1. SAMOŻYWNOŚĆ

Organizmy samożywne (AUTOTROFY) to takie organizmy, które pobierają ze środowiska związki nieorganiczne i przetwarzają je na substancje organiczne. Do organizmów samożywnych należą rośliny. Synteza związków organicznych zachodzi u nich dzięki energii słonecznej, która jest wychwytywana przez chlorofil i wykorzystywana w fotosyntezie.

FOTOSYNTEZA

Fotosynteza jest to proces, do którego niezbędne jest wychwycenie energii świetlnej. Energia jest wychwytywana przez chloroplasty, nazywane inaczej ciałkami zieleni, w których znajduje się zielony barwnik-chlorofil. Najwięcej chlorofilu jest w tkance miękiszowej liści, które zbudowane są z miękiszu gąbczastego oraz palisadowego. Fotosynteza przebiega w dwóch etapach. W pierwszej fazie (fazie świetlnej) światło rozbija (fotolizuje) cząsteczki wody. W fazie ciemnej powstają cząsteczki węglowodanów.

Rośliny, które przeprowadzają fotosyntezę mogą należeć do grupy hydrofitów (roślin żyjących w środowisku z dużą zawartością wody) lub kserofitów (roślin żyjących w suchym środowisku). Mają one różne przystosowania do fotosyntezy. Hydrofity mają bardzo cienką albo nie mają wcale kutikuli a aparaty szparkowe mają na górze powierzchni liścia. Kserofity mają kilkuwarstwową skórkę, i grubą kutikulę a aparaty szparkowe ułożone są na dolnej powierzchni ich liści. Związane jest to z gospodarką wodną. Woda reguluje poziom otwarcia aparatów szparkowych a to ma wpływ na intensywność wymiany gazowej.

Stopień natężenia zjawiska fotosyntezy zależy od wielu czynników, przede wszystkim od ilości promieniowania słonecznego w danym środowisku, od dostępu do wody i soli mineralnych, od stężenia dwutlenku węgla w atmosferze oraz od ilości chlorofilu w tkankach rośliny fotosyntetyzującej.

Zmiana natężenia światła zmienia intensywność przeprowadzania fotosyntezy. Jego natężenie zmienia się zależnie od pory dnia i roku, co reguluje fazy funkcjonowania roślin. Niestety rośliny cierpią wskutek zanieczyszczenia środowiska, zwłaszcza atmosfery. Zanieczyszczenia ograniczają dostęp światła do rośliny. Jeżeli natężenie światła jest za małe albo za duże, nie może dojść do fotosyntezy. Za duże nasłonecznienie rośliny powoduje zamknięcie jej aparatów szparkowych a przez to zatrzymanie w niej dwutlenku węgla. Innym czynnikiem wpływającym na fotosyntezę jest stężenie CO2. wzrost jego zawartości w powietrzu powoduje zwiększenie tempa fotosyntezy. Jeżeli temperatura środowiska rośliny będzie niższa niż 20*C i wyższa niż 30*C, fotosynteza będzie na niższym poziomie niż poziom, do jakiego zdolna jest roślina w optymalnych dla niej warunkach. Dla procesu fotosyntezy niezbędne są sole mineralne, przede wszystkim magnez wchodzący w skład chlorofilu oraz azot niezbędny do powstawania chlorofilu.

CUDZOŻYWNOŚĆ

Organizmy cudzożywne (HETEROTROFY) to takie organizmy, które muszą pobierać substancje organiczne wraz z pokarmem, ponieważ nie maja zdolności syntetyzowania ich ze związków nieorganicznych. Heterotrofami są wszystkie zwierzęta, wiele bakterii i grzybów.

Heterotrofy dzieli się na podgrupy: na roślinożerców, mięsożerców drapieżno i padlinożernych, na wszystkożerców oraz na saprobionty, saprofagi oraz saprofity. Wyróżnia się jeszcze pasożyty wewnętrzne i zewnętrzne.

CHARAKTERYSTYKA:

Organizmy, które odżywiają się tkankami zwierząt albo całymi organizmami nazywamy biofagami. Zwierzęta stanowią kolejne ogniwa łańcucha pokarmowego.

Łańcuch pokarmowy:

  • Roślinożercy- konsumenci pierwszorzędowi,
  • Mięsożercy - konsumenci drugorzędowi - drapieżcy oraz padlinożercy a także wszystkożercy- żywią się pokarmem zarówno roślinnym jak i zwierzęcym.

W poczet biofagów należy zaliczyć również owadożerne rośliny, które mimo przeprowadzanej fotosyntezy uzupełniają składniki pokarmowe o substancje pobrane z tkanej owadów.

Saprobionty - odżywiają się szczątkami roślinnymi i zwierzęcymi, jakie występują w glebach, w mule i w wodzie.

saprofity - bakterie i grzyby, które rozkładają martwe szczątki roślin i zwierząt. Wydzielają enzymy trawienne poza swój organizm.

Saprofagi - odżywiają się martwą materią organiczną. Są to między innymi larwy niektórych owadów, pierścienice oraz małże. Saprofagi mogą być glebożercami, kałożercami lub mułożercami.

Pasożyty- żyją i rozwijają się na powierzchni lub wewnątrz innego organizmu- żywiciela. Pasożyty szkodzą żywicielom. Do pasożytów zewnętrznych zaliczamy pchły, pijawki, wszy i kleszcze. Wewnętrznymi pasożytami są glista, owsiki i tasiemiec.

PRZYSTOSOWANIA DO POBIERANIA POKARMU I TRAWIENIA

Organizmy w różny sposób przystosowały się do pobierania i trawienia pokarmów. Trawienie jest to proces rozkładania pokarmu na substancje proste.

Przystosowanie do cudzożywności

trawienia pokarmu:

organizmy jednokomórkowe trawią w wodniczce pokarmowej,. Resztki pokarmu usuwane są przez błonę komórkową .

jamochłony (np.: stułbia) - posiadają jamę chłonąco-trawiącą oraz wodniczki pokarmowe, nie mają odbytu.

Płazińce (np.: tasiemiec)- nie mają przewodu pokarmowego, pokarm pobierają całą powierzchnią ciała.

obleńce (np.: glista) - mają prosty przewód pokarmowy z odbytem.

pierścienice i wyższe grupy zwierząt -mają przewód pokarmowy złożony z kilku odcinków. U zwierząt tych są też gruczoły trawienne.

Pobieranie pokarmu:

Zwierzęta zamieszkujące środowisko wodne - wiele z nich ma wykształcony aparat filtrujący, dzięki któremu pobierają one drobne organizmy zawieszone w wodzie. Pąkle mają filtrujące odnóża, małże posiadają filtrujące skrzela a wieloryby mają fiszbiny.

Ssaki drapieżne - są one zaopatrzone w ostre zęby, zwłaszcza w silnie wykształcone kły.

Ptaki drapieżne- mają silnie wykształcone dzioby i pazury.

Ptaki jedzące twardy pokarm roślinny - mają mięśniowy żołądek oraz wole, w którym czasowo magazynują pokarm.

Owady -niektóre z nich mają w żołądku płytki chitynowe. Owady mają wykształcone różne rodzaje aparatów gębowych: typ ssący (motyle), typ liżący (mucha), typ kłująco-ssący (komary) oraz typ gryzący (chrząszcze, modliszka, ważki).

układ pokarmowy kręgowców:

Jama gębowa - mechaniczne rozdrobnienie i wstępne chemiczne trawienie organizmów.

Gardziel - odcinek wspólny dla układu pokarmowego oraz układu oddechowego.

Przełyk - łączy gardziel i żołądek.

Żołądek - przechowuje, rozciera i trawi pokarmy.

Jelito cienkie - tutaj następuje wchłanianie pokarmów do tkanek dzięki kosmkom jelitowym.

Jelito grube - odpowiada za tworzenie i wydzielanie na zewnątrz organizmu kału.