Lokalizacja i warunki geologiczne

Karkonoski PN znajduję się w Polsce południowo - zachodniej (województwo dolnośląskie) tuz przy granicy z Czechami. Prawnie na mocy Rozporządzenia Rady Ministrów został on ustanowiony 16 stycznia 1959 roku i pierwotnie obejmował terytorium o powierzchni 5510 ha. Na dziś dzień powierzchnia ta jest większa o 65 ha.

Największy procentowo udział mają tu lasy, które zajmują aż 3828 ha, czyli niemal 69% całkowitej powierzchni parku. 1718 ha to obszary ściśle chronione ze względu na unikatowe walory przyrodnicze.

Od 1993 roku, na mocy decyzji Międzynarodowego Komitetu MaB przy UNESCO obszar parku wchodzi w skład Bilateralnego Rezerwatu Biosfery Karkonosze/ Krkonose. Powstanie tego rezerwatu było możliwe dzięki połączonym siłom polskiej i czeskiej strony, gdyż obszar ten dotyczy naszego PN oraz Krkonosského národního parku utworzonego w 1963 roku po stronie czeskiej. Łączna powierzchnia obu parków, a co za tym idzie rezerwatu wynosi 60,5 tys. ha.

Priorytetem Rezerwatu jest objęcie ochroną cennych naturalnych i półnaturalnych ekosystemów oraz zachowanie różnorodności biologicznej tych terenów.

Budowa geologiczna i geomorfologiczna terenów

Karkonosze to najwyższe pasmo górskie zachodniej części Sudetów. Takie formacje jak Lasocki Grzbiet Karkonoszy, Czarny Grzbiet czy też Kowarski Grzbiet utworzone są ze skał pochodzenia metamorficznego. Natomiast w podłożu występującym w Kotlinie Jeleniogórskie oraz północnej części Karkonoszy znajdują się skały granitowe.

Karkonosze, pod względem geologicznym, mają w miarę zwartą strukturę o dość równej powierzchni. Wzniesienia zazwyczaj nie przekraczają względnej wysokości 100 m, wyjątkiem jest tutaj masyw Śnieżki (1602 m n.p.m.) znacznie wyższy niż inne masywy, posiadający kopiasty kształt.

Jedną z wyróżniających Karkonosze cechą jest obecność tzw. skałek granitowych, którym nadawano przeróżne nazwy np. Końskie Łby, Pielgrzymy czy Słonecznik. Zaznacza się ta tym obszarze również różnica między niszami polodowcowych kotłów a wałami moren i jeziorami.

Do najmłodszych elementów, bo powstałych po ostatnim lodowaceniu, należą torfowiska. Można je spotkać na karkonoskich wierzchowinach oraz zboczach.

Sytuacja wodna

Ważnym czynnikiem kształtującym warunki w parku jest fakt występowania na jego terenie europejskiego działu wodnego, który przebiega wzdłuż wzniesień Karkonoszy.

Kolejnym charakterystycznym elementem krajobrazu Karkonoszy są wodospady. Do najbardziej znanych na tym terenie możemy zaliczyć Wodospad Szklarki czy Wodospad Kamieńczyk - najwyższy polski wodospad (wysokość 27m). Unikatowy jest również ciąg kaskad o długości 300 m, które znajdują się na biegu Łomniczki, która spływa do Kotła Łomniczki

Rośliny występujące na terenie Karkonoskiego PN

Piętra roślinności są tu dobrze wykształcone. Wyróżniamy:

    • piętro pogórza sięgające do wysokości 500 m n.p.m.;
    • piętro regla dolnego występujące do 1000 m n.p.m.; z charakterystyczną dla tego piętra buczyną - kwaśną górską ( na glebach ubogich i o niskim pH) oraz żyzną sudecką (rzadszą i rosnącą na glebach zasobnych). Dawniej buczyny stanowiły dominujący gatunek w Karkonoszach, dziś to zaledwie 5% całkowitej powierzchni leśnej na terenie parku.
    • piętro regla górnego do poziomu 1250 m n.p.m.; z ubogą pod względem przyrodniczy świerczyną;
    • piętro subalpejskie do poziomu 1450 m n.p.m.; najbogatsze pod kątem flory oraz najmocniej zróżnicowane, jeżeli chodzi o zbiorowiska roślinne na terenie Karkonoszy. Dominuje tu kosodrzewina
    • oraz piętro alpejskie występujące na wysokości ponad 1450 m n.p.m., zaliczamy tu przede wszystkim szczyty Śnieżki oraz Wielkiego Szyszaka;

Charakterystycznymi zbiorowiskami Karkonoszy są zbiorowiska roślinności rosnącej wzdłuż źródlisk oraz torfowiska. Tych drugich spotykamy tu aż dwa rodzaje: wiszące powstające na zboczach w okolicach terenów zasiedlonych przez kosodrzewinę oraz bory świerkowe górnego regla; wierzchowinowe - wysokie zlokalizowane na płaskich terenach tzw. zrównań w bliskim sąsiedztwie masywu Śnieżki oraz Szrenicy.

Jeśli chodzi o skład gatunkowy roślinności to znaleziono i opisano tu blisko 650 przedstawicieli roślin naczyniowych, 450 mszaków oraz 400 porostów. Wartość ochronną parku podwyższa fakt, występowania na jego obszarze niemal 40 gatunków roślin objętych ochroną w tym także reliktów glacjalnych i endemitów. Sporo gatunków to przedstawiciele taksonów niezwykle rzadkich w naszym kraju lub nie występując nigdzie indziej.

Endemitem tych terenów jest np. dzwonek karkonoski oraz Saxifraga moschata subs. Basaltica (skalnica bazaltowa) podgatunek innej skalnicy, który występuje na tutejszych bazaltowych żlebach.

Fauna

O specyficznym składzie zwierząt żyjących na terenie Karkonoszy w dużej mierze zdecydowało ostatnie zlodowacenie. Za relikty z tego okresu uważa się przedstawicieli dwóch gatunków: Otomesostoma auditivum (wirek) oraz Vertigo modesta arctica (ślimak). W przeciągu okresu, kiedy dochodziło do stopniowego ocieplania się klimatu zaczęły pojawiać się tu gatunki charakterystyczne dla obszarów górskich i borealnych. Później zaczęły się pojawiać gatunki pochodzące z terenu Karpat oraz Alp tj. wypławek alpejski.

Trzonem grupy bezkręgowców są tu gatunki o charakterze eurytypowym. Jeśli chodzi o kręgowce to najwięcej jest tu przedstawicieli gromady ptaków. Stwierdzono obecność ok. 100 gatunków w tym cietrzewia, drozda obrożnego, sóweczki czy też płochacza halnego. Na obszarze regla dolnego występuje około 50 gatunków ptaków lęgowych, w piętrze alpejskim liczba ta spada do mniej niż 10

Jeśli chodzi o ssaki to jest ich mniej więcej 40 gatunków, w tym 16 należy do rzędu nietoperzy. Atrakcję turystyczną stanowią introdukowane na początku XX w muflony. Poza tym stwierdza się obecność przedstawicieli gromad: ryb (4), płazów (4) oraz gadów (4).

Problemy oraz warunki turystyczne

Lasy są tu ciągle zagrożone ze strony oddziaływania szkodliwych czynników: antropogenicznych abiotycznych oraz biotycznych. Zagrożenia dla lasów można zebrać w dwie grupy:

a) czynników, których niekorzystne oddziaływanie można zredukować dzięki zabiegom ochronnym.

Zaliczamy tu przede wszystkim:

    • nieodpowiednią w dawnych czasach gospodarkę leśną;
    • niebezpieczeństwo ze strony szkodników (owadów oraz grzybów);
    • szkody powstałe w wyniku żerowania ssaków żywiących się roślinnością oraz nadmiernego ruchu turystycznego;
    • ale także: silne wiatry i opady deszczu;

b) oraz czynników szkodliwych bez względu na to jakie działania są podejmowane;

Klasyfikuje się tu takie zjawiska jak: gazowe zanieczyszczenia, nieprawidłowości klimatyczne czy skażenie ziemi.

Statystyki wskazują, że co rocznie przez Karkonoski PN przewija się więcej niż 1 mln turystów. Do ich dyspozycji na terenie parku jest: 112 km szlaków turystycznych, 12 schronisk oraz 10 wyciągów. Szczyt sezonu turystycznego przypada na miesiące od maja do połowy października.