W Rzeczpospolitej przeprowadzono reformy, które miały przyczyni się do unowocześnienia państwa:

  • posłowie zostali zwolnieni ze składania przysięgi na instrukcje przekazane im przez sejmiki
  • wprowadzono nowe zasady obrad
  • wprowadzono większościowe głosowanie w sprawach dotyczących kwestii skarbowych
  • zniesiono prywatne cła

1764r. - wybór Stanisława Augusta Poniatowskiego na króla

1765r. - założenie Szkoły Rycerskiej z inicjatywy króla

Konfederacja Barska

1768r. - zawiązanie konfederacji w podolskim mieście Bar przez szlachtę, która skierowana została przeciwko królowi, dysydentom i Rosji. Konfederacja była ruchem konserwatywnym , który opowiadał się za utrzymaniem złotej wolności.

W 1769r. miało miejsce na Ukrainie wystąpienie tzw. koliszczyzna, które zostało stłumione w 1769r. przez Rosję

I rozbiór Polski

5 lica 1772r. w Petersburgu podpisano konwencję między Rosją, Prusami i Austrią, w której ustalono podział polskich terytoriów między zaborców.

Prusy:

Warmia, województwo pomorskie, chełmińskie i malborskie, obszary położone nad Notecią (nie udało im się uzyskać Torunia i Gdańska)

Austria:

Województwo ruskie, południowa część województwa sandomierskiego i krakowskiego

Rosja:

Ziemie położone na wschód od rzeki Dźwiny i Dniepr

  • Prusy dodatkowo narzuciły na towary cło wynoszące 12%, a postanowienie to zawarli w traktacie handlowym.
  • Wprowadzono inny podział administracyjny
  • Wprowadzono obowiązkową służbę wojskową

Reformy sejmu rozbiorowego (1773-1775r.)

  • władza wykonawcza została powierzona Radzie Nieustającej złożonej z 36 członków, którzy mieli być wybierani przez sejm. Rada podzielona była na 5 departamentów (policji, skarbu, sprawiedliwości, wojska i spraw zagranicznych)
  • zwiększenie liczby żołnierzy do 30tys.
  • 1773r. - utworzenie Komisji Edukacji Narodowej

Sejm Czteroletni (1788-1792r.)

  • wojna rosyjsko - turecka
  • zgoda Rosji na niektóre reformy w Polsce w zamian z poparcie Rosji w wojnie (ugoda w Kaniowie)
  • 1788r. - rozpoczęcie obrad Sejmu
  • stronnictwa w Sejmie:
    • obóz hetmański (Potocki, Branicki, Rzewuski - chcieli zachowania statusu quo w Polsce, sprzeciwiali się reformom)
    • stronnictwo patriotyczne (Kołłątaj, Małachowski, Czartoryscy i Potoccy - zwolennicy reform)
    • stronnictwo dworskie (Stanisław August Poniatowski - zwolennicy sojuszu z Rosją)
  • reformy wprowadzone przez sejm:
    • zwiększenie liczby wojska do 100tys. (następnie obniżono do 65tys.)
    • prawo o miastach - 1791r. (zakaz aresztowania mieszczan bez prawomocnego wyroku sądowego, mieszczanie mogą mieć swoich przedstawicieli w sejmie tzw. plenipotentów, prawo nabywani majątków, łatwiejszy dostęp do urzędów, prawo utworzenia samorządu)
    • wprowadzenie nowych podatków (ofiara dziesiątego grosza)
    • likwidacja Rady Nieustającej
    • gołota, czyli szlachta nie posiadająca została pozbawiona Rawa zasiadania w sejmie
    • uchwalenia Konstytucji 3 Maja

Konstytucja 3 Maja

Konstytucja została uchwalona podczas obrad Sejmu Wielkiego przy udziale tylko nielicznych posłów, gdyż większość wyjechała na ferie. Ten fakt wykorzystali zwolennicy reform. Tekst Konstytucji został przyjęty 3 maja 1791r. Była to pierwsza w Europie, a druga na świecie ustawa zasadnicza.

Postanowienia:

  • likwidacja dualizmu Korony i Litwy
  • zniesienie wolnej elekcji
  • wprowadzenie monarchii dziedzicznej
  • zniesienie liberum veto i konfederacji
  • trójpodział władzy
  • władza ustawodawcza należeć miała do sejmu wybieranego na dwuletnią kadencję, a decyzje miały zapadać w głosowaniu większością głosów
  • władzę wykonawczą powierzono królowi, który miał mieć do pomocy Straż Praw, w składzie: monarcha, prymas, ministrowie, marszałek sejmu

Konfederacja targowicka (1792r.)

Była to konfederacja zawiązana przez członków stronnictwa hetmańskiego (Potocki, Rzewuski, Branicki), którzy sprzeciwiali się wprowadzonym przez Konstytucję 3 Maja reformom. Konfederacja powstała w Petersburgu pod patronatem caryc Katarzyny II. Dopiero później ogłoszono jej powstanie w Targowicy. W wyniku klęski Kościuszki w bitwie pod Dubienką Stanisław August Poniatowski przystąpił do konfederacji i przywrócił wcześniejszy ustrój.

II rozbiór Polski

23 stycznia 1793r. odbyła się rozbiorowa konwencja, w której udział wzięły Rosja i Prusy.

Prusy

Toruń, Gdańsk, Wielkopolska i Mazowsze

Rosja

Podole, BiałoruśUkraina Naddnieprzańska

Postanowienia konwencji rozbiorowej zostały zatwierdzone w Grodnie.

Powstanie Kościuszkowskie

Austria domagała się rozbioru i podziału wszystkich ziem Rzeczpospolitej. Tadeusz Kościuszko, który brał udział w wojnie o niepodległość tanów Zjednoczonych, chciał wystąpić przeciwko Rosji. Dowódca liczył na pomoc ze strony Francji.

24 marca 1794r. Kościuszko złożył uroczystą przysięgę na krakowskim Rynku Głównym, której tekst został odczytany jako wezwanie do powstania i walki o wolną i niepodległą Polskę.

4 kwietnia 1794r. - bitwa pod Racławicami (zwycięska dla Polaków)

1 kwietnia 1794r.- powstańcy zostali pokonani

22-23 kwietnia 1794r. - zajęcie przez Rosję Wilna

7 maja 1794r. - Uniwersał Połaniecki wydany przez Kościuszkę

  • zniesienia poddaństwa chłopów
  • wprowadzenie zasady mówiącej, że chłop nie może być usunięty z ziemi
  • powołanie Rady Najwyższej Narodowej, która była namiastką rządu
  • wprowadzenie nowego podatku nadzwyczajnego

10 maja 1794r. - przyłączenie się Prus do konfliktu

sierpień 1794r. - wybuch powstania skierowanego przeciwko Prusom

10 październik 1794r. - bitwa pod Maciejowicami (przegrana powstańców)

4 listopad 1794r. - rzeź Pragi

16 listopad 1794r. - upadek powstania

III rozbiór Polski

24 październik 1794r. - ustalenie podziału ziem Rzeczpospolitej

Prusy

Mazowsze wraz z Warszawą, ziemie litewski, Podlasie, księstwo siewierskie

Austria

Podlasi Małopolska i Mazowsze

1795r. - abdykacja króla Stanisława Augusta Poniatowskiego

1798r. - śmierć ostatniego polskiego monarchy