Mitologia - związki frazeologiczne w mitologii

Związek frazeologiczny to utrwalone w języku połączenie wyrazów, którego znaczenie często nie wynika dosłownie ze znaczeń poszczególnych słów. Aby poprawnie posługiwać się frazeologizmami, trzeba znać ich sens jako całości. Większość związków frazeologicznych ma ustaloną formę, której nie można dowolnie zmieniać, ponieważ prowadziłoby to do zatarcia ich znaczenia. 

Obok literatury, Biblii, tradycji ludowej i kultury europejskiej - mitologia grecka jest jednym z ważniejszych źródeł frazeologizmów. To właśnie mity dostarczyły wielu utrwalonych w języku obrazów i metafor. Oto najpopularniejsze związki frazeologiczne pochodzące z mitów:

• puszka Pandory – oznacza źródło nieoczekiwanych nieszczęść. W micie Pandora otwiera naczynie, z którego na świat wydostają się choroby i troski. Dziś używamy tego zwrotu, gdy pozornie niewinna decyzja uruchamia nieprzewidywalne, negatywne skutki.

• pięta Achillesa – czyjś słaby punkt, podatność na zranienie. Achilles nie był nieśmiertelny – jedynie odporny na ciosy, poza piętą, której nie dosięgnęła ochraniająca moc wód Styksu. To właśnie w to miejsce trafia strzała, która sprowadziła na niego śmierć.

• koń trojański – podstępna, niebezpieczna pułapka ukryta pod pozorem czegoś korzystnego. W micie drewniany koń został podarowany Trojanom przez Achajów, którzy ukryli w jego wnętrzu wojowników. Po wprowadzeniu posągu do miasta Grecy wydostali się z konia i zdobyli Troję.

• syzyfowa praca – nadaremny, niekończący się wysiłek. Syzyf, ukarany przez bogów, miał całą wieczność wtaczać głaz na górę – ten jednak za każdym razem staczał się na dół.

• znaleźć się w objęciach Morfeusza –zapaść w sen. Morfeusz był jednym z Onejrosów – bogiem pojawiającym się ludziom w snach pod postacią ludzką. Jego imię stało się symbolem snu i marzeń sennych.

• stajnia Augiasza – miejsce lub sytuacja wymagająca ogromnego wysiłku, aby ją uporządkować; symbol zaniedbania i moralnego „brudu”. Nawiązuje do pracy Heraklesa, który w jeden dzień musiał oczyścić zaniedbaną stajnię króla Augiasza.

• herkulesowe prace – ogromny, bardzo trudny wysiłek, często przekraczający ludzkie możliwości, ale możliwy do wykonania. Odwołanie do dwunastu prac Heraklesa, które wymagały nadludzkiej siły i wytrwałości.

• ikarowe loty – śmiałe, ambitne, ryzykowne przedsięwzięcia, które kończą się katastrofą. W micie Ikar, mimo ostrzeżeń ojca, wzbił się zbyt wysoko, a słońce roztopiło wosk łączący pióra jego skrzydeł.
• koszula Dejaniry – coś, co miało przynieść dobro, a staje się źródłem cierpienia. Dejanira, chcąc odzyskać miłość Heraklesa, ofiarowała mu tunikę nasączoną trującą krwią centaura Nessosa — koszula doprowadziła herosa do śmierci.

To frazeologizmy, które na stałe weszły do języka polskiego i pojawiają się zarówno w tekstach kultury, jak i języku codziennym. Odwołują się do uniwersalnych doświadczeń człowieka: pychy, słabości, wysiłku, zdrady, winy, odwagi czy tragicznego błędu.