To, w jakim stanie jest nasz organizm uzależnione jest w głównej mierze od tego, jakie pokarmy mu dostarczamy. Przeciętny człowiek mógłby dożywać średnio 120 lat, jak wynika z szacunków opartych na badaniach genetycznych, gdyby tylko w prawidłowy sposób o niego dbać, a przede wszystkim dostarczać odpowiednio zbilansowanych posiłków. Człowiek od początków swojego istnienia instynktownie dobiera swoje pokarmy tak, by zapewnić organizmowi najważniejsze składniki, niezbędne do jego prawidłowego funkcjonowania. W pożywieniu muszą się znaleźć przede wszystkim to, co buduje nasze ciało.

Kiedy z naszym organizmem dzieje się coś niedobrego, coś co jest odstępstwem od ogólnie przyjętej normy, oznacza to, że została zaburzona jego pierwotna równowaga. Trafnym przykładem jest rozpowszechniony obecnie tryb życia, w którym nie ma miejsca na regularne, pełnowartościowe posiłki, a stresy i pośpiech nie sprzyjają procesom trawienia. W związku z tym organizm pozbawiany jest wielu ważnych substancji odżywczych, głownie witamin (C, B1), makro- i mikroelementów (żelazo, magnez, jod, cynk). Zaburzona jest również równowaga pomiędzy spożywanymi białkami, węglowodanami i tłuszczami, których udział znacznie wzrasta.

"W zdrowym ciele zdrowy duch", przysłowie to już od wieków nam towarzyszy, a co ważne jest wciąż jak najbardziej aktualne. Dlatego też, abyśmy się czuli dobrze psychicznie, mieli na co dzień dobre samopoczucie i energię do życia niezbędne jest zdrowe ciało, a zaczyna się wszystko od zdrowego żywienia. To, że zdrowa żywność powinna znajdować się w naszym jadłospisie nie ulega wątpliwości, natomiast to jak "zdrowa" jest owa żywność nie decydujemy my sami, ale mamy przynajmniej minimalny wpływ na jej wybór. Wiadomo, że XX wiek był przełomowy dla produkcji żywności, a silna konkurencja i rosnące zapotrzebowania wymogły na producentach, zwłaszcza z państw wysoko rozwiniętych zmiany sposobu wytwarzania owej żywności. Coraz częściej stosowano środki konserwujące, sztuczne barwniki, polepszacze smaku i zapachu, a wszystko zaczynało się jeszcze na wielokrotnie, sztucznie nawożonym polu, gdzie uprawiane były rośliny chronione licznymi środkami owadobójczymi, czy grzybobójczymi. Podobnie, jeśli chodzi o hodowlę zwierząt, karmionych sztucznymi paszami, niejednokrotnie z dodatkiem hormonów. I taki system produkcji żywności pozostał do dziś, chociaż coraz bardziej poszukiwana i ceniona jest żywność z naturalnych upraw i bez sztucznych dodatków.

Problemem związanym ze sztucznymi nawozami i środkami ochrony roślin nie jest tylko ich gromadzenie w samych roślinach, ale także ich coraz większa kumulacja z roku na rok w glebie. Zmienia się jej struktura i nie może ona już pełnić swoich naturalnych funkcji, poza tym po przeniknięciu w głąb dostaje się do zasobów wód gruntowych, z którymi spływa do rzek i krążąc w obiegu staje się już problemem dla hydrologów i oczyszczalni ścieków. Podobny skutek obserwujemy po spłukaniu chemikaliów przez deszcz do wód powierzchniowych.

Poza tym same chemikalia gromadzące się w roślinach są niekiedy usuwane podczas dalszej obróbki, ale niestety na ich miejsce wprowadzane są liczne stabilizatory smaku, zapachu, barwniki, substancje przedłużające przydatność produktu do spożycia, substancje przeciwutleniające. Wszystko to później gromadzi się w naszym organizmie, bo niejednokrotnie nie jest on w stanie poradzić sobie z taką ilością chemikaliów, a nieraz po prostu nie potrafi tego zrobić. Powszechnie wiadomo, że sztuczne barwniki są przyczyną różnego rodzaju alergii. Uważa się również, że niektóre ze stosowanych powszechnie środków są przyczyną chorób nowotworowych.

Dla organizmu niezbędne są pokarmy, które wytwarzane były od samego początku drogą naturalną, bez sztucznych nawozów czy środków konserwujących. Naturalne produkty nie są "wzbogacone" w ten sposób, ale co ważniejsze nie są pozbawiane swoich naturalnych składników, a które niezbędne są do zachowania zdrowia i równowagi naszego ciała. Nie są to wybrakowane produkty, wytworzone na skalę przemysłową, ale pełnowartościowe, zdrowe pokarmy, których potrzebujemy do prawidłowego wzrostu, rozwoju i regeneracji.

Racjonalne żywienie bezsprzecznie wiąże się ze zdrowiem w szerokim znaczeniu tego słowa, m. in. z prawidłową odpornością i radzeniem sobie organizmu z różnego rodzaju infekcjami, równowagą w przemianie materii, czy dobrą kondycją układu krążenia, w tym serca, co w czasach, kiedy choroby układu krążenia są chorobami cywilizacyjnymi jest bardzo istotne. Ponadto pojęcie "racjonalne" czy "zdrowe" żywienie nie musi kojarzyć się z monotonią pozbawioną smaku. Wręcz odwrotnie, to właśnie jedząc naturalne produkty czujemy prawdziwy ich smak i zapach, a rozmaitość potraw nie pozwala na monotonie.

Podstawową zasadą zdrowego żywienia jest utrzymanie prawidłowych proporcji pomiędzy składnikami odżywczymi. Wszystkie związki niezbędne dla organizmu to białka, węglowodany, tłuszcze, mikroelementy, makroelementy, witaminy oraz najważniejsza - woda. Najważniejsze w codziennym żywieniu powinny być węglowodany, ale nie mogą one też dominować. Wraz z białkami powinny być spożywane w stosunku 2:1. Tłuszcze natomiast należy spożywać w niewielkiej ilości, zwłaszcza zwierzęce, ale nie można ich też zupełnie odstawić, ponieważ są one niezbędne, m. in. dla witamin w nich rozpuszczalnych. Ważne jest też by warzywa i owoce spożywać na surowo, ponieważ przetwarzanie, gotowanie pozbawia ich najcenniejszych składników.

Podstawą piramidy żywienia są zboża i produkty zbożowe. To właśnie one powinny zajmować szczególnie ważne miejsce w diecie. Podobnie jak nasiona roślin strączkowych. Oprócz węglowodanów zawierają wiele cennych białek, witamin, głównie z grupy B oraz liczne, ważne mikroelementy tj. żelazo, a poza tym niezbędny w procesach trawienia błonnik. To właśnie dzięki dużej zawartości węglowodanów zboża i produkty zbożowe jeszcze do niedawna były uważane za odpowiedzialne za nadwagę. Jednak do nadwagi może dojść jedynie w przypadku, kiedy węglowodany są głównym składnikiem diety i są to węglowodany wysoko oczyszczone (białe pieczywo, słodycze). Poza tym wiele nasion, oprócz węglowodanów zawiera nienasycone kwasy tłuszczowe, które są również niezbędne w diecie. Nasiona roślin strączkowych są natomiast są bogatym źródłem wielu egzogennych aminokwasów, ale niestety nie wszystkich. Jedyną rośliną zawierającą wszystkie niezbędne aminokwasy (także te zawierające siarkę i nieobecne w innych strączkowych) jest soja. Aby zapewnić dostarczenie organizmowi zbilansowanego posiłku, bogatego w możliwie jak największą ilość potrzebnych białek ważne jest, żeby łączyć produkty zbożowe z nabiałem lub też z roślinami zielonymi (np. liście sałaty).

Warzywa są przede wszystkim bardzo bogatym źródłem wielu witamin (C, B1, B2, B6, A, E), mikroelementów (żelazo, magnez, wapń) oraz błonnika. Poza tym warzywa zawierają dużą ilość wody, wypełniając przewód pokarmowy, są one także niskokaloryczne. Im intensywniejszy kolor warzyw tym większa wartość odżywcza.

Owoce, podobnie jak warzywa są źródłem witamin, głównie C (owoce cytrusowe, truskawki), a niektóre witaminy A (pomarańczowe, np. morele). Ponadto skórka owoców zawiera duże ilości błonnika. Owoce są również niskokaloryczne i są niezbędnym uzupełnieniem diety. Są też bardzo dobrym źródłem fruktozy (cukru gronowego), czyli energii. Owoce jak i warzywa mają największą wartość odżywczą jedzone na surowo.

Kolejnym poziomem piramidy żywieniowej są produkty mleczne, które oprócz dużych ilości białek, mogą być również bogatym źródłem wapnia, potasu, fosforu, witaminy B2, B12, D i A. W przypadku przetworów mlecznych w aspekcie zdrowego żywienia należy uważać na dużą ilość tłuszczy zawartych między innymi w serach żółtych, czy pleśniowych. Podobnie jaja, są także źródłem witamin B2 i B12, wapnia, ale i cholesterolu, który zawarty jest w żółtku. Dlatego niewskazane jest spożywanie ich w nadmiernych ilościach.

Niezbędne w zbilansowanej diecie są produkty mięsne, aby dostarczyć do organizmu odpowiednich białek oraz ważnych mikro i makroelementów (żelazo, cynk, wapń, magnez) oraz witamin (PP). Podobnie jak w przypadku niektórych przetworów mlecznych należy uważać z ich spożywaniem, ponieważ często współwystępują one z dużą ilością tłuszczów, a w przypadku produktów zwierzęcych, są to w większości tłuszcze nasycone, a więc niezbyt korzystne dla organizmu w większych ilościach.

Ostatnią grupą produktów są tłuszcze i wysoko oczyszczone węglowodany, do których zalicza się słodycze. Te powinny być spożywane w jak najmniejszych ilościach, ale należy pamiętać, że nie wolno całkowicie zrezygnować z tłuszczów, gdyż są one niezbędnym substratem wielu przemian biochemicznych w organizmie. Najkorzystniejsze jest spożywanie niskonasyconych kwasów tłuszczowych, zawartych między innymi w rybach, czy tłuszczach pochodzenia roślinnego.

Od niedawna rozpoczęło się propagowanie zdrowego żywienia i przykładanie do tej dziedziny życia większej wagi. Zwłaszcza, kiedy coraz więcej ludzi zaczyna przechodzić na wegetariański tryb odżywiania, niezbędne jest w tym wypadku dokładne kontrolowanie tego co się je i zapewnianie sobie wszystkich niezbędnych dla organizmu substancji. Rośliną, która cieszy się niewątpliwie zasłużonym powodzeniem wśród wegetarian jest soja. Głównie dlatego, że jako jedyna zawiera wszystkie aminokwasy (także siarkowe), których potrzebuje organizm, choć nie w tak dużych ilościach jak np. mięso, dlatego zaleca się jej częste spożycie w różnych formach. Poza tym wzrosło zainteresowanie innymi produktami spożywczymi jak kiełki zbożowe.

Przestawienie się na spożywanie tylko i wyłącznie zdrowej żywności nie powinno następować nagle, gdyż może to być dla organizmu zbyt duży szok, a dla nas nie musi to być łatwe, zwłaszcza, kiedy stare, niejednokrotnie złe nawyki żywieniowe mogą być zakorzenione w naszym życiu od lat. Dlatego należy powoli wprowadzać, początkowo pojedyncze produkty i zastępować nimi inne. Z czasem organizm sam się przyzwyczai, a my czując się lepiej będziemy gotowi na wprowadzanie nowych. Najważniejsza jednak jest tu równowaga pomiędzy wszystkimi spożywanymi posiłkami i produktami.

Najważniejsze w diecie powinny być:

1) produkty zbożowe, stanowiąc około 50%

2) warzywa, 25%

3) strączkowe, nasiona i orzechy, 15%

4) owoce (świeże i suszone), 5%

5) produkty zwierzęce, 5% (mięso, mleko, jaja, sery)

Mimo wszelkich starań wkładanych w zdrowe odżywianie się, zdrowe i długie życie nie jest tylko jego zasługą. Zbilansowaną dietę trzeba umiejętnie połączyć również ze zdrowym trybem życia, na który składa się również regularne uprawianie sportu, poprawiające przemianę materii, stan mięśni i układu krążenia, a także unikanie stresów, co w dzisiejszych czasach nie jest łatwe, ale nie niemożliwe.

Najważniejszymi zasadami zdrowego żywienia są:

1) jeść po to, żeby żyć, a nie odwrotnie

2) spożywać posiłki jak najbardziej urozmaicone (większa szansa dostarczenia organizmowi wszystkich niezbędnych składników)

3) starać się jeść o stałych porach

4) spożywać 5 posiłków dziennie, ale niezbyt dużych (lepiej mniejsze, a więcej)

Wszystkie te zasady połączone z podstawową wiedzą o żywności pozwoli uczynić zdrowe odżywianie się przyjemnym sposobem na życie.