Do składników plazmatycznych (żywych komórki) zalicza się cytoplazmę, jądro komórkowe, lizosomy, mitochondria, siateczkę endoplazmatyczną, aparat Golgiego, plastydy. Składnikami nieplazmatycznymi są wakuoleściana komórkowa (u roślin, gdyż u zwierząt nie ma ściany komórkowej). Cytoplazma składa się z wody (60-90 %), białka (w przybliżeniu 50 %), lipidów (12-25 %), węglowodanów (15-20 %), związków nieorganicznych, np. potasu, fosforu, wapnia, cynku, manganu. Cytoplazma jest półpłynną galaretowatą substancją, jest roztworem koloidalnym, ma lepką i elastyczną konsystencję, jest ciągliwa i bezbarwna. Wykazuje ruchy, które można podzielić na trzy kategorie:

- ruchy cyrkulacyjne - są to ruchy w różnych kierunkach w obrębie mostków cytoplazmatycznych

- ruchy rotacyjne - ruchy w jednym kierunku wokół centralnie położonej wakuoli

- ruchy pulsacyjne - są to ruchy cytoplazmy raz w jedną, raz w drugą stronę. Cytoplazma jest środowiskiem wielu reakcji komórkowych, umieszczone są w niej organelle, tworzy przedziały wewnątrzkomórkowe wraz z organellami, dzięki czemu możliwe jest przeprowadzanie w jednej komórce reakcji przeciwstawnych, które nie mogłyby zachodzić obok siebie. Jądro komórkowe jest miejscem magazynowania informacji genetycznej (DNA), która zawiera dane na temat każdej reakcji w organizmie. Siateczka wewnątrzplazmatyczna (ER-retikulum endoplazmatyczne) dzieli komórkę na przedziały (kompartmentacja). Wyróżniamy dwa rodzaje siateczki: gładką i szorstką. ER gładkie produkuje lipidy, natomiast ER szorstkie- białka. Aparat Golgiego przypomina stos spłaszczonych cystern oraz oddzielające się od nich pęcherzyki. W aparatach Golgiego zachodzi przyłączanie reszt cukrowych do związków, przekształcanie związków organicznych w węglowodany. Rybosomy złożone są z dwóch podjednostek. Występują głównie w cytoplazmie w połączeniu z siateczką wewnątrzplazmatyczną szorstką (dlatego nazywa się szorstką, że jest połączona z rybosomami, tym różni się od gładkiej). Rybosomy biorą udział w produkcji białka. Rybosomy mogą też występować w postaci niezwiązanej z retikulum, ale jako wolne rybosomy w cytoplazmie. Mikrotubule tworzą szkielet komórki. Centriole są miejscem, w którym zaczyna się tworzyć wrzeciono kariokinetyczne w czasie podziału komórkowego. Wrzeciono takie jest zbudowane właśnie z mikrotubul.

Plastydy (organelle komórek roślinnych), można podzielić na leukoplasty, chloroplasty, chromoplasty. Chloroplasty odpowiedzialne są za fotosyntezę, zawierają zielony barwnik- chlorofil. Leukoplasty są bezbarwne i gromadzą substancje zapasowe. Chromoplasty mają różną barwę (czerwoną, żółtą, brązową) i gromadzą barwniki komórkowe (np. w płatkach kwiatów) oraz produkty rozpadu chlorofilu. Mitochondria są miejscem wytwarzania energii w komórce. Otoczone podwójną błoną (jak chloroplasty) posiadają własne DNA (podobnie jak chloroplasty). Tutaj powstaje ATP. Błona komórkowa białkowo-lipidowa ma budowę dwuwarstwową (dwie warstwy lipidów). Oddziela ona środowisko wewnętrzne komórki od środowiska zewnętrznego. Nie spełnia jednak tylko funkcji oddzielających, ale też łączące (umożliwia kontakt ze środowiskiem zewnętrznym, z innymi komórkami). Błona komórkowa jest półprzepuszczalna, wybiórcza, to znaczy, że niektóre substancje mogą przez nią przenikać, a inne nie (w miarę potrzeb). Woda dyfunduje przez błonę swobodnie.

Ściana komórkowa (u roślin) pełni funkcję oddzielającą, zabezpieczającą komórkę. Nadaje sztywność całej roślinie, a więc pełni funkcję szkieletu (oczywiście nie ściana jednej komórki, ale wszystkich komórek rośliny). Lizosomy, to pęcherzyki, w których zachodzi trawienie substancji w obrębie komórki. Zawierają one enzymy rozkładające substancje organiczne. Lizosomy łączą się często z pęcherzykami fagocytarnymi, co służy właśnie trawieniu pobranych przez komórkę substancji.

Błona komórkowa jest strukturą selektywną, jak to już zostało wspomniane. Dla substancji, które nie mogą przez nią swobodnie przenikać posiada specjalne przenośniki błonowe (są to białka), które pobierają z zewnątrz substancję i przenoszą ją do wnętrza komórki, jeśli jest ona akurat potrzebna. Jest to sposób na utrzymanie w komórce odpowiedniej zawartości każdej substancji. Gdyby błona nie była półprzepuszczalna, to każda substancja mogłaby wniknąć do komórki bez przeszkód, tym samym nie zostałaby utrzymana homeostaza komórki. Substancje mogą się przemieszczać w drodze dyfuzji lub osmozy. Dyfuzja, to zwykłe przemieszczanie się cząsteczek substancji z miejsca, gdzie jest ich dużo, do miejsca, w którym jest ich mniej. Osmoza jest natomiast przenikaniem substancji przez błonę półprzepuszczalną, więc nie może wynikać tylko z gradientu stężeń, ale z przepuszczalności błony. Znajdujące się w komórce płyny wywierają pewne ciśnienie (napór) na błonę komórkową. Nazywamy to turgorem. Jeśli komórka traci turgor, to zmniejsza się ciśnienie płynu wewnątrzkomórkowego. Wspomniano już, że woda przenika przez błonę komórkową swobodnie (na drodze dyfuzji), jednak również inne cząsteczki nie napotykają na trudności w przemieszczaniu się przez plazmalemmę. Swobodnie przez błonę mogą przemieszczać się gazy, takie jak tlen czy azot, dwutlenek węgla; również mocznik (nie jest gazem). Inaczej sprawa wygląda z dużymi cząsteczkami i jonami: kationami wodoru, potasu, sodu, wapnia, magnezu, anionami chloru. Również glukoza i fruktoza nie mogą swobodnie wędrować przez błonę. Takiej możliwości nie mają też cząsteczki białkowe. Krótko mówiąc, błona wpuszcza do komórki to, co jest akurat potrzebne, a blokuje wnikanie cząsteczek zbędnych. W organizmie człowieka w układzie pokarmowym komórki (błona komórek) jelitowe wchłaniają ze światła jelita te substancje, które są niezbędne i potrzebne do życia: substancje odżywcze, glukoza, woda, jony. Glukoza wchłaniania jest razem z jonami sodu (sama nie wnika). Fruktoza przedostaje się do komórek jelita swobodnie w drodze dyfuzji prostej. Tak więc wchłanianie jelitowe jest uzależnione i kontrolowane przez błonę komórkową. Substancje dostające się do komórek jelita wędrują przez cytoplazmę (z komórki do komórki) i dalej trafiają do krwiobiegu. Wszystko to jest możliwe dzięki kontaktowaniu się różnych komórek organizmu i wymianie substancji pomiędzy nimi. Człowiek jest organizmem cudzożywnym i dlatego pobiera z zewnątrz substancje odżywcze, które następnie są wchłanianie w jelicie. Rośliny (organizmy samożywne, autotrofy) same wytwarzają skomplikowane związki organiczne przy wykorzystaniu wody, minerałów i energii słonecznej. U roślin również zachodzi selekcja składników, które roślina pobiera. Komórki korzenia pobierają z gleby wodę (w drodze dyfuzji prostej), która następnie wędruje z komórki do komórki-tym sposobem dociera do każdej komórki w organizmie rośliny. Wraz z wodą wędrują inne związki, które jednak są wybiórczo pobierane z gleby. Tak więc w przypadku wszystkich organizmów duże znaczenie ma osmoza i selektywność błony komórkowej. Rośliny posiadają też ścianę komórkową, jednak jest ona przepuszczalna

i nie stanowi bariery dla wędrujących od komórki do komórki substancji. Taką barierą jest błona. W obrębie komórki za utrzymanie różnego stężenia substancji w różnych przedziałach komórkowych odpowiada siateczka wewnątrzplazmatyczna, która ma właściwie taką samą budowę, jak błona komórkowa, przy czym zawiera ona inną ilość białek, niż błona komórkowa. Kompartmentacja (uprzedziałowienie komórki) jest możliwa dzięki siateczce wewnątrzkomórkowej.