Babiogórski Park Narodowy położony jest w przy granicy ze Słowacją, w południowej części Polski, w województwie małopolskim. Obejmuje północną część Babiej Góry z Diablakiem (1725 m n.p.m.), najwyższym szczytem Beskidu Wysokiego. Powierzchnia parku wynosi 3392 ha, w tym 3198 ha lasów; 1062 ha jest objętych ścisłą ochroną.

Historia ochrony przyrody na tym terenie sięga 1933 r., gdy uchwałą walnego zgromadzenia PAN został utworzony "Rezerwat na Babiej Górze" obejmujący obszar liczący 650 ha. Park utworzono 30 października 1954 roku i zajął powierzchnię 1704 ha. W roku 1977 Babiogórski Park Narodowy został uznany przez UNESCO za jeden ze światowych parków biosfery i włączony w realizację programu MaB.

Geologia, geomorfologia, gleby.

Babia Góra została wypiętrzona w okresie trzeciorzędu. Budują ją skały osadowe: leżące na przemian warstwy piaskowców magurskich, margli, łupków oraz iłów, które tworzą tzw. flisz karpacki. Ułożenie warstw skalnych można zaobserwować w odsłoniętych miejscach na północnym, stromym zboczu Babiej Góry, które powstały w wyniku olbrzymich ruchów osuwiskowych. Grzbiet Babiej Góry tworzy łagodnie zarysowaną linię z nieznacznie zaznaczonymi szczytami.

Na terenie Babiogórskiego Parku Narodowego przeważają gleby typu inicjalnego i autogeniczne. Wykazują one ułożenie piętrowe: w piętrze kosodrzewiny występują gleby słabo zróżnicowane morfologicznie, wytworzone ze skał bezwęglanowych - rankery właściwe. W reglu górnym przeważają bielice i gleby bielicowe, natomiast dla regla dolnego charakterystyczne są gleby brunatne, a także bielice i skrytobielicowe.

Wody

Grzbiet Babiej Góry jest obszarem wododziałowym, oddzielającym zlewiska Bałtyku i Morza Czarnego. Swój początek ma tam wiele potoków, takich jak: Jałowiec, Markowy Potok, Jaworzynka, Rybny Potok i inne. Potoki spływające z południowych stoków Babiej Góry zasilają Dunaj i uchodzą do Morza Czarnego. Natomiast te spływające na północ stanowią dopływy Wisły i znajdują ujście w Bałtyku. Na Babiej Górze jest mnóstwo małych stawków pochodzenia osuwiskowego. Największym z nich jest Markowy Stawek o powierzchni 450m².

Roślinność

Już 100 lat temu roślinność Babiej Góry zbadał i opisał botanik Hugo Zapałowicz. Na terenie parku występuje ponad 700 gatunków roślin naczyniowych, spośród których 70 to gatunki wysokogórskie, a 54 jest prawnie chronionych, ponadto prawie 200 gatunków mchów, liczne porosty, wątrobowce oraz glony. Na szczególna uwagę zasługują dwa gatunki roślin, które mają tu jedyne naturalne stanowiska w Polsce. Są to: okrzyn jeleni, który jest symbolem parku, oraz rogownica alpejska.

Roślinność Babiej Góry wykazuje piętrowy układ charakterystyczny dla wysokich gór. Można tu zaobserwować cztery piętra, obniżone w stosunku do Tatr o ok. 100 - 150m. Są to:

  • Regiel dolny (od 700 m n.p.m. do 1150 m n.p.m.), w którym króluje buczyna karpacka, porastająca północne stoki, z czosnkiem niedźwiedzim, żywcem cebulkowym i kostrzewicą leśną w runie. Poza buczyną karpacką w paśmie tym występuje także lasy jodłowo - bukowe oraz bory jodłowo - świerkowe, które są lasami pierwotnymi, nigdy nie użytkowanymi gospodarczo.
  • Regiel górny (1150-1390 m n.p.m.) - przeważa tu bór świerkowy, tworzący zwarte drzewostany, które przekraczają wysokość 30 m. W górnej granicy lasu spotyka się zarośla jarzębinowe. Duży obszar zajmuje, tworząca zwarte i cieniste drzewostany, acydofilna zachodniokarpacka świerczyna górnoreglowa, która wykształciła się na siedliskach bezwapiennych. Gatunki tego piętra to między innymi wietlica alpejska i szczaw alpejski. Swe stanowisko ma tu także endemit karpacki - okrzyn jeleni, roślina dochodząca do 2 m wysokości.
  • Piętro kosodrzewiny (1390-1650 m n.p.m.) zajmuje zwarty pas kosodrzewiny przechodzący w górnej części w ziołorośla, traworośla, borówczyska i murawy naskalne. Najbardziej strome stoki porasta endemiczny zespół kostrzewy pstrej. Występują tu sasanka alpejska i zawilec narcyzowy.
  • Piętro alpejskie (powyżej 1650 m n.p.m.), w którym przeważają trawy, porosty i mchy. Występują tu między innymi sit skucia i kosmatka brunatna, które jesienią nadają murawom wysokogórskim tego piętra charakterystyczny, brunatny kolor.

Zwierzęta

Na terenie babiogórskiego Parku Narodowego występuje bogactwo gatunków zwierząt, zarówno bezkręgowców jak i kręgowców.

Spośród bezkręgowców występują tu miedzy innymi podalpejskie odmiany ślimaków i pająków oraz owady - najliczniej chrząszcze, w tym 3 endemity karpackie, a także motyle.

Kręgowców żyje na Babiej Górze ok. 190 gatunków, w tym ok. 120 gatunków ptaków (min. dzięcioł czarny, głuszec, jarząbek, czyż, myszołów, kobuz, puchacz, puszczyk uralski, sowa uszata, pluszcz, siwerniak, płochacz halny, orzeł przedni), liczne ssaki: często spotykane jelenie, sarny, lisy i zające; rzadsze: dzik, borsuk, ryś, orzesznice, koszatki, żołędnice, okresowo niedźwiedź brunatny i wilk. Występuje tu także 8 gatunków nietoperzy. Spotkać można również gady (żmija zygzakowata, zaskroniec), płazy (salamandra plamista, traszki) oraz 6 gatunków ryb.

Kultura materialna i turystyka

W bezpośrednim sąsiedztwie parku można podziwiać zachowane tradycyjne formy architektoniczne i przedmioty codziennego użytku. Miejscowa ludność zachowała liczne tradycje, które kultywuje.

Masyw Babiej Góry od początku XX wieku jest miejscem wędrówek turystycznych. W 1906 roku na polanie Markowe Szczawiny zostało wybudowane schronisko, które działa do dzisiaj. Inicjatorem tej budowy był dr Hugo Zapałowicz, który także zbadał florę Babiej Góry i wyznakował mnóstwo jej szlaków turystycznych. Po tych szlakach można ruch turystyczny może się odbywać od świtu do zmierzchu. Największą atrakcją jest, wznoszący się wysoko ponad okoliczne szczyty, babiogórski szczyt Diablak, z którego można obserwować rozległy widok - od Krakowa aż po Niżne Tatry, z panoramą Polskich Tatr włącznie.

W 1983 r została wydana monografia "Parku Narodowego na Babiej Górze."

W Ośrodku Edukacyjnym przy dyrekcji BPN turystom udostępniany jest ogród roślin babiogórskich oraz stała ekspozycja przyrodnicza.

BIAŁOWIESKI PARK NARODOWY.

Białowieski Park Narodowy leży przy granicy z Białorusią, we wschodniej części Polski, w województwie podlaskim. Zajmuje powierzchnię 10517,27 ha w centralnej części Puszczy Białowieskiej, najbardziej naturalnego i najlepiej zachowanego kompleksu leśnego na niżu europejskim. Najstarszą częścią parku jest Obszar Ochrony Ścisłej o powierzchni 5726 ha, co stanowi około 45% powierzchni Białowieskiego Parku Narodowego. Wyróżnić można tam także Park Pałacowy (ok. 50 ha), oraz Ośrodek Hodowli Żubrów (274 ha). Ponad 90% obszaru parku stanowią ekosystemy leśne

Historia parku rozpoczyna się od 29 grudnia 1921 roku, kiedy w Puszczy Białowieskiej utworzono leśnictwo "Rezerwat" w widłach rzeki Narewka i Hwoźna. W sierpniu 1932 r. przekształcono Nadleśnictwo Rezerwat w Park Narodowy w Białowieży. 21 listopada 1947 r. utworzono Białowieski Park Narodowy, który w 1977 roku został włączony przez UNESCO do światowej sieci rezerwatów biosfery, a w 1979 roku uznano go za pierwszy i jedyny w Polsce przyrodniczy obiekt Dziedzictwa Kulturalnego i Przyrodniczego Ludzkości. Jego granice zostały w 1992 roku rozszerzone przez UNESCO na przyległą do BPN część białoruskiego parku "Bieławieżskaja Puszcza", tworząc tym sposobem polsko - białoruski, transgraniczny Obiekt Dziedzictwa Światowego.

Geologia, geomorfologia, gleby.

Park położony jest na obszarze staroglacjalnej wysoczyzny morenowej, ukształtowanej w wyniku działalności lądolodu środkowopolskiego, stanowiącego stadia Warty. Zbudowana jest ona głównie z piasków i żwirów. Rzeźba terenu parku jest mało urozmaicona i mało czytelna z powodu gęstej okrywy leśnej. Na terenie parku przeważają gleby brunatne i płowe, wytworzone z glin zwałowych. W dolinach rzek występują gleby czarne i słabo wykształcone mady, a w płytkich, bezodpływowych zagłębieniach przeważają ziemie torfowe.

Wody

Obszar parku stanowi zlewnię Wisły oraz Niemna. Swoje początki w puszczy ma rzeka Orłówka, na terenie parku płyną też dopływy Narewki: Łutownia, Przedzielna, Braszcza.

Ponadto w obszarze parku nie ma żadnych jezior czy większych rzek.

Roślinność

Roślinność parku liczy około 4500 gatunków, w tym: 725 gatunków roślin naczyniowych, ok. 3000 gatunków grzybów i 277 gatunków porostów. Rzadkimi roślinami parku są między innymi: pełnik europejski, kosaciec syberyjski, arnika górska, turówka wonna i fiołek bagienny.

W Puszczy Białowieskiej można wyróżnić około 40 zbiorowisk roślinnych, wśród których przeważającymi są lasy zajmujące około 96% jej powierzchni. Poza nimi występują tu też pola, łąki, nieużytki, wody płynące i stojące. Dominującym typem lasu w Parku są grądy typowe i niskie zajmujące w sumie ok. 47% powierzchni leśnej. Bory zajmują 37%, a podmokłe lasy liściaste i mieszane ok. 14,5% powierzchni Puszczy.

Ochrona pozwoliła na zachowanie całych zespołów roślinnych, oraz ich naturalnego układu przestrzennego. Wiele gatunków roślin osiąga na tym obszarze leśnym niespotykane gdzie indziej rozmiary i wiek. Pod tym względem szczególnie wyróżniają się drzewa.

Na szczególna uwagę zasługuje Obszar Ochrony Ścisłej. Jego drzewostany powstały bez ingerencji człowieka, a od roku 1921 nie są tam wykonywane żadne prace leśne. W 1991 roku przeciętny wiek drzewostanu w tym ścisłym rezerwacie wynosił 126 lat (gdy średnia polska wynosi 54 lata), a najstarsze z dębów liczą sobie ponad 400 lat. Imponujące są również rozmiary osiągane przez drzewa - zarówno wysokością jak i obwodem znacznie przewyższają polską średnią. Legendą obrósł pomnikowy Dąb Jagiełły, który w wieku około 500 lat został w 1974 roku powalony przez wichurę.

Fauna

W Puszczy Białowieskiej żyje niezwykle dużo gatunków zwierząt. Dotychczas stwierdzono około 12 tysięcy gatunków, poczynając od bezkręgowców, wśród których zdecydowanie najliczniejszą grupą są owady (ok. 9200 gat.), aż po kręgowce: ryby, płazy, gady, ptaki (ok.250 gat.) i ssaki(ok.58 gat.).

Wśród wszystkich grup zwierząt są gatunki rzadkie lub objęte gatunkową ochroną. Wspaniałym przykładem zwierzęcia rzadkiego chronionego jest żubr, który jest symbolem parku. W 1919 roku wyginęły ostatnie żubry żyjące w Puszczy Białowieskiej, ale nieliczne osobniki zostały w ogrodach zoologicznych, skąd w 1929 roku sprowadzono je na teren puszczy i gatunek udało się restytuować. Obecnie wolna populacja żubrów w polskiej części Puszczy Białowieskiej liczy około 250 sztuk.

Kultura materialna, turystyka i edukacja.

W Puszczy Białowieskiej istnieją ślady wczesnego osadnictwa w postaci licznie występujących kurhanów, świadczące o przenikaniu się wielu kultur w tym rejonie. Główna miejscowość Puszczy, Białowieża od dawna cieszyła się popularnością wśród panujących. W miejscu gdzie podobno był kiedyś dwór myśliwski Władysława Jagiełły, uroczysku Stara Białowieża, znajduje się grupa starych dębów, noszących imiona władców polskich i litewskich. Dla upamiętnienia łowów Króla Augusta III Sasa w 1752 r. ustawiono pamiątkowy obelisk. Po 1895 r. został wybudowany Park Pałacowy został będący integralną częścią prywatnej rezydencji myśliwskiej carów Rosji. Najważniejszym obiektem tej rezydencji był pałac carski, który spłonął w 1944 r. Jest to przykład, posiadającej wielowiekową tradycję, sztuki zakładania ogrodów w pierwotnych lasach i stanowi ostatnie świadectwo odległych dziejów Puszczy.

Teren Puszczy Białowieskiej jest miejscem bardzo chętnie odwiedzanym przez turystów z kraju i zagranicy, jej ścieżki można przemierzać zarówno pieszo jak i na rowerach po specjalnie wytyczonych ścieżkach, mając przy tym niepowtarzalną okazję zetknięcia się z dzikimi zwierzętami w ich naturalnych warunkach życia. Niewątpliwie największą atrakcją parku jest Rezerwat Pokazowy Żubrów. Zwiedzanie Obszaru Ochrony Ścisłej jest możliwe tylko pod opieką uprawnionego przewodnika, w zorganizowanych grupach.

Białowieski Park Narodowy od początku swej działalności prowadzi działania mające na celu edukację przyrodniczą. Są to między innymi liczne wystawy, zajęcia terenowe, warsztaty szkoleniowe i konkursy przyrodnicze. W parku działa Ośrodek Edukacji Przyrodniczej im. Prof. J. J. Karpińskiego, a także największy w Polsce Ośrodek Hodowli Żubrów. Redagowane i wydawane są: "Księga Rodowodowa Żubrów", oraz kwartalnik naukowy "Parki Narodowe i Rezerwaty Przyrody".

Białowieski Park Narodowy jest także miejscem licznych badań prowadzonych przez naukowców z Polski i zagranicy. Działają tu placówki min. PAN, Uniwersytetu Warszawskiego i Instytutu Badawczego Leśnictwa, specjalizujące się w badaniach naturalnych ekosystemów leśnych.

BIEBRZAŃSKI PARK NARODOWY.

Położenie i powierzchnia

Biebrzański Park Narodowy o powierzchni 59223 ha jest największym parkiem narodowym w Polsce. Został utworzony we wrześniu1993 r. w północno - wschodniej części kraju, na terenie województwa podlaskiego. Obszary leśne w Parku zajmują 15547 ha, grunty rolne - 18182 ha, natomiast 25494 ha zajmują, będące nieużytkami, słynne Bagna Biebrzańskie, które są w rzeczywistości najbardziej cennymi przyrodniczo ekosystemami. Powierzchnia 3936 ha (rezerwat Czerwone Bagno) została objęta ścisłą ochroną. Dolina Biebrzy posiada niespotykane tereny bagienno - torfowe oraz bardzo zróżnicowaną faunę, w szczególności bogaty świat ptactwa wodno-błotnego, toteż w roku 1995 została wpisana na listę siedlisk konwencji RAMSAR.

Geologia i ukształtowanie powierzchni

Biebrzański Park Narodowy zajmuje znaczną część Kotliny Biebrzańskiej - powstałego w okresie zlodowaceń: środkowopolskiego i bałtyckiego, ogromnego obniżenia terenu o długości ponad 100 km. Dolina Biebrzy jest otoczona ze wschodu, południa i zachodu Dolinę Biebrzy otaczają wysoczyzny morenowe - Białostocka, Kolneńska i Wysokomazowiecka - wywodzące się ze zlodowacenia środkowopolskiego. Od północy Dolina graniczy z Pojezierzem Ełckim, Sandrem Augustowskim i Grajewskim. W Dolinie Biebrzy wyróżnić można trzy jednostki geomorfologiczne, tzw. baseny:

  • Basen Północny (zwany też Basenem Górnym Biebrzy) obejmuje 40 - kilometrowy odcinek doliny o szerokości 1-3 km, na wschód od Sztabina. Wypełniony jest złożami torfu o miąższości 3-6 m, miejscami podścielonymi gytią. Występują tu też ostańce morenowe.
  • Basen Środkowy - zbliżony kształtem do trapezu kompleks torfowisk, o powierzchni 45000 ha, leżący na terenie od Sztabina do Osowca. Miąższość torfu wynosi tu 1 - 3m. W północnej części basenu pod złożami torfu zalega żwir i piasek, a w południowej glina i osady wodne. Charakterystyczne dla tej części doliny są rozległe piaszczyste wydmy, ukształtowane w wyniku procesów eolicznych, otoczone torfowiskami. Wybudowanie w pierwszej połowie XIX w. kanałów: Augustowskiego, Woźnawiejskiegoi i Rudzkiego, które trwale obniżyły poziom wód gruntowych, spowodowało znaczne przesuszenie torfowisk.
  • Basen Południowy (zwany Basenem Dolnym) to teren o kształcie rynny o długości 30 km i szerokości 12 - 15 km, leżący od Osowca do ujścia Biebrzy do Narwi. Jest to najbardziej naturalna część doliny Biebrzy. Torfowiska o miąższości torfu 1-2 m zajmują tu powierzchnię ok. 21000 ha. Charakterystyczna jest obecność pasa wydm w części północno-wschodniej oraz niewielkich wyniesień mineralnych (grądzików). Wzdłuż koryta rzeki w tym obszarze rozciąga się, szeroka na 1- 2 km, strefa mułowa z licznymi zakolami.

Stosunki hydrologiczne

Park leży w dorzeczu Biebrzy (Wisły i zlewisku Morza Bałtyckiego), która stanowi główna oś hydrologiczną tego obszaru. Długość rzeki wynosi ok. 165 km, a powierzchnia dorzecza 7051,2 km2. jest to rzeka o nizinnym charakterze, jej przeciętny spadek wynosi 0,36‰. Charakterystyczne są wysokie wezbrania wiosenne pochodzenia roztopowego i głębokie niżówki letnio-jesienne. Dolina Biebrzy zasilana jest wodami powierzchniowymi, jak też podziemnymi, naporowymi z dna doliny oraz wypływającymi z rozległych warstw wodonośnych okolicznych wysoczyzn morenowych.

Świat roślinny

Szata roślinna parku jest bardzo różnorodna i w wysokim stopniu naturalna. Stwierdzono tu występowanie ok. 900 gatunków roślin naczyniowych, Stanowi dobre warunki do rozwoju dla wielu rzadkich roślin, min. pochodzenia północnego i reliktów glacjalnych, reprezentowanych przez 17 gatunków roślin naczyniowych (m.in.: brzozę niską, wierzbę lapońską, wełnianeczkę alpejską, gnidosza królewskiego, skalnicę torfowiskową), oraz 8 gatunków mszaków. Dotychczas w dolinie Biebrzy stwierdzono występowanie ponad 920 gatunków roślin naczyniowych, z czego 90 objętych jest całkowitą ochroną, a 45 umieszczonych jest w Polskiej Czerwonej Księdze Roślin jako gatunki ginące, lub zagrożone wyginięciem. Do szczególnie rzadkich roślin, które znalazły sprzyjające warunki do życia w Dolinie Biebrzy należą: zanokcica zielona, skrzyp pstry, widłak wroniec, rosiczka długolistna, wąkrotka zwyczajna, tłustosz zwyczajny, płesznik zwyczajny, zaraza niebieska, niebielistka trwała, szachownica kostkowata, kosaciec bezlistny, a także 20 gatunków storczykowatych, a wśród nich najokazalszy krajowy gatunek - obuwik pospolity.

Na mokradłowych terenach parku wyróżniono ponad 70 naturalnych oraz zastępczych zbiorowisk roślinnych. Wyjątkowo wartościowa jest spora grupa zbiorowisk turzycowo-mszystych i mechowiskowych, w których powszechnie występują gatunki zanikające w innych częściach kraju. Pozostałością borealnych wpływów klimatycznych jest obecność 7 zespołów roślinnych o borealnym charakterze, m.in.: zarośli brzozy niskiej, mechowiska złocieńcowego z wełnianeczką alpejską, boru sosnowego z turzycą strunową, olsu świerkowo-olszowego. Dużym walorem doliny Biebrzy jest poprzeczna i podłużna strefowość siedliskowo - roślinna związana z różnymi stosunkami hydrologicznymi, która jest najlepiej wykształcona w Basenie Dolnym doliny i również dość wyraźnie w Basenie Środkowym. Strefowość poprzeczna jest zakłócona występowaniem licznych wysp mineralnych (grądziki, wydmy), oraz zarośli wierzbowo-brzozowych.

Świat zwierzęcy

W Dolinie Biebrzy, ze względu na jej rozległy obszar, oraz pierwotny charakter, zachowała się charakterystyczna fauna, związana w znacznym stopniu ze środowiskiem bagiennym i wodnym. Stwierdzono tu obecność 48 gatunków ssaków (w tym jedne z największych w Polsce koloni nietoperzy i największa w kraju ostoja łosia), 271 gatunków ptaków, 5 gatunków gadów i 12 gatunków płazów, oraz 36 gatunków ryb, a także bardzo rzadkiego minoga ukraińskiego.

Grupa bezkręgowców jest słabo poznana. Do tej pory w tym rejonie zaobserwowano obecność 607 gatunków motyli (w tym 93 gatunki motyli dziennych), ok. 400 gatunków pająków, 42 gatunki chruścików i 19 gatunków pijawek.

Dolina Biebrzy jest niepowtarzalną w skali Europy ostoją ptactwa wodno-błotnego. Zaobserwowano tu 263 gatunki ptaków, w tym 185 gatunków lęgowych. Gnieździ się tu 21 gatunków spośród 56 zagrożonych w Polsce wyginięciem. Są to np.: dubelt, wodniczka, rybitwa czarna, orlik grubodzioby. Bagna Biebrzańskie stanowią jedno z ostatnich miejsc w Europie Środkowej, pozwalających na przeżycie gatunków niektórych ptaków wodno - błotnych.

Edukacja i turystyka

Dolina Biebrzy charakteryzuje się bogactwem świata przyrody oraz walorami kulturowymi, co razem z dobrym zapleczem edukacyjnym Biebrzańskiego Parku Narodowego stwarza możliwość prowadzenia wielu ciekawych form edukacji przyrodniczej, która realizowana jest przez Dział Edukacji i Udostępniania Parku z innych pracowników oraz służb terenowych.

Ruch turystyczny na terenie Parku może się odbywać przez cały rok od wschodu do zachodu słońca. Zwiedzający mają wiele możliwości aktywnego wypoczynku. Na terenie Parku można spacerować, biwakować. Zwiedzanie odbywa się po drogach publicznych, szlakach wodnych, a także lądowych, których na tym terenie wyznaczono 13, o łącznej długości 400 km. Na niektórych z nich zbudowano wieże i pomosty widokowe oraz ułożono kładki, ułatwiające przejście po grząskim terenie. W pobliżu Dyrekcji BPN, przy stacji kolejowej Osowiec zlokalizowany jest Terenowy Ośrodek Edukacyjny wyposażony w wieże widokowe, pomosty obserwacyjne, kładki i tablice informacyjne. Z myślą o turystach, w leśniczówce Grzędy przygotowano 5 pokoi trzyosobowych, 2 łazienki z prysznicami i ciepłą wodą oraz kuchnię, w której samodzielnie można przygotować posiłki.

Najliczniejszą grupą turystów są obserwatorzy i miłośnicy ptaków, z kraju i zagranicy, w tym uczniowie szkół podstawowych i średnich, a także studenci. Na miejscu można skorzystać z usług przewodników.

BIESZCZADZKI PARK NARODOWY

Bieszczadzki Park Narodowy znajduje się w województwie podkarpackim, przy granicy z Republiką Słowacką i Ukrainą i jest położony jest w Bieszczadach Zachodnich, będących częścią Karpat Wschodnich.

Zajmuje powierzchnię 27 065.12 ha i jest drugim co do wielkości parkiem narodowym w Polsce, a w swoich granicach zawiera najcenniejsze partie polskich Bieszczadów.

Park powstał w1973 r. na obszarze zaledwie 5725 ha. Obejmował wtedy tylko nieznaczną część wartościowych przyrodniczo obszarów (przede wszystkim kompleks Połonin z małym obszarem okolicznych lasów). W późniejszych latach obszar parku dwukrotnie powiększono: w roku 1989 do 15710,22 ha i w 1991r. do obecnych rozmiarów. Objęto dzięki temu ochroną pokaźny obszar naturalnych lasów i kompleksy półnaturalnej roślinności nieleśnej w miejscu dawnych osad, a także duże tereny łąkowe leżące w miejscu dawnych wsi Bukowiec, Beniowa, Caryńskie. Wyjątkowa wartość przyrodnicza terenu Bieszczadów skłania do tego, aby park rozszerzyć na dolinę Sanu po pasmo Otrytu na północy oraz całą zlewnię Solinki.

W 1992 roku powstał powołany przez UNESCO Międzynarodowy Rezerwat Biosfery "Karpaty Wschodnie" (MRB "KW"), który objął obszary przygraniczne Polski, Ukrainy i Słowacji. W jego skład wchodzą:

  • Część polska (Bieszczadzki Park Narodowy, Park Krajobrazowy Doliny Sanu i Park Krajobrazowy Ciśniańsko-Wetliński)
  • Część słowacka (Chroniony Krajobrazowy Obszar "Wschodnie Karpaty")
  • Część ukraińska (Użański Park Narodowy i Nadsański Park Krajobrazowy)

Założeniem funkcjonowania Bieszczadzkiego Parku Narodowego jest ochrona typowego krajobrazu Karpat Wschodnich z bogactwem jego form, charakterystycznym układem pięter roślinnych, umożliwienie przetrwania rzadkim gatunkom oraz zachowanie zbiorowisk wschodniokarpackich i wysokogórskich. Realizację tych celów umożliwia między innymi niska gęstość zaludnienia na tym terenie (poniżej 4 osób/km2).

Budowa geologiczna i gleby

Bieszczadzki Park Narodowy leży na obszarze zbudowanym z utworów fliszowych przynależnych do dwóch jednostek strukturalnych - płaszczowiny dukielskiej i płaszczowiny śląskiej. Zbudowane one są z naprzemianległych mas skał osadowych o dużym zróżnicowaniu frakcji.

Głównym typem gleb w Bieszczadach są gleby brunatne, wśród których gleby kwaśne przeważają nad glebami brunatnymi właściwymi. Mniejszy udział (około 5 %) mają gleby inicjalne oraz słabo wykształcone (rankery).

Świat roślin

Bieszczadzki Park Narodowy jest jednym z niewielu obszarów górskich w Europie, gdzie dobrze zachowała się pierwotna flora i fauna. Lasy, które zajmują około 80% powierzchni, cechują się wysokim poziomem naturalności, natomiast w przypadku kilku kompleksów leśnych można mówić nawet o ich pierwotnym charakterze. Zaobserwować tu można niezwykłą różnorodność gatunkową i biocenotyczną. Naturalnym zespołom leśnym i nieleśnym współtowarzyszą, zbiorowiska roślinne o charakterze półnaturalnym, które rosną na terenach dawnych wsi (tzw. kraina dolin). Zachodzi tutaj szybka, spontaniczna renaturalizacja, która pozwala zachować swoistość przyrody tego obszaru.

Procesy sukcesji, niewystępujące na podobną skalę w innych obszarach górskich Środkowej Europy, przebiegają w krainie dolin oraz na połoninach i w lasach nieustannie od pół wieku, podkreślając niepowtarzalną naturę tego terenu.

Rośliny naczyniowe liczą około 760 gatunków, 29 z nich to gatunki wschodniokarpackie. Wśród gatunków endemicznych dla Karpat Wschodnich w Bieszczadzkim Parku Narodowym rosną: pszeniec biały, lepnica karpacka i przywrotnik turkulski. Oprócz nich najcenniejszymi roślinami spotykanymi w parku są przedstawiciele flory wysokogórskiej (około 70 gatunków). Są to m.in.: zawilec narcyzowy, widłak alpejski, prosiennicznik jednogłówkowy. Na terenie parku występuje 66 prawnie chronionych gatunków roślin, z których 58 objętych jest ochroną ścisłą. Stosunkowo niski (około 10%) jest udział gatunków synantropijnych, co świadczy o wysokim stopniu naturalności flory. Bogata jest grupa reprezentująca rośliny niższe (około 300 gatunków porostów, ponad 200 gatunków mchów oraz liczne grzyby). Grzyb boczniak wetliński, występuje jedynie na terenie Bieszczadów (endemit bieszczadzki).

Układ stref roślinnych w Bieszczadach ma wyjątkowy kształt. Wyróżnić można trzy strefy klimatyczno - roślinne

  • Piętro pogórza (do 500 m n.p.m.)
  • Piętro regla dolnego (500 - 1150 m n.p.m.) - zajmuje największą część parku. Obejmuje wszystkie doliny, oraz zbocza gór aż po górną granicę lasu. Większość ekosystemów występujących w tym piętrze ma charakter naturalny. Są to lasy bukowe, bukowo-jodłowe, bukowo-jaworowe, jaworowe, olszowe i świerkowo-jodłowe.
  • Piętro wysokogórskie, czyli połonin (zbiorowiska subalpejskie i alpejskie, ciągnące się od górnej granicy do najwyższych szczytów).

Układ taki, w którym brak pięter kosodrzewiny i regla górnego, uważany jest za efekt wpływu czynników klimatycznych oraz antropogenicznych. W Bieszczadzkim Parku Narodowym dominują lasy lub ich stadia sukcesyjne. Opisano tutaj 24 zbiorowiska leśne oraz ponad 60 zbiorowisk nieleśnych (w tym 34 połoninowych). Dzięki badaniom w ostatnich latach stwierdzono tu kilkanaście zespołów endemicznych o charakterze wschodniokarpackim. Znaczące z nich to: zarośla olchy kosej, wschodniokarpacka jaworzyna ziołoroślowa, kwieciste ziołorośle połoninowe, murawa bliźniczkowa, traworośle ze śmiałkiem darniowym, wschodniokarpackie borówczysko.

W najniższych partiach parku wykształciło się niezwykłe zjawisko przyrodnicze, tzw. bieszczadzka "kraina dolin". Jest to rodzaj krajobrazu półnaturalnego, stworzonego przez przyrodę i człowieka. Jeszcze pół wieku temu funkcjonowały tu wsie, rozwijała się gospodarka pasterska i rolna.. Po wysiedleniu tych wsi pozostały resztki sadów owocowych, stare drzewa, pozostałości łąk i pastwisk, tworzące, wraz z wkraczającą na te tereny dziką roślinnością, niezwykły krajobraz.

Świat zwierząt

Bieszczadzki Park Narodowy wraz z otuliną jest jedną z najcenniejszych w Polsce i Europie enklaw ssaków i ptaków drapieżnych. Zaobserwowano tu 231 gatunków kręgowców (1 bezżuchwowiec, 10 ryb, 11 płazów, 7 gadów, 144 ptaków, 58 ssaków). Park licznie zasiedlany jest przez gatunki zagrożone lub rzadkie w innych częściach Europy. Cenną częścią miejscowej przyrody są populacje dużych ssaków drapieżnych, takich jak niedźwiedź, wilk czy ryś. Spośród dużych roślinożerców najpowszechniejsze są jelenie. Pod koniec lat sześćdziesiątych sprowadzono do Bieszczad żubry. Gatunek przystosował się łatwo się do miejscowych warunków. Obecnie bieszczadzka populacja żubrów składa się z około 100 osobników, z których około 20 żyje na terenie parku. W Bieszczadach występują również sarny, dziki, oraz kilka osobników łosia. Ostatnio dokonano w parku reintrodukcji bobra, prowadzona jest także hodowla ginącej rasy konia huculskiego.

Park stanowi środowisko do życia i rozwoju dla ogromnej ilości gatunków ptaków. Najbardziej cenną grupą są ptaki drapieżne, takie jak: orzeł przedni, trzmielojad, sokół wędrowny, gadożer, orlik krzykliwy, orzełek włochaty, a także sowy: puchacz i puszczyk uralski. Na połoninach bytują alpejskie gatunki ptaków: siwernika, płochacz halny, nagórnik.

Bieszczadzki Park Narodowy jest miejscem występowania rzadko spotykanych gatunków bezkręgowców, mających w parku swoje jedyne stanowisko w Polsce i prawnie chronionych. Gatunki typowe dla Karpat Wschodnich można znaleźć wśród pierścienic (Allolobophora carpathica), owadów (szarańczak, chrząszcze: Deltomerus carpathicus, Nebria fuscipes, Athous mollis) i pajęczaków (Siro carpathicus, Neobisium brevidigittatum).

Edukacja i turystyka

Edukacja ekologiczna zwiedzających Park jest ważnym zadaniem, którego realizacja powinna prowadzić do wzrostu poszanowania dla zasad ochrony zawartych w regulaminie dla turystów

Wysokie partie Bieszczadów są niezwykle atrakcyjnym turystycznie obszarem, ze względu na jego bogatą, dziką przyrodę i piękne krajobrazy. W parku stworzono znakomite warunki do wędrówek pieszych, rowerowych, rowerowych także narciarstwa biegowego. Przygotowano sieć szlaków turystycznych o łącznej długości ponad 130 km. Jako jedyny górski park narodowy w Polsce, BdPN rozpowszechnia turystykę konną. Długa na 142 km sieć tras konnych pozwala na kilkudniowe wyprawy, prowadzone przez licencjonowanych przewodników. Około 70 % parku jest objęte ochroną ścisłą, więc udostępnianie parku do zwiedzania wymaga stałego nadzoru nad przestrzeganiem regulaminu dla zwiedzających.

Wysoka atrakcyjność turystyczna parku przyciąga mnóstwo zwiedzających ludzi, którzy wraz z lokalną społecznością mogą wywierać niekorzystnego wpływu na przyrodę. Dlatego też w Bieszczadzkim Parku Narodowym prowadzone są działania podnoszące świadomość ekologiczną zarówno zwiedzających jak i mieszkańców tej okolicy. Dla wielu ludzi, szczególnie uczniów i studentów, wizyta w parku powinna też być wspaniałą lekcją przyrody na żywo. Realizacją tych celów zajmuje się kilkuosobowy zespół działający w Ośrodku Naukowo-Dydaktycznym w Ustrzykach Dolnych, a także, w mniejszym stopniu, inni pracownicy Parku

DRAWIEŃSKI PARK NARODOWY

Drawieński Park narodowy położony jest w północno-zachodniej Polsce, na pograniczu województw lubuskiego, zachodniopomorskiego i wielkopolskiego. Stanowi część kompleksu leśnego Puszczy Drawskiej, znajdującej się na Pojezierzu Myśliborsko-Wałeckim. Park leży w całości w zlewni rzeki Drawy, która, wraz z Płociczną, stanowi jego główną oś hydrograficzną.

Park utworzono w maju 1990 roku na obszarze 8691 ha. Obecnie jego powierzchnia wynosi 11342 ha, z czego ścisłą ochroną objęte jest 368 ha. Najcenniejsze w parku są ekosystemy wodne, które zajmują 937 ha. Lasy leżą na powierzchni 9507 ha.

Krajobraz parku ukształtował lodowiec i jego wody roztopowe podczas zlodowacenia bałtyckiego. Krajobraz ten, choć z pozoru nieurozmaicony i płaski, należy do najbardziej interesujących przyrodniczo obszarów Pojezierza Południowo-pomorskiego.

W rzeźbie terenu górują równiny pokryte utworami sandrowymi. Obie rzeki tego terenu płyną w rozległym pasie sandrów, powstałych z piasków naniesionych przez wody topniejącego lodowca. Teren urozmaicają głęboko wcięte doliny rzek oraz zagłębienia wytopiskowe i rynny polodowcowe, wypełnione jeziorami i torfowiskami. Najwyższe wzniesienie znajduje się w północnej części parku, w okolicy jeziora Martew (105,5 m n.p.m.).

Gleby parku są w większości ubogie, na równinach górują piaski luźne i słabogliniaste, w dolinach rzek znajdują się piaski rzeczne, a czasem również torfy i mady. W dorzeczu Drawy występują przede wszystkim gleby brunatne.

Stosunki wodne

Większą część obszaru Parku zajmuje zlewnia Drawy o powierzchni 567 km2. rzeka ta wraz ze swym dopływem, Płociczną, stanowią główna os hydrologiczną terenu. Bystry nurt rzek tworzy jary i wąwozy wcinające się w powierzchnię sandru, o zboczach dochodzących do 30 m wysokości. Fragmenty tych rzek objęte są ochroną. W ich dolinach zachodzą procesy kształtujące współczesną rzeźbę terenu.

Istotną częścią pejzażu parku są jeziora rynnowe, położonych we wschodniej jego części, w dorzeczu rzeki Płocicznej. Wyróżniają się one sporą głębokością, stromymi zboczami i podłużnym kształtem. Największym z tych jezior jest Ostrowiec (370 ha). Niewielkie, śródleśne oczka wodne, zwane "głodnymi jeziorkami" podlegają ścisłej ochronie.

Wody Drawieńskiego Parku Narodowego należą do pierwszej i drugiej klasy czystości. O czystości wód Drawy świadczy, porastający obficie jej dno, glon z grupy krasnorostów, Hildebrandtia rivularis.

Świat roślin

W Drawieńskim Parku Narodowym występuje ponad 900 gatunków roślin naczyniowych, w tym prawie 150 gatunków drzew i krzewów. 50 spośród tych gatunków podlega ochronie. Szczególnie cenne są: storczyk, żurawina drobnolistkowa, rosiczka, turzyca bagienna, widłak, wawrzynek wilczełyko, lilia złotogłów; unikatem jest borealna krzewinka, chamedafne północna. W parku wykazano także występowanie ponad 200 gatunków mchów i grzybów.

Na terenie parku występuje zróżnicowanie roślinności rzadko spotykane w Polsce, dzięki czemu Drawieński Park Narodowy jest jednym z bardziej interesujących pod względem botanicznym regionów w północno-zachodniej Polsce. Można tu wyróżnić ponad 200 różnych zespołów roślinnych, w tym 18 leśnych i zaroślowych.

Przeważają lasy - głównie buczyny, łęgi olszowe i olsy, a także bory sosnowe. Istotnymi składnikami przyrody Parku są torfowiska, oraz zbiorowiska wodne i łąkowe.

Do ważnych zbiorowisk roślinnych, występujących na tym terenie, należą żyzne i kwaśne buczyny, grądy, lasy łęgowe, bory i brzeziny bagienne, wilgotne i świeże łąki, wrzosowiska, roślinność rdestnicowa jezior eutroficznych, roślinność źródlisk, szuwary kłociowe, mszary torfowcowe, roślinność torfowisk przejściowych i mechowisk. Drzewostany liczące powyżej 81 lat zajmują ok. 40% powierzchni leśnej parku. Niektóre dęby i buki mają ponad trzysta, a nawet czterysta lat. Najstarsze okazy znajdują się w obszarach ścisłej ochrony: "Radęcin" i "Dębina".

Świat zwierząt

Fauna parku jest bardzo bogata. Ptaki, których w parku zaobserwowano 154 gatunki, stanowią jedna z najliczniejszych grup. Wśród nich szczególnie cennymi okazami są: rybołów, orlik krzykliwy, puchacz, gągoł, tracz nurogęś, bocian czarny, bielik. W parku bytuje także ponad 40 gatunków ssaków (między innymi jelenie, sarny, dziki, restytuowany bóbr, a także, będąca symbolem parku, wydra), 7 gatunków gadów ( w tym rzadko spotykany żółw błotny, którego liczebność wciąż maleje), 13 gatunków płazów.

Dobre warunki życia znajdują tu ginące gatunki ryb. W Drawie i Płocicznej żyją pstrąg potokowy i lipień, a tarło odbywa troć wędrowna. W jeziorze Ostrowiec egzystuje bardzo rzadka troć jeziorowa. W sumie w wodach parku żyje ok. 30 gatunków ryb, w tym między innymi: sieja, sielawa, brzana i restytuowany łosoś.

Turystyka, edukacja

Obszar parku był przez wieki terenem, na którym przeważał zwarty kompleks leśny, niesprzyjającym osadnictwu ludzkiemu. Większa eksploatacja okolicznych lasów miała miejsce w XVII-XVIII wieku.

Zwiedzających park może zachwycić okazja kontaktu z naturą i piękny krajobraz. Dobrze przygotowana baza turystyczna oferuje możliwość pieszych wędrówek po lasach i nad wodami i przemierzania szlaków rowerami. Drawa jest także dobrym miejscem do uprawiania kajakarstwa. Na terenie parku i w jego okolicy są pola biwakowe i namiotowe, kwatery prywatne, oraz hotele.

Drawieński Park Narodowy posiada także dobre zaplecze naukowe pozwalające prowadzić edukację ekologiczną, realizowaną poprzez zajęcia stacjonarne i terenowe.

GORCZAŃSKI PARK NARODOWY.

Gorczański Park Narodowy położony jest w południowej części kraju, w województwie małopolskim. Obejmuje centralną i północno-wschodnią część Gorców, z najwyższym szczytem Jaworzyną Kamienicką (1288 m n.p.m.). obecnie zajmuje powierzchnię 7.019 ha, a wraz z otulina 16.647 ha. W tym 6585 ha to lasy. Ochroną ścisłą objęto 3611 ha.

Park utworzono w 1981 roku na obszarze 5926 ha. Historia ochrony przyrody na tym terenie sięgają 1927 roku, kiedy utworzono leśny rezerwat przyrody Turbacz im. Władysława Orkana.

Geologia i morfologia

Gorce prawie w całości zbudowane są z utworów fliszowych płaszczowiny magurskiej. Wraz z przemiennie leżącymi warstwami piaskowców, łupków, zlepieńców, iłowców i mułowców, nielicznie spotykane są też wapienie i margle. Charakterystyczne są głębokie doliny o kształcie litery V, z częstymi progami i wodospadami, wyrzeźbione przez spływające potoki. Spotkać można kilka niewielkich jaskiń, które powstały w wyniku przesunięcia skał. Na północnych stokach powstały wychodnie skalne o oryginalnych kształtach. Na obszarze parku znajdują się najwyższe szczyty Gorców: Turbacz (1310 m n.p.m.), Jaworzyna Kamienicka (1288 m n.p.m.), Kiczora (1282 m n.p.m.), Kudłoń (1279 m n.p.m.), Czoło Turbacza (1258 m n.p.m.) i Gorc Kamienicki (1228 m n.p.m.).

W Gorczańskim Parku Narodowym przeważają gleby brunatne. Oprócz nich częste są też gleby bielicowe właściwe i skrytobielicowe. W miejscach silnie nawodnionych wytworzyły się gleby bagienne, zabagnione i glejowe, jak również niewielkie skupiska torfowisk.

Stosunki wodne

Teren Gorców jest silnie nawodniony. Znajdują się tu dorzecza dwóch rzek: potoki zasilające wody Dunajca (między innymi najdłuższy potok w Gorcach - Kamienica) oraz potoki spływające do Raby. Obszar parku stanowi miejsce źródła dla kilku niewielkich rzek. Wysoka jest też suma opadów rocznych.

Świat roślin

W Gorcach stwierdzono obecność 944 gatunków roślin naczyniowych, 250 gatunków mchów, 116 gat. Wątrobowców, oraz 450 gat. porostów. 85% spośród tych roślin występuje na terenie parku. Bytują tu górskie gatunki roślin: występujące powyżej górnej granicy lasu 22 gatunki alpejskie i rosnące na polanach 24 gatunki subalpejskie.

Około 95% powierzchni parku zajmują lasy. Przeważającymi w nich gatunkami są świerk, buk, jodła, a także modrzew, jawor, wiąz górski, jesion i olsza szara. W parku wyróżniono 7 zespołów leśnych. W piętrze pogórza (450-600 m n.p.m.), w którym leży niewielki fragment parku, przeważa naturalny grąd lipowy. Piętro regla dolnego (600-1050 m n.p.m.) porośnięte jest lasami mieszanymi jodłowo-bukowo-świerkowe. W reglu górnym dominuje bór świerkowy.

Duże znaczenie w szacie roślinnej parku mają ekosystemy nieleśne, stanowiące 6% jego powierzchni. Wśród nich cennymi zbiorowiskami są: łąki mieczykowo - mietlicowe, traworośla, młaki kozłkowo - turzycowe, łąki ostrożeniowe

Na polanach i halach, na których zaniechano wypasu i koszenia, zaobserwować można wzmożony proces sukcesji leśnej, prowadzący do ponownego powstania lasu. Powoduje to zubożenie szaty roślinnej i zanik wielu cennych zbiorowisk roślinnych.

Świat zwierząt

W Gorczańskim Parku Narodowym bytuje 46 gatunków ssaków. Wśród nich są drapieżniki: duże (wilk i ryś) i mniejsze (borsuk, lis, kuna leśna i gronostaj) i roślinożercy: sarny, jelenie i dziki. Z małych ssaków spotkać można popielicę, koszatkę oraz rzęsorka mniejszego. Zaobserwowano również 9 gatunków nietoperzy.

Licznie reprezentowane są ptaki, w parku występuje ich ok. 130 gatunków. Wśród nich wymienić można kilku reprezentantów ciekawych grup. Są to: gatunki drapieżne (orzeł przedni, myszołów, trzmielojad, kobuz, jastrząb), sowy (puchacz, puszczyk uralski i pospolity, sowa błotna), kuraki leśne (jarząbek, cietrzew, głuszec), a także inne rzadkie ptaki: bocian czarny, orzechówka, kruk, pluszcz, siwerniak i inne.

Grupę gadów reprezentuje 5 gatunków (min. żmija zygzakowata, jaszczurka żyworódka, padalec), a płazów występuje tu 7 gatunków (np. traszki czy też, będąca symbolem parku, salamandra plamista).

Najliczniejszą grupę zwierząt stanowią słabo zbadane bezkręgowce.

Gorce, a w nich również Gorczański Park Narodowy posiadają liczne zabytki dziedzictwa kulturowego, między innymi szałasy pasterskie, budowle sakralne, mieszkalne i inne pamiątki historyczne. Najstarszym obiektem sakralnym na terenie parku jest kapliczka na polanie Jaworzyna Kamienicka, wzniesiona w 1904 r.

Krajobraz polan odznacza się niewielkim stopniem ingerencji człowieka. W XII wieku dotarło w te rejony osadnictwo i trwało do końca XVIII w. Największe zniszczenia lasów gorczańskich nastąpiło w XIX wieku, kiedy masowo wycinano duże fragmenty pierwotnych lasów. Obecnie na polany pozostałe po działalności ludzi wkracza na powrót dzika natura, wypierając stamtąd dotychczasowe zespoły roślinne. Działania ochronne na tym terenie dążą między innymi do zachowania formy polan górskich, choćby ze względów kulturowych.

Jednym ze statutowych zadań Gorczańskiego Parku Narodowego jest edukacja ekologiczna, która realizowana jest poprzez liczne wystawy, zajęcia stacjonarne, terenowe i wycieczki pod opieką doświadczonych przewodników.

Teren parku jest miejscem interesującym turystycznie. Podczas wizyty w nich można poznać zjawiska przyrodnicze, zaobserwować ślady odciśnięte tu przez działania wojenne a także pozostałości kultury pasterskiej. Przez teren Parku biegnie 14 szlaków turystycznych i 9 szlaków spacerowych o łącznej długości 109 km. Ze szlaków można podziwiać wspaniałą panoramę Tatr, Babiej Góry i Pienin.

KAMPINOSKI PARK NARODOWY

Kampinoski Park Narodowy leży w centralnej Polsce, w województwie mazowieckim, na północny zachód sąsiaduje z Warszawą. Zajmuje biegnącą w Kotlinie Warszawskiej część pradoliny Wisły, w której znajduje się duże skupisko leśne, Puszcza Kampinoska.

Początek historii tego parku sięga lat dwudziestych XX wieku, kiedy powstał pomysł jego założenia. W latach trzydziestych powstały pierwsze rezerwaty (Granica, Sieraków, Zamczysko), które teraz są obszarami ścisłej ochrony w Kampinoskim Parku Narodowym. Kampinoski Park Narodowy utworzono w styczniu 1959 r. i obejmował powierzchnię prawie 40700 ha. W jego utworzeniu najbardziej zasłużyli się Roman i Jadwiga Kobendzowie, którzy prowadzili badania florystyczne i geomorfologiczno-geologiczne na terenie Puszczy Kampinoskiej w latach 30-tych XX w. Obecnie powierzchnia parku wynosi 38544 ha, w tym 68 ha zajmuje Ośrodek Hodowli Żubrów im. prezydenta RP Ignacego Mościckiego w województwie łódzkim. Otulina parku zajmuje 37756 ha. Pod ścisłą ochroną jest 4 638 ha. Lasy rozpościerają się na ponad 70% powierzchni parku.

Kampinoski Park Narodowy od lat prowadzi wszechstronną współpracę z wieloma uczelniami krajowymi, a także z wieloma jednostkami ochrony przyrody na świecie. Są to między innymi:

  • Park Indiana Dunes National Laekshore (USA) - współpraca odbywa się na podstawie układu o współpracy siostrzanej podpisanego 15.04.1998 r.
  • EUROSITE (Europejska Sieć Organizacji Zarządzających Dziedzictwem Naturalnym) - park jest jej członkiem od 17.09.1997 r.
  • Federacja Parków Natury i Parków Narodowych Europy EUROPARC (współpraca przez Krajowy Zarząd Parków Narodowych)
  • Berezyński Rezerwat Biosfery (Białoruś)
  • Uniwersytet w Hanowerze - współpraca naukowo-merytoryczna z prof. Michaelem Boerem w programie reintrodukcji rysia w Kampinoskim PN. W oparciu o kampinoskie doświadczenia prowadzony jest analogiczny program w parku narodowym Góry Harzu
  • Program Człowiek i Biosfera UNESCO (MaB) - udział w pracach poprzez polski komitet UNESCO MaB.
  • IUCN (Światowa Unia Ochrony Przyrody) - udział w programie "Komunikacja Społeczna w Ochronie Przyrody" (organizacja warsztatów oraz udział w lokalnym programie pilotażowym n/t zagospodarowania odpadów)

Geologia i geomorfologia

Krajobraz parku ukształtowany został przez rzeki płynące z południa, które napotkały czoło lądolodu skandynawskiego i płynąc wzdłuż jego masywu wyżłobiły koryto szerokie na ok. 18 km. W ten sposób powstał taras akumulacyjny pradoliny Wisły. Ograniczony jest on od wysoczyzn polodowcowych przez skarpę Równiny Płońskiej na północy, na południu przez skarpę Równiny Błońskiej. Podłoże Puszczy Kampinoskiej zbudowane jest z piasków i żwirów rzecznych. Pod koniec epoki lodowcowej rozwinęły się procesy eoliczne, tworząc, sięgające do 30 m wysokości, wydmy, prezentujące niejednorodne formy morfologiczne: łuki, parabole, wały, grzędy i zespoły wydmowe. Wydmy, które zostały porośnięte roślinnością stanowią dziś niepowtarzalny na skalę europejską twór przyrodniczy, na powierzchni prawie 20 tysięcy ha. teren dawnego koryta Pra-Wisły zajmują bagna. Obecnie Wisła płynąca pradoliną zajmuje 1,5 km szerokości.

W Puszczy Kampinoskiej przeważają dwa typy krajobrazów: wydmy i bagna. Na wydmach występują gleby wytworzone z piasków eolicznych, głównie gleby rdzawe i bielicowe. Spotyka się także gleby gruntowoglejowe. W strefie bagien jest wiele typów gleb: czarne ziemie, gleby gruntowoglejowe, mułowe, torfowe, murszowe i murszowate. Miejscami są też mady rzeczne.

Stosunki wodne

W Kampinoskim Parku narodowym niewielki procent powierzchni zajmują wody powierzchniowe. Park prawie w całości znajduje się w dorzeczu rzeki Łasicy, będącej głównym ciekiem tego obszaru. Spotkać można tu także drobne jeziora i zbiorniki wodne, z których największymi są Kiełpińskie i Dziekanowskie w okolicy Łomianek oraz Dolne i Górne w rejonie Kazunia. Wody tego obszaru należą do pierwszej i drugiej klasy czystości.

Świat roślinny

Flora Kampinoskiego Parku Narodowego i jego otuliny obejmuje 1370 gatunków roślin naczyniowych. Wśród nich 74 gatunki (m.in.: chamedafne północna, zimoziół północny, wisienka kwaśna i wężymord stepowy) są chronione całkowicie a 20 gatunków jest pod ochroną częściową. Unikatem parku jest brzoza czarna. Występuje tu też 35 gatunków paprotników, 115 gatunków mszaków i 50 gatunków porostów. Bogato reprezentowany jest świat grzybów, spośród których 7 gatunków jest pod ścisłą ochroną.

W Kampinoskim Parku Narodowym dominują lasy, wśród których najliczniejsze są bory mieszane. W Puszczy Kampinoskiej zaobserwowano 118 zbiorowisk roślinnych, związanych ze zróżnicowanymi siedliskami. Na wydmach przeważają bory sosnowe i grądy, na bagnach natomiast różne typy łąk, turzycowiska oraz zarośla i lasy olchowe.

Świat zwierząt

Kampinoski Park Narodowy stanowi specyficzną mozaikę odmiennych siedlisk, co stwarza warunki do życia różnorodnym gatunkom zwierząt. Fauna parku jest więc bogata, obejmuje ponad 16500 gatunków, 220 z nich jest chronionych. Najliczniejsze są bezkręgowce, a wśród nich owady - ponad 2030 gatunków. Spośród kregowców liczną grupę stanowią ptaki (199 gatunków), dla których teren ten jest ważnym miejscem lęgowym.

Występują tu tez 52 gatunki ssaków, wśród nich łoś (symbol parku), który został restytuowany w 1951 r. i jego populacja ładnie się rozwinęła. Innym restytuowanym zwierzęciem parku jest bóbr.

Ponadto na terenie parku wyróżnić można 6 gatunków gadów i 13 gatunków płazów.

W Kampinoskim Parku Narodowym występuje 76 gatunków zwierząt zagrożonych, wpisanych do Polskiej Czerwonej Księgi Zwierząt.

13 gatunków zwierząt opisanych na tym terenie jest nowych dla nauki, a 14 jest nowych dla Polski.

Teren parku ma bardzo bogatą historię i kulturę. Pozostałościami po dawnych dziejach są. mogiły powstańców z 1863 r., cmentarze wojenne z 1939 r. oraz partyzanckie z lat 1944-1945, zbiorowe mogiły i pomniki. Cmentarz Palmiry, jest miejscem spoczynku mieszkańców Warszawy, ofiar zbrodni Hitlerowskich, pomordowanych w latach 1939-1943. W parku znajduje się kilka cennych zabytków architektury, m.in. gotycko-renesansowy kościół obronny z połowy XVI w. w Brochowie, dworek i kościół z końca XVIII w. w Lipkowie, drewniany kościół z XVIII w. i klasycystyczny dwór z XIX w. w Kampinosie, dworek w Żelazowej Woli, oraz jeden z największych zespołów klasztornych w świecie, założony w 1927 r. przez św. Maksymiliana Kolbego w Niepokalanowie.

Statutowym zadaniem Kampinoskiego Parku Narodowego jest prowadzenie edukacji przyrodniczej i ekologicznej, która ma na celu rozpowszechnianie idei ochrony przyrody. Na terenie parku działa Muzeum Puszczy Kampinoskiej, Ośrodek Dydaktyczno-Muzealnego im. Jadwigi i Romana Kobendzów w Granicy, oraz Centrum Edukacji Kampinoskiego Parku Narodowego w Izabelinie. Jednostki te realizują zadania edukacyjne mające zwiększać świadomość ekologiczną i znajomość przyrody ludzi odwiedzających park.

W Parku Kampinoskim odbywa się turystyka piesza, rowerowa i konna, a zimą również narciarska. W tym celu przygotowano szlaki turystyczne o długości 360 km, a także, dla ruchu rowerowego, tzw. "Kampinoski Szlak Rowerowy" o długości 200 km. Bazę turystyczną stanowi 6 pól wypoczynkowych, tereny biwakowe, 16 parkingów samochodowych, samochodowych także miejsca noclegowe. Atrakcją jest zabytkowa kolej wąskotorowa z Sochaczewa, którą w okresie wiosenno - letnim można dojechać do parku. W Sochaczewie znajduje się też największe w Europie Muzeum Kolei Wąskotorowej.

KARKONOSKI PARK NARODOWY

Karkonoski Park Narodowy położony jest w południowo - zachodniej części Polski, przy granicy z Republiką Czeską, w województwie dolnośląskim. Park, utworzony w roku 1959 na powierzchni 5510 ha, obecnie zajmuje 5575 ha. Ścisłą ochroną objęte jest 1718 ha. Na obszarze parku dominują lasy (3828 ha)

W 1993 roku Karkonoski Park Narodowy, decyzją Międzynarodowego Komitetu MaB, stał się częścią Bilateralnego Rezerwatu Biosfery Karkonosze/Krkonose (MaB) o powierzchni ponad 60 tys. ha., którego celem jest ochrona ekosystemów naturalnych, półnaturalnych, a także różnorodności biologicznej i prowadzenie badań naukowych.

Geologia i geomorfologia

Karkonosze są starymi górami i są najwyższą grupą górską Sudetów. Niemal cały główny grzbiet Karkonoszy budują skały granitowe. Czarny Grzbiet, Kowarski Grzbiet i Lasocki Grzbiet Karkonoszy zbudowane są ze skał metamorficznych. Karkonosze są zbitym masywem z powierzchnią na ogół wyrównaną. Ponad nią wystają wzniesienia o wysokości względnej do 100 m. Tylko Śnieżka (1602 m n.p.m.) wyróżnia się wysokością. Wyróżnikiem Karkonoszy jest obecność skałek granitowych np. Słonecznik, Końskie Łby, Pielgrzymy. Nisze kotłów polodowcowych z towarzyszącymi im wałami moren oraz jeziorami stanowią kontrast odcinający się od łagodnej linii stoków karkonoskich.

Najmłodszą częścią krajobrazu są torfowiska występujące na wierzchowinach Karkonoszy i na ich zboczach.

Stosunki wodne

Wody powierzchniowe Karkonoszy należą do zlewni dwóch rzek: Kamiennej i Łomnicy. Rzeki te, wraz z dopływami, stanowią część zlewiska Morza Bałtyckiego. Grzbietem Karkonoszy biegnie dział wodny, oddzielający zlewisko Morza Północnego (dorzecze Łaby) i Bałtyku (dorzecze Odry). Potoki i rzeki Karkonoszy mają cechy charakterystyczne dla wód górskich: duże spadki, żywy nurt, oraz liczne wodospady i kaskady.

Wody górnych partii Karkonoszy mieszczą się w pierwszej klasie czystości.

Świat roślinny

Roślinność w Karkonoszach tworzy dobrze wykształcone piętra:

  • piętro pogórza (do 500 m n.p.m.),
  • Piętro regla dolnego (do 1000 m n.p.m.), w którym przeważają buczyny: kwaśna buczyna górska, bytująca na glebach ubogich i kwaśnych, oraz żyzna buczyna sudecka, która rośnie na bogatszych glebach. Buczyny zajmują około 5% powierzchni leśnej parku.
  • Piętro regla górnego (do 1250 m n.p.m.), w którym występują ubogie świerczyny, spotykane tu są też torfowiska wiszące, rozwijające się na zboczach
  • Piętro subalpejskie (do 1450 m n.p.m.), charakterystyczne tutaj są zbiorowiska kosodrzewiny i torfowiska wysokie, powstałe na płaskich powierzchniach
  • Piętro alpejskie (powyżej 1450 m n.p.m.), które obejmuje głównie szczyty Śnieżki i Wielkiego Szyszaka.

Flora polskich Karkonoszy liczy ok. 650 gatunków roślin naczyniowych, 450 gatunków mszaków i 400 gatunków porostów. Występuje tu ok. 40 gatunków chronionych, a także endemity i relikty. Do gatunków endemicznych należą m.in. skalnica bazaltowa (Saxifraga moschata subs. basaltica), oraz dzwonek karkonoski.

Świat zwierząt

W Karkonoszach występuje około 40 gatunków ssaków, wśród nich 16 gatunków nietoperzy. Ciekawostką tutaj jest muflon, którego hodowla trwa od początków XX w. stwierdzono tu także 4 gatunki ryb, 5 gatunków płazów (m.in. traszki) i 4 gatunki gadów. Najliczniejszą grupę kręgowców stanowią ptaki. Stwierdzono ich około 100 gatunków m.in. włochatkę, sóweczkę, cietrzewia, głuszca, drozda obrożnego, płochacza halnego.

Czynnikiem decydującym o charakterystyce fauny Karkonoszy były zlodowacenia, kształtujące warunki przyrodnicze. Dwa gatunki są reliktami okresu zlodowacenia, są to: wirek Otomesostoma auditivum, oraz ślimak Vertigo modesta arctica. Arctica trakcie ocieplania się klimatu w tereny te wkroczyły gatunki borealno-górskie np. ślimak poczwarówka alpejska. Następnie pojawiły się gatunki z innych gór Europy, głównie z Alp i Karpat np. wypławek alpejski

Zagrożenia, edukacja i turystyka

Karkonoski Park Narodowy ciągle narażony jest na niesprzyjające oddziaływanie czynników abiotycznych, biotycznych i antropogenicznych. Można je podzielić na dwie grupy:

  • Czynniki, których wpływ można ograniczyć działaniami ochronnymi
    • Są to przede wszystkim wpływy nieodpowiedniej gospodarki leśnej w przeszłości, która spowodowała uproszczenie budowy i różnorodności gatunkowej, zwłaszcza wśród lasów dolnoreglowych,
    • Owady i grzyby patogeniczne
    • Ssaki roślinożerne
    • Intensywny ruch turystyczny
    • Czynniki abiotyczne - wiatr, opady
  • Czynniki, których wpływu nie da się wyeliminować pomimo działań parku
    • Zanieczyszczenia powietrza atmosferycznego
    • Skażenie gleb
    • Anomalie klimatyczne, w tym również potencjalne ocieplenie klimatu

Skuteczne przeciwdziałanie tym czynnikom jest trudne, ponieważ nie są do końca znane skutki i wpływy ich działania

Karkonoski Park Narodowy poprzez działanie Karkonoskiego Centrum Edukacji Przyrodniczej realizuje statutowy program szerzenia edukacji ekologicznej, mającej na celu zwiększanie świadomości ekologicznej ludzi odwiedzających park.

Teren parku jest bardzo popularnym celem wędrówek turystycznych. Co roku Karkonoski Park Narodowy odwiedza ponad milion turystów. Baza turystyczna oferuje 112 km oznaczonych szlaków, z których część dostępna jest także dla ruchu rowerowego, 10 wyciągów i 12 schronisk. Najbardziej sprzyjającą porą dla ruchu turystycznego jest okres od maja do października, ale coraz większa część zwiedzających docenia również zimowe atrakcje tego obszaru.

MAGURSKI PARK NARODOWY

Położenie

Magurski park narodowy leży na terenie województw małopolskiego i podkarpackiego, w południowej części Polski, przy granicy z Republiką Słowacką. W swoich granicach obejmuje centralną część Beskidu Niskiego, w zasięgu jednostki geomorfologicznej określanej jako Pasma Magurskie, leżąc w obszarze źródłowym Wisłoki, na Magurze Wątkowskiej, będącej fragmentem głównego grzbietu karpackiego.

Park został utworzony w listopadzie 1994 roku na powierzchni 19 439 ha. Jego otulina liczy 22 697 ha powierzchni. Na terenie tym przeważają ekosystemy leśne, zajmujące 19058 ha.

Geologia i geomorfologia

Magurski Park Narodowy leży na terenie Karpat Fliszowych, tworzonych przez duże jednostki tektoniczno-facjalne, tka zwane płaszczowiny: przede wszystkim magurskiej, jak również dukielskiej, śląskiej i grybowskiej. Tworzą one krajobraz gór niskich i średnich.

Grzbiet Magury Wątkowej stanowiący trzon Parku ma najwyższe wzniesienie w postaci Wątkowej (847 m n.p.m.). Występujące na południu długie pasma ze wzgórzami: Baranie (728 m n.p.m.), Wielka Góra (719 m n.p.m.) i Nad Tysowym (713 m n.p.m.), przedzielone są przełęczą.

Na terenie parku przeważają gleby brunatne: właściwe wyługowane i oglejone, które zajmują ok. 85% powierzchni. Z pozostałych wymienić można: gleby brunatne kwaśne, gleby glejowe, mady i gleby inicjalne.

Stosunki wodne

Wzdłuż południowych granic parku przebiega europejski dział wodny, oddzielający zlewnie Bałtyku i Morza Czarnego. Teren parku leży w zlewni rzeki Wisłoki, która swoje źródła ma w jego otulinie. Rzeka ta tworzy widowiskowe przełomy i zakola. Wraz ze swoimi dopływami (Ryjak, Krempna i Wilsznia od południa, Świerzówka i Resztówka od północy) stanowi główny ciek obszaru parku.

Świat roślinny

Na terenie parku zaobserwowano do tej pory 767 gatunków roślin naczyniowych. Wśród nich 74 to gatunki górskie (2 subalpejskie, 22 ogólnogórskie, 44 reglowe, 6 podgórskich), 58 gatunków jest kserotermicznych.

Ścisłą ochroną objętych jest 59, zaś częściową 11 gatunków występujących na tych terenach. 3 gatunki są wpisane do Polskiej Czerwonej Księgi Roślin Zagrożonych a 12 na czerwoną listę roślin zagrożonych w Polsce.

Do cenniejszych gatunków tych obszarów zaliczyć można: kozłka trójlistkowego, tojada dzióbatego i mołdawskiego, pokrzyk wilczą jagodę, podrzeń żebrowiec, dziewięćsił bezłodygowy, storczyki, goździk kosmaty i wawrzynek wilczełyko.

Flora parku ma układ piętrowy. Występują tu dwa piętra:

  • Piętro pogórza, sięgające do 530 m n. p. m. znaleźć tu można grądy, olszynkę karpacką i olszynkę bagienną, a także zbiorowiska nieleśne: liczne łąki i pastwiska oraz torfowiska niskie
  • Piętro regla dolnego (od 530 m po szczyty), na którym dominują lasy bukowe, a w mniejszym stopniu są tam jedliny oraz sztuczne drzewostany sosnowe i mieszane.

Większość roślinności mazurskiego parku to ekosystemy leśne (95% powierzchni).

Świat zwierzęcy

Bogata fauna Mazurskiego Parku Narodowego ma charakter typowy dla pięter dolnego regla i pogórza. Ma ona cechy przejściowe pomiędzy wpływami wschodniokarpackimi (silniej zaznaczone) a zachodniokarpackimi. Niemal zupełnie brak tutaj gatunków wysokogórskich.

Spośród fauny kręgowców występuje tutaj 57 gatunków ssaków (wśród nich osobliwość na tych terenach - łoś, a także niedźwiedź, wilk, ryś, jenot, borsuk, gryzonie i małe ssaki, oraz 10 gatunków nietoperzy), 117 gatunków ptaków gniazdujących (wśród nich wiele rzadkich i zagrożonych gatunków, np.: orzeł przedni, orlik krzykliwy, puchacz i trzmielojad, bocian czarny, puszczyk uralski i dzięcioł białogrzbiety), płazy (traszki, kumak górski), gady (żmija zygzakowata, gniewosz plamisty, zaskroniec zwyczajny), ryby (głowacz białopłetwy, pstrąg potokowy).

Wśród bezkręgowców rozpowszechnione są owady, a w tym rzadkie gatunki motyli (niepylak mnemozyna, paź żeglarz, paź królowej) i chrząszczy (nadobnica alpejska, kozioróg bukowiec).

Na terenie parku występuje około 200 gatunków zwierząt pod ścisłą ochroną.

Najdawniejszymi śladami osadnictwa w tej części Beskidu Niskiego są pozostałości dużego grodziska z IX-X wieku w Brzezowej na górze Walik u stóp Magury Wątkowskiej. Było ono częścią ciągu wczesnośredniowiecznych grodzisk usytuowanych na południowo-wschodnich granicach państwa Wiślan. W krajobrazie wyróżniają się łemkowskie cerkwie, z których część uległa zniszczeniu. Zostały po nich zauważalne z daleka małe skupiska drzew i zniszczone cmentarze. We wsiach ocalały gdzieniegdzie pozostałości tradycyjnego budownictwa mieszkalnego, długie łemkowskie "chyże", zbudowane z grubych świerkowych lub sosnowych bali. W jednej z chat w Kolonii Olchowiec urządzono małe, prywatne muzeum kultury łemkowskiej. Uwagę zwracają też niszczejące cmentarze z I wojny światowej. Pamiątką drugiej wojny światowej jest cmentarz 1250 ofiar zbrodni hitlerowskich.

W Magurskim Parku Narodowym jest dobre zaplecze turystyczne, zapewniające między innymi sieć szlaków turystycznych o łącznej długości 85 km, a także szlak konny.

Zadania edukacji ekologicznej realizują, mieszczące się przy budynku Dyrekcji Parku, Ośrodek Edukacyjny oraz z Muzeum MPN.

NARWIAŃSKI PARK NARODOWY

Położenie

Narwiański Park Narodowy leży w północno - wschodniej części Polski, w województwie podlaskim. Swoimi granicami obejmuje bagienną dolinę Górnej Narwi na odcinku Suraż - Rzędziany, która tworzy część Narwiańskiego Parku Krajobrazowego. Główną wartością przyrodniczą jest niepowtarzalny charakter rzeki, która została zakwalifikowana do systemu rzek anastomozujących.

Większość terenu parku jest własnością prywatną okolicznych mieszkańców.

Geologia, geomorfologia, gleby

Dolina Narwi jest dosyć głęboko wcięta w środkową część obniżenia w płaszczyźnie wysoczyzn morenowych, będących częścią zespołu osadów lodowcowych. Miąższość tych osadów wynosi od 117 do 200 m.

Powierzchnia doliny sięga 5-25 m niżej od terenów ja otaczających, a jej spadek wynosi tylko 0,19%. Dolina jest zabagniona. Pokrywają ją torfy, osiągające około 1 m miąższości, tworzące się na płytkich mułach lub iłach oraz na piaskach podłoża.

Rzeźba terenu została ukształtowana przez ustępujący lodowiec, który nadbudował wysoczyzny moreną. Wytopienie się największych brył lodu, które pozostały w obniżeniach terenu, dały początek dzisiejszej dolinie Narwi. Pozostałościami tych procesów są obecne na zboczach doliny formy pochodzenia glacjalnego: kemy, nisze i dolinki wytopiskowe. Zabagnienie doliny nastąpiło po uformowaniu się wielokorytowego przebiegu rzeki. Miało to miejsce na przełomie okresu atlantyckiego i subborealnego (ok. 4500 lat temu).

W parku przeważają gleby bagienne. Wśród nich najczęstszymi są gleby torfowo-bagienne zajmujące głownie środkową część doliny. Poza nimi występują tu tez w mniejszych ilościach okresowo podsychające gleby torfowe i torfowo-mułowe. W południowej części doliny występują też gleby glejowe właściwe, torfiasto-glejowe i mułowo-glejowe.

Stosunki wodne

Głównym ciekiem doliny jest, wraz z dopływami (lewe - Liza, Szeroka Struga, Awissa, Kurówka; prawe - Kowalówka, Turośnianka i Czaplinianka), rzeka Narew, która płynie wieloma korytami, tworzącymi, poprzez rozdzielanie się i łączenie, nieregularną, skomplikowaną sieć.

Dolina zasilana jest przez wody powierzchniowe i wgłębne, które były przyczyną wykształcenia się tu rozległego środowiska bagiennego.

Świat roślinny

Na tereni parku występuje około 500 gatunków roślin naczyniowych. Wśród nich stwierdzono obecność ponad 20 gatunków chronionych, rzadkich i zagrożonych. Są to między innymi: widłak jałowcowaty, widłak goździsty, goździk pyszny, rosiczka okrągłolistna, goryczka wąskolistna, wielosił błękitny, mieczyk dachówkowaty, kosaciec syberyjski, stoplamek krwisty (kukułka krwista), stoplamek plamisty (kukułka plamista), stoplamek szerokolistny (kukułka szerokolistna), grążel żółty i grzybienie białe, centuria zwyczajna, miodownik melisowaty, kopytnik pospolity, porzeczka czarna, kruszyna pospolita, pierwiosnka lekarska, bobrek trójlistkowy, kalina koralowa, kocanki piaskowe, konwalia majowa i goździk kropkowany.

W parku przeważają szuwary turzycowiskowe, które reprezentowane są przez 14 zespołów roślinnych, poza tym szuwary trzcinowe (7 zespołów), i roślinność wodna (12 zespołów). Występują tu także zbiorowiska łąkowe i ziołoroślowe oraz 2 zespoły zarośli wierzbowych i 4 zespoły leśne. Spotkać można też roślinność kserotermiczną. W wielu miejscach zachowała się poprzeczne ułożenie partii zbiorowisk, od zbiorowisk wodnych po immersyjne, z, emersyjne z roślinnością turzycowo-mszystą i olszyny bagienne, leżące na obrzeżach doliny. Spośród tych zbiorowisk wiele jest cennych ze względu na ich rzadkie występowanie w Polsce.

Świat zwierzęcy

Fauna parku, a szczególnie ptactwo wodno - błotne, jest bogato rozwiniętą i stanowi walor przyrodniczy tego terenu. Na terenie doliny występuje wiele gatunków zagrożonych w skali światowej, europejskiej lub znajdujących się wykazie Polskiej Czerwonej Księgi Zwierząt.

Stosunkowo słabo poznana jest fauna bezkręgowców. Spośród kręgowców występuje tu 40 gatunków ssaków, 203 gatunki ptaków, z czego 154 to gatunki lęgowe i prawdopodobnie lęgowe, 13 gatunków płazów i 3 gatunki gadów.

Obszar bagiennej doliny Narwi w granicach Narwiańskiego Parku Narodowego jest bardzo cenną ostoją lęgową rzadkich ptaków błotno - wodnych i włączono go do europejskiego rejestru ostoi (E-IBAE Poland 098), oraz obszarów specjalnej ochrony ptaków Natura 2000.

Turystyka, edukacja

Narwiański Park Narodowy realizuje statutowy program edukacji ekologicznej poprzez liczne imprezy, wystawy, zajęcia stacjonarne i terenowe, a także prelekcje dydaktyczne. Zajmuje się także wydawnictwem edukacyjnym skierowanym do turystów odwiedzających park.

Baza turystyczna Parku oferuje liczne szlaki piesze, rowerowe i wodne, zaplecze noclegowe i żywieniowe, a także udostępnia wypożyczalnie sprzętu.