Romantyzm jest okresem w historii kultury oraz literatury Europy, istniejącym na przełomie XVIII oraz XIX wieku. Zrodził się na tle ruchów wolnościowych w Europie, które to ruchy odnosiły się do wzorców Wielkiej Rewolucji Francuskiej. Na terenach Anglii, prąd ten szedł w parze z ruchem Czartystów, na terenie Rosji - z powstaniem dekabrystów, a w Polsce z powstaniem listopadowym. Początki Romantyzmu w naszym kraju, zaczęły się uwidaczniać po 1795 roku, a więc po okresie ostatniego rozbioru. Faktyczne rozwinięcie się tego prądu miało miejsce w latach 1822 - 1863.

Termin Romantyzm, zrodził się w pierwszej połowie XIX wieku i pochodził od stosowanego już wcześniej wyrazu 'romantyczny', który oznaczał rzecz nie przystającą do rzeczywistości, bardzo piękną, wpływającą na stan ducha, uczucia, rozwijającą wyobraźnię, coś ze świata fantastycznego. Jeśli chodzi natomiast o przymiotnik romantyczny to utworzono go od słowa 'romans', 'romant', który oznaczał pochodzące ze średniowiecza opowieści o tematyce fantastyczno - przygodowej, przepełnione fantastyką. Określenie to powstało w wyniku przekształceń wyrazu 'romanus'.

Ten czas, był okresem powstających ruchów wolnościowych (jak np. powstanie listopadowe, lub styczniowe), a także czas wynaradawiania. Twórcy literatury, poruszali w swoich dziełach przede wszystkim problem walk narodowo - wyzwoleńczych. Główną cechą przedstawicieli romantyzmu był ogólny sprzeciw wobec istniejącej rzeczywistości. Nie chcieli oni zaakceptować feudalnego ustroju społecznego oraz autokratycznych rządów, natomiast światopogląd oświeceniowego racjonalizmu, empiryzmu oraz klasycyzmu, odrzucali z racji niewystarczającej sfery rozumienia świata, a także metod jego wyrażania.

Społeczeństwo tego okresu dostrzegło i zaczęło doceniać istotę kultury ludowej, a według nich powinna ona pełnić funkcję kultury narodowej. Była to kultura, która nie miała jeszcze styczności z wpływami obcymi. Zainteresowanie ludowością spowodowało, iż romantycy uznali za najlepsze - ludowe postrzeganie świata, rzeczywistości, wiarę w istnienie sfery ducha, niezwykłych zjawisk, a także światopogląd ten narzucał również bliski związek między ludźmi a naturą.

Przyroda była odbierana jako twór ciągle żywy, niezwykły, posiadający duszę. Interesowało ich zjawisko cyklicznego odradzania w naturze. Jej częścią i jednocześnie najwspanialszym elementem stał się człowiek. W dziełach literackich, przyroda spełniała rozmaite funkcje: na jej tle rozgrywały się wydarzenia, bywała katem, wyrocznią, przyjacielem lub też ogromną mocą ingerującą w ludzkie życie.

Dla romantyków, liryka stanowiła najwspanialszą sferę twórczości, a poeta, rozumiany był jako jednostka wybrana przez Boga. Twórca i jego poezja, pełniły w tej epoce istotną funkcję. Poeta jawił się jako przewodnik narodu, wieszcz, natomiast poezja była narzędziem służącym porozumieniu się ze społecznością. Literatura tych czasów, miała za zadanie rozbudzać sumienia narodu, przedstawiać sposoby walczenia. Poeta zaś, miał pełnić rolę przywódcy, polityka, miał budzić uczucia ogółu i mieć nad nimi kontrolę. Twórca miał otwarcie prezentować swoje ideały. Epoka romantyzmu, odchodząc od klasycystycznych norm poetyckich, stwarzała nowe gatunki, które były ideowo - artystycznym wypełnieniem jej założeń. Te gatunki to: powieść poetycka, poemat dygresyjny, ballada, a także nowa odmiana dramatu z charakterystyczną otwartą formą. Artyści tej epoki, dokonali unowocześnienia powieści historycznej oraz nadali nowe kształty artystyczne oraz ideowe powieściom tradycyjnym.

Romantyczny poeta - Adam Mickiewicz, uznany jest za najwybitniejszego twórcę tej epoki, za twórcę jej najbardziej znamiennych cech, definiowanych jako znamię tego okresu w literaturze oraz życiu społecznym. Przecież Mickiewicza określa się niejednokrotnie Poetą Przeobrażeń, a to ma wskazywać istotną rolę ewolucji, metamorfoz w jego sferze poetyckiej oraz duchowej. W rzeczywistości na jedność sygnowaną nazwiskiem naszego Wieszcza, złożony jest nie jedynie ogrom doświadczeń, lecz również proces przekształceń, kontynuacji oraz zaprzeczeń, znamienny dla doświadczeń życiowych tego poety, określający w pewnym stopniu charakterystyczny dla niego sposób istnienia jako poety, a także charakterystyczny dla ścieżek polskiego romantyzmu. Ten Mistrz, tworzył bowiem nie jedynie swoją biografię, lecz przy tym przecierał szlaki dla romantyzmu w naszej ojczyźnie.

"Oda do młodości" - spór romantyków z przedstawicielami klasycyzmu

  1. Dwie rzeczywistości:
Klasycy - rzeczywistość "starych"

Ideologia:

  • zamknięci w ograniczonym kręgu swoich przekonań oraz pojmowania świata, klasycy nie pragną nowoczesności
  • ich działania determinuje rozum, a nie uczucia
  • egoizm, lekceważenie szczęścia ogółu, pragnienie tylko małych, osobistych korzyści
  • jest to rzeczywistość skamieniała, a ludzie pozbawieni uczuć oraz ducha

Maksymy:

"Niechaj kogo wiek zamroczy,

(...)

Takie widzi świata koło,

Jakie tępymi zakreśla oczy"

Pojęcia:

- "Obszar gnuśności zalany odmętem",

- "szkieletów ludy",

- "martwy świat",

  • "wody trupie"

- "nieczułe lody"

Romantycy - rzeczywistość "młodych"

Ideologia:

- pragnienie zjednoczenia

- szczęśliwa młodość

- piękniejszy świat

- niczym nie skrępowana swoboda

- społeczność otwarta na to co nowe, uczciwa, walcząca, bez przesądów

- wędrówka będzie trudna, trzeba pokonać słabości

- młodość, którą można dzielić z innymi, przynosi szczęście, zjednoczenie, braterstwo

Maksymy:

- "Młodości! Dodaj mi skrzydła!",

- "Młodości! Ty nad poziomy wylatuj!",

- "Tam sięgaj, gdzie wzrok nie sięga;

Łam, czego rozum nie złamie",

- "Witaj, Jutrzenko swobody,

Zbawienia za tobą słońce!"

Pojęcia:

- "nektar żywota",

- "serca niebieskie",

- "orla potęga",

- "rajska dziedzina ułudy".

2. Młodość:

przysparza sił oraz chęci do boju z przeszkodami, panującym złem, słabościami:

- "Razem, młodzi przyjaciele!...

Choć droga stroma i śliska,

Gwałt i słabość bronią wchodu:

Gwałt niech się gwałtem odciska,

A ze słabością łamać uczmy się za młodu!"

wzmaga odwagę w działaniu, budzi pragnienia, pomaga w dążeniach do celu:

- "Młodości! dodaj mi skrzydła!"

jest nieograniczona:

- "Młodości! ty nad poziomy

Wylatuj, a okiem słońca,

Ludzkości całe ogromy

Przeniknij z końca do końca"

dodaje sił, buntuje się wobec zła:

- "Dzieckiem w kolebce kto łeb urwał Hydrze,

Ten młody zdusi Centaury;

Piekłu ofiarę wydrze,

Do nieba pójdzie po laury"

z niej rodzą się uczucia, płaszczyzna duchowa, dzięki młodości, powstaje dusza ludzka:

- "Wyjdzie z zamętu świat ducha:

Młodość go pocznie na swoim łonie"

ma ogromną potęgę:

- "Młodości! Orla twych lotów potęga,

Jako piorun twoje ramię"

3. Idee dzieła:

aktywizm - trzeba go pojmować jako apel, by zachować w życiu aktywną, pożyteczną postawę rewolucjonizm - trzeba go pojmować jako apel nakazujący całkowitą metamorfozę stosunków społecznych, sprzeciw wobec świata

- "Oto miłość ogniem zionie,

Wyjdzie z zamętu świat ducha:

Młodość go pocznie na swoim łonie,

A przyjaźń w wieczne skojarzy spojnie"

irracjonalizm - rzeczywistości nie sposób zgłębić poprzez rozum, lecz intuicję, uczucia

- "Tam sięgaj , gdzie wzrok nie sięga;

Łam, czego rozum nie złamie"

spirytualizm - rzeczywistość jest złożona z dwóch sfer: materialnej oraz duchowej, w której duch stanowi wartość znacznie ważniejszą

- "Zestrzelmy myśli w jedno ognisko

I w jedno ognisko duchy!..."

materializm oraz heroizm w sferze etyki - apel, by wyznaczać jednostce jak najwyższe wymagania w sferze etyki, zakładając, iż jest ona gotowa do wykazania się heroizmem w ich realizowaniu emocjonalizm - uczuciowość jest przedmiotem kultu deifikacja młodości - jedyną twórczą sferę w ludzkiej egzystencji stanowi młodość

- "Aż opleśniałej wyzbywszy się kory,

Zielone przypomnisz lata"

wywyższenie idei wolnościowej - miało w naszej Ojczyźnie wyjątkowe znaczenie - przedstawiciele romantyzmu głosili wielką potrzebę walki o wolność.

Na gruncie europejskim pojmowano to szerzej, jako swobodę w dziedzinie sztuki, uzyskiwaną dzięki łamaniu zasad oraz konwencji, swobody obyczajów, moralności

ludowość, jako siła napędzająca działania rewolucyjne

- "Razem, młodzi przyjaciele!...",

- "Hej! Ramię do ramienia! spólnymi łańcuchy

Opaszmy ziemskie kolisko!

Zestrzelmy myśli w jedno ognisko

I w jedno ognisko duchy!...".

Ballady i romanse

1. Wyznaczniki ballady romantycznej

- wiara w istnienie wszelkich duchów,

- obecność ludu, społeczności wiejskiej

- język kreowany na podobieństwo języka ludu (zawierający elementy potoczne, a także gwarę), całość tekstu przypomina ludowe "bajanie"

- każda ballada zawiera w sobie jakąś mądrość ludową, złotą myśl, kształtującą moralność ludzką

- autor (identyfikowany z narratorem), jednoczy się z ludem wiejskim

Natura jest:

- tłem dla każdego zdarzenia

- magiczna, tajemnicza, buduje nastrój grozy, nieprzewidywalna

- siłą napędową zdarzeń

- wyrocznią dokonującą sądu nad człowiekiem

- strażniczką wierności oraz lojalności, a także honoru i prawości

- powiązana z rzeczywistością człowieka

Rozróżnienie na dwie rzeczywistości:

- rzeczywistość fantastyczna:

"Romantyczność":

- widziadło Jasia:

"Ach, jak tam zimno musi być w grobie!

Umarłeś! tak, dwa lata temu!"

"Świtezianka":

- kamena, rusałka:

" Ach, jak tam zimno musi być w grobie!

Umarłeś! tak, dwa lata temu!"

"Świteź":

- kamena, rusałka:

"Powiemże, jakie złowiono straszydło?

Choć powiem, nikt nie uwierzy.

Powiem jednakże: nie straszydło wcale,

Żywa kobieta w niewodzie"

"Lilije"

- duch pana pojawiający się w świątyni:

"Wchodzi osoba w bieli,

Znany chód, znana zbroja,

Staje, patrzy ukosem,

Podziemnym woła głosem:

<< Mój wieniec i ty moja!"

- rzeczywistość prawdziwa

"Romantyczność":

- Karusia

- lud

- Starzec

- Poeta

"Świtezianka":

- młody mężczyzna - strzelec

- tajemnicza młoda kobieta

"Świteź":

- Pan Płużyn,

- rybacy

- ksiądz

- lud

- Tuhan i jego córka - postaci z opowiadania rusałki

- wieśniacy

- wiejskie kobiety

"Lilije":

- Pani

- eremita

- dzieci

- dwaj bracia

Krajobraz romantyczny:

"Świtezianka":

- "Brzegami sinej Świteziu wody

Idą przy świetle księżyca",

"Minęło lato, zżółkniały liścia

I dżdżysta nadchodzi pora",

"dzikie brzegi jeziora",

"Świteź"

- fragmenty dowodzące o prozaiczności krajobrazu wokół Świtezi:

"Świteź tam jasne rozprzestrzenia łona,

W wielkiego kształcie obwodu,

Gęstą po bokach puszczą oczerniona

A gładka jak szyba lodu",

"Na brzegach tylko szum jodły",

"(...) w nowogródzkiej stronie,

Do Płużyn ciemnego boru

Wjechawszy"

- fragmenty dowodzące niezwykłości Świtezi:

"Nieraz śród wody gwar jakoby w mieści,

Ogień i dym bucha gęsty,

I zgiełk walczących, i wrzaski niewieście,

I dzwonów gwałt, i zbrój chrzęsty",

"W wodach gadanie cichego pacierza

I dziewic żałośne modły",

"Gwiazdy nad tobą i gwiazdy pod tobą,

I dwa obaczysz księżyce",

"(...) oko brzegów przeciwnych nie sięga",

"Bo jakie szatan wyprawia tam harce!

Jakie się larwy szamocą!",

"Każdego śmiałka jezioro zagarnie",

"Żywa kobieta w niewodzie".

Mądrości zawarte w balladach:

"Romantyczność":

- "Miej serce i patrzaj w serce"

"Świteź":

- "Godna kary jest ciekawość ludzka"

'Świtezianka":

- "Kto przysięgę naruszy,

Ach, biada jemu, za życia biada!

I biada jego złej duszy!"

"Lilije"

- "Nie masz zbrodni bez kary".

"Dziady"

Wyznaczniki dramatu romantycznego:

* nie ma zasady trzech jedności:

- wydarzenia rozgrywają się w ciągu jednego roku

- różne miejsca akcji:

  • więzienie
  • obok ratusza
  • dom Ewy
  • salon w Warszawie
  • dom u Senatora
  • Kościół

- poruszane tematy:

-bohater romantyczny

-szykanowania

-wątek Ciechowskiego

-wątek Doktora

Współwystępowanie rodzajowe i gatunkowe:
Epika

-opowieść Sobolewskiego

-przypowiastka Żegoty

Liryka

-rozmowa Konrada ze Stwórcą

-pieśni w wykonaniu Konrada, Feliksa, Jankowskiego

Dramat

- rozróżnienie na akty oraz sceny

- typowy bohater romantyczny

- rozmowy

- komentarze odautorskie

- przedmowa

Konrad - bohaterem romantycznym

- samotnik:

"Samotność- cóż po ludziach, czym śpiewak dla ludzi?"

- Artysta mający świadomość swojego talentu:

"śpiewam samemu sobie"

- jest zbuntowany wobec świata

- wyobcowany ze społeczeństwa

- przechodzi metamorfozę w buntownika toczącego bój o szczęście ogółu, miłującego ojczyznę:

"Depcę was, wszyscy poeci, wszyscy mędrce i proroki"

-bluźni przeciw Stwórcy:

"Cierpię, szaleję- a Ty mądrze i wesoło

Zawsze rządzisz,

Zawsze sądzisz

i mówią, że Ty nie błądzisz!"

- twierdzi, iż cierpi w imieniu narodu:

"Nazywam się Milijon - bo za milijony

Kocham i cierpię katusze"

- reprezentuje postawę prometejską:

Konrad kreowany jest na narodowego Prometeusza, pragnie zbawię naród, dla siebie wybiera bunt przeciwko Stwórcy oraz wypełnianie swoich celów. Skutki własnego działania nie budzą w nim strachu. Ma świadomość wiecznego potępienia, lecz chce wywieść lud spod carskiej udręki.

"Kłamca, kto Ciebie nazywał miłością,

Ty jesteś tylko mądrością"

język, którym posługują się postaci jest zindywidualizowany zawiera elementy wierzeń ludowych

Rozróżnienie na światy:

- świat rzeczywisty:

-postaci rzeczywiste:

-posiadające autentyczne nazwiska:

Jan Sobolewski,

Wysocki,

Pelikan,

Bajkow,

Adolf Januszkiewicz,

Antoni Frejend,

Tomasz Zan,

Suzin,

Feliks Kółakowski,

Wasilewski,

Cichowski

- posiadające zmienione nazwiska:

Doktor jest ojczymem Słowackiego - to August Becu

Generał to odpowiednik Wincentego Krasińskiego

Żegota to odpowiednik Ignacego Dowejki

Rollinson to odpowiednik Mollisona

- bohaterowie fikcyjni:

Ewa

Ksiądz Piotr

Konrad

- rzeczywistość wyimaginowana:

-Bóg ingeruje w dzieje ludzkości

-funkcja:

moralna - za grzechy zostaniemy ukarani

artystyczna - stwarzanie specyficznej atmosfery

- bohaterowie:

Aniołowie

Diabły

Zjawy, widziadła umarłych

- Rzeczywistość obrazów sennych oraz przepowiedni

-sny mają:

Senator

Ewa

Uwięziony

-widzenia mają:

Ksiądz Piotr

Konrad

Oleszkiewicz

-Dwie płaszczyzny rzeczywistości w utworze:

BOBRO

-Stwórca

- Aniołowie, dobre duchy

"... Co za szał!

Brońmy go, brońmy,

Skrzydłem osłońmy

Skroń..."

-szykanowani młodzi ludzie

-cierpienia

- pokorna postawa Księdza Piotra

-umiłowanie Ojczyzny

ZŁO

-Diabły

-złe duchy (potępieńcze)

"...Wsiąść muszę

na duszę

Jak na koń..."

-car, wszyscy jego współpracownicy, zdrajcy narodu polskiego

-bestialstwo

-grzeszna duma Konrada,

-zdrada, oportunizm

Szekspiryzm - w utworze ulegają zmianom: język, nastrój, styl Zespalanie fragmentów wzniosłych z fragmentami komicznymi, satyrycznymi, groteskowymi Ocena polskiego narodu:

Młodzież:

-najczęściej zatrzymywana

-ma świadomość swoich działań

-wytrwała, wierna swoim ideom

-są solidarni

-nieustępliwi

-niewola powoduje u nich jeszcze większą nieugiętość, odwagę, są jeszcze bardziej zdeterminowani w walce o obronę polskości oraz godności ludzkiej

Arystokracja:

-akceptują Rosjan, uznają taką sytuację za naturalną

-Rosjanie w ich mniemaniu nie są wrogami

-spędzają czas na zabawie

-ignorują kulturę, obyczajowość, naukę, pogardzają wszystkim, co dotyczy narodu

-pragną akceptacji Moskali

-charakteryzuje ich bierność, obłuda

-są kosmopolitami - nie odczuwają żadnych więzi narodowych, interesują się jedynie błahostkami, swojej wygodzie, rozrywkach. Próbują dostać się do sfer ludzi posiadających władzę, duże wpływy

-Konformiści - potrafią dopasować się do rzeczywistości, by było im dobrze. Zdaniem arystokratów, nasz kraj po rozbiorach znalazł się w opiekuńczych rękach, twierdzą, iż trzeba im dworu podobnego do dworu Rosjan. Same tylko kontakty z ludźmi mającymi władzę, sprawia, że są nietykalni.

- protestują przeciw zmianom ustroju politycznego Polski

Inteligencja:

-nie wypełniają należnej im roli, nie tworzą dzieł, nie nawołują do boju

-artyści unikają problemów, uciekają od nich oraz od odpowiedzialności

-nie poruszają tematów aktualnych ze strachu

-nie posiadają wewnętrznej siły

-czują strach przed konsekwencjami

-są świadomi panującej atmosfery politycznej, lecz nie chcą w niej brać udziału, unikają ingerencji w istotne dla narodu kwestie

-nie jest dla nich istotny sens dzieła, lecz to, czy będzie się podobać

Kolaboranci:

-grupa fałszywa, obłudna

-dla zatrzymania stanowiska, są w stanie zniszczyć innych

-są materialistami, donosicielami

-są świadomi wpływów Nowosilcowa, dlatego chcą jego ochrony, wykazują wobec niego postawę uniżoności, służalczości

-w działaniu posługują się nieczystymi metodami, np. szantażem, zastraszeniami, są zakłamani

Odwołania do Biblii poprzez myśl moralno - religijną oraz filozoficzną, poprzez wzorce postaw, wątki, motywy fabularne, symbolikę, a także styl:

-symbol Krzyża (Wasilewski)

-losy Polski na podobieństwo losów Chrystusa

-młodzież studencka - niewiniątkami, car - Herod

-Konrad odzwierciedleniem postawy Samsona

-Petersburg - na podobieństwo wieży Babel oraz Babilonu

-przepowiednia powodzi

-styl utworu na wzór Ewangelii, a także Apokalipsy wg św. Jana, ukazane w "Widzeniu Księdza Piotra".

Koncept poezji:

Autor:

-natchnienie źródłem poezji

-wrażliwość na ludzkie cierpienie, empatia wynikająca z cierpień narodu

-boska siła stwórcza

-twórczość ma zagwarantować wieczne trwanie Artysty

-zdolności umożliwiające kierowanie ludzkością

Możliwości oraz założenia poezji:

-odzwierciedlenie wnętrza Artysty

-możliwość rozmowy ze Stwórcą

-zgłębienie metafizycznych sfer życia

-odzwierciedlenie cierpień oraz ideałów narodowych

-ingerencja w zaistniałą rzeczywistość oraz zobrazowanie nękających ją problemów

-pokazywanie przyszłości oraz ujawnianie społeczeństwu jego przeznaczenia

-przewodzenie narodowi oraz ludzkości

"Sonety krymskie" - zafascynowanie kulturą orientalną oraz pejzażem górskim

Orientalizm

-Orientalizm polega na fascynacji kulturą wschodnią, w której uwidocznione zostało uznanie zróżnicowania rozmaitych struktur kulturowo - cywilizacyjnych oraz pragnienie ich porównania. Z orientalizmem łączyła się nierzadko z zadumą nad ową odrębnością, nad pięknem wschodniej przyrody, jej egzotyką. Orientalizm zrodził się w XVII stuleciu, wyjątkowe znaczenie uzyskał w twórczości romantycznej.

Słownictwo

-"Bakczysaraj w nocy":

dżamid,

izan,

harem,

menar,

Eblis,

farys

-"Czatyrdach":

czatyrdah,

mirza,

muślemin,

padyszach,

janczary,

drogman

-"Bakczysaraj":

"baszów ganki i przedsienia",

"Sofy, trony potęgi, miłości schronienia",

"fontanna haremu"

Egzotyka:

-"Stepy akermańskie":

"Wóz nurza się w zieloność i jak łódka brodzi,

Śród fali łąk szumiących, śród kwiatów powodzi,

Omijam koralowe ostrowy burzanu"

-"Czatyrdach":

"Nam czy słońce dopieka, czyli mgła ocienia,

Czy szarańcza plon zetnie, czy giaur pali domy-

Czatyrdahu, ty zawsze głuchy, nieruchomy"

-"Pielgrzym":

"Litwo! piały mi wdzięczniej twe szumiące lasy

Niż słowiki Bajdaru, Salhiru dziewice,

I weselszy deptałem twoje trzęsawice

Niż rubinowe morwy, złote ananasy"

-"Ajudah":

"Jak śpienione bałwany to w czarne szeregi

Ścisnąwszy buchają, to jak srebrne śniegi

W milijonowych tęczach kołują wspaniale.

Tracą się o mieliznę, rozbija na fale"

"Konrad Wallenrod" - powieścią poetycką

Powieść poetycka:

Wyznaczniki:

-posiada kilku narratorów:

narrator autorski, jest wszechwiedzący, ilustruje losy Konrada

narrator - bohater - tu Wajdelota i jego pieśń

narrator - bohater - konrad Wallenrod

-wydarzenia nie są ułożone chronologicznie (tytułowego bohatera mamy okazję poznać w momencie wybierania go na stanowisko Wielkiego Mistrza, później został ukazane jego losy)

-panuje atmosfera tajemniczości, groza

-egzotyka rzeczywistości nawiązuje do średniowiecza

-istnieje bohater byroniczny

-są tu zestawione elementy epiki, liryki oraz dramatu (element liryki to "Hymn", element epicki stanowi "Pieśń Wajdeloty", natomiast element dramatyczny - pieśń Aldony i Konrada Wallenroda)

Walter - Alf - typowym bohaterem byronicznym oraz wallenrodycznym

Byronizm:

Byronizm jest postawą odznaczającą się dumnym odwrotem od prozaicznego, trywialnego, pospolitego życia, rozpoczęciem pielgrzymki po świecie w celu znalezienia "bratniej duszy", w chęci poznania prawdy na swój temat, która jest zwykle daremna. Ta podróż do nie sprecyzowanego miejsca w świecie jest samotnością, ponieważ samotność, według wierzeń ludzi z pokolenia buntowników byronowskich, jest jedyną postawą odpowiednią dla człowieka znającego swoją wartość, jednostki wyjątkowej. Równocześnie, tego typu odwrócenie od otaczającego świata, stanowi wygnanie, tułaczkę samowolnego ducha z rzeczywistości prozaicznej.

Wallenrodyzm:

Wallenrodyzm jest zachowaniem bohatera, który rzekomo służąc, obmyśla okrutny odwet na największym wrogu, mimo iż ten sposób prowadzenia walki, powoduje u niego głębokie rozdarcie wewnętrzne. Postać tego rodzaju, porzuca szczęśliwe życie oraz własny honor, w zamian za szczęście ojczyzny, jest wielkim patriotą, lecz równocześnie postacią niezwykle tragiczną. Jak już powiedziano, postawa ta odznacza się gorącym umiłowaniem ojczyzny, w imię której bohater ofiarowuje swoje szczęście i w samotności staje do boju z wrogiem. Wyniszcza go stosując podstępy, sprzeniewierzenia, a więc działa w sposób zaprzeczający moralności. Bohater ma świadomość swoich niemoralnych działań, ale wie także, iż jest to jedyny sposób pokonania nieprzyjaciela, z tego powodu przeżywa więc wewnętrzny dramat.

Cechy postaci:

-jest osamotniony w działaniu

-jest w stanie popełnić każdy desperacki czyn

-przeżywa niespełnioną miłość

-rezygnuje z własnego szczęścia na rzecz ojczyzny

-prezentuje aktywną postawę, toczy walkę

-jest poróżniony ze światem, sprzeciwia się jego porządkowi

-działa pod wpływem emocji, uczuć

-jest porywczy

-odbiera sobie życie, z jednej skrajności popada w kolejną

-pragnie zrealizować swoje cele

-jest postacią pełną dynamizmu, w trakcie utworu dokonuje się w nim metamorfoza

Rola poezji oraz poety w dziejach narodu, który jest pozbawiony wolności, w świetle "Pieśni Wajdeloty":

Poezja powinna:

-być łącznikiem między klasycyzmem i romantyzmem

-ocalać przed zapomnieniem

-zagrzewać w boju

-sprawować pieczę nad najcenniejszymi skarbami narodowymi

-stanowić dowód tożsamości narodowej, powinna gwarantować jej zachowanie

-nic nie jest w stanie pokonać literatury

-powinna kierować świadomością ogółu

-wzbudzać emocje u odbiorcy

-pomagać w zrozumieniu losów narodowych

-stanowić element niezbędny do przetrwania oraz odnowienia narodowego

-odzwierciedlać narodową historię, jego przeszłość oraz kulturę

-powinna budzić patriotyzm i towarzyszące mu uczucia

-powinna być skierowana do ogółu społeczności oraz przejrzysta i czytelna dla każdego

-powinna być otoczona troską społeczeństwa

-powinna być odzwierciedleniem odczuć oraz myśli narodowych

Poeta:

-ma wypełnić swoją powinność, czyli nawoływać do walki

-przyczyniać się do łączenia pokoleń w narodzie

-zespalać współczesność, przeszłość oraz przyszłość

"Pan Tadeusz" - epopeją narodową:

Wyznaczniki eposu:

-jest sztandarowym gatunkiem epickim - rozległe dzieło wierszowane

"Pan Tadeusz" jest zbudowany z dwunastu ksiąg, a każda z nich obejmuje ogromną liczbę wersów.

-ilustruje losy legendarnych bądź historycznych postaci, na tle istotnych wydarzeń narodowych

tytułowa postać posiada imię nadane mu na cześć Tadeusza Kościuszki

-postaciami historycznymi są:

Dąbrowski - utworzył Legiony polskie

Napoleon - najistotniejsze wydarzenie stanowi marsz na Moskwę

-swój rodowód ma w mitach, podaniach, baśniach, zachowuje pamięć o wzniosłych zdarzeniach oraz bohaterach

-wzniosłe wydarzenia:

Konstytucja 3 Maja,

Konfederacja Targowicka,

Rzeź Pragi,

Powstanie Legionów Polskich we Włoszech.

Wszystkie te wydarzenia zilustrowane są w muzyce Jankiela, przypominającego tą metodą historię narodu. Mają one przypominać czytającemu wydarzenia wzniosłe, ale też i dotkliwe w dziejach Ojczyzny.

-przedstawia ogólnie wyznawane i cenione wartości, tradycje oraz obyczaje religijne

Związek z Polską ujawniał się poprzez kultywowanie starych obyczajów, obrzędów oraz zakładaniu narodowego stroju. Lecz zdarzało się, iż nie wszystkie te tradycje można było nazwać chwalebnymi. Najbardziej charakterystycznymi słabościami szlachty, niejako dziedziczonymi przez następne pokolenia, były: zawadiactwo, skłonności do bijatyk, awantur. Epizody takie, jak np. spory o zamek, kłótnia Asesora i Rejenta, bądź historia Doweyki oraz Domeyki, świadczą o niezwykłym uporze spierających się, a także o tym, iż żadna ze stron nie chce pójść na ugodę. Towarzysząca Gerwazemu praktycznie przez całe życie złość w stosunku do rodziny Sopliców, jest typowym przykładem rozumienia pojęcia honoru szlacheckiego, ale przy tym również i lojalności wobec rodziny Horeszków. Kulminacyjny punkt wszystkich awantur, stanowi w utworze zajazd na soplicowski majątek.

Obyczaje chwalebne podtrzymywane przez stan szlachecki, stanowią męstwo oraz staropolski sposób przyjmowania gości. Najlepszym tego świadectwem jest Sędzia Soplica, który kultywuje prastare zwyczaje, np. w trakcie biesiady, każdy zasiada na wyznaczonym dla niego miejscu, przysługującym "z wieku i urzędu", każdy uczestnik biesiady jest dla innych niezwykle miły i grzeczny. Jak każe tradycja, urządzane są polowania, wyprawy na grzyby, spotkania towarzyskie oraz spotkania mające formę popularnych sejmików szlacheckich (np. narada w majątku Dobrzyńskich jest w pewnym sensie sejmikiem). Także i Wojski jest niebywale przywiązany do wszystkich tradycyjnych przejawów, Sędzia również - przykładem może tu być jego wykład na temat grzeczności.

Narrator pełni funkcję wszechwiedzącego a przy tym obiektywnego komentatora wydarzeń, ponadto potrafi zachować wobec nich właściwy dystans

Najwyraźniej widać to w Inwokacji. Widać, iż zna on wszystkich bohaterów, opowiada historię, lecz nie zajmuje stanowiska po żadnej stronie, ale nie wie niektórych rzeczy, np. kim jest Ksiądz Robak, ponadto nie krytykuje żadnego z bohaterów:

"a ja tu byłem miód i wino piłem"

styl eposu:

-wyważony styl szczegółowego opisu wszystkich przedmiotów, każdej sytuacji, wydarzenia

Narrator w sposób niezwykle detaliczny i dokładny ilustruje czytelnikowi przedmioty, bądź zjawiska. Przykładem może tu być opis serwisu obiadowego, zaręczynowych szat Zosi lub opis gatunków grzybów.

-wzniosły styl opowieści dopasowany do rangi tematu oraz mężnych czynów przedstawianych bohaterów

Taki podniosły styl eposu dostrzec można w Epilogu oraz Inwokacji, a także w opisie koncertu Jankiela, przedśmiertnej spowiedzi Księdza Robaka, lub przy okazji opisu rehabilitacji Jacka Soplicy.

Charakterystyczne ukazanie natury:

-natura może być tłem rozgrywających się wydarzeń

-może również występować w roli bohatera

Na większą część "Pana Tadeusza", składają się malownicze opisy otaczającej przyrody. Przedstawiona została według filozofii romantyzmu, jako byt metafizyczny, posiadający ducha. Przy okazji dialogu Hrabiego i Tadeusza w IV księdze, Mickiewicz ilustruje bogactwo natury narodowej, wyznaję, iż pejzaż właściwy danej krainie, stanowi materialny wizerunek ducha jej obywateli. Przyroda pełni rolę świadka historii narodowej oraz kultury kraju. Zawiera w sobie najważniejsze kwestie dotyczące tradycji narodowych.

Uczucia patriotyczne w utworze:

-tematem jest Polska, zostało tu wyrażone zainteresowanie polskością

-Mickiewicz z serdecznością i sentymentem wspomina to, co przeszłe, lecz dokonuje również łagodnej krytyki

-w utworze pobrzmiewa tęsknota autora za ojczyzną

Obraz społeczeństwa szlacheckiego:

-Wielka dbałość o gości. Wówczas chciano zazwyczaj pokazać cały swój majątek oraz udowodnić swoją wspaniałość jako gospodarza. W momencie nieobecności gospodarza, o przybyłych gości troszczył się zarządca. Jego zadaniem było sprawić, by goście czuli się swobodnie, a także mieli zapewnione jakieś rozrywki.

-Zwracano uwagę na pozycję społeczną. Starsi traktowani byli z wielkim szacunkiem, ze względu na życiowe doświadczenie oraz nabyte mądrości. Niezwykle poważano również osoby piastujące wysokie stanowiska, a także damy, dla których przygotowywano specjalne miejsce za stołem.

-Baczną uwagę zwracano na odpowiednie, tzn. "grzeczne" wychowanie młodego pokolenia

-Mężczyźni zwykle na śniadanie spożywali inne posiłki od kobiet. Dużą wagę przykładano do sposobu przyrządzania dań.

-Tradycyjnym polskim daniem był bigos, gotowany podczas łowów.

-Zastawa obiadowa miała za zadanie cieszyć oko, zachwycać estetyką i kunsztem wykonania.

-Istotną funkcję pełniły napitki z alkoholu. Społeczeństwo polskie spożywało ich duże ilości. Przy alkoholu wygłaszano toasty, co także stanowiło pewną tradycję.

-Wiejskimi rozrywkami i zabawami były organizowane grzybobrania, łowy. Stanowiły one pretekst do konkurowania oraz rozwiązywania niektórych sporów.

Postać Jacka Soplicy:

-tajemnicza biografia, życie

-przeżył niespełnione, romantyczne uczucie

-protest wobec istniejącym obyczajom oraz hierarchii społecznej

-urażona duma oraz wynikająca z tego ogromna chęć zemsty

-osamotnienia wybrane dobrowolnie

-gdy został rozdzielony z kobietą swego serca, był bliski utraty zmysłów

-wewnętrzne rozterki i tragedie nękające bohatera

Cechy zaprzeczające koncepcji romantycznej:

-buńczuczność, awanturnictwo

-bohater nie jest obdarzony talentem artystycznym

-wyrzeczenie się przez Księdza Robaka samotnej walki

-zawarcie małżeństwa, w którym nie było miłości.

BIBLIOGRAFIA:

1. Alina Witkowska- "Literatura romantyzmu"

2. Alina Witkowska- "Mickiewicz- Słowo i czyn"

3. Maria Dernałowicz- "Adam Mickiewicz"

4. Julian Przyboś- "Czytając Mickiewicza"

5. Julian Krzyżanowski- "Dzieje literatury polskiej"