Romantyzm – część 1.

 

  1. Scharakteryzuj werteryzm, odwołując się do kreacji głównego bohatera powieści J.W. Goethego (Werter wobec samego siebie, Werter wobec natury, Werter wobec literatury, Werter wobec miłości, Werter wobec społeczeństwa) .

 

Werter wobec siebie: Bohater romantyczny, odczuwa Weltschmerz, przesadnie demonstruje swoje uczucia (egzaltacja), to egotysta. Jest on również młody, nadwrażliwy i gwałtowny, uznaje swoje uczucia za dziecinne (szczerość i siła pragnień).

 

Werter wobec natury: To osoba wrażliwa na piękno przyrody. Natura jest dla niego tłem do rozmyśleń filozoficznych, odzwierciedla jego stan emocjonalny. Werter przeciwstawia piękno przyrody w stosunku do cywilizacji. Natura daje temu bohaterowi chwilowe ukojenie nerwów.

 

Werter wobec literatury: Sztuka jest ważną wartością w jego życiu, jest wrażliwy na sztukę. Zaczytuje się w dziełach Homera (lit. Klasyczna), swój stan emocjonalny porównuje niejednokrotnie z motywami wywodzącymi się z „Odysei”. Wkrótce zamienia literaturę Homera na „Pieśni Osjana” - symbol przemiany bohatera (zrezygnowanie). Werter w listach odwołuje się również do mitologii, interesowało go malowanie, to artysta, ma dużą wyobraźnię.

 

Werter wobec miłości: Idealizuje miłość i kobietę, w której był nieszczęśliwie zakochany. Jego miłość jest romantyczna i ambiwalentna – pełna sprzeczności. Konflikt między miłością, a wartościami moralnymi. Niespełniona miłość daje mu wiele smutku, ostatecznie jest jednym z powodów jego samobójstwa.

 

Werter wobec społeczeństwa:

To buntownik, nie akceptuje podziałów i nierówności społecznej, nie uznaje konwenansów związanych z ubiorem. Ma inny od innych stosunek do samobójców, uważa dzieci za najdoskonalsze istoty. Werter jest buntownikiem w każdej sferze. To indywidualista.

 

  1. Dwa argumenty uzasadniające gatunek reprezentowany przez „Cierpienia młodego Wertera”.

 

Powieść epistolarna – powieść napisana w formie listu, narracja 1 osobowa (Werter jako narrator listów, zawiera fabułę, pisana prozą.

 

  1. Na czym polega tragizm miłości werterycznej.

 

To miłość romantyczna, nieszczęśliwa, powodująca ambiwalentne uczucia; ekstazę cierpienia; magnetyzm serca, to uczucie prowadzące do samozagłady.

 

 

  1. Przyczyny napisania „Dziadów cz. III.” , tytuły scen, cechy gatunkowe dramatu romantycznego.

 

Przyczyny:

 

- upadek Powstania Listopadowego i nieobecność w nim poety,

- próba zajęcia stanowiska wobec powstania,

- stosunek poety do dramatycznych losów cierpiącego narodu,

- poczucie odpowiedzialności za losy ojczyzny

- nawiązanie do faktów z własnej biografii Adama Mickiewicza (Proces Filomatów i Filaretów 1823r, przebywanie w klasztorze Ojców Bazylianów w Wilnie – przerobionego na więzienie, zesłanie w głąb Rosji, od 1824 r emigracja).

 

Przegląd utworu:

 

Przedmowa – Autor przedstawia położenie Polaków, szczególnie młodzieży za czasów panowania Cara Aleksandra I (wierna pamiątka historii litewskiej, dramat o cierpieniach, walce narodu, prześladowanego, za to, że żądał wolnej ojczyzny.

 

Dedykacja – dedykuje dramat przyjaciołom Towarzystwa Filaretów i wszystkim „narodowej sprawy męczennikom”.

 

Prolog – Fragment Ewangelii św. Mateusza, informacje z didaskaliów o miejscu i czasie (Klasztor w Wilnie przerobiony na więzienie – 1823 r)

 

I scena – Scena więzienna (realistyczna)

II scena – Wielka Improwizacja (fantastyczna)

III scena – Egzorcyzmy (fantastyczna)

IV scena – Widzenie Ewy (fantastyczna)

V scena – Widzenie księdza Piotra (fantastyczna)

VI scena – Sen Senatora (fantastyczna)

VII scena – Salon Warszawski (realistyczna)

VIII scena – Bal u Senatora (realistyczna)

IX scena – Noc dziadów (fantastyczna) (Ustęp cz. III. - zapowiada dalsze losy Konrada wiezionego w Kibitce na zesłanie).

 

Cechy gatunkowe dramatu romantycznego:

 

Forma dramatu powstała w czasie romantyzmu, nieprzestrzegająca zasad trzech jedności (miejsca, czasu i akcji) ani zasady decorum, mieszająca nastroje patetyczne z komicznymi, struktura otwarta, synkretyzm rodzajowy (mieszanie liryki, epiki i dramatu) , utwór niesceniczny, luźno powiązane sceny, występowanie bohatera dynamicznego.

 

  1. Przemiana Gustawa w Konrada w Prologu

1 listopada 1823 r (Wigilia Zaduszek) – data śmierci Gustawa i narodzin Konrada, data przemiany Gustawa w Konrada Wallenroda  (bohater dokonujący spisku i zdrady w obronie o wolność ojczyzny). Ta przemiana oznaczana koniec dotychczas. Życia bohatera, odnalezienie sensu życia, wyjście z kręgu samotnego cierpienia, Gustaw reprezentujący nieszczęśliwą miłość jednostkową zostaje zastąpionego przez Konrada reprezentującego miłość narodową, bojownika o wolność narodu, kochającego swoją ojczyznę.

 

(W obliczu tragedii po klęsce Powstania Listopadowego, maleje waga miłości Gustawa, wówczas trzeba innego bohatera, aby sprostał zadaniom).

 

  1. Informacje o bohaterach Dziadów.

 

Konrad – jasnowidz, mistyk, wizjoner, ma dar przewidywania przyszłych losów, jest wyjątkowy, nie jest rozumiany przez wszystkich ludzi, bojownik o wolność narodu, więziony w Klasztorze Bazylianów przerobionym na więzienie, to geniusz, chce być wybawicielem, chce przyjąć cierpienie swojego narodu, aby wyzwolić tym sposobem Polaków, duchowy przywódca narodu, mocny duchem, przewyższa innych talentem, uważa, że poezja może wpływać na losy narodu, w pewnym momencie jest dumny i zarozumiały.

 

Ksiądz Piotr – zakonnik opiekujący się więźniami, mistyk – ma proroczą wizję przyszłości Polski i świata – misja mesjanistyczna, jest pokorny, religijny, ma moc porozumiewania się z istotami nadprzyrodzonymi,  bezgranicznie ufa Bogu.

 

Senator Nowosilcow – namiestnik Cara, wydawane przez niego rozkazy powodują cierpienia Polaków. Posuwa się do nieludzkich czynów, jest egoistą, jest bezduszny, okrutny, pozbawiony wartości moralnych, ma licznych pochlebców, interesują go bale, człowiek zupełnie zepsuty.

 

Adolf Cichowski – bohater heroiczny, który podczas bardzo brutalnych przesłuchań i tortur nie zdradził Polaków, męczennik narodowy,  zniknął bez śladu, jego płaszcz został znaleziony nad Wisłą – upozorowanie samobójstwa przez Rosjan, po kilku latach wrócił do domu, zupełnie zmieniony, był załamany psychicznie, bał się odpowiadać na pytania, to ofiara carskiej tyranii.

 

Sobolewski - bohater epizodyczny; jeden z filomatów. Był w mieście na przesłuchaniu, więc koledzy wypytują go o nowiny. Opowiada o wywózce na Syberię młodzieży ze Żmudzi, o dzielnej postawie Janczewskiego i o męczeństwie Wasilewskiego.

 

Żegota - bohater epizodyczny; nowy więzień przybyły do klasztoru bazylianów. Opowiada o atmosferze strachu panującej w Litwie i o okolicznościach swego aresztowania. Ponieważ jak wszyscy czuje się niewinny, liczy na rychłe uwolnienie. Koledzy pozbawiają go złudzeń. Pragnąc podnieść kolegów na duchu wygłasza bajkę Goreckiego o ziarnie wiary i wolności, których nie można zagrzebać, bo kiełkuje z nową mocą.

 

Rollisonowa- bohaterka epizodyczna; niewidoma matka studenta, nieludzko potraktowanego przez carską władzę (Seneator), wdowa. Prawdziwa tragiczna matka - Polka. Jedyną radością jej życia był syn, który ją utrzymywał. Liczy, że zaapeluje do sumienia Nowosilcowa, że przekona go o niewinności syna. Cierpi, gdy dowiaduje się od księdza, że syna pobito. Odwołuje się do uczuć, ale ludzie, z którymi rozmawia, nie mają sumień ani serc, okłamują biedną matkę. Żąda widzenia z synem. Zostaje zamknięta w więzieniu przez bezwzględnego Nowosilcowa.

 

Kmitowa – towarzyszka pani Rollison, która przybyła razem z nią i ks. Piotrem do mieszkania Senatora błagać o łaskę dla syna lub jego widzenie.

 

Wasilewski – przyjaciel Sobolewskiego, był brutalnie pobity na przesłuchaniu, nie mógł sam wejść do kibitki, bardzo cierpiał, opowieść o nim wzbudziła w więźniach wielki żal.

 

Janczewski - Stojąc dumnie w kibitce wodził wzrokiem po płaczącym tłumie, jakby chciał powiedzieć: "nie bardzo mnie boli". W momencie kiedy kibitka ruszyła, Janczewski zdjął kapelusz, podniósł w górę rękę, krzyknął trzykrotnie mocnym głosem: "Jeszcze Polska nie zginęła" dodając otuchy więźniom wiezionym na Sybir.

 

Piotr Wysocki – patriota, uczestnik Salonu Warszawskiego, wykrzykuje słowa „Nasz Naród jak Lawa ...”, które są pełną charakterystyką polskiego społeczeństwa, jego słowa opisują ludzi którzy są zdrajcami narodu, kosmopolitami i entuzjastami cara, a z drugiej strony kategorię ludzi, którzy są prawdziwymi patriotami, odważnymi, więźniami, bohaterami walczącymi o wolność ojczyzny.

 

  1. Motywy biblijne, które wykorzystuje „Mickiewicz w Dziadach cz. III.”.

 

Dramat Adama Mickiewicza Dziady cz. III objaśnia sens historii za pomocą symboli Pisma św.

- Francja, która uchyliła się w 1831 r. od przyjścia Polakom z pomocą została porównana do Piłata,

- Car Mikołaj I zostaje porównany do Heroda,

- obrazy odwołujące się do męki Chrystusa;  Polska tak samo jak Chrystus swoim cierpieniem spowoduje zbawienie – innych narodów  cierpiąca postać Jezusa porównanie do cierpienia narodu polskiego,  porównanie martyrologii młodzieży wileńskiej do rzezi niewiniątek, Maryja opłakująca umierającego Chrystusa.

  1. Komu i w jakich okolicznościach Adolf opowiada historię Cichowskiego, streść tę opowieść.

 

Adolf opowiada historię Cichowskiego w scenie „Salon Warszawski”, siedząc przy drzwiach patriotom, literatom.  Cichowski był młodym, pełnym entuzjazmu, dobrym człowiekiem. To ofiara systemu carskiego. Został aresztowany i torturowany na różne sposoby w celu wymuszenia zeznań. Zostało upozorowane jego samobójstwo. Cichowski nie przyznawał się do winy więc był gnębiony dalej. Kiedy zmienił się nie do poznania został po trzech latach wypuszczony z więzienia i powrócił do swojej żony. Mężczyzna stał się wrakiem człowieka, nie uśmiechał się, widział  ludziach pytających się o jego historię wrogów, był nieufny i żył w lęku. To ofiara systemu carskiego.

 

  1. Wymienić różne miejsca akcji „Dziadów cz III.”.

 

(Salon) Warszawa, (Klasztor – więzienie) (dom Senatora) Wilno, (widzenie Ewy) okolice Lwowa, (przyjazd kibitek z więźniami) Petersburg,  litewski cmentarz (Noc Dziadów).

 

  1. Wyjaśnij sens słów Piotra Wysockiego „Nasz naród jak lawa, Z wierzchu zimna i twarda, sucha i plugawa, Lecz wewnętrznego ognia sto lat nie wyziębi; Plwajmy na tę skorupę i zstąpmy do głębi”.

 

Słowa Piotra Wysockiego stanowią ocenę społeczeństwa polskiego. Wysocki ukazuje kontrast między arystokracją, a Polakami patriotami i ich różne postawy wobec wroga, czyli carskiego zaborcy. Wierzch Lawy to arystokracja, ludzie bez wartości, kosmopolici interesujący się balami i poezją francuską. Głębia lawy, to patriotyczna część społeczeństwa, ludzie wartościowi interesujący się losami narodu, to płonący ogień wewnętrzny, który jest nadzieją na odzyskanie niepodległości.

 

  1. Przyczyny napisania Pana Tadeusza (1832-1834)

 

- rozczarowanie poety emigracją z powodu sporów, kłótni i intryg (epilog)

- tęsknota za ojczyzną Litwą (inwokacja)

- pragnienie ukazania piękna ziemi litewskiej

- wspomnienia z lat dzieciństwa

- chęć odtworzenia przeszłości napoleońskiej i obudzenia w narodzie nadziei na odzyskanie niepodległości

 

  1. Bohaterowie epopei, ich stan szlachecki, cechy charakteru.

 

Stolnik – magnat, właściciel licznych wsi. Nie ulegał emocjom, lubił wydawać rozkazy. Wykorzystywał Jacka Soplicę do swoich osobistych celów, który w afekcie go zabił.

 

Zosia – miała jasne oczy, dobra, serdeczna, odważna. Kochała Tadeusza. Wychowywana przez Telimenę. Córka Stolnika i Ewy Horeszkówny. Płochliwa, piękna.

 

Jacek Soplica – brat Sędziego i ojciec Tadeusza. Bohater dynamiczny. Człowiek, który poświecił całe życie w walce dla kraju. Zabójstwo Stolnika powoduje jego upadek moralny, zostaje okrzyknięty zdrajcą. Jako bohater dynamiczny, ulega zmianie, staje się księdzem, został pokornym człowiekiem, był patriotą, emisariuszem na Litwie. Po śmierci zostaje zrehabilitowany i uznany za bohatera.

 

Sędzia – kultywator szlacheckich obyczajów, lojalny, porywczy, to opiekun Tadeusza, gospodarz Soplicowa, patriota, procesuje się o prawo własności do zamku. (średniozamożna szlachta ziemiańska)

 

Gerwazy i Protazy- pierwszy jest starym sługą Horeszków (służył jeszcze Stolnikowi), drugi to sługa Sopliców. Obaj są wierni i oddani swoim panom, kultywują pamięć obu szlacheckich rodów. Pałają wzajemną nienawiścią, w końcu w XI księdze godzą się, co widać we wzruszającej scenie, kiedy trącając się szklanicami z miodem wzajemnie sobie przytakują.

 

Jankiel - dzierżawca dwóch karczem, człowiek ogólnie lubiany i poważany wśród okolicznej szlachty, wielki patriota: bardziej Polak niż Żyd; Jankiel to wielki artysta, znany ze swych muzycznych talentów, których dowodem jest jego wspaniały koncert na cymbałach (księga XII). Jego ulubienicą jest Zosia i właśnie dla niej zgadza się zagrać.

Wojski Hreczecha, (Rejent, Asesor (średniozamożna szlachta ziemiańska)) -  typowi staropolscy szlachcice, przyjaciele Sędziego. Szlachta dobrzyńska- mieszkańcy zaścianka Dobrzynśkich. Zubożała szlachta, zmuszona do pracy na roli, ale zachowująca godność szlachecką. Ludzie porywczy, odważni, większość z żołnierską przeszłością. Ich przywódcą jest Maciej Dobrzyński zwany też Zabokiem, Kurkiem na kościele, Królikiem(był pasjonatem ich hodowli), wreszcie Maćkiem nad Maćkami,72-letni starzec- energiczny, mądry, cieszy się wielkim autorytetem, poważany, wielki wróg Rosjan. Inni przedstawiciele tej szlachty to: Bartek Prusak, Maciek Chrzciciel, Bartek Brzytewka, Maciej Konewka.

 

Telimena- niemłoda, ale jeszcze piękna opiekunka Zosi, mieszkanka Petersburga, opowiada o swoich towarzyskich osiągnięciach, których dowody chowa rzekomo“w biurku”, szuka męża, jest bezkrytyczna, skoro uwodzi Tadeusza, potem wiąże matrymonialne nadzieje z Hrabią, wreszcie zostaje żoną Rejenta. Hrabia – krewny Horeszków „po kądzieli”, mieszkał za granicą, romantyczna natura. (arystokracja), dziwak, kosmopolita, początkujący malarz

 

Podkomorzy – (średniozamożna szlachta ziemiańska) bohater trzecioplanowy; stary znajomy i przyjaciel Sędziego. Urząd podkomorzego, z którym wiązały się kompetencje sądowe, szczególnie rozsądzanie sporów granicznych, był nie lada zaszczytem, a szlachcic sprawujący ten urząd cieszył się wśród szlachty wielkim szacunkiem i poważaniem. Podkomorzy przyjechał do Soplicowa, by rozsądzić spór o zamek między rodami Sopliców i Horeszków.

 

  1. Znaczenie Inwokacji i Epilogu

 

Inwokacja – (rozwinięta apostrofa stanowiąca początek utworu literackiego) Środowisko Litewskie, przestrzeń: litewska prowincja, ubocze wielkiego świata, arkadyjska natura, utracona ojczyzna, miejsce uświęcone przez Boga, dające poczucie bezpieczeństwa, wyidealizowane miejsce, czas: dzieciństwa (epoka napoleońska 1810) ludzie: rodzinni, przyjacielscy, życzliwi, dobrzy sąsiedzi, silnie więzi międzyludzkie, otwarci, mili wobec siebie, zadomowieni (Inwokacja stanowi liryczną zapowiedź wątków rozwijanych w dalszych partiach poematu,  zwrot do Matki Boskiej, wyrażenie tęsknoty za ojczyzną)

 

Epilog – (wyjaśnia sens napisanego utworu; wyraża pragnienie, aby utwory polskiej tradycji zagościły w polskim domu, by trafiły w świat), przestrzeń: Paryż – wielka stolica, centrum europejskiej cywilizacji, przymusowe miejsce pobytu polskich emigrantów, nie czują się tutaj dobrze, są wyobcowani i nieproszeni, czas: Wielka Emigracja, lata 30 XIX wieku, czas po klęsce Powstania Listopadowego, ludzie: emigranci Polscy, uczestnicy Powstania Listopadowego zakończonego klęska – skłóceni, zrzucają na siebie winę za klęskę powstania, czują osamotnieni, bezdomni

 

WNIOSKI:

Funkcjonalne operowanie kontrastem

 

kłótnie, spory, negatywna przestrzeń wrogi kraj – W STOSUNKU DO – szczęscia, arkadii, idealizowanej przestrzeni, uświęconej, sakralizacja Litwy.

 

  1. Tytuły ksiąg i przebieg wydarzeń w epopei Mickiewicza

 

Księga I - Gospodarstwo (na początku Inwokacja)

Księga II – Zamek

Księga III – Umizgi

Księga IV – Dyplomatyka i Łowy

Księga V – Kłótnia

Księga VI – Zaścianek

Księga VII – Rada

Księga VIII – Zajad

Księga IX – Bitwa

Księga X – Emigracja. Jacek

Księga XI – Rok 1812 Księga XII – Kochajmy się

 

Epilog

 

  1. Przykłady opisów przyrody w Panu Tadeuszu

 

„ Opisy natury w Panu Tadeuszu buduja istotny w poemacie klimat polskości . Ma również doniosłą rolę estetyczną – decyduje o pięknie litewskiego świata. Przejmuje ona także rolę metafizycznej siły, która strzeże dworku w Soplicowie i jego tradycji. Przyroda pełni znaczącą rolę – jest ona jednym z głównych elementów świata przedstawionego. Mickiewicz opisuje przyrodę swego kraju ojczystego, którą idealizuje, przedstawia jako arkadię – krainę za którą tęskni i do której chciałby jeszcze wrócić. Już w inwokacji nakreśla piękno i wyjątkowość litewskiego krajobrazu nad Niemnem, jego opis jest bardzo plastyczny. Do każdej rośliny poeta przypisał epitet, mający na celu m.in. podkreślać i wyrażać jej piękno i niepowtarzalność.

 

- I księdze mamy opisany zachód słońca oraz opis wszystkich zwierząt zamieszkujących zabudowania gospodarcze w dworze.

-W księdze II mamy opis okalających Soplicowo sadów owocowych .ten sam opis kontynuowany jest też z ogromną pieczołowitością w księdze III.

-Księga IV to opisy lasów i borów bardzo poetycko przedstawione prawie tak że możemy się poczuć jakbyśmy po nich spacerowali.

-Z opisem czasu tuż przed burzą mamy do czynienia w VIII księdze.

-W księdze X dochodzi do opisu samej burzy gwałtownej , nieujarzmionej . Opis jest tak sugestywny ze niemal czujemy powietrze przesiąknięte wilgocią.

-W księdze XI ukazany jest opis wschodu słońca, niemal czujemy jego delikatne promyki ogrzewające ziemię podczas wschodu.”

  1. Dzieje Jacka Soplicy

 

- fałszywa przyjaźń Stolnika z Jackiem,

- darzenie uczuciem Ewy – córka Stolnika,

- podanie czarnej polewki Jackowi przez Stolnika, jako niezgoda na związek z Ewą,

- wzięcie ślubu z pierwszą z rzędu szlachcianką i narodziny Tadeusza

- śmierć matki Tadeusza

- oblężenie zamku Horeszków przez Moskali

- zabójstwo Stolnika, przyznanie zamku Soplicom wskutek błędnego założenia iż Jacek Soplica jest zwolennikiem Targowicy,

- oddanie Tadeusza pod opiekę Sędziego

- Jacek ucieka i wstępuje do zakonu bernardynów jako ks. Robak

- działania Jacka jako emisariusz

- powrót do Soplicowa

- uratowanie życia Gerwazemu i Hrabiemu

- zranienie ks. Robaka

- spowiedź Jacka Soplicy, rozmowa z Gerwazym

- śmierć Jacka

- rehabilitacja Jacka Soplicy (Podkomorzy)

 

Bitwy: pod Jeną, Somosierrą

 

  1. Przedstaw Historię Domejki i Dowejki

 

Historia opowiadana przez Wojskiego. Nad rzeką mieszkali dwaj panowie: Domejko i Dowejko, wybrali się oni na polowanie i próbowali zabić napotkaną niedźwiedzicę. Obaj oddali strzały, ale nie wiedzieli kto pokonał zwierzę. Postanowili rozstrzygnąć spór strzelając do siebie przez długość skóry niedźwiedzia. Wieść o pojedynku szybko się rozeszła. Sąsiedzi byli ze sobą skłóceni, innym powodem sporów było podobieństwo ich nazwisk. Wojski nie chciał, żeby doszło do tego pojedynku i udało mu się temu zapobiec. Sąsiedzi pogodzili się i zapomnieli o kłótni. Podzielili swoje majątki, wybudowali karczmę i zostali przyjaciółmi.

 

  1. Cechy epopei na podstawie Pana Tadeusza

 

dłuższy poemat epicki, zwykle wierszowany, opiewający w podniosłej formie dzieje bohaterów narodowych na tle wydarzeń przełomowych dla danej społeczności; epos;

 

- akcja utworów rozgrywa się w czasach przełomowych (Napoleon wyrusza na Rosję, powiązane nadzieje na odzyskanie przez Polski niepodległości)

- elementy historyczne i realizm przedstawianych zdarzeń

- ukazujący losy wybranej grupy bohaterów (są nimi zwykli, przeciętni ludzie, przedstawiciele głównie średniej szlachty, choć pojawia się również arystokracja oraz drobna szlachta zaściankowa) - pisany wierszem (trzynastozgłoskowcem)

- wszechobecny i obiektywny narrator,

- patetyczny styl,

- odzwierciedlenie obyczajowości epoki

 

  1. Charakterystyka Kordiana na podstawie aktu I i II

 

Najpierw 15 letni Kordian, mieszka na wsi, pochodzenia szlacheckiego, przeżywa samobójczą śmierć przyjaciela, nieszczęśliwie zakochany, szukający życiowego celu, dręczy go jaskółczy niepokój, odczuwa Weltschmerz, jest wyalienowany, pesymista, zagubiony. Kordian nie ma wiary w sens życia, idealizuje uczucia do Laury,  próbuje popełnić samobójstwo. Prezentuje postawę werteryczną, hamletyzuje. W akcie 2 jest starszy o około 5 lat, (1829 – Koronacja Cara Mikołaja) chciał skonfrontować swoją wiedzę o świecie z rzeczywistością. Odwiedza Londyn, Włochy, Watykan. Bohater dowiaduje się, że człowiek jest niewolnikiem pieniądza, świat nie jest idealny, nie ma prawdziwych autorytetów (Papież grozi Polakom klątwą), jest rozgoryczony i rozczarowany, rodzi się w nim bunt, który daje mu ideę, działa pod wpływem porywów serca. Podczas monologu Mont Blanc następuje przemiana duchowa bohatera, Kordian nadal jest rozdarty między misją zbawienia świata, a samobójczą śmiercią, ale ani przez chwilę nie wątpi w swoje posłannictwo i siłę duchową, z romantycznego kochanka przeistacza się w patriotycznego wojownika o wolność narodu.

 

  1. Jaką wiedzę o świecie Konrad zdobywa za swojej podróży

 

Chce poznać życie w centrum nowożytnej cywilizacji kapitalistycznej (Londyn), poznaje wszechwładzę pieniądza, dowiaduje się, że ludzie są niewolnikami pieniądza. W Dover dowiaduje się, że świat nie jest tak idealny w rzeczywistości jak w sztuce, jest iluzją, kłamstwem, Włochy uczą go, że miłość można kupić za pieniądze. Prosząc o poświęcenie ziemi polskiej i błogosławieństwo dla Polski i Polaków, stwierdza, że nie ma autorytetów, Papież nie interesuje się Polską, jest sojusznikiem Cara, wybiera tę stronę która przyniesie mu korzyść. Wędrówka po świecie prowadzi go przez typowe miejsca Europy, próbuje się on odnaleźć w rolach kochanka czy patrioty, obrane cele wędrówki są próbą poznania życia w nowoczesnej Europie i tradycyjnym Rzymie, podróże są przyczyną wielu rozczarowań.

 

  1. Idea Winkelriedyzmu w Kordianie

 

Kordian głosi hasło „Polska Wilkenriedem Narodów” (Winkelried – bohater szwajcarski z XIV wieku, obronił niepodległość Szwajcarii w walce z Austriakami). Kordian czuje się reprezentantem Polaków poświęcających się  za inne narody. Winkelriedyzm to postawa poświecenia życia w walce o wyzwolenie narodu – odmiana mesjanizmu narodowego czyli teorii głoszącej posłannictwo narodu polskiego, uważanego za naród wybrany).

 

  1. Polemika Dziadów cz. III. z Kordianem

 

Z genezy „Kordiana” jednoznacznie wynika, ze utwór miał być polemiką z uznanym wówczas wieszczem. Mickiewicz skrytykował pierwsze tomiki wierszy autora „Anhellego” zarzucając mu pustkę duchową. Ponadto w „Dziadach” części III zamieścił negatywny obraz poplecznika Nowosilcowa Doktora, którego utożsamiać można z ojczymem Słowackiego – Augustem Becu. Słowackiego z autorem „Konrada Wallenroda” dzieliła również wizja postawy patriotycznej w zniewolonym kraju, a także ocena powstania listopadowego i przyszłość Polski. Poeta pragnął by „Kordian” został odebrany jako podjęcie dyskusji ideowej z artystycznym rywalem na poziomie literackim. Miał świadomość, ze dramat zapewni mu sławę. Krytyka postawy i poglądów Mickiewicza znajduje się już w „Prologu”. Wypowiedź Pierwszej Osoby można utożsamiać z jego ideami. Słowacki zdecydowanie je odrzuca. Autorowi „PanaTadeusza” zarzuca usypianie narodu polskiego („Boże! Zeszlij na lud twój wyniszczony bojem, / Sen cichy...”) oraz snucie błędnych proroctw. Nie zgadza się z ideą, która karze Polakom cierpieć i biernie przyjmować zniewolenie. Poprzez sformułowanie wypowiedzi Pierwszej Osoby zarzuca także Mickiewiczowi pychę i wywyższanie się. Uważa, że jego koncepcje są błędne. Poglądy autora „Kordiana” wyraża Trzecia Osoba – nie zgadza się na usypianie narodu, fałszywe proroctwa czy też rolę poezji jako pocieszycielki. Ma ona według niego pobudzać do działania patriotycznego i utrwalać czyny narodowych bohaterów. Dobitnie poglądowi Mickiewicza głoszącemu ideę „Polska Chrystusem narodów” przeciwstawia się Słowacki w monologu Kordiana na Mont Blanc. Przechodzący wewnętrzną przemianę główny bohater konstruuje tezę „Polska Winkelriedem narodów”.

 

  1. Ważne pojęcia

 

Werteryzm - postawa przejawiająca się w poczuciu bezcelowości życia, melancholii i szukaniu w marzeniach ucieczki od rzeczywistości.    Werteryzm – postawa łączona z tytułową postacią powieści Goethego pt. Cierpienia młodego Wertera. Bohater werterowski to człowiek nadwrażliwy, przeżywający Weltschmerz, próbujący uciec w świat literatury, natury, w miłość. Myśli o samobójstwie, a bywa nawet, że kończy życie w taki właśnie sposób.

Prometeizm – postawa moralna, której wyrazem jest poświęcenie się jednostki dla dobra ogółu (Konrad – „Nazywam się milijon bo za miliojony kocham i cierpię katusze”)

Mesjanizm – postawa złożenia ofiary z męczeństwa narodu, wiara w nadejście sprawiedliwości, którą zaprowadzi Bóg przez nadejście mesjasza, poświecenie narodu, w celu zbawieniu innych.  Mesjanizm – czyli przypisywanie jednostce lub nawet całemu narodowi misji posłannictwa wobec ludzkości. Jednostka – mesjasz – wybrana jest, by dla idei ogólnej poświęcić siebie. Naród – mesjasz (a za taki romantycy uważali Polskę) – cierpi za inne kraje, swoim cierpieniem ma okupić ich wolność. Przykładem utworu, w którym przejawia się ten pogląd, są Dziady Adama Mickiewicza – tam mesjaszem jest tajemniczy bohater o imieniu „Czterdzieści i cztery”, natomiast w Widzeniu księdza Piotra – Polska jawi się jako Chrystus narodów.

Winkelriedyzm – postawa poświecenia życia w walce o wyzwolenie narodu

Profetyzm – dar przewidywania przyszłości, jasnowidzenia, jaki przypisywano niektórym jednostkom.

Tragizm romantyczny – jednostka wybitna jest skazana na tragiczną sprzeczność między swymi dążeniami a możliwością ich realizacji, bo tak jest urządzony świat. Romantyczny idealista zawsze będzie duchowo przerastał miałkie otoczenie i zawsze będzie go to unieszczęśliwiało i prowadziło do zguby. Na tym właśnie opiera się romantyczne rozumienie tragizmu.

Weltschmerz albo weltszmerc – dosłownie: ból świata. Pojęcie to określa typowy dla młodych romantyków nastrój cierpienia, lęku, zniechęcenia, poczucie wewnętrznej pustki, objawiające się apatią, unikaniem kontaktów z innymi ludźmi. Jeszcze inna nazwa tego zjawiska to choroba wieku.

  1. *

 

Dziady cz. II – powstały 1820-1821 w Kownie, ukazały się w poezji Mickiewicza 1823 – dramat romantyczny

 

Pan Tadeusz - powstawał w Paryżu w latach 1832-1834, wydany został w roku 1834.

 

Jesienią 1774 roku w Niemczech ukazało się pierwsze wydanie powieści Cierpienia młodego Wertera

 

Kordian -  został napisany przez Juliusza Słowackiego w roku 1833, w czasie pobytu poety w Genewie, w pensjonacie pani Pattey. Dramat ukazał się drukiem w roku 1834. Uważa się go za próbę rozrachunku Słowackiego z moralnymi i politycznymi problemami Polaków po 1830 r., stanowi też udaną polemikę na gruncie ideowo-artystycznym z Adamem Mickiewiczem.