Człowiek zawsze tęsknił do życia beztroskiego i szczęśliwego, które dałoby mu ukojenie. Przykłady takiego marzenia istniały nawet w starożytności wyobrażono sobie, jak mogłaby wyglądać kraina szczęścia, która została utracona, a w której ludzie żyli beztrosko i niewinnie, mógł cieszyć się przebywaniem na łonie natury. Arkadia została symbolem szczęścia, oazą spokoju i odpoczynku, dzięki Teokrytowi ("Sielanki"), Wergiliuszowi ("Bukoliki" i "Georgiki") i Owidiuszowi ("Przemiany"). Kultura chrześcijańska natomiast, czyli drugie źródło tradycji śródziemnomorskiej, choć różniła się o starożytnej, także miała mit krainy pierwotnej, szczęśliwej, którym był Ogród Eden. Nie było tam grzechu, tylko ład i niewinność. To z niego zostali wypędzeni Adam i Ewa za zerwanie zakazanego owocu. Te krainy stały się dla pisarzy i poetów epok późniejszych źródłem odwołań i inspiracji. Niemniej w każdej z epok, zależnie od założeń, powstawały też osobne wizje miejsc szczęśliwości.

Renesans, który w Rzeczpospolitej przyniósł rozwój gospodarczy, a także rozwój rolnictwa, wiązał mit arkadyjski ze wsią. Życie na niej było dość wygodne i bogate, dlatego niej twórcy zaczęli umieszczać rajski krajobraz. Polska literatura wydała liczne utwory na jej temat, np. Mikołaj Rej napisał "Żywot człowieka poczciwego", Jan Kochanowski "Pieśń świętojańska o Sobótce". Jest też realistyczny obraz wsi polskiej autorstwa Szymona Szymonowica, którym są "Żeńcy".

Ta praca będzie zawierała omówienie utworów tych trzech twórców i przedstawionych w nich koncepcji.

Mikołaj Rej w "Żywocie człowieka poczciwego" przedstawia Arkadię, która jest dla mieszkającego tu szlachcica - ziemianina, miejscem radości. Tutaj żyje szczęśliwie i ostatnio. Pracuje na roli, dzięki czemu czuje się spełniony i zadowolony z jej efektów. Ogrody i sady są piękne, dają owoce. Życie wypełniają też przyjemności -polowanie, połowy, odpoczynek i swoboda we własnym gospodarstwie, biesiady wśród przyjaciół. Życie szlachcica - ziemianina jest raczej unormowane, zgodne ze zmianami natury. Przez nią wyznaczone są okresy pracy w polu, zbiorów i odpoczynku, czy zabawy. Dzięki temu, że żyje ten człowiek spokojnie, może cieszyć się harmonią, a także dbać o swój rozwój moralny, przede wszystkim o cnotę. Życie takie doprowadza do spokojnej starości, która nie budzi lęku, strachu, ponieważ jest naturalna. Można ją poświęcić na wspomnienia, rozważania moralne i religijne, rozmowami z bliskimi osobami, odpoczynek. Wtedy człowiek cieszy się wnukami. Nie ma również strachu przed śmiercią, ponieważ ona jest przeznaczeniem każdego człowieka, tak jak pory roku w naturze.

Jan Kochanowski jest autorem obszernego poematu o wiejskim życiu, zatytułowanym "Pieśń świętojańska o Sobótce". Kochanowski w znacznej części wykorzystał motywy z pieśni ludowych, dzięki którym mógł zbudować swą poetycką wizję. Tematyka poematu związana jest z obrządkami ludowymi, związanymi z obchodami nocy świętojańskiej. Tworzą pieśni, śpiewane przez dwanaście panien, na początku autor umieścił wstęp. Tematyka tych pieśni jest różnorodna -żartobliwa bądź poważna, dotyczy miłości bądź pouczeń moralnych, najuważniejsze jest to, że są pochwałą życia na wsi. Dlatego też utwór przedstawia wizerunek arkadyjski, na wsi nie ma według niego problemów, sporów. Ludzie żyją w dostatku, pożywienia dostarcza im uprawiana ziemia i natura, która ofiarowuje im swoje bogate dary. Gospodarz dba o swoje gospodarstwo i ziemię, na jesień zbierając zapasy. Praca uwieńczona jest zabawą, tańcem i śpiewem, któremu wtórują "faunowie leśni". Obchody Sobótki łączą się z flirtami i zabawami młodych dziewcząt i chłopów, o dopełnia idyllicznego obrazka. Panna XII śpiewa o tym właśnie krajobrazie w swojej pieśni, najbardziej znanej:

"Wsi spokojna, wsi wesoła,

Który głos twej chwale zdoła?"

"Pieśń świętojańska o Sobótce" jest żywa i rytmiczna, ponieważ Kochanowski użył do jej napisania wiersza ośmiozgłoskowego. U Jana Kochanowskiego odnajdziemy jeszcze wiele utworów, opiewających wiejski krajobraz, są nimi fraszki i pieśni z okresu czarnoleskiego.

Utwory Szymona Szymonowica powstawały głównie po łacinie. Niemniej to właśnie polskie "Sielanki" stały się najbardziej znanym utworem renesansowego poety. To dzięki niemu gatunek ten znalazł się w polskiej literaturze. On również wprowadził nazwę, wywodząc ją od "sioło" znaczący wieś. Podobne utwory starożytne nosiły raczej nazwę idylli i bukolik. Szymon Szymonowic jest autorem m.in. dwóch słynnych sielanek "Kołaczy" i "Żeńców".

Temat "Kołaczy" stanowi opis scenki, w której dworek szlachecki wita pana młodego, potem jest wesele, poeta opisuje też obrzędy weselne. Dzięki temu utwór ma wymowę radosną i wesołą. Opisy cechuje duża subtelność i wyczucie psychologiczne, zwłaszcza w momencie przysięgi. Radość panuje w opisach atmosfery domu. Sielanka pełna jest obrazków obyczajowych, stylizowanych na wzór antyczny. Nazwa "Kołacze" wzięła się z opisu scenki, w której dzieci bawią się i walczą o kołacze, czyli placki pszenne.

Odmienny wydźwięk i wymowę ma utwór "Żeńcy", ponieważ przedstawia inną, daleką od arkadyjskiego i sielskiego obrazu, wizję wsi polskiej. Szymanowic jako pierwszy właściwie pokazał prawdę o ciężkim życiu wsi pańszczyźnianej. Od razu przedstawia czytelnikom panujący konflikt, polegający na tym, że rolnicy pracują w skwarze, zbierając żniwa, słabną, ponieważ są zmęczeni i głodni, ale zły ekonom nie zezwala na krótki odpoczynek . Przedstawia kobiety Oluchnę i Pietruchę, które narzekają na ciężkie życie i pracę. W usta Pietruchy wkłada poeta pieśń, która ma podwójne znaczenie - wychwala starostę, ale jednocześnie jest drwiną z jego postaci. Dzięki tej pieśni, którą starosta zrozumiał jako pochwałę, chłopki mogą za jego zgodą chwilę odpoczywać i zjeść. Rozmowa Goluchny i Pietruchy przybliża nam sytuację panującą wówczas na wsi. To powoduje, że utwór ma bardzo pesymistyczną wymowę. Ekonomowie, którzy zarządzają wsią folwarkową, są zbyt surowi i bezwzględni dla rolników. Zakończenie sielanki jest pozornie pozytywne. Szymonowic, dokładny i bystry obserwator i prawdziwy humanista, nie mógł spokojnie patrzeć na przemoc ludzką i brak litości. Wizerunek chłopskiej pracy w polu zostały przez poetę skontrastowane z pięknymi krajobrazami przyrody. W "Żeńcach" zawarł też wizerunki psychologiczne chłopek, których rozmowę przytoczył, sięgając po zwroty ludowe.

Podsumowując, pragnę podkreślić jak różnorodne koncepcje wsi polskiej zostały zapisane w literaturze polskiego renesansu. Obok "Żeńców" Szymonowica, przedstawiających trud i znój pracy chłopów, mamy też piękne i optymistyczne utwory Reja i Kochanowskiego, prezentujące uroki życia wiejskiego, sielskiego. Wszystkie je łączy temat, którym jest wieś i bohaterowie, którymi są chłopi.