Wśród wielu przyczyn , które zdecydowały o upadku państwa polskiego, a tym samym o rozbiorach Polski leżą przyczyny społeczno-ekonomiczne, które chciałabym omówić jako pierwsze. Najpierw chciałabym poruszyć sprawę różnicy językowo-etnicznej między właścicielami ziemskimi z Polski, a chłopami z Ukrainy. Co za tym idzie, nadrzędność wiary katolickiej w stosunku do prawosławia, chęć oddania kozaczyzny pańszczyźnie przez magnatów kresowych i wiele innych spraw, które wywołały na Ukrainie ogromne poruszenie. Przede wszystkim, kwestia sporna, jaka się wówczas zrodziła odnosiła się do określenia statusu Kozaków. Status ten dotyczył zarówno prawa, polityki, jak i spraw społecznych. Rejestr dawał im możliwość własnego wyboru hetmana wielkiego koronnego, zaś brak rejestru niweczył ich plany i oznaczał zależność. Tę sytuację postanowił wykorzystać dowódca wojska zaporoskiego. Był nim Bohdan Chmielnicki, który 1648 roku w Siczy dokonał powstania. Jednak wymknęło mu się ono spod kontroli, a zwycięstwo doprowadziło do wybuchu postania Chłopskiego na obszarze całej Ukrainy. Bohdan Chmielnicki, hetman wielki koronny zdecydował się z czasem wesprzeć się siłami z Rosją. Wraz z ugodą perejasławską z 1654 roku Ukraina była powiązana politycznie z Rosją. Od tego czasu powstanie Chmielnickiego było nie tylko wojną domową między magnatami a kozakami oraz "czernią" z Ukrainy. Odtąd, tj. Od ugody perejasławskiej była to już sprawa międzynarodowa. O Ukrainę zaczęły walczyć Polska, Rosja i Szwecja oraz Turcja. Bohdan Chmielnicki zamierzał stworzyć niezależne państwo i przyłożyć swój udział do rozbioru Polski. Jego następcą został Jan Wyhowski, który zawarł z Polakami zgodę w Hadziczu w roku 1658. W wyniku czego, miało powstać Księstwo Ruskie, które posiadałoby własnego hetmana, trybunał sądowy, uszlachetnioną starszyznę kozacką. W związku z tym, hetmanem został Jerzy Lubomirski, nie dopuszczający do złączenia się wojsk rosyjskich z kozackimi. Rozegrał bitwy pod Połonką i Cudownem. Zamęty w państwie wyniszczonym przez potop i rokosz Lubomirskiego uniemożliwiały wykorzystać to zwycięstwo. Ponadto, na końcu tychże walk ukraińskich nastąpił pokój między Polską a Rosją w Andruszowie w roku 1667. W wyniku czego Ukrainę podzielono między te dwa kraje wzdłuż Dniepru, zaś Smoleńsk został przy Moskwie.

W latach 1655-1660 miał miejsce potop szwedzki, który stanowił część wojny północnej. Zaangażowane było w nią wiele państw Europy. Szwecja walczyła zgodnie z ideą "mare nostrum", czyli z ideą naszego morza. Władca Szwecji, Karol X Gustaw nie uderzył na Polskę, która w tym czasie walczyła z Moskwą oraz Kozakami. Pretekstem okazał się Jan Kazimierz Waza, uważający się za prawowitego króla szwedzkiego. Karol Gustaw zaczął triumfalnie przesuwać się w Polskę, najpierw opanował Warszawę, następnie wkroczył do Krakowa, mimo, iż tam dzielnie miasta bronił Stefan Czarnecki. W tym samym czasie Bohdan Chmielnicki zaatakował Lwów. Wówczas Polacy uznali protektorat nowego władcy, nie wyłączając uznania wojska koronnego. Zaczął się czas grabieży Rzeczpospolitej. Na statkach wywożono nasze zabytkowe dzieła, część naszej kultury i sztuki, obrazy, książki, wszystko , co się dało wywieźć. Większe miasta, które nie wpadły w ręce Szwedów to: Gdańsk, Lwów, Zamość i Jasna Góra.

Spalono osady, zniszczono plony, wytrzebiono zwierzęta gospodarskie, co spowodowało pozbawienie środków do życia mieszkańców wiosek. Ludność wiejska była przez to rozbita i doprowadziło to do zmiany struktury społecznej i gospodarczej wsi. Dużo ludzi wówczas zginęło w czasie walk, ogromne połacie mieszkańców zachorowało w wyniku przywleczonej przez nieprzyjaciela epidemii. Załamała się struktura rolna, wieś poniosła straty demograficzne. Wyznacznikiem tych spustoszeń niech będzie 60 % ziemi, która leżała teraz ugorem. Nastąpił czas regresu w technice i rolnej produkcji. Dopiero kilkaset lat później wynaleziono żarna ręczne, które zastępowały zniszczone już młyny. Zwiększono powinność chłopów. Stało się naturalne handlowanie rodzinami chłopskimi z ich dobytkiem, tj. z ziemią lub bez ziemi. Ludzie pozbawieni pieniędzy, dobytku często stawali się poddanymi. Ten problem dotyczył kmieci, mieszkańców zniszczonych miast, a nawet niekiedy szlachtę. Sytuacja chłopów nie przeszła bez echa również w miastach, ponieważ teraz miasto nie miało źródła dochodowego. Uprawa roli została atrakcyjna nawet dla mieszczan, był to najpewniejszy sposób przeżycia.

W takich właśnie warunkach zaczęła się agraryzacja miasteczek., prowadząca, jak nazwa wskazuje, do rozwoju rolniczego, a nie przemysłowego miast. Możliwość odbudowy miały ośrodki latyfundiów, czyli miasta prywatne, a także stołeczne. Zdecydowanie najszybciej podniosła się Warszawa, ponieważ pomogły jej w tym siedziby magnackie oraz szlacheckie. Nieco wolniej następował proces odbudowy Krakowa, tutaj kościół przejmował place i budynki, zaś nowymi budynkami były właśnie obiekty sakralne. A to wszystko prowadziło do zwiększania dóbr majątkowych kościelnych, szlacheckich i magnackich w królewskich miastach. Ani kościół, ani magnaci nie poczuwali się do płacenia podatków, nie uznając władz miejskich w ogóle. Zwiększono tym samym obciążenie pozostałych ludzi. Magnaci rozwinęli handel i rzemiosło, ponieważ na swych terenach pozbawieni byli jurysdykcji. W związku z takim postępowaniem skarb państwa wyglądał bardzo ubogo.

Wojnę ze Szwecją rozpoczęto w 1700 roku wraz z uderzeniem na Inflanty. Ataku dokonał August II, tj. elektor saski. Postąpił tak bez wyrażenia przez sejm zgody na takie działanie polityczne, co spowodowało jeszcze większy konflikt wewnętrzny.

Kiedy uderzyła armia Karola XII i zajęto główne miasta Korony nastąpił podział całej Rzeczpospolitej, a zapoczątkowała go Litwa. Polska nie brała teoretycznie udziału w walkach, aczkolwiek pogrążona była w wojnę domową. Była więc nie tylko obszarem, na którym trwały walki. Została zawiązana konfederacja w Wielkopolsce przeciw Augustowi II, w wyniku której ogłoszono detronizację króla w 1704 roku. Okazało się, iż na króla wybrano Stanisława Leszczyńskiego. Był on wojewodą poznańskim, stronnikiem Szwecji. W rok później podpisano w Warszawie traktat ze Szwecją. Był to dokument sojuszniczy, który zezwalał na całkowite podporządkowanie Rzeczpospolitej Karolowi XII. W wyniku traktatu oddano najeźdźcy Kurlandię i na dodatek Polacy mieli się zrzec praw do Inflant.

Morze Bałtyckie należało teraz do Imperium Szwedzkiego, sięgając teraz do granicy z Turcją. W 1706 roku we wrześniu August II zrezygnował z tronu w Polsce, by oddać tron Stanisławowi Leszczyńskiemu. W wyniku pierwszego rozbioru Rzeczpospolita została pod władzą Rosji. Wówczas ambasadorem Rosji był von Strackelberg, który wyraźnie ograniczył rządy królewskie. Mimo tego ograniczenia Stanisław August Poniatowski chciał dokonać reformy w kraju, o ile zezwoli mu caryca Katarzyna II i jej ambasador. Widoczny sukces dworu to wycofanie się armii rosyjskiej z terenu Polski w roku 1780.

Reformami króla Stanisława Augusta Poniatowskiego była przede wszystkim: sekularyzacja klasztorów, a także powierzenie klerowi parafialnemu obowiązków oświatowych. Reforma oświatowa wiązała się przede wszystkim ze zmianą programu nauczania w szkołach jezuickich i pijarskich, powołanie do życia szkoły świeckiej, jaką była Szkoła Rycerska (pierwsza szkoła tego typu), utworzenie Komisji Edukacji Narodowej w roku 1773, rozwiązanie zakonu jezuickiego, powstanie Towarzystwa do Ksiąg Elementarnych, powołanie seminariów nauczycielskich itp.

W wyniku postanowień pewnych zmian w gospodarce kraju zakładano manufaktury dzięki królowi, tworzył się rynek kapitałowy, aktywizowano nowe kierunki handlu, ożywiono przemysł wydobywczy. Wraz z reformą szkolnictwa i zmianami gospodarczymi nastąpiły przekształcenia w społeczeństwie. A mianowicie: zmniejszyła się rola wielkich magnatów, szlachtę podzielono na posesjonatów, zaściankową oraz gołotę. Następował powolny wzrost roli bogatego mieszczaństwa, zwłaszcza w dużych miastach. Powstała inteligencja, czyli nowa warstwa społeczna, wśród której można było spotkać nauczycieli, urzędników i ludzi innych profesji. Jako konkurenci gospodarczy występowali Żydzi, będąc dzierżawcami, czy pełnomocnikami magnatów. Polska kultura zachował bardzo wiele ze swej polskości, mimo kosmopolityzmu, jaki wówczas panował.

Wśród przyczyn upadku I Rzeczpospolitej będą również leżały przyczyny natury politycznej, które zechcę w tym momencie omówić. Otóż, za panowania Kazimierza Wazy zerwano sejm w 1652 roku (styczeń), ponieważ doszło do rozgrywki między stronnikami dworskimi i kontr stronnictwem. Poseł Władysław Siciński protestował przeciw przedłużeniu obrad dłuższym niż sześć tygodni. Pierwszy raz w dziejach parlamentu polskiego veto jednego z posłów powodowało rozejścia sejmu, nic nie uchwaliwszy. Świadomość szlachty w kwestii liberum veto, tj. "wolne-nie pozwalam" pokazała skuteczność zapory przeciw zamachom króla na niezależną pozycję całej szlachty łącznie i z osobna. Część obowiązków i decyzji przeszła na sejmiki, które od tego czasu mogły także być zrywane. Trybunał sprawiedliwości również nie omieszkał skorzystać z liberum veto, co oznaczało kolejny paraliż , tym razem wymiaru sprawiedliwości. Nastąpiła decentralizacja władzy państwa, głównie jej suwerenność otrzymała następujący zakres:

  • utracono znaczenie najważniejszych organów państwowych, tj. sejmu, zniszczonego przez liberum veto i trybunał sądowy.
  • zepchnięto polskiego władcę do roli dysponenta władzy, natomiast hetmani pełnili najważniejszą rolę kraju,
  • nastąpiła decentralizacja skarbowości,
  • nastąpił wzrost roli magnatów, którzy sprawowali suwerenną władzę w latyfundiach. Ci magnaci tez pełnili

obowiązki najwyżej postawionych urzędników w państwie. Oligarchia wraz ze swymi rządami nie musiała prowadzić do kryzysu państwa, ale żaden ród nie zdobył takiego uznania, jakie powinien, więc prowadzono wojny domowe, które tylko osłabiały nasze państwo. Miało to miejsce u schyłku panowania Jana III Sobieskiego.

W czasie wojny północnej w latach 1700-1710, król August Sas powinien wykorzystać przychylność w większości szlachty, która godziła się na reformy państwowe, ale tego nie zrobił. Zamierzał dokonać zamachu stanu, który przyniósłby mu absolutną władzę w Rzeczpospolitej. Plany te godziły w interes Polski, ponieważ zamierzał on oddać Prusakom i Rosjanom część naszego kraju. W roku 1713 wprowadził on wojsko saskie na tereny polskie, w tym czasie zamordowano dygnitarzy polskich, którzy zginęli z rąk Sasów. Szlachta postanowiła więc zawiązać rokosz oraz konfederację tarnogrodzką. Przewodził jej Stanisław Leduchowski. A miało to miejsce w roku 1715 i stanowiło ostatni ruch w stronę demokracji szlachty. Rokosz i konfederacja skierowana była nie tylko przeciwko władcy i Sasom. Ograniczono również władze hetmańską, zarówno w wojsku, jak i skarbowości. Zatwierdzono w wyniku sejmu niemego traktat "pacyfikacyjny", pomiędzy władcą a konfederatami. Dzięki sejmowi niememu wprowadzono ograniczone reformy, których w większości nie wykonano:

  • króla zmuszono, by wycofał wojska z Polski,
  • polityka zagraniczna Rzeczpospolitej leżała w rękach Polaków,
  • sejm musiał udzielić zgodę na wypowiadanie wojny przez króla,
  • została ograniczona władza hetmanów, zabrano im również władzę nad armią cudzoziemskiego autoramentu,
  • miano utworzyć 24-tysięczną armię stałą z podatku pogłównego i podatku podymnego.

Podczas rządów Augusta III nie doszły d skutku żadne obrady, ponieważ oprócz liberum veto zaczęto stosować obstrukcję, czyli utrudnianie obrad. Mocarstwa Europejskie widziały beznadziejną sytuację polskiego narodu, co stało się już niejako normą i sytuacją pożądaną przez te mocarstwa, które zainteresowane były podbojem naszego kraju. Wszyscy, również szlachta zdawali sobie sprawę z tej beznadziejności. Mówiono: "Polska nierządem stoi, nikt na nią nie napadnie, krzywdy nie uczyni". Na początku panowania Augusta III cała familia, a mam tu na myśli Michała i Augusta Czartoryskiego oraz Stanisława Poniatowskiego, chciała:

  • przeprowadzić reformę systemu podatkowego,
  • chciała powiększyć armię.

Zgodnie z inicjatywą Familii, to sejm konwokacyjny miał przeprowadzić reformy państwa:

  • wprowadzić porządek w sposobie obrad sejmu na wzór archaiczny,
  • sprawy skarbowości należało podejmować większością głosów,
  • należało znieść liberum veto,
  • zakazano przysięgi na instrukcję sejmikową,
  • została powołana komisją skarbowa dla Korony i druga dla Litwy,
  • powstało cło generalne na rzecz prywatnego.

Zreformowanie systemu podatkowego, powiększenie wojska, zniesienie liberum veto etc. uderzyło przede wszystkim w oligarchię magnatów, którzy rządzili państwem, przy pomocy swych klientów, biorących udział w sejmie, czy w sejmikach. Oligarchia ta dotąd trzymała piecze nad sprawami skarbowymi. Przyjęto prawa kardynalne, będące podstawą ustroju państwa polskiego. Sejm delegacyjny musiał się do tego przychylić, ponieważ był sterroryzowany przez M. Repnika, pełniącego rolę ambasadora Rosji. Miało to miejsce w 1767 roku, zaś tymi prawami były:

  • posłuszeństwo władcy,
  • uznanie wolnej elekcji,
  • uznanie liberum veto,
  • uznanie przywilejów szlacheckich w majątkach ziemskich i pełnieniu stanowisk urzędowych.

Jeszcze inna kwestia dotycząca przede wszystkim podatków, aukcji wojskowej oraz polityki zagranicznej mogła być rozstrzygana między innymi na sejmie konwokacyjnym.

W latach 1773-1775, warszawski sejm rozbiorowy zupełnie nieprzewidzianie dokonał reformy w kraju:

  • wówczas powołano Radę Nieustającą, ograniczającą władzę królewską i ułatwiającą ster nad Polską przez rosyjskiego ambasadora,
  • rada ta została pierwszą władzą wykonawczą w kraju,
  • utworzono Komisję Edukacji Narodowej, tj. władzę szkolną, która zajmowała się szerzeniem oświaty, a fundusze czerpała z pieniędzy zakonu jezuickiego,
  • przywrócono cło generalne oraz podymne, które przeznaczone było na 30-tysięczne wojsko.

Oprócz wyżej wymienionych przyczyn, które spowodowały upadek naszego kraju, myślę, iż istnieją jeszcze przyczyny bezpośrednie pierwszego rozbioru Polski. Otóż, Rosja, Austria i Prysy poparły elektorat Fryderyka Augusta I, Sasa z dynastii Wettińskiej. Dodam tylko, iż Wettinowie byli luteranami, a koronę polską mógł de facto otrzymać tylko katolik, była to i jest nasza religia państwowa. Wówczas elektor zadeklarował się przejść na religię rzymskokatolicką, zjednując sobie poparcie papiestwa. Wkrótce zgodnie ze swym planem August II wziął się za zdobywanie Mołdawii. Niestety wojska polskie nie chciały współpracować z saskimi. Jedynie odzyskano Ukrainę, a także Podole i Kamieniec. W styczniu 1699 roku zawarto pokój w Karłowicach, między Turcją a państwami świętej Ligi. Dzięki temu porozumieniu ustalono ostateczną granicę polsko-turecką. A w roku 1699 król zawarł porozumienie z Danią i Rosją oraz Branderburgią, przeciw Szwecji. W ten sposób doszło do powstania Ligi Północnej, która włączyła się do konfliktu o panowanie nad morzem. Konflikt ten trwał od XVI wieku. August II upatrywał przede wszystkim korzyści terytorialnych na Inflantach, a także miał cel zbudowania monarchii absolutnej zarówno w Polsce, jak i Saksonii. Postanowił on bez zgody sejm uderzyć na Inflanty, więc Polska nie chciała wziąć udziału w walkach. Do naszego kraju wkroczył z wojskiem Karol XII, szwedzki król, co spowodowało w wyniku konfederacji wielkopolskiej detronizację Augusta II. Polskim królem

został wojewoda poznański, Stanisław Leszczyński. Wcześniej August II zdążył zdobyć sobie uznanie wśród niektórych obywateli, którzy teraz w jego obronie postanowili zawiązać konfederację sandomierską. Uzyskali oni w Nawie traktat sojuszniczy z Rosjanami, co oznaczało w rzeczywistości ingerencję Rosji w nasze sprawy. W kraju nastąpił jeszcze większy rozgardiasz polityczny, zgodnie z zamierzeniami Karola II. Ówczesny car Rosji, Piotr I zwyciężył pod Połtawą w 1709 roku, co spowodowało ucieczkę Leszczyńskiego. A na tron powrócił Wettin. Wojna domowa saskiego władcy z konfederatami przerwana została wkroczeniem wojsk carskich z mediatorem Piotrem I, zgodnie z życzeniem króla Augusta II. Zawarto pokój. Polska w wyniku tych wojen nie zyskała nic prócz jeszcze większych zniszczeń. Teraz panowanie nad Inflantami objęła Rosja. Kurlandia, polskie lenno teraz także należało do Rosji. Carski kraj zaczął się uważać za gwaranta naszego ustroju, ponieważ polskie konstytucje sejmowe podpisane były przez carskich posłów. Francja zaniepokoiła się tym, iż w Polsce jest tak wysoka i ważna pozycja rosyjska. Działając w imieniu powrotnej elekcji Leszczyńskiego, Francja z Ludwikiem XV na czele utworzyła stronnictwo profrancuskie w Polsce, co spowodowało powstanie sojuszu między krajami ościennymi. W sojuszu z 1732 roku między Rosją, Austrią i Prusami miał swój udział rosyjski dyplomata Karol Gustaw von Lowenwold. Rosja z Austrią zmówiły się, by wciągnąć Prusy do swego układu, by w ten sposób mieć pewność, iż Prusy nie będą popierać Francji i jej kandydata. Sojusz ten wszedł do historii jako traktat "trzech czarnych orłów" lub jako traktat Lowenwolda. Sprawy polskie nie były podstawą tego sojuszu, tylko niezgoda Rosjan i Austriaków na elekcję Stanislawa Leszczyńskiego oraz przejęcie kontroli nad działaniem Prus. Po śmierci Augusta II roszczenia państw ościennych zmieniły się. Demokracja szlachecka nie chciała mieć już cudzoziemców na swym tronie. W takich warunkach dokonano wyboru na króla. Miał nim zostać albo kandydat Francji, Stanisław Leszczyński, albo August II, popierany przez Austriaków i Rosjan. Augustowi II pomoc militarną udzielili i doprowadzili do elekcji jego zwolennicy, tym samym zmusili Stanisława Leszczyńskiego do ucieczki z kraju. Gdy Francja dowiedziała się o tym, postanowiła wypowiedzieć Rosji i Austrii wojnę. Przeszła ona do historii pod nazwą "wojny sukcesyjnej polskiej". Francja w wojnie kierowała się przede wszystkim, nie sprawą związaną z Leszczyńskim, tylko chęcią zdobycia terytorium Włoch i Rzeszy. W roku 1736 na sejmie pacyfikacyjnym uznano Augusta II za władcę Polski. Pierwszy raz w dziejach naszego kraju narzucono siłą osobę króla, mimo, iż większość szlachty była temu przeciwna. W tej polityce charakterystyczne jest to, że mocarstwa, które decydowały sprawach Europy Środkowej były tak bardzo zgodne co do sprawy polskiej, mimo różnych interesów.

Dążono do utrzymania wewnętrznego rozbicia Polski i jej międzynarodowego krachu. Na terenie Polski równoważyły się z jednej strony możliwości Rosji i Prus, a z drugiej wpływy Francji oraz Austrii. A to uniemożliwiało reformę państwa, umacniało silną rywalizacje oraz powodowało zatargi między dworem magnackim i ich partiami. Carska Rosja utworzyła wkrótce swoje stronnictwa, składające się z takich magnatów, jak Stanisław August Poniatowski, Michał Czartoryski, August Czartoryski, bkp Andrzej Załuski.

Nazwano ich familią. Rosja co do niej miała swe plany, by uzyskać wpływy utracone wcześniej podczas elektoratu Augusta II. Familia dbała o interesy Rosji, w szczególności o Petersburg. Miała również nie dopuszczać do aukcji, czyli dążenia do zwiększenia wojska, do czego wcześniej dążyła szlachta. W momencie, gdy zmarł August II, w 1763 roku Czartoryscy postanowili, że wezwą wojska rosyjskie na pomoc. Wówczas Rosją rządziła caryca Katarzyna II, która dyktowała familii, co mają robić. Między innymi sprzeciwiła się zamiarom naprawienia sejmu polskiego. Familia rozczarowała się również wtedy, gdy Rosja poparła Stanisława Poniatowskiego, a nie Adama Kazimierza Czartoryskiego.

Stanisław August Poniatowski, będąc tak bardzo pewnym protekcji carycy Katarzyny II, był przekonany, iż będzie mógł spokojnie przeprowadzić reformę państwa. Takie postępowanie zaniepokoiło carycę, która widząc, że nie zdoła samodzielnie utrzymać swojej pozycji w Polce, postanowiła skorzystać z pomocy Prus i Austrii i wspólnie przeprowadzić rozbiór kraju. W 1772 r. przystała ona na pruski projekt rozbioru, dzięki czemu zdołała zatrzymać dla siebie największą część terytorium zagarniętego przez te kraje. Najcenniejsze jednak terytoria zagarnęły pozostałe państwa.

Główne przyczyny II rozbioru

Po pierwszym rozbiorze Polacy zrozumieli jak ważne dla utrzymania niepodległości jest silne państwo. Zdali sobie sprawę z roli jaką odgrywa silny i stabilny rząd, wojsko, które będzie w stanie strzec granic kraju, prawo oraz oświata. Po rozwiązaniu 1773 r. przez papieża zakonu jezuitów, którzy nadzorowali system szkolnictwa w Polsce, sejm na mocy uchwały z 14 października 1773 r. powołał Komisję Edukacji Narodowej. Była to pierwsza nie tylko w Polsce, ale i w Europie centralna organizacja państwowa nadzorująca system edukacji w kraju. Przejęła ona majątek jezuitów, co dało jej niezależność finansową. Sytuacja ta dała możliwość przeprowadzenia głębokich reform szkolnictwa w Polsce. Wprowadzono trzystopniowy system szkolnictwa, którego najniższym stopniem były szkoły parafialne, następnym szkoły powiatowe natomiast najwyższym uniwersytety w Krakowie, Wilnie i Warszawie. Założono również Towarzystwo do Ksiąg Elementarnych, które tworzyło podręczniki do nauki przedmiotów w języku polskim, co wymagało niejednokrotnie stworzenia odpowiedniej terminologii. Przejęcie po śmierci biskupa Załuskiego biblioteki Załuskich dało podwaliny pod stworzenie bibliotek publicznych w naszym kraju. Dzięki działaniu Komisji nauka w Polsce stała się powszechną. Dzięki jej działalności, wrósł poziom wykształcenia w kraju oraz poziom świadomości jego mieszkańców. Pozwoliło to przetrwać kulturze i językowi polskiemu w trakcie długotrwałego drugiego rozbioru. Poza szkolnictwem rozwijane było również siły wojskowe. W 1765 r. założona została przez króla Stanisława Augusta Poniatowskiego szkoła rycerska - Akademia Szlachecka Korpusu Kadetów. Jej zadaniem było kształcenie przyszłych oficerów oraz przygotowanie młodzieży do zadań wojskowych i zadań publicznych. Uczono w niej takich przedmiotów jak ekonomia, prawo, geografia, języki obce czy wreszcie historia. W czasie swej działalności, do 1794 r., szkołę tą ukończyło około 650. uczniów. Wśród nich były takie osobistości jak Tadeusz Kościuszko czy Julian Ursyn Niemcewicz.

W czasie królowania Stanisława Augusta Poniatowskiego powstały w Polsce liczne kościoły i pałace oraz teatr, a także warszawska biblioteka publiczna. Pierwszy rozbiór Polski spowodował niechęć do carskiej Rosji. Była to ewidentna porażka dyplomatyczna Rosji i sprawczyni naszych nieszczęść. Pozycji Polski bardziej osłabić się nie dało i oddalono zagrożenie zniknięcia Polski z mapy Europy. Rosja na dodatek kierowała się chęcią zdobycia posiadłości tureckich. Przy podziale tych posiadłości miała Rosji towarzyszyć Austria, jak najbardziej zainteresowana imperium Tureckim. Natomiast Prusy obawiały się zbytniego wzmocnienia Austri i Rosji, czyli sojuszników w rozbiorach Polski. Dążyły one do zniszczenia tego porozumienia. Niebezpieczne dla Prus byłoby też porozumienie Rosji z Polską. W związku z tym, te trzy mocarstwa postanowiły ze sobą współpracować. Szybko porozumiały się w sprawie Rzeczpospolitej. Był to czas, kiedy zbliżała się wojna rosyjsko-turecka, więc Stanisław August zaproponował carycy przymierze antytureckie. Przymierze to miało za zadanie umożliwienie zwołania konfederacyjnego sejmu oraz ogłoszenie na nim przeprowadzenia reform. Caryca zgodziła się tylko na zwołanie tego skonfederowanego sejmu, zaś pomysł przeprowadzenia reform pozostawiła bez komentarza. W roku 1787 rozpoczęła się wojna między Rosją a Turcją. Za Rosją stała Austria. Po drugiej stronie stanęły Turcja, Prusy, Anglia, Holandia i Szwecja. Odrzucona przez Rosję oferta polska oraz wstrzymane negocjacje o sojuszu zaraz przed zaczęciem sejmu konfederacyjnego, poważnie wpłynęło na zmiany układu sił w Rzeczpospolitej. Ze względu na postawę carycy w kraju zapanował chaos i rozbicie. Minął czas marazmu kontrolowanego przez Rosjan. Sejmy prowadzono już bez polityki prorosyjskiej, w wielkim ożywieniu politycznym. Realne stało się unicestwienie naszego państwa. Chcąc zapobiec temu, politycy przyspieszyli proces reformy kraju, ponieważ państwo musiałoby być silniejsze, mocniejsze, by móc walczyć o byt. Próba ratunku Polski opierała się na reformach, przeprowadzonych na sejmie warszawskim, zwanym też Sejmem Wielkim. Pierwsza zasadnicza ustawa europejska , czyli konstytucja 3 Maja z 1791 roku, miała za zadanie wzmocnić władze państwa, znieść liberum veto, a także wolną elekcje i wprowadzić dziedziczenie tronu przez Sasów. Zamierzano rozbudować administrację państwową i unowocześnić ją, ograniczając tym samym wszechwładzę magnacką. Prawo polityczne zostało odebrane gołocie, a bogaci mieszczanie uzyskali możliwość zdobywania dóbr ziemskich. Chłopi otrzymali obietnicę "opieki prawa i rządu konstytucyjnego krajowego". Prowadzone przez sejm reformy wywołały niepokój państw ościennych, a także niezadowolenie magnaterii. Grupa pewnych magnatów w 1792 roku utworzyła konfederację w Targowicy ukraińskiej w majątku Ignacego Potockiego. Konfederacji przewodził Stanisław Szczęsny Potocki, Franciszek Ksawery Branicki oraz Seweryn Rzewuski. Zamierzali oni obalić reformy Sejmu Wielkiego oraz unieważnić Konstytucję 3 Maja. Wojska rosyjskie zostały wezwane przez owych konfederatów i w ten sposób rozpoczęto wojnę polsko-rosyjską w 1792 roku. Pod przywództwem Józefa Poniatowskiego było wojsko polskie, któremu udało się parę razy zwyciężyć z Rosją, mimo ewidentnej przewagi przeciwnika. Pod Zieleńcami król postanowił uhonorować najlepszych, najbardziej oddanych Polaków odznaczyć orderem: "Virtuti Militari". Pod Dubienką zwyciężyli Polacy z Tadeuszem Kościuszko na czele. Do końca lipca wciąż nie wiedziano, jak rozstrzygnie się ta wojna. Coraz bardziej realne stawało się, iż Polska może wygrać. Wygraliśmy pod Dubienką, Krzemieniem i Brześciem, pokazując swe możliwości. Jednak 24 lipca Stanisław August postanowił przystąpić do Targowiczan. Natomiast w styczniu 1793 roku Rosja i Prusy porozumiały się w sprawie II rozbioru Rzeczpospolitej. Porozumienie podpisano w Petersburgu. W II rozbiorze Austria nie wzięła udziału, ponieważ zajęła się wojną z Francją. Podział Rzeczpospolitej był następujący: Gdańsk i Toruń został zajęty przez Prusy, podobnie jak Wielkopolska z Poznaniem, Gniezno, Kalisz, Kujawy, Innowrocław, Brześć Kujawski, część Mazowsza, Płock, ziemia sieradzka, łęczycka. Natomiast Rosja zagarnęła tereny na wschód od Zbrucza oraz Drui, sporą część ukraińskich miejscowości oraz białoruskich, Kamieniec Podolski, Bracław, Żytomierz, Mińsk. Polska była nie da się ukryć coraz mniejsza, liczyła raptem cztery miliony ludzi i około dwieście tysięcy km2. Będąc okupowaną przez wojska carskie po dwóch już rozbiorach okrojoną jej obszary maksymalnie.

Główne przyczyny III rozbioru Rzeczpospolitej (bezpośrednie) to:

Gdy doszło do III rozbioru Polski, naród nasz zrozumiał, iż tylko walcząc zbrojnie możemy ocalić nasze państwo. Rozpoczęto przygotowania do powstania, a jego wodzem obrano Tadeusza Kościuszkę, który już walczył w Ameryce o jej wolność, dowodził również w wojnie polsko-rosyjskiej. I tak się stało, 24 marca 1794 roku Kościuszko uroczyście przysięgał na rynku krakowskim, że stoczy walki z nieprzyjacielem, będzie walczył dopóty, dopóki nie zwycięży. Insurekcja kościuszkowska miała więc na celu ratowanie naszej niepodległości. Tadeusz Kościuszko zamierzał pogodzić interes szlachciców i ludu.

7 maja 1794 roku wydano uniwersał połaniecki, stanowiący radykalną reformę społeczną, ponieważ dzięki temu dokumentowi chłopi, którzy będą brali udział w insurekcji otrzymają wolność osobistą, inni chłopi dostaną opiekę rządową oraz zostanie obniżona pańszczyzna. W całej Europie Środkowej i Wschodniej nikt dotychczas takich uniwersałów nie przeprowadzał. Wojskom polskim dowodził oczywiście Tadeusz Kościuszko, który ruszył do stolicy. Zaś niedaleko Krakowa, stoczył bitwę pod Racławicami, bo tam napotkał wojska rosyjskie. Jego żołnierzami byli przede wszystkim chłopi, czyli kosynierzy, posiadający kosy. Gdy rozeszła się wiadomość o zwycięstwie, to także w Wielkopolsce doszło do wybuchu powstania. W Warszawie także ludność wystąpiła przeciw Targowiczanom i wojskom rosyjskim. Temu powstaniu dowodził szewc z Warszawy, Jan Kiliński i udało mu się wycofać wroga z granic miasta. Do powstania doszło też w Wilnie, przy dowództwie Jakuba Jasińskiego. Wkrótce okazało się, iż cały kraj bierze udział w powstaniu. Decydujące znaczenie dla przyszłych walk miała bitwa pod Maciejowicami. Rozegrano ją 10 października 1794 roku. Nasz naczelnik został uwięziony, a wojsko polskie rozbite. Sytuację tę wykorzystał gen. Aleksander Suworrow, by ruszyć na stolicę naszego kraju. 4 listopada obległ on Pragę, dokonując mordu na cywilach. W wyniku czego Warszawa ogłosiła kapitulację. Wojsko polskie też skapitulowało, co oznaczało upadek powstania. Po tej klęsce 24 października 1795 roku Rosja, Austria i Prusy dokonały III rozbioru Rzeczpospolitej, a w listopadzie tegoż roku Stanisław August abdykował. W sumie to Austria przypieczętował III rozbiór, ponieważ tuż po cofnięciu się wojsk powstańczych od razu postanowiła zająć województwo sandomierskie oraz lubelskie, a także Wołyń. Nie czekała na rozstrzygnięcie polityczne, tylko myślała, jak tu zagarnąć największe terytorium. W wyniku tegoż rozbioru Prusacy zajęli tereny po Pilicę, Bug i Niemno. Im również przypadła Warszawa. Rosja otrzymała Polesie, Wołyń, do niej teraz też należała Litwa, Żmudź Kijowska i Kurlandia. Austrii przypadł jeszcze Kraków. Na końcu podpisano konwencję petersburską w 1797 roku. Jej zadaniem było rozstrzyganie odnośnie długów Polski i polskiego króla. Oprócz tego w konwencji zawarty był tajny artykuł, mówiący o tym, iż: "nigdy nie będą używać w tytulaturze swych monarchów określenia Królestwo Polskie". Rzeczpospolita zniknęła z mapy europejskiej na dłużej niż 100 lat.