Mitologia - mitologia grecka
Mitologia grecka to zbiór opowieści przekazywanych z pokolenia na pokolenie, które wyjaśniały pochodzenie bogów, ludzi, zjawisk naturalnych oraz opisywały dzieje herosów. Mity odzwierciedlały religijne wyobrażenia starożytnych Greków i pomagały im interpretować rzeczywistość. Porządkowały świat, wskazywały różnicę między sacrum (sferą boską) a profanum (światem ludzi) oraz określały, jakie zachowania są właściwe, a jakie prowadzą do kary.
W wielu mitach pojawia się motyw kary za pychę. Mit o Niobe ukazuje konsekwencje hybris, czyli stawiania się ponad bogów. Podobnie mit o Edypie, który nieświadomie popełnił ojcobójstwo i kazirodztwo, pokazuje nieuchronność przeznaczenia i działanie fatum. Z kolei zagadka Sfinksa podkreśla znaczenie ludzkiej inteligencji w pokonywaniu zagrożeń.
Mity przetrwały wieki, ponieważ wyrażały uniwersalne prawdy o ludzkiej naturze. Stały się źródłem archetypów obecnych do dziś w literaturze, sztuce i kulturze europejskiej.
Najstarsze wierzenia Greków obejmowały kult natury, w tym elementy fetyszyzmu i animizmu. Oddawano cześć kamieniom, drzewom czy zwierzętom. Z czasem te dawne kulty nabrały symbolicznego znaczenia – czczono np. kamień, który Reja dała Kronosowi, aby ocalić Zeusa.
Charakterystyczną cechą religii greckiej był antropomorfizm – bogowie otrzymali ludzkie kształty, emocje i słabości. To odróżniało mitologię grecką od innych religii starożytnych. Początkowo istniały liczne lokalne bóstwa, lecz zostały one wyparte przez panteon bogów olimpijskich. Ważną częścią religii był również kult zmarłych – Grekowi wkładano do grobu przedmioty codziennego użytku, aby nie powrócił po to, czego może mu brakować.
Poezja epicka odegrała kluczową rolę w uporządkowaniu mitologii. Homer nadał bogom określone cechy, funkcje i genealogie, a zarazem przedstawił ich jako istoty ludzkie w zachowaniach, choć nieśmiertelne w naturze. Ukształtował tym samym trwały, antropomorficzny obraz bóstw.
W mitologii greckiej bogów dzielono m.in. na:
- bogów olimpijskich – najważniejsze bóstwa zamieszkujące Olimp, m.in. Zeus, Hera, Atena, Apollo, Artemida, Hermes, Afrodyta, Posejdon.
- bóstwa opiekuńcze – np. Hestia (ognisko domowe), Demeter (urodzaj), Dionizos (wino i misteria).
- herosów i półbogów – potomków bogów i ludzi, takich jak Herakles, Perseusz czy Achilles.
- istoty mityczne i potwory – Minotaur, Centaury, Meduza, Harpie, które pojawiały się w opowieściach o herosach.
Grecy nie porzucili całkowicie dawnych wierzeń – łączyli je z nowymi, tworząc rozbudowany system mitologiczny. Motywem przewodnim obrzędów religijnych była ofiara, składana bogom, by zapewnić sobie ich opiekę i przychylność. Organizowano również święta ku czci bóstw, np. dionizje, które odegrały ważną rolę w powstaniu teatru.
