ROMANTYZM 

  1. Romantyzm Romantyzm ideowy prąd literacki i artystyczny rozwijający się w Europie od końca XVIII do połowy XIX w. Charakteryzował się kultem natury, uczucia, fantazji, wprowadził do sztuki elementy ludowe ... Czytaj dalej Słownik historyczny trwał: Europa - od lat 90. XVIII(1790r.) wieku do lat 40. XIX(1840r.) wieku;

Polska Polska Rzeczpospolita Polska. Państwo położone w środkowej Europie nad Morzem Bałtyckim. Powierzchnia 312 685 km2. Liczba ludności 38 641 tys. (2001 r.). Stolica Warszawa. Język urzędowy polski. ... Czytaj dalej Słownik geograficzny 1822r. – 1863r.

  • 1822r. – uważana data powstania romantyzmu w Polsce; wydanie Ballad i Romansów przez Adama
  • 1823r. - Mickiewicz opublikował drugi tom Poezji zawierający między innymi: Grażynę, Dziady cz. II i IV.
  • 1825r. - powstanie dekabrystów przeciw caratowi
  • 1831r. - klęska Powstania Listopadowego
  • 1863r. – wybuch powstania Styczniowego; zniesienie niewolnictwa przez Abrahama Lincolna w Stanach Zjednoczonych; koniec epoki romantyzmu w Polsce
  1. Preromantyzm Preromantyzm przejściowy okres między klasycyzmem a romantyzmem, istniejący od drugiej połowy XVIII wieku do początku wieku XIX. Preromantyzm, związany z sentymentalizmem, postulował odrzucenie klasycznych ... Czytaj dalej Słownik terminów literackich prąd w literaturze i sztuce europejskiej w II poł. XVIII w. oraz początku XIX stulecia; rozwijał się w opozycji do klasycyzmu i realizmu; uczucie, natchnienie Natchnienie szczególny stan wewnętrzny, odczuwanie napięcia i podniecenia twórczego, umożliwiający tworzenie dziel literackich furor poeticus. Istnieją dwie opozycyjne teorie na temat warunku powstawania ... Czytaj dalej Słownik terminów literackich i wyobraźnia ważnymi źródłami twórczości; interesowanie się średniowieczem; fascynacja kulturą ludową; zainteresowanie poezją narodową. Można go odnaleźć w angielskiej powieści gotyckiej oraz w nurcie burzy i naporu literatury niemieckiej
  2. Okres burzy i naporu - okresu w literaturze niemieckiej przypadający umownie na lata 1767-1785; Okres ten to protest literacki przeciwko rozbiciu państwa niemieckiego na małe państewka feudalne, przeciw uciskowi mieszczan i chłopów, przeciw upadkowi gospodarczemu i kulturalnemu. Artyści przedkładali intuicję i uczucie nad rozum, w swych utworach nawiązywali do źródeł narodowych i ludowych.. W okresie tym działali najwięksi poeci niemieccy: Johann Wolfgang von Goethe oraz  Fryderyk Fryderyk A. Domańska Historia żółtej ciżemki, bohater epizodyczny; postać historyczna, zw. Frydruszem, królewicz: pilny, elokwentny, bystry. Jako dziecko lubił psikusy i krotochwile. Później został ... Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - gimnazjum Schiller. Czołowymi utworami tego okresu są Cierpienia młodego Wertera Goethego oraz Zbójcy Schillera.
  3. Weltschmertz -  zespół nastrojów i emocji typu: depresja, smutek, apatia, melancholia wynikających z myśli o niedoskonałości świata, a właściwie ze zderzenia chęci działania i niemożności jego realizacji oraz dysonansu pomiędzy wrażliwością bohatera a jego otoczeniem; romantyczny, sentymentalny pesymizm. Pojęcie to pochodzi z utworu Cierpienia młodego Wertera. W powieści Goethego weltschmerzu doświadcza Werter, tytułowy bohater. Objawia się on stanami melancholii, załamaniem i apatią. Bohater Bohater S. Mrożek Rewolucja, jedyny bohater opowiadania i narrator.
    Wygląd: Brak jakichkolwiek informacji o tym, kim jest postać, jak się nazywa, gdzie mieszka, jak wygląda. To jakiś człowiek, ...
    Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - gimnazjum
    widzi niedoskonałość świata, np. niesprawiedliwe podziały społeczne, ale nie chce się ani do nich przystosować, ani się przeciw nim zbuntować. Uważa, że świat go nie rozumie, ani on świata. Jest sam na sam ze swoją rozbudowaną wrażliwością. Próbuje więc świata iluzji – ucieka najpierw w świat przyrody (kontemplacja), potem w świat literatury ( lektura Lektura w znaczeniu ogólnym: czytanie. W nowoczesnej nauce o literaturze lektura pojmowana jest jako proces komunikacji między nadawcą - pisarzem i odbiorcą - czytelnikiem. Zakłada aktywny udział ... Czytaj dalej Słownik terminów literackich Homera, zaś potem pieśni Osjana – zmiana literatury świadczy o zmianie nastawienia do rzeczywistości), by na końcu popełnić samobójstwo z powodów powyższych oraz przez nieszczęśliwą miłość co jest kolejnym wątkiem powieści.
  4. Cenzura - kontrola publicznego przekazywania informacji, ograniczająca wolność publicznego wyrażania myśli i przekonań.
  5. Mistycyzm – wiara w kontakt z siłami pozaziemskimi; Człowiek może kontaktować się ze światem nierealnym za pomocą snu, wizji, odczuć.
  6. Profetyzm -  osoba, mająca dar wieszczenia, przepowiadania przyszłości, która ma łączność z bóstwem pozwalającym odkryć karty przyszłości.
  7. Wieszcz Wieszcz natchniony poeta, prorok, traktowany jako duchowy przywódca narodu. Szczególną rolę pojęcie to odegrało w okresie romantyzmu, epoce, w której poetę traktowano jako geniusza, jednostkę ... Czytaj dalej Słownik terminów literackich - poeta natchniony, poeta prorok. Romantyczne przeświadczenie o nadrzędnej roli poety, połączone z poczuciem odpowiedzialności za naród i jego przyszłe losy historyczne sprawiło, że zaczęto w okresie Wielkiej Emigracji nadawać słowu wieszcz to szczególne znaczenie, które ma ono wyłącznie w języku polskim i w polskiej świadomości zbiorowej.
  8. Improwizacja - wykonywanie utworu literackiego, muzycznego lub teatralnego bez wcześniejszego przygotowania
  9. Inwokacja - rozwinięta, pełniejsza treściowo apostrofa, umieszczona na początku utworu, najczęściej epopei. Zawiera z reguły prośbę autora skierowaną do istoty nadprzyrodzonej(Bóg, muza).  
  10. Martyrologia - cierpienie i męczeństwo narodu lub wyznawców jakiejś religii 
  11. Obrzęd Dziadów -  przedchrześcijański obrzęd zaduszny, którego istotą było nawiązywanie relacji z duszami przodków (dziadów), okresowo powracającymi do swych dawnych siedzib. Celem działań obrzędowych było pozyskanie przychylności zmarłych, których uważano za opiekunów w sferze płodności i urodzaju.
  12. Orientalizm -  fascynacja romantyzmu kulturą Wschodu. Chodzi tu w szczególności o kulturę arabską, muzułmańską.
  13. Monumentalizm - dążenie do tworzenia rzeczy o wielkich rozmiarach, potężnych, masywnych (nie tylko dosłownie).
  14. Tyrteizm - postawa romantyków, która zakładała aktywność poety w stosunku do obserwowanych zdarzeń. W myśl jej założeń twórca nie powinien być tylko obserwatorem, lecz także uczestnikiem życia społecznego. Powinien połączyć swój talent z czynem, z działaniem, na wzór spartańskiego wodza Tyrteusza.
  15. Dekabryści -  grupa rosyjskich rewolucjonistów ze sfer szlacheckich działająca w latach 20. XIX wieku. Nazwa wywodzi się od daty wybuchu antycarskiego powstania – 26 grudnia 1825
  16. Filomaci, Towarzystwo Filomatyczne - stowarzyszenie młodzieży wileńskiej, powstałe 1 stycznia 1817r., z inicjatywy sześciu studentów Uniwersytetu Wileńskiego. Początkowo cel związku sprowadzał się do samokształcenia i wyrabiania charakteru członków, związanych trwałą przyjaźnią.
  17. Filareci, Zgromadzenie Filaretów -  tajny patriotyczny związek młodzieży wileńskiej, założony przez filomatów w 1820r., w miejsce rozwiązanego przez rektora Uniwersytetu Wileńskiego Koła Promienistych. Cel związku stanowiło nabywanie nauk, moralności i religii, udzielanie przez wzajemny przyjacielski dozór przestrogi, rady i wsparcia w niedostatku.
  18. Dualizm - w danej dziedzinie wiedzy jest to stanowisko postulujące istnienie dwóch fundamentalnych, nieredukowalnych i wzajemnie heterogenicznych rodzajów zasad, pierwiastków, pojęć.
  19. Ludowość jest jedną z najbardziej charakterystycznych cech Cech organizacja zawodowa rzemieślników w miastach średniowiecznych. Na zachodzie Europy cechy powstały w X-XII w. Ich celem była obrona interesów rzemiosła i praw członków. Organizowały także ... Czytaj dalej Słownik historyczny światopoglądu romantyków, którzy – zmęczeni nachalną indoktrynacją nowości – postanowili zwrócić się ku korzeniom ludowym. Skupiono się na analizie starych podań, mitów, baśni i legend, z których tacy twórcy, jak Adam Mickiewicz czy Ignacy Krasicki – wybrali to, co sprawiło, że literatura romantyczna jest pełna magii i nieokreślonego pierwiastka cudowności. Dlatego też pełno jest w tych tekstach elementów ludowej moralności, cech kultury mieszkańców wsi i pogranicza.
  20. Irracjonalizm – przekonanie, że świat można (i trzeba) poznawać za pomocą pozarozumowych środków takich, jak: wiara, intuicja, przeczucie, uczucia, wizje.
  21. Pejzaż romantyczny – mistrzem w jego kreśleniu był A. Mickiewicz: W „Balladach i romansach” ukazał urok nastrojowej przyrody, pełnej tajemniczości i niewiarygodnych zjawisk. „Potrafił dostrzec piękno ciszy i piękno burzy, urok łagodności i urok grozy. W kategoriach piękna umiał zobaczyć i rzeczy proste i rzeczy tajemne”. W „Balladach” przyroda przestała być tłem ludzkich działań, a stała się niemal współbohaterem. W „Świtezi” stworzył Mickiewicz opis Opis jedna z głównych form wypowiedzi (obok opowiadania) w utworze narracyjnym, w liryce zaś jeden z komponentów monologu lirycznego. Opis prezentuje statyczne elementy świata przedstawionego: ... Czytaj dalej Słownik terminów literackich tajemniczego jeziora „w wielkim kształcie obwodu”, którego brzegów przeciwnych oko nie sięga, „dna nie odróżnia od szczytu, zdajesz się wisieć w otchłani błękitu”. Podobny obraz Obraz W najogólniejszym znaczeniu: świat przedstawiony w utworze literackim jako odzwierciedlenie jakiejś rzeczywistości zewnętrznej, np. obraz XIX-wiecznej Warszawy w Lalce B. Prusa. Takie pojmowanie ... Czytaj dalej Słownik terminów literackich jeziora, w którym woda Woda Woda to symbol chaosu, zmienności, niestałości, przeobrażenia, odrodzenia ciała i ducha, zmartwychwstania, płodności, potęgi, oczyszczenia, chrztu, mądrości, prawdy, dobra i zła, cnoty, ... Czytaj dalej Słownik symboli literackich „burzy się i wzdyma, pieni, wre aż do dna” stworzył Mickiewicz także w „Świteziance”. Cisza, „grząska ziemia, nagły szum wiatru, szelest suchej gałęzi, wody jeziora oblane blaskiem księżyca” to właśnie elementy pejzażu „Ballad”.
  22. Nastrojowość - cudowność, czar, doskonałość, estetyka, gracja, intymność;
  23. Cechy sztuki romantycznej (Malarstwo i architektura):
  1. dynamika znajdująca odzwierciedlenie w pojedynczych elementach architektonicznych i malarskich oraz w całej kompozycji
  2. Jeżeli chodzi o architekturę, szczególnie istotną rolę odegrał tu typ ogrodu angielskiego. Jego chaotyczna organizacja, unikanie symetrii i harmonii miało podkreślać związek owej formy z naturą
  3. W malarstwie z kolei najważniejsze stało się pokazywanie wyrazistych pejzaży, intensywna kolorystyka i inspirowanie się literaturą romantyczną – kolor i ekspresja ponad rysunkiem; dynamika Dynamika 1. siła, zdolność działania, ruch, energia, fiz. dział mechaniki, nauka o ruchu ciał pod wpływem działających na nie sił, muz. siła, natężenie dźwięku. Czytaj dalej Słownik wyrazów obcych nad harmonią;
  4. Za najistotniejsze w malarstwie uważali jego oryginalność i siłę emocjonalną, która oddziałuje na odbiorców
  1. Cechy sztuki romantycznej (Muzyka):
    1. Muzyka Muzyka Muzyka symbolizuje sferę niebiańską, harmonię, chwałę Pańską, złudzenie duszy i zmysłów, pośrednictwo między duszą a zmysłami, czar, proroctwo, szczęście, magię, pociechę, ... Czytaj dalej Słownik symboli literackich uznawana za najbardziej uduchowioną ze sztuk i traktowana jako ideał sztuki w ogóle
    2. Romantycy cenili ją za emocje oraz nastroje, które inspirowały do tworzenia fantastycznych wizji
    3. Wyraża to, co ulotne, niedające się wypowiedzieć
    4. Najwybitniejszy twórca: Fryderyk Chopin
  2. Ballada romantyczna - gatunek Gatunek zespół organizmów o podobnej budowie, wspólnym pochodzeniu, mogących się swobodnie krzyżować, dając płodne potomstwo. W procesie specjacji powstają nowe gatunki. Gatunek jest ... Czytaj dalej Słownik biologiczny z pogranicza epiki i liryki, zawierający również aspekty dramatu. Cechy:
    1. Elementami epickimi są tu fabuła, akcja, narracja oraz bohaterowie. Fabuła najczęściej dotyczy wydarzeń historycznych lub legendarnych, a także zawiera aspekty fantastyczne. Bohaterowie często uosabiają określone typy i postawy życiowe.
    2. Elementami lirycznymi ballady są poetycki nastrój tekstu, subiektywna wizja świata i obecność środków stylistycznych, takich jak metafora, paralelizm składniowy, porównania, powtórzenia czy epitety. Tekst Tekst każda wypowiedź, utrwalona na piśmie, ale także ustna, stanowiąca skończoną i zamkniętą, z punktu widzenia treści, całość. Różne rodzaje tekstów bada lingwistyka i poetyka, dążąc ... Czytaj dalej Słownik terminów literackich ma charakter meliczny: jest zrytmizowany i często pojawia się refren.
    3. Dramatyczne właściwości gatunku ujawniają się w postaci wzbogacenia akcji o monologi i dialogi.
    4. W balladzie romantycznej dużą rolę odgrywa natura!. Jest ona traktowana jako siła transcendentna i ambiwalentna. Bardzo ważną funkcję pełni tu również folklor. Światopogląd ludowy przejawia się w postaci wyrazistego porządku moralnego (motywu winy i kary).
  3. Oda – utwór liryczny, który charakteryzuje się wzniosłością tematu i stylu, sławi ideę, wydarzenie lub czas. Zwykle cechuje ją także zbiorowy podmiot wypowiedzi. Należała do najpopularniejszych form poezji klasycznej.
  4. Epopeja (epos) - jeden z głównych i najstarszych gatunków epiki, dłuższy poemat, zwykle wierszowany, opiewający w podniosłej formie dzieje bohaterów narodowych na tle wydarzeń przełomowych dla danej społeczności; obszerna powieść lub cykl powieści obrazujący przełomowe momenty w dziejach narodu.
  5. Dramat romantyczny - odmiana dramatu charakterystyczna dla idei romantyzmu, odrzucając klasyczne reguły dramatu nawiązywała do teatru szekspirowskiego, hiszpańskiego, melodramatu. Dramat romantyczny łączy cechy gatunkowe tradycyjnych rodzajów literackich, odznacza się fragmentarycznością budowy, zespoleniem wątków realistycznych z fantastycznymi, splotem tragizmu z komizmem i patosu z groteską. Autorzy dramatu romantycznego przedstawiali własną wizję świata, historię traktowali z pewną swobodą, stosowali różne techniki dramaturgiczne w ramach jednego utworu, prezentowali sprzeczności dążeń, motywacji i światopoglądów.
  6. Powieść epistolarna - powieść napisana w formie listów, czasem zawiera ona również fragmenty pamiętników. Czasem listy wymieniane są między kilkoma adresatami, zdarza się też, iż całość utworu stanowią listy dwu osób albo wyłącznie jednego autora do jednego adresata. Gatunek ten popularny był w XVIII wieku.
  7. W literaturze synkretyzm Synkretyzm próba połączenia w jedną całość różnych, nieraz całkowicie sprzecznych, poglądów religijnych, filozoficznych i społecznych. Zjawisko to było bardzo charakterystyczne dla życia ... Czytaj dalej Słownik historyczny to połączenie ze sobą różnych gatunków literackich w jedną całość. Synkretyzm jest cechą charakterystyczną dla epoki romantyzmu. Synkretyzm dzieli się na:
  8. Synkretyzm w literaturze:
    1. Synkretyzm rodzajowy – polega na połączeniu elementów liryki (pisanie wierszem), epiki (fabuła, narracja, świat przedstawiony) oraz dramatu (bohaterowie w działaniu i sytuacji)
    2. Synkretyzm gatunkowy – połączenie kilku gatunków literackich w jednym utworze np. hymnu, ballady, pieśni i powieści (np. w jednym utworze może być zawarta ballada, w formie wypowiedzi jednego z bohaterów)
       
  9. Werteryzm – postawa, której pierwowzorem był główny bohater powieści Goethego – Werter. Był on mężczyzną nieszczęśliwie zakochanym, cierpiącym na tzw. chorobę wieku (weltschmerz), ból istnienia, czuł się osamotniony, rozczarowany życiem i światem.
  10. Mesjanizm Mesjanizm koncepcja historiozoficzna występująca zazwyczaj wśród narodów, które utraciły swoją niepodległość (np. Żydzi) i wywodząca się z wiary w przyjście Mesjasza (wybawiciela), który ... Czytaj dalej Słownik historyczny (ogólnie) - wiara w pojawienie się Mesjasza, który zbawi świat. Idea mesjanizmu pojawia się w Biblii w Starym Testamencie (przyszły król Izraela).
  11. Mesjanizm polski - nurt w filozofii polskiej, którego największy rozkwit przypada na XIX wiek między powstaniem listopadowym a styczniowym. Jest to specyficznie polska filozofia o tendencji do tworzenia spekulatywnych systemów metafizycznych z jednej strony i reformowania świata przez filozofię z drugiej. Także powszechny pogląd, że Polacy jako naród posiadają wybitne cechy osobowości, które w sposób szczególny wyróżniają ich spośród narodów świata. Jako taki ma wiele narodowych odpowiedników w innych krajach.
  12. Prometeizm - postawa etyczna, dla której ideałem moralnym jest dobrowolne podporządkowanie działań jednostki dobru większych grup społecznych lub nawet całej ludzkości. Nawiązuje do mitycznej postaci Prometeusza. Oznacza także bunt przeciwko boskim wyrokom i siłom natury oraz cierpienie własne w imię szczęścia ogółu. Przykład: Konrad Konrad A. Mickiewicz III cz. Dziadów, bohater główny; romantyczny wieszcz, wybitna jednostka gotowa do najwyższych poświęceń dla dobra narodu
    Wygląd: brak informacji w utworze
    Życiorys: w ...
    Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - liceum
    w III części Dziadów Mickiewicza (jego prometejska postawa ukazana jest w Wielkiej Improwizacji)
  13. Tragizm Tragizm podstawowa kategoria estetyczna sięgająca jeszcze dramatu antycznego, określająca nierozwiązywalność konfliktów, obecnych w życiu bohatera. Niemożność dokonania wyboru prowadzi postać do ... Czytaj dalej Słownik terminów literackich romantyczny - pojęcie odnoszące się do dylematów moralnych bohaterów romantycznych. Każda z podjętych decyzji doprowadzić do katastrofy. Jednakże to nie zrządzenie losu a wydarzenia dziejowe decydują o tragiczności danej sytuacji. Tragizm po praz pierwszy pojawił się już w tragedii greckiej.
  14. Biografia Biografia życiorys; przedstawienie życia i działalności jakiejś osoby.
    Czytaj dalej Słownik wyrazów obcych
    Adama Mickiewicza
    :
    1. Adam Mickiewicz urodził się 24 grudnia 1798r. w Zaosiu, k. Nowogródka. Jego rodzina Rodzina jednostka systematyczna - jedna z kategorii w systemie klasyfikacji organizmów, wyższa od rodzaju, a niższa od rzędu, np. rodzina: liliowate, rodzina: trawy, rodzina: jaskrowate, ... Czytaj dalej Słownik biologiczny wywodziła się z drobnej szlachty, ojciec Ojciec Ojciec symbolizuje Boga, prawo, surowość, początek, zasady, wychowanie, mądrość.
      Starożytność Biblia, Stary Testament PRAOJCIEC - ADAM: Biblijny Adam, pierwszy mężczyzna i pierwszy ...
      Czytaj dalej Słownik symboli literackich
      pracował w sądzie w Nowogródku. W tamtych okolicach upłynął pierwszy okres życia młodego Adama, który tam chodził do szkoły prowadzonej przez dominikanów. W 1812r. Mickiewiczowi umarł ojciec. W 1815r. rozpoczął studia w Wilnie, a po nich pracę w Kownie. W tym miejscu wyodrębnia się drugi etap w życiu wieszcza. Powstają pierwsze utwory poetyckie, t. j. "Oda do młodości" i "Pieśń filaretów", a jakiś czas Czas jedna z podstawowych (obok przestrzeni) kategorii organizujących świat przedstawiony w dziele literackim. Porządkuje ona zdarzenia pod względem chronologicznym na różnych poziomach utworu, np. ... Czytaj dalej Słownik terminów literackich później także II część "Dziadów". Wtedy Mickiewicz poznał Marylę Wereszczakównę, do której miłość wpłynęła na całe życie Adama oraz jego twórczość. W 1823r. organizacja filomatów, do której należał, została zdekonspirowana. W wyniku postępowania sądowego skazano go na areszt a potem zesłanie do Rosji. Tam rozpoczął się kolejny okres w jego życiu, tzw. etap rosyjski. W tym czasie dużo podróżował (Krym, Moskwa, Petersburg, Odessa). W Rosji powstały słynne "Sonety mskie" i "Konrad Wallenrod". W 1829r. rozpoczął się etap drezdeński w życiu kry Mickiewicza. Wiele podróżował (Niemcy, Włochy, Szwajcaria). W końcu znalazł się w Dreźnie, gdzie napisał III część "Dziadów". W 1832r. przybył do Paryża, gdzie rozpoczął się ostatni etap życia Mickiewicza. W 1834r. ożenił się z Celiną Szymanowską, z którą miał sześcioro dzieci. W tym też roku (1834) wydał swoje ostatnie, wielkie dzieło - "Pana Tadeusza". Adam Mickiewicz zmarł 26 listopada 1855r. w Konstantynopolu, prawdopodobnie na cholerę.