stałe miejsce, w którym odbywała się elekcja, była to wieś Wola pod Warszawą.

Pierwsza udokumentowana elekcja na tron Polski odbyła się w roku 1386, a osobą która została wybrana na władcę ówczesnego państwa polskiego był Władysław Jagiełło. Chociaż zasada elekcji w podobnym kształcie obowiązywała do 1572, czyli do wymarcia Jagiellonów (blisko 200 lat) i była w rzeczywistości tylko zatwierdzeniem członka dynastii panującej, nie utrzymała się dalej. Głównym powodem takiej sytuacji był problem z wyborem władcy. Ostatni król z dynastii Jagiellonów Zygmunt II August zm. 7 lipca 1572 r. Otwierało to nowy okres w dziejach monarchii w Rzeczypospolitej – w Polsce nastało bezkrólewie.

Zasady: 

  - gwarantowały szlachcie zachowanie przywilejów

  - określały zasady ustroju i prawa Rzeczpospolitej

  - nakazywały królowi zwoływanie sejmu walnego co dwa lata

  - król na stałe ma przy swoim boku radę doradczą złożoną z czterech senatorów (tak zwanych rezydentów)

  - nie pozwalały na używanie tytułu dziedzicznego; król miał być wybierany tylko poprzez wolną elekcję

  - politykę wewnętrzną i zagraniczną poddawały kontroli sejmu

  - zabraniały podejmować istotnych decyzji politycznych królowi bez zgody senatorów przebywających na dworze królewskim

  - ukazywały zależność monarchy od praw Rzeczpospolitej, czyli od szlachty, która te prawa sporządzała

  - obywatele mają prawo do wolności wyznania

  - zezwalały na wypowiedzenie królowi nieposłuszeństwa - rokoszu, w wypadku łamania przez niego przywilejów szlacheckich

5) ROZWÓJ GOSPODARKI FOLWARCZNO-PAŃSZCZYŹNIANEJ

Jednym z wydarzeń w Polsce było rozwiniecie folwarku pańszczyźnianego, który umożliwiał uzyskiwanie bardzo dużych zysków.

Folwarki mogły rozwijać się dzięki : 

- dobra koniunktura na zboże, wysokie ceny które wzrosły kilkakrotnie, bo część ludu zajęła się rzemiosłem.

- Umocniła się przewaga szlachty polskiej – szlachta osiadła

- darmowa- tania praca chłopa – odsuwa mieszczaństwo od konkurencji

- spadła wartość pieniądza

- b. Duże obszary niczyje- pustki

- łatwo można wykupić folwarki sołtysie

- rynki zewnętrzne

- wzrosła liczba ludności w Polsce – czyli większe zapotrzebowanie na produkty rolne

- odzyskanie Pomorza gdańskiego –sprzedano je w Niderlandach

W XV i XVI wieku rozwija się folwark pańszczyźniany

Folwark pańszczyźniany- to duże gospodarstwo szlacheckie liczące od 60 do 80 hektarów, na którym wykorzystywano darmowa prace chłopa jako podstawę rolna ( gospodarowania)

TYPY FOLWARKÓW:

folwark zbożowy- nastawiony na rynki zewnętrzne. Podstawą transportu był spływ rzeczny- najtańsza i najbezpieczniejsza droga (Bug, Wisła)

folwark nastawiony na rynek wewnętrzny, cieszył się większym profilem produkcji. Nie tylko zboże, ale także hodowano zwierzęta, stawy rybne, pasieki.

Rozwinęło się targowisko- targi, gdzie sprzedawano produkty (środa, piątek) Szlachta powiększyła swoje gospodarstwa był to jedyny sposób na zwiększenie produkcji. Powiększono gospodarkę. Podstawą była pańszczyzna, czyli darmowa praca chłopa na polu. Chłop musiał odpracować 1-do kilku dni w tygodniu za łan ziemi (1łan- 17 hektarów) Różnicuje się ona (różna wartość) Zbiegostwa chłopów- uciekali oni z ziemi gdzie było dużo praw. Uciekali do miast szukając lepszego bytu – odcięto drogę. Jeśli ktoś uciekł był uważany za zbiega. W1496 roku wydano przywilej piotrkowski – tylko jedno dziecko może się uczyć. W XVI wieku rozpoczyna się zwiększenie dni pańszczyzny. Chłop coraz mniej będzie wydajny, bardziej skłonny do ucieczki. Do końca XVI w. gospodarka rozwijała się sprawnie. POLSKA- spichlerz Europy przez Gdańsk. Rozwijały się miasta nad spływami rzecznymi. Szlachta nie inwestowała. Gospodarka ekstensywna – wzrost produkcji nie dzięki ilości ziemi, ale dzięki powiększeniu arsenału upraw. Polska miała dodatni bilans. Mieszczaństwo gaśnie, jest słabe, ograniczone przywilejami szlacheckimi. Dość dobra pozycja chłopów. Ten wiek nazwany jest ZŁOTYM wiekiem.

6) PRZYCZYNY I PRZEBIEG WOJNY ZE SZWECJĄ

I Przyczyny

- Panowanie nad Bałtykiem

- Roszczenia Wazów do tronu szwedzkiego

- Konflikt religijny (Szwecja – protestanci, Zygmunt III Waza – gorliwy katolik)

- W Szwecji brakowało ziem pod uprawę

II Skutki

- Utrata większej części Inflant przez Polskę i przegranie rywalizacji o dominacje nad morzem Bałtyckim

- Utrata zwierzchności nad Prusami Książęcymi

- Ogromne straty demograf. I ekonom., zniszczenie gosp.

- Spadek autorytetu króla, wzrost opozycji magnackiej

7) PRZYCZYNY I PRZEBIEG WOJNY Z ROSJĄ

I Przyczyny

- Rosja chce zdobyć dostęp nad Bałtykiem, a Pol. Musi utrzymać pory poza Gdańskiem

- Zajęcie dużej cz. Inflant przez Iwana IV Groźnego (Rosję) w XVI w. 

- „Zbieranie ziem ruskich”

II Skutki

- Polska bardzo osłabiona oraz utraciła znaczenie międzynarodowe

- Rosja wyrosła na mocarstwo, uzyskała prawo interwencji w wewnętrzne Sprawy Polski

8) PRZYCZYNY I PRZEBIEG WOJNY Z TURCJĄ

I Przyczyny

- Najazdy Tatarów na ziemie Polskie i Kozaków na ziemie Turcji

- Wyprawy magnatów kresowych na Mołdawię i Wołoszczyznę

II Skutki

- Utrata wpływów w księstw naddunajskich przez Polskę

9) POWSTANIE CHMIELNICKIEGO

Przyczyny wybuchu powstania Chmielnickiego:

- dążenie magnatów polskich do uczynienia z kozaków chłopów pańszczyźnianych

- dążenie kozaków do zwiększenia rejestru kozackiego

(rejestr kozacki: spis kozaków - żołnierzy będących

na usługach Rzeczpospolitej i otrzymujących żołd)

- konflikty wyznaniowe, próby narzucenia kozakom unii brzeskiej

- osobista niechęć Chmielnickiego do polskiej szlachty

Przebieg:

1648- wybuchło powstanie pod wodzą Bohdana Chmielnickiego (należał do zwolenników utrzymania wzorowych stosunków z królem na Ukrainie i za spokojem. Po powrocie na Ukrainę był pisarzem wojsk zaporowskich i gospodarzył się na swoim. Czapiński najechał na gospodarkę Chmielnickiego, zgwałcił jego żonę, zabił synka a samego Bohdana wziął do więzienia. Gdy wyszedł z niewoli szukał sprawiedliwości w sadach, jednak jako Ukrainiec nie znalazł jej. Wyjechał więc na Sicz i wybuchło powstanie, które dzieliło się na 3 części.

I etap powstania (01-10 1648)

II etap powstania (1649-1651)

III etap powstania (1652-1658)

I etap Kozacy wspomagani przez Tatarów (wysłano husarię) pokonali wojska koronne nad Żółtymi Wodami, pod Korsuniem i pod Piławcami i doszli do Lwowa i Zamościa. Polacy zbagatelizowali powstanie i ponieśli klęski. Zwycięstwo Kozaków spowodowało powstanie. Żydzi adminiostrowali Ukraińców ich dobrami. Tę ciężką sytuację pogłębiła śmierć króla Władysława IV w 1648. Przeprowadzono wolną elekcję. Nowym królem został brat Władysława Jana Kazimierza. Na elekcji walczyły ze sobą dwa obozy, które dążyły do rozwiązania problemu Kozaków. Dwa ugrupowania:

1) Liberale ugrupowanie (kanclerz Ossoliński i Bracłowski A. Kisiel)

2) Radykalne ugrupowanie (Jeremii Wiśniowiecki)

Król był za drugim rozwiązaniem –siłowym.

II etap Armia polska zostaje oblężona pod twierdzą ZBARAŻ (największa twierdza Polska), głównym celem twierdzy było zatrzymanie ataku Tatarów i Ukraińców. Jan Kazimierz z przychodzi z odsieczą. Jan Kazimierz i Chmielnicki podpisali ugodę Zborowską (pod Zborowem) (tymczasową). Wytyczono 3 wojska Ukraińskie.

1) kijowskie

2) czermichowskie

3) bracławskie

Chmielnicki otrzymał tytuł hetmana i król zobowiązał się do zwiększenia rejestru Kozaków.

1651- bitwa pod Beresteczkiem trwała 3 dni, zakończyła się klęska kozaków. Podpisano kolejną ugodę w Białej Cerkwi- doszło do zmniejszenia rejestru kozaków i okrojono województwa Ukraińców.

III etap rozpoczął się klęską armii koronnej pod Bahotem- doszło do integracji Rosji, która chciała rozszerzyć swoje wpływy na Ukrainę. W Peresławiu poselstwo rosyjskie zawarło ugodę z radą kozacką o przyłączenie Ukrainy naddnieprzańskiej do Rosji i poddaniu Kozaczyzny zwierzchnictwu cara.

Skutki powstania Chmielnickiego:

- zmniejszenie i zubożenie ludności ukraińskiej

- podzielenie Ukrainy między Polske a Rosje

- wzrost znaczenia Rosji i Turcji

- osłabienie Polski

- utrata ziem wschodnich

10) SKUTKI WOJEN DLA RZECZPOSPOLITEJ W XVII W. 

  - osłabienie pozycji Polski na arenie międzynarodowej

  - osłabienie wewnętrzne

  - utrata terytorium (Inflanty oraz wschodnie województwa)

  - spadek liczby ludności

  - decentralizacja władzy

  - wzrost śmiertelności

  - kryzys w rolnictwie, handlu i armii

  - wzrost ksenofobii

  - zaostrzenie kontrreformacji

  - utrata zależności lennej Prus

11) ABSOLUTYZM WE FRANCJI

Absolutyzm-  forma rządów polegająca na sprawowaniu pełnej niepodzielnej władzy przez jedną osobę która nie podlegała żadnej kontroli.

Narodziny: założenia absolutyzmu określił prawnik Jean Bodin w II poł XVI w. ta forma rządów umocniła się za rządów Henryka IV Burbona.

Główne zasady

-skupienie władzy w ręku panującego

-silna dynastia dbająca o umocnienie swojej pozycji

-dążenie monarchy do powiększenia terytorium państwa

-nowoczesna dobrze wyszkolona liczna armia i flota

-osłabienie pozycji kościoła

-rozwinięta administracja i policja

-fiskalizm

-ograniczenie transportu na rzecz rozwoju własnego przemysłu

Czołowi działacze

Ludwik XIV- jego polityczna dewiza to “państwo to ja” był jedynym prawodawcą najwyższym sędzią. Po śmierci kardynała Mozariniego zlikwidował urząd pierwszego ministra i samodzielnie sprawował władzę

Kardynał Armand Richelieu- pierwszy minister Ludwika XIII. Celami jego polityki było umocnienie pozycji Burbonów w kraju i za granicą. Dążył do ograniczenia wpływów dwóch sił opozycyjnych arystokratów i hugenotów. Jego polityczną dewizą było to że wszystko musi być podporządkowane interesowi państwa

Kardynał Juliusz Mazarini- pochodzący z Włoch pierwszy minister kierował Francją w czasach małoletniości Ludwika XIV stłumił bunt trwający w latach 1648-1653 tzw Frondę w wyniku czego opozycja poniosła klęskę a absolutyzm się umocnił.

Wpływ na zmiany w życiu

Społecznym - zniesienie edyktu nantejskiego

-utrata wpływów politycznych przez hugenotów “edykt łaski” z 1629r zapewnił im wolność wyznania

- niezadowolenie poddanych spowodowane wzrostem podatków

-wzrost ekonomicznej pozycji mieszczaństwa gromadził ono coraz większe kapita w przyszłości ratować miało skarb państwa poprzez udzielanie pożyczek władcy

Gospodarczym - merkantylizm polityka ekonomiczna popularna w XVIIw główne założenia było że bogactwem państwa jest rozwinięty przemysł produkujący na eksport, eksport powinien przewyższać import dzięki czemu bilans handlowy będzie dodatni.

-rozwój floty

-utworzenie kompani do handlu z Rosją Indiami i Ameryką

-rozwój rolnictwa

Kulturalnym - powołanie Akademii Francuskiej

-powstanie Akademii Nauk

-Wersal nowa siedziba Ludwika XIV i jego dworu centrum sztuki barokowej król mecenatem sztuki i nauki

- moda na obyczajowość i język francuski w całej Europie

Politycznym - sprawowanie niepodzielnej władzy przez króla

-rozbudowa aparaty policyjnego służącemu królowi

- przyłączenie do Francji Flandrii, Alzacji, Lotaryngii, Luksemburga

- udział w wojnie o sukcesję hiszpańską upadek hegemonii Francji w Europie- zrównoważenie sił Francji i Anglii

12) OKOLICZNOŚCI WYBORU ST. AUGUSTA PONIATOWSKIEGO

13)REFORMY SEJMU CZTEROLETNIEGO

a) reforma wojskowa- zwiększenie ilości wojsk (100 tys. armia) zrealizowano 57 tys.

b) reforma skarbowa- szlachta będzie płacić podatki od dochodów w wysokości 10%, duchowieństwo 20%, a z dóbr królewskich 50% 

c) prawo o miastach 18 kwiecień 1791 (poprzedzony tzw. ?Czarną Procesją? na czele,

której stanął Jan Dekret- prezydent miasta Warszawy)

- udział 24 przedstawicieli miast w Sejmie, ale tylko z głosem doradczym

- powstaje samorząd w miastach (tzw. miejski)

- mieszczanie będą mogli nabywać dobra ziemskie

- nietykalność osobista (wolność osobista mieszczan)

- będą mogli piastować niższe urzędy

d) Konstytucja 3 maja 1791r.

- Polska monarchią dziedziczną

- zniesiono liberum veto i wolną elekcję

- trójpodział władzy

- władza ustawodawcza w rękach sejmu, który miał 2 izby, w izbie poselskiej 204 posłów,

a w senacie 132 senatorów

- władzę wykonawczą sprawował król i straż praw (prymas 5 ministrów)

- władza sądownicza w rękach sąsiadów ziemskich, miejskich i Trybunału Koronnego

- chłopi pod opieką prawa

14) KULTURA POLSKIEGO OŚWIECENIA

- nawrót zainteresowania kulturą starożytnej Grecji i Rzymu

-odrodzenie studiów nad językami klasycznymi i literaturą antyczną

-powstanie krytyki historyczno-literackiej ( L. Valla)

-rozwój języków narodowych

-cel sztuki- oddanie harmonii i piękna świata

-odwoływanie się przez artystów do estetycznych kanonów antyku

- człowiek w centrum zainteresowania

-humanizm podstawową ideą filozoficzną

- pobożność nowoczesna

- upowszechnianie laickiego światopoglądu

-rozkwit nauki, literatury, sztuki i muzyki

-upowszechnianie na wysoką skalę miejskiego mecenatu sztuki

15) ROZBIORY RZECZPOSPOLITEJ W XVIII W. 

I rozbiór Polski - 1772 r.

W wyniku pierwszego rozbioru Rzeczpospolita straciła na rzecz Rosji, Prus i Austrii część swoich ziem oraz zamieszkującą je ludność. W granicach trzech zaborców znalazły się następujące ziemie polskie:

Rosja - ziemie pomiędzy Dźwiną, Drucią i Dnieprem. Tereny te stanowiły razem 92 tys. km2. Mieszkało na nich 1,3 mln ludzi.

Prusy - województwo chełmińskie (oprócz Torunia i Gdańska), malborskie i pomorskie, Warmia, obszar nad Gopłem i Notecią. Całość tych pruskich nabytków terytorialnych liczyła 36 tys. km2, zamieszkanych przez 580 tys. osób.

Austria - południowa część województwa sandomierskiego i krakowskiego, prawie całe województwo ruskie (oprócz ziemi chełmskiej) i bełskie. Był to obszar około 83 tys. km2, zamieszkany przez 2,6 mln ludzi.

Państwa zaborcze zażądały od polskiego sejmu zatwierdzenia tego rozbioru. Przeciw okrojeniu Rzeczypospolitej protestował król Stanisław August Poniatowski, który próbował wpłynąć na inne dwory europejskie. Na samym posiedzeniu sejmu ratyfikacji traktatu rozbiorowego w dramatyczny sposób sprzeciwili się niektórzy posłowie, w tym zwłaszcza T. Rejtan. Mimo to wraz z traktatem rozbiorowym sejm ratyfikował inne, niekorzystne dla Rzeczypospolitej, układy handlowe i gospodarcze. Zawiązany pod węzłem konfederacji sejm przeprowadził także pewne reformy struktury władzy w państwie - powołana została Rada Nieustająca, wprowadzono reformy w dziedzinie skarbu, powiększono stan liczebny wojska do 30 tys. żołnierzy. Bardzo istotne było utworzenie Komisji Edukacji Narodowej (KEN).

II rozbiór Polski - 1793 r.

Do drugiego rozbioru Polski doszło po przegranej przez Polskę wojnie z Rosją w 1792 r. Celem tej wojny była obrona Konstytucji 3 Maja. Król Stanisław A. Poniatowski na żądanie Katarzyny II zaniechał walki i przystąpił w VII.1792 r. do konfederacji targowickiej. Decyzji króla sprzeciwili się niektórzy działacze stronnictwa patriotycznego i zwolennicy reform, którzy jakiś czas później opuścili Polskę. 23 stycznia 1793 r. Rosja i Prusy zawarły nową konwencję rozbiorową. W celu jej zatwierdzenia zwołano sejm do Grodna w 1793 r. Sejm ten, na którym większość stanowili uczestnicy konfederacji targowickiej ratyfikował rozbiór, a zatem następujące cesje terytorialne:

Rosja - ziemie Ukrainy i Białorusi po linię rzek Druja-Pińsk-Zbrucz. Obszar ten liczył około 280 tys. km2 oraz 3 mln ludzi.

Prusy - Toruń i Gdańsk, województwo poznańskie, gnieźnieńskie, kaliskie, łęczyckie, sieradzkie, inowrocławskie, płockie, brzesko-kujawskie, ziemię dobrzyńską, na wschodzie część województwa mazowieckiego i rawskiego. Nabytki te liczyły około 58 tys. km2; zamieszkiwał je około 1 mln ludzi.

III rozbiór Polski - 1795 r.

Do trzeciego rozbioru Polski doszło po upadku powstania kościuszkowskiego w 1794 r., w którym Polacy próbowali przeciwstawić się rozbiorom. Rozbiór ten doprowadził do likwidacji Rzeczypospolitej i wymazania państwa polskiego z mapy Europy. Po długich rokowaniach państwa zaborcze uzgodniły 24 października 1795 r. jak ma przebiegać podział ziem Rzeczypospolitej:

Rosja - pozostałe ziemie ukraińskie, białoruskie, litewskie, czyli obszar położony na wschód od linii rzeki Bug i Niemirów-Grodno. Do Rosji wcielono zatem obszar liczący około 120 tys. km2, zamieszkany przez 1,2 mln ludzi.

Prusy - reszta Mazowsza (z Warszawą) i Podlasia, skrawki Małopolski i Żmudzi. Było to łącznie 55 tys. km2; mieszkało na tym obszarze około 1 mln osób.

Austria - pozostała część Małopolski (między Pilicą a Bugiem) z Krakowem oraz część Mazowsza i Podlasia. Powierzchnia tych ziem wynosiła około 47 tys. km2; w granicach Austrii znalazło się około 1,2 mln polskiej ludności.

Niedługo później król Stanisław A. Poniatowski został wywieziony przez Rosjan do Grodna, gdzie abdykował. Stało się to 25 listopada 1795 r. Ostateczną konwencję rozbiorową (tzw. konwencja petersburska) podpisano w 1797 r. w Petersburgu. Trzej zaborcy Polski zobowiązali się, że nie będą nigdy używać w swej tytulaturze nazwy Królestwo Polskie. Uregulowano ponadto kwestię zarówno długów Rzeczypospolitej, jak i samego króla Poniatowskiego.

16)POWSTANIE KOŚCIUSZKOWSKIE (1794)

1.Przyczyny

-II rozbiór Polski

-groźba kolejnego podziału kraju

-rewolucja we Francji

-uległość króla wobec zaborcy

-Rozpoczęcie wojny Rosji z Turcją,

zażądanie od Polaków stanu liczebnego wojska o połowę Termin marzec 1794.

2.Przebieg

-przysięga T.Kościuszki na rynku krakowskim 24 marca- naczelnik pow.

-b. pod Racławicami, kosynierzy, Bartosz Głowacki

-insurekcja warszawska- Jan Kiliński

-powstańczy rząd

-insurekcja wileńska-Jakub Jasiński

-uniwersał połaniecka- regulacja sytuacji chłopów (w.osobista, zmniejszenie pańszczyzny o połowę, zniesienie sądowej władzy panów nad chłopem)

-b. pod Szczekocinami (Prusy+Rosja)

-klęska pod Chełmem

-zdobycie Bydgoszczy- J.H. Dąbrowski

-klęska pod Maciejowicami- K. w niewoli

-upadek powstania, rozproszenie rzołnieży16 listopada pod Radoszycami

3.Skutki

-III rozbiór Polski

-więzienie polskich przywódców

17) PRZYCZYNY UPADKU PAŃSTWA POLSKIEGO W XVIII W. 

WEWNĘTRZNE

Wojny domowe; rządy oligarchów magnackich, prywata, samowola, pogoń za władzą; słabość gospodarcza i militarna; wiecznie pusty skarb, słabość systemu podatkowego; upadek sejmu; brak armii; spóźnione reformy; liberum veto; nieudolni władcy; wysługiwanie się magnatów obcym dworem; sarmatyzm.

ZEWNĘTRZNE

Ingerencja mocarstw; liczne wojny na wielu frontach; wzrost pozycji ( politycznej, gospodarczej i militarnej ) państw ościennych; narzucanie aktów prawnych: prawa kardynalne, Targowica; wciągnięcia Polski do wojny północnej; brak pomocy ze strony innych krajów; chęć poszerzenia terytorium, pusty skarb państwa

18) POWSTANIE STANÓW ZJEDNOCZONYCH

W latach 1619 – 1732 w Ameryce Północnej powstało 13 nowych kolonii angielskich, były to skupiska wielu narodowości, różniących się pod względem społecznym, religijnym, gospodarczym i politycznym. W połowie XVIII w. Liczba ludności wynosiła około 1,7 miliona, z czego tylko 2/5 stanowili Anglicy. Obok nich osiadli się też emigranci prawie z całej Europy, w tym i Polacy. W koloniach tych głównym zajęciem było rolnictwo. Na pd. powstawały wielkie latyfundia zatrudniające niewolników do pracy. Ich właściciele zakładali wielkie plantacje bawełny, tytoniu i ryżu. W drugiej połowie XVIII w. Pojawiły się obok nich fabryki. Przemysł w koloniach produkował nie tylko na potrzeby wewnętrzne ale i na eksport. Każda niemal kolonia miała:

- odrębny ustrój

- odrębną formę rządów

- obowiązywały prawa angielskie

- administracją kierowali gubernatorzy powoływani przez króla lub kolonistów

- zgromadzenia ustawodawcze miały tylko charakter doradczy

- posiadanie prawa wyborczego zależało id posiadanego majątku

- dlatego tylko najmożniejsi brali udział w wyborach (z tego powodu dochodziło do powstań uboższych mieszkańców)

Kolonie angielskie powstawały na terytoriach zamieszkiwanych przez Indian. Koloniści posuwając się na zachód siłą lub podstępem zabierali najżyźniejsze grunty i pastwiska dla siebie. Indian starali się zmusić do niewolniczej pracy, jednak bezskutecznie, bo Indianie nie przyzwyczajeni do ciężkiej pracy masowo wymierali lub zbiegali.

Rozwijające się wielkie latyfundia potrzebowały taniej siły roboczej. Najlepiej do pracy w takim klimacie nadawali się Murzyni. Murzyni w Ameryce byli niewolnikami, nazywano ich „żywym inwentarzem”, właściciel był panem ich życia i śmierci, mógł niewolnika sprzedać, wynająć, odstąpić. Murzyni nie posiadali żadnych praw politycznych i społecznych. Niewolnictwo rozwinęło się najbardziej w koloniach południowych.

Przyczyny wojny o niepodległość:

Anglia:

- przede wszystkim różnice ekonomiczne i polityczne między koloniami a metropolią. Anglia chciała, aby kolonie stanowiły bazę surowców i były rynkiem zbytu dla rozwijającego się przemysłu brytyjskiego

- Akt nawigacyjny z 1651 zabraniał przywożenia do kolonii i wywożenia z nich towarów na innych statkach niż angielskie

- Koloniom pozwalano wywozić określone produkty (tytoń, ryż, futra, len, konopie) tylko do Anglii

- zabraniano wytwarzania wielu produktów przemysłowych

- zabroniono zakładania manufaktur i fabryk

- zabroniono wysyłania do kolonii fachowców i maszyn

- ostro zwalczano rozwój przemysłu metalurgicznego

Koloniści:

- zmierzali do wszechstronnego rozwoju gospodarczego

- protestowały przeciwko polityce podatkowej prowadzoną przez metropolię

- protestowali przeciwko nowym cłom nakładanym na przywożone towary np. herbatę

- uważali że parlament angielski nie ma prawa narzucać im podatków, ponieważ nie zasiadają w nim przedstawiciele kolonii

- nowe podatki powinny być wprowadzane za zgodą lokalnych zgromadzeń ustawodawczych

Jednak te postulaty zostały przez metropolię odrzucone. Koloniści zastosowali więc bojkot towarów angielskich. W 1773 grupa mieszkańców Bostonu przebrana za Indian wdarła się na statki i zatopiła znajdujące się w nich ładunki herbaty – „bostońskie picie herbaty”. Anglicy zamknęli port w Bostonie. Wśród przywódców największe znaczenie zdobyli Waszyngton i Franklin – początkowo chcieli by zjednoczone kolonie stały się głównym ośrodkiem Anglii jednak przeszli na stronę zbrojnej walki z metropolią.

Deklaracja niepodległościowa – rozpoczęły się starcia zbrojne kolonistów z wojskami angielskimi. Wtedy przywódcy amerykańscy zwołali kongres kolonii do Filadelfii – 4 lipca 1776 proklamowano w nim niepodległość 13 kolonii jako Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej. Deklaracja zapowiadała wprowadzenie w kraju ustroju republikańsko – demokratycznego. Wodzem naczelnym został Jerzy Waszyngton.

Początkowo walki nie szły za dobrze, przed klęską chroniły ich tylko rozwijające się na szeroką skalę ruch partyzancki. Jednak w 1777 r. Pod Saratogą wojska amerykańskie rozbiły idące z Kanady wojska angielskie. Jedynie Francja wrogo nastawiona do Anglii wspierała powstańców bronią i pieniędzmi. PO wygranej amerykanów pod Saratogą Francja rozpoczęła wojnę z Anglią, a następnie przyłączyły się do niej(F.) Hiszpania i Holandia, pozostałe państwa ogłosiły zbrojną neutralność. Odizolowania Anglia musiała walczyć na kilku frontach jednocześnie, co ułatwiło zadanie powstańcom.

Udział ochotników z Europy – we Francji powstawały komitety solidarności z walczącymi Amerykanami, gromadziły one żywność, broń, proch i mundury dla armii, wśród słynnych ochotników pomocy powstańcom był Francuz – Maria Józef de La Fayette, w obronie wolności amerykańskiej wzięli udział Polacy, szczególnie zasłużył się Tadeusz Kościuszko i Kazimierz Pułaski.

Zakończenie wojny – mimo otrzymanej pomocy wojska powstańcze walczyły z różnym powodzeniem. Dopiero w 1783 szala zwycięstwa przechyliła się na ich stronę. Pod naciskiem opinii publicznej parlament angielski postanowił zakończyć wojnę. PO długich rokowaniach w 1783 zawarto traktat pokojowy w Wersalu:

- uznano w nim niepodległość Stanów Zjednoczonych

- Francja i Hiszpania odzyskały natomiast część utraconych w czasie wojny siedmioletniej na rzecz Anglii kolonii

Konstytucja Stanów Zjednoczonych – po zawarciu pokoju ale nawet przed nim toczyła się walka o formę rządów w kraju. Powstało kilka ugrupowań:

- Republikanie –domagali się pełnej niezależności politycznej i administracyjnej każdego stanu

- Federaliści – żądali mocnej władzy centralnej

W Filadelfii zebrał się Konwent złożony z przedstawicieli każdego stanu, który w dniu 17 września 1787 uchwalił konstytucję:

- Stany Zjednoczone stały się państwem federacyjnym

- władza wykonawcza – prezydent wybierany na 4 lata, był także szefem rządu, on sam i powoływani przez niego ministrowie nie byli odpowiedzialni przed władzami ustawodawczymi, był także naczelnym wodzem armii i floty, miał prawo weta

- władza ustawodawcza – Kongres złożony z dwu izb: senatu i Izby reprezentantów:

a) Senat – senatorów wybierano na 6 lat po dwu z każdego stanu, ale co 2 lata odnawiano 1/3 składu

b) Izba reprezentantów – członków wybierano na 2 lata

- ustawy wchodziły w życie kiedy zatwierdziły je obydwie izby i prezydent

- najwyższą instancją sądową był Sąd Najwyższy – jego członków mianował prezydent za zgodą Senatu

- kobiety, Indianie i Murzyni byli pozbawieni prawa wyborczego

Konstytucję tę, która prawie w całości przetrwała do dni dzisiejszych można nazwać konstytucją burżuazyjno – demokratyczną, głosiła idee demokracji, wolności i równości, ale ograniczała się do wąskiej grupy burżuazji , utrzymała niewolnictwo w części południowej i nie brała w obronę Indian.

19) REWOLUCJA FRANCUSKA PRZYCZYNY PRZEBIEG I SKUTKI

Przyczyny:

  - skutki przegranej Francji w wojnie siedmioletniej (1756-1763),

  - skurczenie się terenów zamorskich Francji, które przynosiły olbrzymie zyski,

  - kryzys gospodarczy Francji,

  - klęski żywiołowe, które doprowadziły do upadku gospodarki Francji -susza, pomór bydła 1785 roku, nieurodzaj w 1788 roku, surowa zima z lat 1788/1789,

  - chwiejna polityka Ludwika XVI, który nie dorównywał swoim poprzednikom,

  - olbrzymie zadłużenie Francji i bezskuteczne próby ratowania finansów państwa przez kolejnych ministrów finansów,

  - niezadowolenie przede wszystkim stanu trzeciego, który jako jedyny płacił podatki, głównie na króla i jego dwór,

  - Francja podatnym gruntem, na który trafiły idee rewolucyjne,

Przebieg

- Zwołanie przez Ludwika XVI do zamku w Wersalu Stanów Generalnych na 5 maja 1789 roku, aby te zgodziły się na kolejne podatki.

- Obrady Stanów Generalnych zakończone fiaskiem i zamknięciem drzwi, w celu ich zakończenia.

- Zgromadzenie się stanu trzeciego w sali do gry w piłkę.

- Ogłoszenie się stanu trzeciego Zgromadzeniem Narodowym 17 czerwca 1789 roku.

- Przekształcenie się Zgromadzenia Narodowego w Konstytuantę 9 lipca 1789 roku, w celu uchwalenia konstytucji.

- Pozorne ustąpienie króla, który zaczął gromadzić wokół Wersalu wojsko.

- Stworzenie Gwardii Narodowej dla obrony obradujących i ludności stolicy.

- Wyjście tłumów na ulice i atak wpierw na arsenał, a później na Bastylię - symbol władzy absolutnej króla 14 lipca 1789 roku.

- 14 lipca 1789 roku początkiem wielkiej rewolucji francuskiej.

  - Poddanie się króla, który dalej spiskował przeciw rewolucjonistom, próbował uciekać, za co został skazany na szafot.

  - Generał i uczestnik wojny o niepodległość Stanów Zjednoczonych Marie Joseph de La Fayette dowódcą Gwardii Narodowej.

  - Ataki chłopskie na dwory i klasztory w całej Francji. Niszczenie archiwów, w których mieściły się dowody zobowiązań chłopskich wobec panów. Była to tzw. wielka trwoga.

  - Zniesienie przez Konstytuantę przywilejów stanowych:

  - szlacheckich przywilejów podatkowych,

  - dziesięciny,

  - poddaństwa osobistego chłopów,

  - ogłoszenie równości wobec prawa.

  - Uchwalenie Deklaracji praw człowieka i obywatela 26 sierpnia 1789 roku. Zasady suwerenności narodu oraz praw jednostki do wolności, własności i bezpieczeństwa.

  - Jesień 1789 roku - czas powszechnie panującego głodu i niezadowolenia.

  - Król staje się zakładnikiem ludu.

  - Nieudana próba ucieczki pary królewskiej. Kompromitacja króla w oczach ludu.

  - Obawy o wzrost popularności rozwiązań radykalnych.

  - Uchwalenie konstytucji 3 września 1791 roku. Jej postanowienia:

  - monarcha - nie królem Francji, lecz królem Francuzów,

  - podział obywateli na 4 klasy według stanu majątkowego - nie doszło do realizacji zasady równości,

  - edykt o licytacji dóbr bez ich parcelacji,

  - Kościól został powiązany ze strukturami państwa.

  - Władza prawodawcza w rękach Zgromadzenia Prawodawczego - Legislatywy. Skład Legislatywy:

  - Lewica:

  - Jakobini - przedstawiciele paryskich klubów politycznych:

  + Lewica - górale,

  + Prawica - żyrondyści - niechęć do króla, chęć konfliktu z Austrią i eksportu rewolucji do innych krajów, nie zważając na niegotowość do tego Francji.

  - Kordelierzy - najbardziej radykalni, obrońcy ludu - Marat, Danton.

  - Prawica: umiarkowani monarchiści

  - Oskarżenie króla o zdradę i brak patriotyzmu.

  - Wypowiedzenie wojny Austrii, pomimo braku istotnych przygotowań do niej oraz objawów: niewystarczającej liczby oficerów i korupcji w wojsku w kwietniu 1792 roku.

  - Przystąpienie do wojny francusko-austriackiej Prus w lipcu 1792 roku.

  - Uchwalenie przez legislatywę ustawy o ojczyźnie w niebezpieczeństwie.

  - Uchwalenie zniesienia monarchii i wprowadzenie ustroju republikańskiego we Francji.

  - Zgilotynowanie Ludwika XVI i Marii Antoniny.

  - Terror jakobinów.

  - Rządy termidorianów.

  - Panowanie 5-osobowego Dyrektoriatu.

  - Dojście do władzy wybitnego dowódcy wojsk francuskich generała Napoleona Bonapartego.

Skutki

-olbrzymie straty w ludziach, sięgające kilkuset tysięcy ofiar;

-zniszczenie całych połaci kraju, licznych dóbr kultury i tradycyjnych wartości;

-zburzenie feudalnej monarchii absolutnej i stanowej struktury społeczeństwa opartej na przywilejach stanowych;

-wprowadzenie równości wszystkich obywateli wobec prawa;

-zniesienie przywilejów szlachty i osłabienie ekonomiczne dawnej wielkiej burżuazji;

-zachowanie większej części warstwy szlacheckiej, która zmuszona została do wzięcia współodpowiedzialności za państwo;

-zastąpienie starej burżuazji miejskiej, nową wywodzącą się z plebsu (nuworysze);

-zmiana kryteriów awansu społecznego (preferowanie zasłóg zamiast pochodzenia);

-pozwolenie części arystokracji na włączenie się do działąlności na rzecz republiki;

-usunięcie więzów feudalnych chłopów przyznając im prawo własności ziemi;

-awansowanie do statusu obywateli grupy bogatych chłopów, nabywców ziemi z dóbr narodowych;

-zagwarantowanie proletariatowi miejskiemu minimum egzystencji, prawo do pracy i opieki społecznej;

-utorowanie drogi do rozwoju kapitalizmu przez wprowadzenie zasady wolności gospodarczej i zniesienie ograniczeń w wykonywaniu rzemiosła, przemysłu i handlu;

-zagwarantowanie zasady poszanowania własności prywatnej;

-wykształcenie pojęcia narodu, świadomości obywatelskij i patriotyzmu;

-wprowadzenie zasady suwerenności narodu w miejsce dotychczasowej absolutnej zasady królewskiej;

-nadanie narodowego charakteru wojsku przez zapoczątkowanie powszechnej służby wojskowej;

-wywarcie wpływu na społeczeństwa innych państw europejskich stanowiąc zachętę, inspirację i wzór do naśladowania;

-spowodowanie wrzenia rewolucyjnego w innych krajach, ułatwiając Francji budowę imperium.

20) NAJWAŻNIEJSZE SUKCESY I KLĘSKI NAPOLEONA

SUKCESY

-Zwycięska bitwa pod Lipskiem w Październiku 1813r

- Bitwa pod Wagram  1809r pokonał Austriaków i podpisał pokój

- Bitwa pod Jeną , Auerstadt w 1806r pokonał armię Pruską

- Bitwa pod Austerlitz 1805 pokonał Austrię i Rosję

KLĘSKI

- Bitwa pod Trafalgarem 1805 przegrana z Anglią

- Ppoczątek klęski Napoleona 1812 wyprawa na Moskwę

- Przegrana bitwa pod Borodino i wielkie straty armii w przeprawie przez rzekę Berezynę

- 1815 przegrana walka pod Waterloo

- 1815. VI abdykacja Napoleona i jego zesłanie na Wyspę Św Heleny jego śmierć 5 V 1821r

IX 1814- VI 1815 KONGRES WIEDEŃSKI na którym zwycięzcy ustalili zmiany na mapie europy min. Definitywnie zlikwidowano Księstwo Warszawskie tworząc na jego miejsce w zmienionych granicach Królestwo Polskie podporządkowane Rosji.

21) SPRAWA POLSKA W OKRESIE NAPOLEOŃSKIM LEGIONY POLSKIE I KS.WARSZAWSKIE

Po III rozbiorze Polski Polacy nie pogodzili się z utratą niepodległości  postanowili wykorzystać ……………………. Aby wolność przywrócić. Uwierzyli że dzięki napoleonowi odzyskają jakąś namiastkę państwa.

Legiony Polskie utworzone zostały w I 1797r powstały z inicjatywy Jana Henryka Dąbrowskiego. Los legionów był fatalny zwłaszcza gdy zostały wysłane do walki na Haiti z ludnością  murzyńską gdzie całkowicie straciła wartość bojową. W Lipcu 1807 Napoleon I utworzył Księstwo Warszawskie nie obejmowało całości ziem z przed zaborów utworzone zostało tylko z ziem zaboru austryjackiego i pruskiego. 22 lipca 1807 Napoleon nadał konstytucję Księstwu Warszawskiemu.

- państwo monarchią konstytucyjną z dziedzicznym władcą

- władza ustawodawcza sejm

- władza wykonawcza Książe i Rada Stanu

- zniesiono przywileje stanowe i poddaństwo chłopów, część mieszczaństwa otrzymała prawa polityczne

- polityka zagraniczna i wojsko pozostały w gestii cesarza Francuzów

22) POWSTANIE LISTOPADOWE PRZYCZYNY PRZEBIEG I SKUTKI

Przyczyny wybuchu Powstania Listopadowego:

1. powstańcze dążenia, jakie tkwiły w Królestwie Polskim, a związane były z łamaniem przez cara konstytucji i ograniczaniem autonomii Królestwa Polskiego,

2. napływające z Zachodu wieści o ruchach niepodległościowych,

3. patriotyczne manifestacje,

4. informacje o rewolucji lipcowej we Francji,

5. przygotowanie przez cara interwencji przeciw Belgii i zamiarze uczestnictwa w niej polskich wojsk,

6. zagrożenie dla młodych kadetów na czele z Piotrem Wysockim, iż zostanie wykryty ich spisek.

Przebieg - kalendarium:

1. 29/30.XI.1830r.-rozpoczęcie powstania w Warszawie pod dowództwem poruczników: P. Wysockiego (część południowa miasta), P. Urbańskiego(Północ), J. Zalewskiego (centrum),

2. w Warszawie stacjonowały polskie oddziały w liczbie 10 tysięcy i carskich w sile 6 tysięcy,

3. sygnałem do rozpoczęcia powstania miał być pożar browaru na Solcu

4. niepowodzenie ataku na Belweder - ucieczka Wielkiego Księcia Konstantego,

5. Piotr Wysocki przerywa wykłady w Szkole Podchorążych i wzywa do walki młodych oficerów,

6. krótkie ale zwycięskie starcie z rosyjskim wojskiem i marsz w kierunku centrum na Arsenał,

7. ludność Warszawy siekierami i łomami zdobywa Arsenał,

8. chaos, na ulicach Warszawy panuje dezorganizacja,

9. Rada Administracyjna (W. Sobolewski, ks. Drucki-Lubecki, ks. A. Czartoryski, J. U. Niemcewicz, J.Lelewel, gen. J. Chłopicki) opracowuje odezwę do ludu warszawskiego wzywającą go do "ładu i porządku",

  10. grudzień 1830 - walka w sprawie utrzymanie powstania pomiędzy Radą Administracyjną przeciwną powstańcom a młodymi oficerami, którzy popierali powstanie,

  11. gen. J. Chłopicki zostaje dowódcą polskich wojsk jakie stacjonowały w Warszawie,

  12. wycofanie się ze stolicy ks. Konstantego wraz z wojskiem na mocy zawartego porozumienia,

  13. 1.XII.1830r.- powstanie Towarzystwa Patriotycznego, w jego skład wchodzili: prezes J.Lelewel, M. Mochnacki, Ks. Bronikowski, T. Krępowiecki, J. L. Żukowski. Najważniejszym celem Towarzystwa było nie dopuścić przez polskie władz do klęski powstania,

  14. 3.XII.1830r.- Rada Administracyjna przekształca się w Rząd Tymczasowy. Margrabia Aleksander Wielopolski zlikwidował Towarzystwo Patriotyczne,

  15. 5.XII.1830r.- gen. J. Chłopicki ogłasza się dyktatorem powstania,

  16. rozmowy polskiej delegacji z carem Mikołajem I w następujących kwestiach: respektowanie zasad konstytucji, zakaz stacjonowania w Królestwie carskich wojsk,

  17. przyłączenie się Litwy, Wołynia i Podola do powstania listopadowego. Powstanie listopadowe okazuje się walką nie o niepodległość ale o konstytucję,

  18. 18.XII.1830r.- ogłoszenie przez sejm powstania narodowego,

  19. 18.XII - 18.I.1831r.- trwa dyktatura Chłopickiego - jest tragiczna w skutkach, nie podejmowano odpowiednich przygotowań do działań zbrojnych, do zaopatrzenia walczących w broń i żywność,

  20. 18.I.1831r.- J. Chłopickiego oddaje urząd dyktatora w związku z brakiem woli ze strony cara na mediacje z powstańcami, na dyktatora powołany zostaje ks. Michał Radziwiłł,

  21. 25.I.1831r.- ponowne powstanie Towarzystwa Patriotycznego - zorganizowało ono wielką manifestację na cześć dekabrystów. Sejm ogłasza detronizację cara Mikołaja , władzę obejmuje 5-osobowy Rząd Narodowy (Ks. Czartoryski, St. Barzykowski, T. Morawski, W. Niemojewski, J. Lelewel)

Przyczyny upadku powstania listopadowego:

1. brak wsparcia ze strony chłopów, stanowiących wówczas większą część polskiego społeczeństwo a także ze strony niemiecko-żydowskiej mniejszości narodowej, która zawsze pozostawała obojętna wobec suwerenności oraz wolności Polski.

2. brak zgody co do strategii prowadzenia walki przez dowódców powstania.

3. zupełny brak jedności w czasie obrad sejmu - ścieranie się lewicowo - konserwatywnych tendencji dotyczących sposobu prowadzenia walki.

4. niewiara w sukces powstania, szukanie wszelkich dróg aby je zakończyć. Jeżeli wielki Napoleon nie zdołał pokonać Rosji mając tylu sprzymierzeńcach, jak więc ma to się udać małej Polsce.

5. zbyt duże rozbieżności w uzbrojeniu i liczebności wojsk (200 tys. żołnierzy rosyjskich wobec 100 tys. polskich).

Skutki Powstania Listopadowego:

1. car Mikołaj I zlikwidował Konstytucję, a na jej miejsce wprowadził Statut Organiczny, który pozostawiał Radę Administracyjną i Radę Stanu.

2. Statut Organiczny dawał Polakom ograniczoną nietykalność osobistą oraz wolność wyznania.

3. Królestwo Polskie utraciło: rząd, sejm, armię i stało się "nierozdzielną częścią Rosji".

4. wprowadzono stan wyjątkowy, który trwał do 1914r.

5. wszelkie polityczne przestępstwa miały podlegać sądom wojskowym.

6. namiestnikiem Królestwa Polskiego car mianował feldmarszałka Iwana Paskiewicza, któremu nadał tytułu książęcy za zdobycie Warszawy w 1831r.

7. na terytorium Królestwa Polskiego przebywało 100 tysięcy rosyjskiego wojska.

8. majątki powstańców zostały skonfiskowane a następnie przekazane do Rosji, całe szlacheckie rodziny wywożono w głąb carskiej Rosji albo odbierano im szlachectwo za obronę polskości.

9. zbudowano Cytadelę, tam w pawilonie X przetrzymywano więźniów politycznych, których Komisja Śledcza skazywała na katorżnicze roboty.

  10. w 1837r. wprowadzono podział na gubernie według rosyjskiego systemu, a od 1847r. obowiązywał carski kodeks karny.

  11. zamiast złotówek nakazano używać rubli.

  12. zamknięte zostały uczelnie wyższe: Uniwersytet Warszawski i Uniwersytet Wileński - młodzież została zmuszona kształcić się na rosyjskich uczelniach

  13. zlikwidowano Towarzystwo Przyjaciół Nauk.

  14. wszczęto zdecydowaną walkę z rzymsko-katolickim Kościołem. Rozwiązano praktycznie wszystkie klasztory. Ograniczono liczbę istniejących szkół zakonnych,.

  15. 1839r.- Kościół greko-katolicki dzięki metropolicie kijowskiemu Józefowi Siemaszko włączono do Kościoła prawosławnego,.

  16. po klęsce powstania konsekwencje gospodarcze dla Królestwa Polskiego były następujące:

  - nowa taryfa celna - rosyjskie towary przywożone do Królestwa posiadały bardzo niskie cła, a towary polskie wwożone do Rosji bardzo wysokie nawet do 16%. Granicę celną zniesiono dopiero w 1851 r. 

  - zahamowanie przemysłu włókienniczo-tekstylnego w Żyrardowie i Łodzi,

  - zaczęto wprowadzać oczynszowanie chłopstwa, spowodowało to zróżnicowanie wsi bowiem, ci którym nie starczało na opłatę czynszu tracili gospodarstwa a następnie powiększali miejski plebs.

  17. w latach 1845-48 wybudowano Kolej Warszawsko-Wiedeńską. Połączyła ona Warszawę - Częstochowę - Kraków - Wrocław i Wiedeń.

23) POWSTANIE STYCZNIOWE PRZYCZYNY PRZEBIEG I SKUTKI

Przyczyny

-zapowiedz przeprowadzenia przez władze rosyjskie poboru do wojska

- osłabienie Rosji po wojnie krymskiej

- nadzieje na sukces po zjednoczeniu Włoch

- działanie tajnych niepodległościowych ugrupowań politycznych

- ostre represje władz wobec uczestników patriotycznych manifestacji

- brak poparcia społecznego dla ugodowej polityki Wielkopolskiego

Przebieg powstania styczniowego

Walka od samego początku miała nierówny charakter. Istniała ogromna dysproporcja sił między oddziałami powstańców a wojskiem rosyjskim. Z chwilą wybuchu powstania styczniowego niewielkie oddziały polskie były skoncentrowane w 40 ośrodkach. Nie istniała regularna armia, a jedynie oddziały partyzanckie, z których zaledwie niewielki odsetek walczących był wyszkolony i dobrze uzbrojony.

Tymczasowy Rząd Narodowy początkowo był rozproszony. Działaniami powstańców faktycznie kierował młody naczelnik Warszawy Stefan Bobrowski. Wezwany przez rząd dyktator Ludwik Mierosławski stoczył dwie potyczki (zakończone klęskami) i uszedł z Królestwa. Następnym dyktatorem był gen. Marian Langiewicz. Ten również został pokonany i musiał opuścić Kongresówkę (Austriacy osadzili go w więzieniu). Od maja 1863 powstaniem kierował Rząd Narodowy zdominowany przez "białych", który oczekiwał pomocy z Zachodu. Tymczasem pomoc ta nie nadeszła, choć powstanie styczniowe wywołało ogromnie wrażenie na Europie, a do Polski odnoszono się z wielką sympatią.

We wrześniu powstanie styczniowe zaczęło przeżywać głęboki kryzys. Opanował go dopiero Romuald Traugutt, który objął stanowisko dyktatora 18 października 1863. Romuald Traugutt powołał regularne oddziały wojska, wprowadził dyscyplinę. Władze powiatowe sformował po części z chłopów. Niestety reorganizacja powstania przyszła za późno. Powstanie słabło. Całości dopełniły jeszcze dwa dekrety wydane 2 marca 1864 przez cara Aleksandra II, w których nadawał on chłopom na własność całą ziemię jaka znajdowała się w ich użytkowaniu, w zmian za obowiązek płacenia wieczystego podatku gruntowego. W ten sposób przeciągnął chłopów do obozu antypowstańczego.

11 kwietnia 1864 schwytany został ostatni dyktator powstania Romuald Traugutt i jego współpracownicy. Aresztowanie to wraz z rozproszeniem ostatnich poważniejszych oddziałów partyzanckich na wiosnę 1864 roku oznaczało właściwie koniec powstania styczniowego. Pojedyncze grupy partyzantów działały jeszcze do września 1864, jednak nie posiadając wsparcia stopniowo ulegały rosyjskiemu wojsku. Najdłużej, bo aż do maja 1865 roku, przetrwał na Podlasiu odział księdza Stanisława Brzóski. Ksiądz zginął na szubienicy w Sokołowie Podlaskim.

Czerwoni (nazywali siebie 'partią ruchu') - zwolennicy walki zbrojnej, za ważne uznali uwłaszczenie chłopów i ich udział w powstaniu. Do tego ugrupowania należał Jarosław Dąbrowski

Biali - potępiali walkę zbroją, uwłaszczenie i powołanie chłopów do walki. Dążyli do uzyskania ustępstw i ugody z Rosją za pomocą nacisków i perswazji. Do białych przynależeli m.in. Andrzej Zamoyski i Leopold Kronenberg.

Skutki

- liczne aresztowania i zesłania na Syberię

- terror na Litwie wprowadzony przez gubernatora Murawjowa

- zmiana nazwy Królestwa Polskiego na Kraj Przywiślański

- rusyfikacja szkolnictwa i administracji

- konfiskaty majątków powstańców

- śmierć około 30 tyś powstańców

- uwłaszczenie chłopów na warunkach korzystniejszych niż w pozostałych zaborach

24) RUSYFIKACJA

Po upadku powstania styczniowego, władze rosyjskie całkowicie zlikwidowały autonomię Królestwa Polskiego:

a) zlikwidowano instytucje polskie w Warszawie (Radę Stanu, Radę Administracyjną, komisje rządowe, a w Petersburgu Sekretariat Stanu Królestwa Polskiego),

b) na ich miejsce wprowadzono instytucje podlegające bezpośrednio caratowi:

- usunięto z ważnych stanowisk Polaków,

- językiem administracyjnym stał się język rosyjski,

- kadrę ich stanowili delegowani z Petersburga Rosjanie,

c) naczelną władzę przejął warszawski generał – gubernator, posiadał:

- władzę wojskową,

- władzę administracyjną,

- władzę policyjną,

d) zabroniono używać nazwy Królestwo Polskie a Kraj Przywiślański,

e) przekształcono Bank Polski w warszawski kantor rosyjskiego Banku Państwa,

f) włączono budżet Królestwa do budżetu rosyjskiego,

g) likwidacja szkolnictwa polskiego,

h) obowiązkowe nauczanie historii i geografii w języku rosyjskim,

i) język polski stał się przedmiotem nadobowiązkowym,

j) historię polski przedstawiano tendencyjnie i niekorzystnie, starając się zaszczepić kult cara,

k) 1869 – zamknięto Instytut Politechniczny i Rolniczo-Leśny w Puławach oraz Szkołę Główną w Warszawie, na jej miejsce uniwersytet rosyjski,

l) kult nie prawosławny (religią w Rosji było prawosławie) czyli katolicki uznawano za wrogi:

- konfiskowano dobra kościelne,

- rozwiązano część klasztorów,

25) GERMANIZACJA

Program zjednoczenia Niemiec, realizowany przez Bismarcka, nie uwzględniał żadnej autonomii dla ziemi zamieszkałych przez ludność niemiecką. Zmierzał do silniejszego ich zespolenia z Niemcami, zarówno pod względem administracyjnym, kulturowym, językowym i wyznaniowym:

a) Polacy mieli swoich reprezentantów w krajowym sejmie pruskim oraz w parlamencie,

b) Posłami zostawali najbardziej aktywni przedstawiciele szlachty i mieszczaństwa,

c) W 1871 Bismarck rozpoczął politykę Kulturkampfu,

d) walczono z kościołem katolickim:

- zamknięto seminarium w Poznaniu,

- likwidacja szkolnictwa zakonnego,

- wstrzymanie dotacji kościelnych,

e) wyparto język polski ze szkół,

f) język niemiecki obowiązkowy w sądownictwie i administracji,

g) polskich nauczycieli powysyłano do szkół w prowincjach niemieckich,

h) Komisja Kolonizacyjna:

- wykupywała od Polaków majątki (rozdzielane między niemieckich osadników),

- akcja ta służyła osłabieniu polskiego ziemiaństwa,

i) Hakata – germanizacja terenów wschodnich,

j) zakazano nauczania religii po polsku,

26) AUTONOMIA GALICYJSKA

Uzyskała autonomię i samorząd lokalny w postaci Sejmu Krajowego w Lwowie – 1861:

a) spolszczenie galicyjskiej administracji i szkolnictwa,

b) mianowanie namiestnikiem Polaka – Agenor Gołuchowski,

c) polonizacja uniwersytetu i politechniki we Lwowie,

d) utworzono Akademię Umiejętności w Krakowie,

e) partie polityczne mogły uczestniczyć w życiu politycznym i parlamentarnym,

Autonomia ta była namiastką niepodległości, jednak dzięki niej zaczęło się rozwijać narodowe życie kulturalne, szkolnictwo i życie polityczne. W Galicji znajdowali schronienie działacze niepodległościowi z zaboru rosyjskiego i niemieckiego. Tutaj ukazywały się prace zakazane przez cenzurę rosyjską i niemiecką

27) POCZĄTKI PARTII POLITYCZNYCH NA ZIEMIACH POLSKICH NA PRZEŁOMIE XIX I XX W.

„ Proletariat " . Na ziemiach polskich życie publiczne wkroczyło w nowy etap . W 1882 roku powstała w Warszawie pierwsza nowoczesna partia polityczna ( organizacja dążąca do władzy , posiadająca władze , członków i program ) . Była to partia „ Proletariat " założona przez Ludwika Waryńskiego . Stawiała sobie za cel wyzwolenie klasy robotniczej z burżuazyjnego ucisku . Po proletariackiej rewolucji nie miało być już więcej państw , ani narodów , problem niepodległości tracił więc znaczenie . 

Proletariat " był partią rewolucyjną i internacjonalistyczną . Nie zyskał szerszego uznania w polskim społeczeństwie . Nie działał też długo . Carska policja nie próżnowała . Już w następnym roku odbył się proces Proletariatczyków . Sam Waryński znalazł się w więzieniu , w którym po kilku latach zmarł . Tym niemniej powstanie partii miało duże znaczenie : otworzyło nowy etap walki z caratem . Skazani na śmierć towarzysze Waryńskiego , choć nie walczyli o wolną Polskę , byli pierwszymi ofiarami caratu straconymi w warszawskiej cytadeli po styczniowych powstańcach . 

PPS . W dziesięć lat po rozgromieniu „ Proletariatu " - w roku 1893 powstały dwie nowe partie nawiązujące do idei socjalistycznych . 

Pierwszą z nich była Polska Partia Socjalistyczna . Miała ona program socjaldemokratyczny : pragnęła poprawy losu robotniczego dzięki stopniowym reformom wdrażanym przez sejm , głosiła poszanowanie praw obywatelskich , sprzeciw wobec poniżania człowieka z powodu jego narodowości czy przekonań religijnych . Wszystkie te postulaty program PPS łączył z hasłem walki o niepodległość Polski . To wyzwolona z zaborów Rzeczpospolita miała być tym demokratycznym krajem , domem dla ludzi pracy . To niezawisły polski sejm miał wdrażać postulowane reformy . 

Do najważniejszych działaczy PPS należeli Bolesław Limanowski i Józef Piłsudski . Piłsudski zresztą , potomek szlacheckiej rodziny wychowany w kulcie styczniowego powstania , traktował swą przynależność do partii jako sposób podjęcia niepodległościowej walki . Postulaty socjalne interesowały go zdecydowanie mniej . 

W Galicji powstała zbliżona programowo do PPS Polska Partia Socjaldemokratyczna , w skrócie PPSD . Kierował nią Ignacy Daszyński . 

SDKPiL . Drugą partią powstałą w 1893 roku była Socjaldemokracja Królestwa Polskiego i Litwy . Choć miała „ socjaldemokrację " w nazwie , była partią o charakterze komunistycznym . Nawiązywała ściśle do tradycji „ Proletariatu " : pragnęła rewolucji , dyktatury likwidującej kapitalistyczny porządek , nie stawiała postulatu niepodległości Polski . Co więcej , przywódcy SDKPiL uważali taki postulat za szkodliwy , odciągał bowiem uwagę proletariatu polskiego od walki z prawdziwym wrogiem , którym była nie zaborcza władza , lecz rodzima burżuazja . 

Do przywódców SDKPiL należeli : Róża Luksemburg - działaczka polskiego i niemieckiego ruchu robotniczego ( była żydowskiego pochodzenia i chyba nie uważała się za Polkę ) , Julian Marchlewski oraz Feliks Dzierżyński , w późniejszych czasach towarzysz Lenina , organizator aparatu terroru w bolszewickiej Rosji . 

Narodowa Demokracja . Narodowi Demokraci , zwani endekami , tworzyli ruch polityczny łączący nacjonalizm z konserwatyzmem . Stworzyli oni szeroki obóz łączący stronnictwa polityczne , organizacje robotnicze , młodzieżowe , kobiece , nawet sportowe . Wszystkimi tymi organizacjami kierowała tajna Liga Narodowa . Najbardziej reprezentatywnym stronnictwem politycznym tego obozu było założone w 1897 roku Stronnictwo Demokratyczno-Narodowe . 

Narodowcy postulowali powstanie niepodległej Polski , która miała być państwem czysto polskim , to znaczy tylko Polacy mieliby mieć w nim pełnię praw . Szczególnie chciano ograniczyć prawa Żydów . Odrodzona Polska miała też być katolicka . Endecy hołdowali stereotypowi Polaka - katolika i chcieli państwo związać z kościołem . Ustrój gospodarczy miał być oparty o własność prywatną . Przedsiębiorca winien być nie pracodawcą - wyzyskiwaczem , ale opiekunem swych pracowników . Walkę między klasami , postulowaną przez socjalistów , endecy zastępowali hasłem solidaryzmu między różnymi warstwami narodu . 

Narodowcy nie byli też specjalnymi miłośnikami ustroju parlamentarnego . Uważali każdy parlament za miejsce pustej gadaniny i postulowali rząd autorytarny ( czyli silną władzę wykonawczą , szanującą jednak prawa obywatelskie ) .

Endecy nie cierpieli socjalistów za kwestionowanie przez nich własności prywatnej i za ich antyreligijne nastawienie , a w przypadku SDKPiL jeszcze za nieuznawanie więzi narodowych . PPS miał za złe endekom ich antysemityzm , klerykalizm i skłonności autorytarne , ale zgadzał się z nimi w kwestii niepodległości Polski . PPS i Narodowa Demokracja jednak bardzo różnie wyobrażali sobie tak odrodzoną Polskę , jak i sposób dojścia do niepodległości . 

Czołowym przywódcą Narodowej Demokracji był Roman Dmowski . 

Ruch ludowy . Trzecim nurtem wśród ruchów politycznych , jakie pojawiły się na ziemiach polskich na przełomie XIX i XX wieku ( obok socjalistów i endeków ) był ruch ludowy . Reprezentowało go Polskie Stronnictwo Ludowe powstałe w Galicji w 1903 roku . Uznawało ono własność prywatną ( bo chłop był przywiązany do swej ziemi ) , ale i postulowało reformę rolną , czyli podział ziemi obszarniczej . Ludowcy uznawali rolę kościoła , ale i tak przez kościół nie byli lubiani . W końcu przez dłuższy czas na wsi jedynym autorytetem był ksiądz . Teraz pojawił się partyjny agitator . 

Czołowym przywódcą ruchu ludowego był Wincenty Witos . 

Polscy liberałowie . Liberałowie nie tworzyli swojego ugrupowania . Najbardziej konserwatywni wiązali się z umiarkowanym skrzydłem Narodowej Demokracji , gdzie starali się tonować hasła antysemickie , klerykalne , nacjonalistyczne , czy też podważające autorytet rządów parlamentarnych . Inni przystępowali do PPS , gdzie osłabiali postulaty skierowane przeciwko własności prywatnej , a podkreślali zapisane w programie socjalistów hasła miłe liberałom , takie jak równość obywatelska niezależnie od narodowości , rozdział kościoła od państwa , czy też nieingerencja władz w życie prywatne człowieka . Tylko z komunistami nie mieli liberałowie żadnych punktów sprzecznych . 

Większość polskich liberałów nie wiązała się z żadną partią i wywierała wpływ na życie publiczne poprzez działalność zawodową lub przez kontakty osobiste , co było o tyle skuteczne , że postawy liberalne przeważały wśród polskich dziennikarzy , uczonych , pisarzy , przemysłowców . 

Prawica , lewica . Prawica jest zawsze przywiązana do zasad konserwatywnych , dlatego Narodową Demokrację uznać musimy za czołową siłę polskiej prawicy . Zmiany w kierunku socjalizmu czy ustroju absolutnie demokratycznego , eliminującego wszelki elitaryzm , to postulaty lewicy , stąd uznanie PPS za partię lewicową . Tym niemniej niepodległościowcy w rodzaju Piłsudskiego , choć przez opinię publiczną w początkach XX wieku zaliczani byli do lewicy , tak naprawdę niewiele mieli z nią wspólnego . SDKPiL to skrajna lewica . Ruch ludowy sytuuje się w centrum.

28) ZJEDNOCZENIE WŁOCH I NIEMIEC

ZJEDNOCZENIE WŁOCH

Od 04.03.1848r. Królestwo Sardynii (Piemontu) było jedyną monarchią konstytucyjną na ziemiach włoskich. Burżuazja uważała zjednoczenie ze niezbędny warunek dalszego ich rozwoju gospodarczego. Camillo Cavour, który w 1852r. został premierem, uznał plan zjednoczenia Włoch za realny.

W czasie wojny krymskiej Sardynia przyłączyła się do koalicji antyrosyjskiej i rozpoczęła politykę zbliżenia z Francją. W 1858r. doszło do tajnego spotkania sardyńskiego premiera z cesarzem Francji w Plombieres. Obaj politycy uznali, że w razie konfliktu Piemontu z Austrią, Francja poprze Włochów w zamian za Niceę i Sabaudię. Austria, zaniepokojona sardyńskimi przygotowaniami do wojny, zażądała zaprzestania zbrojeń, ale Włosi odrzucili ultimatum, wobec czego w kwietniu Austria wypowiedziała im wojnę. Dowodzone przez Napoleona III wojska francuskie i sardyńskie pokonały Austriaków w bitwach pod Magentą i Solferino w 1859r. Obszar północnych Włoch został uwolniony od Austriaków. Straty w bitwie pod Solferino były ogromne, dlatego Szwajcar Jean Henri Dunant zorganizował Czerwony Krzyż. W 1864r. w Genewie została podpisana Konwencja. W 1901r. Dunantowi przyznano pokojową Nagrodę Nobla (jako pierwszy).

Na wieść o klęskach Austrii w Parmie, Modenie, Toskanii i Państwie Kościelnym, wybuchły powstania na rzecz przyłączenia do Piemontu. Na te tereny wkroczyła też armia sardyńska, a Napoleon III zawarł rozejm z Austrią w Villafranca, na mocy którego Austria odstąpiła Francji Lombardię. Francuzi otrzymali też Niceę i Sabaudię. Cavour podał się do dymisji. Kiedy Napoleon III zgodził się na wydanie plebiscytów dotyczących dalszych losów ziem włoskich, w 1860r. nagle wybuchła w Królestwie Obojga Sycylii rewolucja.

Giuseppe Garibaldi zorganizował zbrojną wyprawę 1200 ochotników (czerwone koszule) na Sycylię, gdzie dążono do obalenia rządów Franciszka II Burbona. Wyprawa ta zakończyła się sukcesem, później Garibaldi opanował Sycylię i południowe Włochy. Gdy wojska Wiktora Emanuela wkroczyły do Królestwo Obojga Sycylii, Garibaldi podporządkował się królowi. Ostatecznie zdecydowano o przyłączeniu tego Królestwa do Sardynii.

W marcu 1861r. parlament włoski ogłosił powstanie zjednoczonego Królestwa Włoskiego ze stolicą w Turynie. W 1865r. stolicę przeniesiono do Florencji. Rok później państwo włoskie przyłączyło Wenecję, a Rzym zajęło w 1870r., po likwidacji Państwa Kościelnego. Kościelnego 1871r. Rzym stał się nową stolicą Włoch.

Po zjednoczeniu Włochy pozostały monarchią konstytucyjną, władzę ustawodawczą sprawował 2-izbowy parlament. Włochy po zjednoczeniu borykały się z problemami, np. niesprawną administracją czy różnicami w rozwoju gospodarczym między bogatą północą a biednym południem.

ZJEDNOCZENIE NIEMIEC

Na czele Związku Niemieckiego stała Austria, ale jej pozycja słabła, do tego Prusy chciały zjednoczenia Niemiec pod swym przewodnictwem. W 1834r. utworzono Związek Celny. W 1859r. wprowadzono jednolitą monetę pruską, co umocniło pozycję Prus. Burżuazja domagała się obalenia niemieckich granic politycznych i gospodarczych.

W 1861r. królem Prus został Wilhelm I. Zreorganizował on wojsko, zwiększył liczebność armii, a rok później powołał na stanowisko kanclerza Ottona von Bismarcka. Ograniczył on rolę opozycji, wzmocnił siłę zbrojną Prus, prowadził aktywną politykę zagraniczną. Zyskał też przychylność Rosji, zawierając z nią w lutym 1863r. konwencję Alvenslebena, na mocy której wojska rosyjskie zyskały prawo do ścigania polskich powstańców na terytorium pruskim.

Kolejnym celem Bismarcka było ograniczenie wpływów Austrii w Związku Niemieckim. W 1864r. nagle wybuchł konflikt duńsko-niemiecki o księstwa Szlezwik i Holsztyn. Kiedy Duńczycy ogłosili inkorporację księstw, Austria i Prusy wystąpiły solidarnie, wypowiadając Danii wojnę. Po jej pokonaniu wybuchł spór o zdobyte terytoria.

Armią pruską kierował Helmuth von Moltke. Bismarck obiecał nie sprzeciwiać się próbom przyłączenia przez Francję Belgii, a także zawarł z Włochami sojusz, godząc się na odstąpienie im Wenecji po pokonaniu Austrii. Działania wojenne w 1866r. rozstrzygnęły się pod Sadową, gdzie Austria poniosła klęskę. Na mocy pokoju w Pradze w tym samym roku Austria zrzekła się praw do Szlezwika i Holsztynu na rzecz Prus oraz wystąpić ze Związku Niemieckiego, który jednocześnie rozwiązano. Wenecję oddano Włochom.

Do Niemczech przyłączono Hanower i część Hesji, a w 1867r. utworzono pod przewodnictwem pruskim Związek Północnoniemiecki (w miejsce Związku Niemieckiego). Teraz Bismarck dążył do konfliktu prusko-francuskiego, by na polu bitwy dokończyć dzieło zjednoczenia Niemiec.

Po klęsce Austrii przeprowadzono w niej reformy wewnętrzne i powstały w 1867r. Austro-Węgry.

Do ostrego sporu Prus z Francją doszło w 1870r., gdy Francja sprzeciwiła się temu, by na tronie hiszpańskim zasiadł pruski książę Leopold von Hohenzollern. Wilhelm I przystał do żądania Francji, o czym telegraficznie powiadomił Bismarcka. Ten jednak chciał wojny i depeszę emską przekształcił w obraźliwą dla Francji, dlatego w 1870r. Francja wypowiedziała Prusom wojnę. Do decydującej bitwy doszło 01.09.1870r. pod Sedanem, gdzie armia francuska skapitulowała, a Napoleon III dostał się do niewoli. 18.01.1871r. w Wersalu dokonano zjednoczenia Niemiec, koronę cesarską ofiarowano Wilhelmowi I i powstała II Rzesza Niemiecka. Na mocy pokoju we Frankfurcie nad Menem 10.05.1871r. Francja straciła Alzację i Lotaryngię, a także zobowiązała się do zapłacenia odszkodowania w wysokości 5 mld franków w złocie.

29) PRZYCZYNY WYBUCHU I WOJNY ŚWIATOWEJ

-bezpośrednia przyczyna wybuchu I wojny światowej- zamach na następcę tronu  Austro-Węgier arcyksięcia Franciszka Ferdynanda

- francuska chęć odwetu za klęskę w wojnie z Prusami (1870-1871)

-rywalizacja kolonialna między mocarstwami i dążenie Niemiec do uzyskania stosownej ich zdaniem liczby kolonii

-rywalizacja Austro-Węgier i Rosji o wpływy na Bałkanach

-dążenie Rosji do uzyskania panowania nad cieśninami Bosfor i Dardanele

-rywalizacja między państwami bałkańskimi narastająca od drugiej wojny bałkańskiej

-rywalizacja gospodarcza i zbrojeniowa między Niemcami i Wielką Brytanią

-powstanie rywalizujących ze sobą bloków polityczno-militarnych trójporozumienia i państw centralnych

30) PRZEBIEG DZIAŁAŃ WOJENNYCH 1914-1918

Przebieg działań wojennych w latach 1914-1916

VIII 1914 Niemieckie uderzenie na Belgię, Luksemburg i Francję; wojska rosyjskie wkraczają do Prus Wschodnich i ponoszą klęskę pod Tannenbergiem

IX 1914 porażka wojsk niemieckich pod Marną; początek wojny pozycyjnej na froncie zachodnim

V-VI 1914 wielka ofensywa wojsk państw centralnych na wschodzie; Rosjanie zostają wyparci z Galicji Wschodniej oraz Warszawy (od VIII 1915r.)

XI 1915 front wschodni stabilizuje się na linii Ryga- Baranowicze- Pińsk- Krzemieniec

II 1916 początek bitwy pod Verdun (do końca roku ginie w niej 360 tys. Francuzów i 340 tys. Niemców)

VI 1916 ofensywa rosyjska w Galicji Wschodniej; interwencja niemiecka ratuje Austro-Węgry od całkowitej katastrofy

Wobec stagnacji sytuacji w walkach lądowych Niemcy próbowali szukać rozstrzygnięcia w działaniach morskich, ogłaszając 1 lutego 1917r. rozpoczęcie nieograniczonej wojny podwodnej. Akt ten, sprzeczny z konwencjami międzynarodowymi, pozwolił przezwyciężyć nastroje izolacjonistyczne w Stanach Zjednoczonych, które 6 kwietnia 1917r. wypowiedziały wojnę Rzeszy.

Przebieg działań wojennych w latach 1917-1918

IV-V 1917 nieudana ofensywa wojsk francuskich w Szampanii

VI-VII 1917 nieudana ofensywa Rosji na płd. Odcinku frontu i stopniowy rozkład armii rosyjskiej w wyniku rewolucji

IX-X 1917 Niemcy zajmują rosyjskie wybrzeże Bałtyku

III 1918 traktat pokojowy między Rosją a państwami centralnymi (tzw. pokój brzeski)

VII 1918 porażka wojsk niemieckich w tzw. drugiej bitwie pod Marną; kontrnatarcie Aliantów i stopniowy odwrót wojsk niemieckich

IX 1918 kapitulacja Bułgarii

X 1918 rozkład Austro-Węgier; podpisanie zawieszenia broni przez Turcję

3 XI 1918 kapitulacja Austrii; wybuch rewolucji w Niemczech

11 XI 1918 podpisanie przez Niemcy zawieszenia broni

31) SPRAWA POLSKA W CZASIE I WOJNY ŚWIATOWEJ

Wybuch I wojny światowej otworzył przed Polakami szanse na odzyskanie niepodległości. Jednak droga do jej realizacji była dość różnie postrzegana:

1. orientacja proaustriacka - główny przedstawiciel Józef Piłsudski. Uważał on, że należy doprowadzić do powstania przeciwko Rosji, przy mocy armii austriackiej. Jeszcze przed wybuchem wojny w 1908 roku powstał tajny Związek Walki Czynnej (ZWC), którego przywódcą, obok J. Piłsudskiego, został Kazimierz Sosnkowski. W 1910 roku założone zostały organizacje paramilitarne "Strzelec" w Krakowie oraz "Związek Strzelecki" we Lwowie. W 1912 roku powstała zaś Komisja Skonfederowanych Stronnictw Niepodległościowych. Oparciem dla opcji J. Piłsudskiego był powołany w Królestwie Polskim (w Krakowie) 16 sierpnia 1914 roku Naczelny Komitet Narodowy z Juliuszem Leo na czele, który miał pełnić rolę najwyższej instancji politycznej, wojskowej i skarbowej dla całej Galicji. Większość członków Komitetu była, tak jak Piłsudski, była zwolennikami opcji proaustriackiej. Planowali oni przyłączenie ziem wchodzących w skład zaboru rosyjskiego do Austrii i utworzenie tym samym państwa trójczłonowego Austro-Węgro-Polskę. W myśl tej opcji postanowiono przy boku armii austriackiej utworzyć Legiony Polskie

2. orientacja prorosyjska - główny przedstawiciel Roman Dmowski. Uważał on, że tylko przy Rosji Polska ma szansę na odbudowę swojej państwowości. Ważna rolę odgrywały dla niego wspólne korzenie słowiańskie. 15 sierpnia 1917 roku powołał on do życia w Lozannie, Komitet Narodowy Polski, uważany za "oficjalną reprezentację państwa polskiego" przez Anglię, Francję, Włochy i Stany Zjednoczone

3. orientacja lewicowa - reprezentowały ją partie Socjaldemokracja Królestwa Polskiego i Litwy oraz Polska Partia Socjalistyczna "Lewica". Partie postrzegały odbudowę państwa polskiego w oparciu o rewolucyjny ruch robotniczy

Sprawa polska w ujęciu innych państw:

5 listopada 1916 roku - tzw. Akt 5 listopada, wydany przez dwóch cesarzy, austriackiego Franciszka Józefa I i niemieckiego Wilhelma II, zakładał utworzenie państwa polskiego z ziem zabranych drogą zbrojną Rosji. Głównym celem wydania tego dokumentu, była chęć uzyskania polskiego rekruta, a nie odbudowa państwa, którego granicy miały zostać dokładnie określone po zakończeniu działań zbrojnych

22 stycznia 1917 roku - orędzie prezydenta USA W. Wilsona, w którym mówił on o konieczności powstania "zjednoczonej, niezawisłej i autonomicznej Polsce"

27 marca 1917 roku - odezwa Piotrogrodzkiej Rady Delegatów Robotniczych i Żołnierskich, w której stwierdzono, iż Polska ma prawo do całkowitej niepodległości pod względem państwowo-niepodległościowym.

30 marca 1917 - identyczna niemal w swej treści proklamację wydał Rząd Tymczasowy

15 listopada 1917 roku - Rosja proklamowała "prawo narodów Rosji do swobodnego samookreślenia aż do oderwania się i utworzenia samodzielnego państwa"

8 styczeń 1918 - orędzie prezydenta T. Wilsona, punkt 13: "Powinno być utworzone niepodległe państwo polskie, które winno objąć ziemie zamieszkałe przez ludność bezspornie polską, mieć zapewniony wolny i bezpieczny dostęp do morza"

29 sierpień 1918 -Rada Komisarzy Ludowych, specjalnym dekretem anulowała wszystkie traktaty rozbiorowe

3 czerwca 1918 roku - została ogłoszona tzw. deklaracja wersalska, w której uznano, iż przywrócenie do życia państwa polskiego jest jednym w warunków zapanowania pokoju

Pierwsze ośrodki władzy w Polsce (państwa centralne):

14 stycznia 1917 - utworzono Tymczasową Rade Stanu z Wacławem Niemojewskim na czele

12 września 1917 roku - rozwiązano Tymczasową Rade Stanu i powołano Radę Regencyjna, w skład której weszli: arcybiskup warszawski Aleksander Kakowski, książę Zdzisław Lubomirski oraz hrabia Józef Ostrowski

32) SKUTKI I WOJNY ŚWIATOWEJ

- śmierć około 11 mln ludzi

-zniszczenie terenów na których były toczone walki

- upadek systemu geopolitycznego ustalonego na  kongresie wiedeńskim w 1815r

-rozpad monarchii Austro-węgierskiej

-zmiany polityczne w Niemczech upadek cesarstwa i powstanie republiki

-zwycięstwo rewolucji bolszewickiej w Rosji

-odrodzenie się lub powstanie nowych państw w Europie: Polski, Czechosłowacji, Jugosławii, Litwy, Łotwy, Estonii i Finlandii

- nowy podział kolonii w Azji i Afryce

-Powstanie Ligi Narodów

- upadek największych dynastii europejskich ( Hohenzollernów, Romanów, Hasburgów)

- rozwój nowych typów uzbrojenia: czołgów, samolotów, okrętów podwodnych, broni maszynowej, gazów bojowych.