Mitologia - mit o narodzinach świata

Mit o narodzinach świata – streszczenie szczegółowe

Starożytni Grecy wierzyli, że na początku istniał Chaos – pierwotna otchłań, stan całkowitego bezładu i nieuporządkowanej przestrzeni, z której dopiero miało wyłonić się wszystko, co istnieje. Z Chaosu narodziły się pierwsze byty, m.in. Gaja – Ziemia oraz Uranos – Niebo. Z ich związku przyszli na świat tytani, wśród nich Okeanos, Hyperion, Japetos i inni, a także potężne istoty: cyklopi oraz hekatonchejrowie (sturęcy).

Uranos, przerażony potęgą i wyglądem swoich dzieci, zrzucił cyklopów i hekatonchejrów do Tartaru, głębokiej otchłani pod światem zmarłych. Gaja, cierpiąca z powodu uwięzienia potomstwa, namówiła najmłodszego tytana, Kronosa, aby sprzeciwił się ojcu. Dała mu sierp z adamantu – boskiego, niezniszczalnego metalu. Kronos okaleczył Uranosa, odbierając mu władzę nad światem. Z krwi spadającej na Ziemię narodziły się Erynie, boginie zemsty.

Kronos przejął władzę, ale stał się władcą surowym i podejrzliwym. Jego żoną była Reja, z którą miał liczne potomstwo. Jednak Kronos znał przepowiednię, że któreś z jego dzieci odbierze mu tron – tak jak on uczynił to swojemu ojcu. Aby temu zapobiec, połykał każde nowo narodzone dziecko: Herę, Hestię, Demeter, Hadesa i Posejdona.

Kiedy Reja spodziewała się kolejnego syna, postanowiła uratować go przed losem rodzeństwa. Udała się na Kretę, gdzie w jaskini na górze Ida urodziła Zeusa. Niemowlę powierzyła nimfom, a w części podań wykarmiła je koza Amalteja (w innych – nimfa o tym imieniu). Kronosowi Reja podała kamień zawinięty w pieluszki, który ten połknął, przekonany, że to dziecko.

Zeus dorastał w ukryciu, karmiony nektarem i ambrozją. Gdy dojrzał, postanowił obalić ojca. Za radą Zeusa Reja podała Kronosowi środek, który zmusił go do zwymiotowania połkniętych dzieci. Zeus uwolnił także cyklopów i hekatonchejrów z Tartaru; w zamian cyklopi podarowali mu pioruny, które stały się jego najpotężniejszą bronią.

Rozpoczęła się wojna bogów – tzw. tytanomachia. Kronos i tytani zajęli góry Othrys, a Zeus i jego sprzymierzeńcy – Olimp. Walka trwała dziesięć lat. Ostatecznie Zeus zwyciężył i zrzucił Kronosa oraz tytanów do Tartaru.

Wydawało się, że nastał pokój, ale potęga młodych bogów została wystawiona na kolejną próbę. Ziemia – Gaja, rozgniewana za krzywdę wyrządzoną jej synom, zrodziła wraz z Tartarem olbrzymów zwanych gigantami. Gdy ci zaatakowali Olimp, Zeus dowiedział się z proroctwa, że gigantów może pokonać jedynie śmiertelnik. Bogowie sprowadzili więc Heraklesa (Herkulesa), który stanął u ich boku.

Bitwa była zaciekła. Giganci miotali w przeciwników skałami, z których według mitu miały powstać wyspy. Herakles i bogowie ostatecznie ich pokonali. Lecz Gaja nie pogodziła się z porażką i wydała na świat jeszcze jednego potwora – Tyfona – ogromnego, skrzydlatego stwora, którego dolna część ciała składała się z wijących się węży.

W obliczu potwornej siły Tyfona większość bogów uciekła do Egiptu, przybierając zwierzęce postacie. Jedynie Zeus stanął do walki. Po ciężkim boju ugodził Tyfona adamantowym sierpem i przywalił go Sycylią, co miało tłumaczyć wybuchy Etny – ogień buchał, gdy Tyfon poruszał się w uwięzieniu.

Tak zakończyło się kształtowanie świata i ustanowienie władzy Zeusa i bogów olimpijskich.

Mit o narodzinach świata – streszczenie krótkie

Z Chaosu wyłonili się pierwsi bogowie: Uranos (Niebo) i Gaja (Ziemia). Z ich związku narodzili się tytani, cyklopi i sturęcy, których Uranos strącił do Tartaru. Za namową Gai najmłodszy syn – Kronos – pokonał ojca i przejął władzę. Z krwi Uranosa powstały Erynie, boginie zemsty. Kronos, obawiając się utraty tronu, pożerał wszystkie swoje dzieci. Jego żona Reja ocaliła jednak najmłodszego – Zeusa – ukrywając go na Krecie. Gdy Zeus dorósł, zmusił Kronosa do zwrócenia połkniętego rodzeństwa: Hadesa, Posejdona, Herę, Demeter i Hestię. Tak narodzili się bogowie olimpijscy. Zeus pokonał ojca i strącił go do Tartaru. Wkrótce Olimp zaatakowali giganci, lecz dzięki pomocy śmiertelnika Heraklesa bogowie zwyciężyli. W odwecie Gaja stworzyła potwora Tyfona, którego Zeus pokonał i przygniótł Sycylią.

Mit o narodzinach świata – plan wydarzeń

1. Z Chaosu wyłaniają się pierwsi bogowie – Uranos (Niebo) i Gaja (Ziemia).
2. Z ich związku rodzą się tytani, cyklopi i sturęcy.
3. Uranos strąca cyklopów i sturękich do Tartaru.
4. Gaja namawia Kronosa do obalenia ojca; Kronos okalecza Uranosa.
5. Z krwi Uranosa powstają Erynie – boginie zemsty.
6. Kronos obejmuje władzę nad światem.
7. Kronos pożera swoje dzieci, obawiając się utraty tronu.
8. Reja ukrywa najmłodszego syna – Zeusa – na Krecie.
9. Dorosły Zeus zmusza Kronosa do zwrócenia połkniętego potomstwa.
10. Zeus, jego rodzeństwo i uwolnieni cyklopi podejmują walkę z tytanami.
11. Zeus pokonuje Kronosa i strąca tytanów do Tartaru.
12. Giganci atakują Olimp.
13. Atena sprowadza na pomoc śmiertelnika – Heraklesa.
14. Herakles, Dionizos i bogowie olimpijscy pokonują gigantów.
15. Gaja z zemsty tworzy potwora Tyfona.
16. Zeus pokonuje Tyfona i przygniata go Sycylią.

Mit o narodzinach świata – charakterystyka bohaterów

Chaos – pierwotna otchłań, z której wyłoniły się pierwsze byty: Gaja, Tartar, Eros, Ereb i Noc. Symbolizuje pierwotny nieporządek i siłę stwórczą.

Uranos (Niebo) – pierwszy władca świata, mąż i syn Gai. Ojciec tytanów, cyklopów i sturękich. Z obawy przed ich potęgą strącił cyklopów i sturękich do Tartaru. Został obalony i okaleczony przez Kronosa. Z jego krwi powstały Erynie – boginie zemsty.

Gaja (Ziemia) – pierwotne bóstwo Ziemi, matka Uranosa. Po jego okrucieństwie wobec potomstwa namawia Kronosa do obalenia ojca. Później mści się na bogach olimpijskich, tworząc potwora Tyfona, aby pomścić gigantów.

Kronos – najmłodszy z tytanów, który obalił Uranosa i przejął władzę. Z powodu przepowiedni, że zostanie pokonany przez własne dziecko, pożerał wszystkie potomstwo. Został pokonany przez Zeusa, który zmusił go do zwrócenia dorosłego rodzeństwa. W ikonografii często przedstawiany jako mężczyzna o starczych rysach, z sierpem.

Reja – Tytanida, żona Kronosa i matka bogów olimpijskich. Aby ocalić najmłodszego syna – Zeusa – ukryła go na Krecie, a Kronosowi podała do połknięcia kamień owinięty w pieluszki. Z pomocą Zeusa podaje mężowi środek wywołujący wymioty, dzięki czemu uwalnia połknięte dzieci.

Zeus – najmłodszy syn Kronosa i Rei, wychowany na Krecie. Po dojściu do dorosłości obalił ojca i objął władzę nad światem, dzieląc go z braćmi: Hadesem i Posejdonem. Pokonał gigantów i potwora Tyfona. Najważniejsze bóstwo mitologii greckiej – władca Olimpu.

Dionizos – bóg wina, ekstazy, teatru i płodności. W micie o gigantomachii pomaga Heraklesowi pokonać gigantów. W ikonografii często młody, radosny, otoczony satyrami i menadami.

Mit o narodzinach świata – problematyka

Mit o narodzinach świata jest jednocześnie mitem kosmogonicznym (wyjaśniającym powstanie świata), teogonicznym (opisującym narodziny bogów) oraz – w szerokim ujęciu –genealogicznym, ponieważ przedstawia rodowód bogów i kolejne pokolenia bóstw od Uranosa po ród olimpijski. Opowieść ukazuje, że mimo boskiej natury bogowie posiadają ludzkie emocje i słabości: pragnienie władzy, zazdrość, gniew czy żądzę zemsty. Mit ten podkreśla również różnicę między grecką wizją początku świata a ujęciem biblijnym. Grecy wyznawali religię politeistyczną, gdzie świat rodzi się z Chaosu, a władzę obejmują kolejne pokolenia bogów walczących o panowanie. W Biblii natomiast świat zostaje stworzony przez jednego Boga (monoteizm), który powołuje rzeczywistość do istnienia aktem woli, bez boskich konfliktów czy przemocy.