SPIS TREŚCI:

I. WPROWADZENIE

II. CZYNNIKI KSZTAŁTUJĄCE CHARAKTER TOŻSAMOŚCI NARODOWEJ ORAZ ETNICZNEJ KAŻDEJ Z MNIEJSZOŚCI

III. PODZIAŁ MNIEJSZOŚCI NARODOWYCH ORAZ MNIEJSZOŚCI ETNICZNYCH

IV. OPIS POSZCZEGÓLNYCH MNIEJSCOŚCI NARODOWYCH ORAZ ETNICZNYCH

V. PODSUMOWANIE

VI. ŹRÓDŁA

I. WPROWADZENIE:

Podczas dokonywania podziałów mniejszości narodowych i etnicznych używa się kryteriów przynależności, m. in. tj.: pochodzenie i język oraz wyznanie a także tożsamość, na zasadzie dobrowolnej deklaracji jednostki. Spośród wyżej wymienionych kryteriów jedynym w pełni obiektywnym, płynącym z zewnątrz, na które jednostka nie ma wpływu, jest kryterium pochodzenia. Nadawane jest w momencie narodzenia. Jednak coraz częściej dochodzi do przenikania się w obrębie jednej jednostki różnych kręgów narodowościowych. Ta kwestia obejmuje dzieci, posiadające rodziców różnych narodowości albo sami rodzice byli już wcześniej owocem międzynarodowych związków i dokonują kolejnego wymieszania narodowości, kultur, itd.. W tego typu sytuacjach niezwykle skomplikowane staje się określenie narodowości oraz przynależności do jednej, konkretnej grupy etnicznej. Wtedy pochodzenie również jest w pewnym sensie kwestią uznaniową.

Umiejętność posługiwania się różnymi językami można zdobyć zarówno dzięki najbliższej rodzinie w sposób naturalny i spontaniczny, jak również dzięki uczęszczaniu na specjalne kursy czy też kształcenie we własnym zakresie. Język, którym człowiek się posługuje a także religia, jaką wyznaje nie zależy już tylko i wyłącznie od woli jednostki, lecz stopniowo coraz bardziej zależy od środowiska w jakim się przebywa (np. kraj lub grupa ludzi).

Od pewnego czasu kluczowym czynnikiem rozstrzygającym kwestię przynależności do określonej wspólnoty narodowej oraz etnicznej jest bez wątpienia tożsamość. Ewoluująca struktura społeczeństw we współczesnych państwach na świecie zmierza konsekwentnie w kierunku zwiększania stopnia odmienności i szerszej różnorodności wśród obywateli.

Sprawa określenia tożsamości wspólnotowej, będąca w gruncie rzeczy wypadkową przenikających się kryteriów zewnętrznych oraz kryteriów subiektywnych zmierza w stronę przewagi i decydującego znaczenia po stronie subiektywnych odczuć i dobrowolnych deklaracji. Obracamy się w świecie, w którym obok siebie funkcjonuje zwielokrotniona liczba tożsamości, skutkiem czego są coraz bardziej dynamiczne przemiany oraz transformacje. Przykładem tego typu zjawisk jest istnienie wśród niemal każdego społeczeństwa mniejszości o charakterze narodowościowym oraz etnicznym.

Wszelkiego rodzaju inicjatywy podejmowane na rzecz integracji, jak również jednoczenia odmiennych grup społecznych, kłóci się z działaniami mającymi na celu zachowanie swoich tradycji, swojej kultury a także obyczajów. Istnieje jednak uzasadniona nadzieja, iż uda się pogodzić w Rzeczpospolitej Polskiej dążenia asymilacyjne z walką o zachowanie wyraźnej, odrębnej od większości społeczeństwa tożsamości.

II. CZYNNIKI KSZTAŁTUJĄCE CHARAKTER TOŻSAMOŚCI NARODOWEJ ORAZ ETNICZNEJ KAŻDEJ Z MNIEJSZOŚCI:

Wyróżniamy trzy procesy, które są nierozerwalnie związane z kształtowaniem się struktury społeczeństwa:

A) Homogenizacja lub pluralizm. Homogenizacja jest to proces polegający na wzroście ujednolicenie struktury społecznej, zachodzi przede wszystkim na poziomie więzi obywatelskiej, wynikającej z obecności organizmu państwowego. Prowadzi do stopniowego zaniku granic związanych z rodowodem narodowościowym oraz etnicznym pomiędzy poszczególnymi grupami społecznymi. Nie należy utożsamiać tego zjawiska z zanikiem odrębności w sferze kultury! Niemniej jednak jej skutkiem jest m. in. wspólny język różnorodnych grup społecznych.

Proces formowania się tożsamości mniejszościowych grup narodowych oraz etnicznych w Rzeczpospolitej Polskiej jest nadal w toku. Dowodem na poparcie tej tezy jest współistnienie tendencji scalających, jak i silnej opozycji względem procesu homogenizacji. Na przestrzeni wieków wiele zbiorowości o charakterze lokalnym oraz etnicznym przestało istnieć (np. Wolinianie czy też Pomorzanie). Jednak zawirowania, spowodowane przede wszystkim wojnami i migracjami ludności doprowadziły do wykształcenia się nowych grup o innej tożsamości (np. w rejonie Górnego Śląska oraz na Pojezierzu Kaszubskim).

B) Globalizacja lub lokalność. W tym miejscu mówimy oczywiście o globalizacji więzi społecznych oraz tożsamości, czyli integracja różnorodnych grup, budowanie wspólnot, zrzeszeń ponad podziałami narodowościowymi przy jednoczesnym wyraźnym zdefiniowaniu swojej identyfikacji do konkretnej grupy mniejszościowej, etnicznej, jak również wyznaniowej. Ze zjawiskiem globalizacji w powyższym ujęciu mamy do czynienia również w naszym kraju, lecz nie przejawia się ono u nas w postaci tworzenia związków ponad podziałami narodowościowymi.

Globalizacja w kwestii tożsamości współistnieje z regionalizacją w tym zakresie, połączoną z postrzeganiem przedstawicieli mniejszości swej rosnącej lokalności oddziaływania. Wynikiem czego są zmiany w świadomości członków tych grup, przykłady tego typu zjawisk występują m. in.: na obszarze Śląska Cieszyńskiego oraz Opolskiego, jak również na Górnym Śląsku! Poza tym widoczne są tendencje do stopniowego odradzania się mniejszości kulturowych, których podstawowym kryterium przynależności jest teren stałego zamieszkania. Wzajemne przenikanie się i łączenie tożsamości niemieckiej wraz z polską tożsamością a także z tożsamością o charakterze etniczno - regionalnym jeżeli chodzi o: Górnoślązaków i Kaszubów oraz Mazurów, jak również Warmiaków, przyczynia się do niezwykle interesujących kompilacji identyfikacyjnych. Oczywiście w tego typu przypadkach mówimy wyłącznie o subiektywnych kryteriach przynależności.

  1. Asymilacja lub wielokulturowość. Zjawisko asymilacji ma na celu zmierzanie w kierunku homogenizacji w zakresie kultury oraz eliminacji granic i odrębności pomiędzy poszczególnymi grupami etnicznymi w obrębie pojedynczego społeczeństwa. W pewnej specyficznej formie występuje również w naszym kraju, jest to jednak zjawisko niezwykle złożone. Stałymi częściami w strukturze społecznej w Rzeczpospolitej Polskiej są wspólnoty ukształtowane na podłożu narodowo - etnicznym, których cechami charakterystycznymi są: odrębność po względem kulturowym a także ideologicznym. Grupy uformowane na takich podstawach mają już dawno za sobą etapy tj.:

- asymilacja strukturalna

- integracja społeczna

- częściowa akulturacja, czyli funkcjonowanie podwójnej i podlegającej podziałom tożsamości narodowej a także dwujęzyczności.

Romowie i Żydzi oraz Niemcy, jak również Litwini i Białorusini czy też Ukraińcy a także Łemkowie to mniejszości, które na terenie naszego kraju pomimo długotrwałej obecności jak do tej pory nie przeszli jako zbiorowość każdego etapu procesu asymilacji.

III. PODZIAŁ MNIEJSZOŚCI NARODOWYCH ORAZ MNIEJSZOŚCI ETNICZNYCH

Pod względem ideologii poszczególnych wspólnot a także tożsamość osób do nich należących, wyróżniamy w naszym kraju trzy zasadnicze odmiany mniejszości narodowych, są to:

A) Wspólnoty stanowiące element składowy innych narodów (innych państw niż swoje ojczyste). Z reguły tego typu wspólnoty mają silnie wykształconą świadomość jeżeli chodzi zarówno o ideologię jak również identyfikację narodowościową.

Wśród tego typu wspólnot wyodrębnia się dwie podgrupy (biorąc pod uwagę kryterium pochodzenia):

A1: Wspólnoty terytorialne, posługujące się odrębnym językiem a także najczęściej wyznające inną religię niż dominujące w danym społeczeństwie. Na obszarze Polski znalazły się w wyniku zmian granic terytorialnych. Mniejszości tego typu są składową naszych bezpośrednich sąsiadów np. Niemców, Czechów czy też Ukraińców. Ich przedstawiciele w zdecydowanej większości znajdują się w zwartych skupiskach, najczęściej na obszarach przygranicznych.

A2: Wspólnoty o imigracyjnych korzeniach. Ich członkowie są rozproszeni i nie posiadają zwartego ośrodka swojej zbiorowości. Do tego rodzaju wspólnot zaliczamy przede wszystkim mniejszości tj.: żydowska i grecko - macedońska oraz ormiańska, jak również rosyjska a także wietnamska!

B) Wspólnoty etniczne typu autochtonicznego (czyli "będący pochodzenia miejscowego, tubylczy, rdzenny" oraz autotelicznego (czyli "będący celem samym w sobie albo usprawiedliwiającym się sam przez się, a nie przez okoliczności zewnętrzne"). Nie posiadają one statusu odrębnego narodu! Ich odrębność przejawia się w kulturze i języku, którym się posługują. Posiadają długi historyczny rodowód i skupiają w sobie przedstawicieli z dwóch podgrup (biorąc pod uwagę kryterium genetyczne):

B1: Wspólnot terytorialnych o wyraźnie zaznaczonej symbolicznej strefie identyfikacji z czymś na kształt "ojczyzny prywatnej" lub też regionem. Ich tożsamość oraz ideologia w dużym stopniu pokrywa się i jest spójna z tożsamością oraz ideologią charakterystyczną dla państwa w którym zamieszkują, w Polsce są to przede wszystkim: Łemkowie i Mazurzy oraz Warmiacy a także Kaszubi.

B2: Wspólnoty imigracyjne i napływowe, charakteryzujące się głównie ścisłą więzią w zakresie ideologii, nie są to jednak odrębne narody albo ich części składowe. Podlegają w znaczącym stopniu procesowi asymilacji, szczególnie przejawia się to w integracji jeżeli chodzi o język oraz wyznanie. Wśród tego typu wspólnot wyróżniamy: Romów i Karaimów oraz starowierców a także Tatarów!

C) Wspólnoty etniczne o charakterze napływowym oraz migracyjnym. Na ziemiach polskich pojawiały się w różnym czasie. Wśród tego typu wspólnot wyróżniamy dwie podgrupy:

C1: Wspólnoty w znaczeniu socjologicznym, które na ziemiach polskich pojawiły się minimum trzy pokolenia wstecz. Charakteryzują się kompletnością organizacyjną i znaczącą więzią jeżeli chodzi o ideologię a także wspólne interesy. Do tego typu wspólnot zaliczamy głownie: Żydów i Romów oraz Ormian, jak również starowierców a także karaimów.

C2: Wspólnoty imigracyjne, posiadające stosunkowo niewielkie korzenie na ziemiach Rzeczypospolitej Polskiej. Tego typu wspólnoty, to takie których członkowie przebywali kiedyś w naszym kraju, byli to m. in.: Rosjanie, mający status cudzoziemców lub obcokrajowców albo też czasowych rezydentów. Doskonałym przykładem takiego rodzaju mniejszości jest mniejszość: grecko - macedońska!

IV. OPIS POSZCZEGÓLNYCH MNIEJSCOŚCI NARODOWYCH ORAZ ETNICZNYCH

Przedstawiciele wszystkich mniejszości narodowych oraz etnicznych razem wzięci nie przekraczają na dzień dzisiejszy czterech procent ogółu społeczeństwa w naszym kraju - tj. szacuje się, że jest ich w granicach od 1,5 do 1,8 miliona osób. Wyróżniamy trzy podstawowe typy mniejszości:

  1. mniejszości narodowe- terytorialne
  2. mniejszości narodowe- napływowe
  3. mniejszości etniczne- autochtoniczne

A: MNIEJSZOŚCI NARODOWE- TERYTORIALNE:

A1: Białorusini, jest to mniejszość szacowana w naszym kraju na dwieście dwadzieścia do dwustu sześćdziesięciu tysięcy przedstawicieli. Zamieszkują oni przede wszystkim obszary północno - wschodniej Polski (głównie byłe Województwo Podlaskie - szczególnie takie miejscowości jak: Hajnówka i Bielsk Podlaski oraz Białowieża, jak również Siemiatycze i Gródek a także Białystok. Wiodące wyznanie to prawosławie. Czołowe organizacje to: 

1. Białoruskie Towarzystwo Społeczno - Kulturalne, istniejące od 1956r.

2. Białoruskie Zjednoczenie Demokratyczne, istniejące od 1990r.

Najistotniejsza gazeta to tygodnik pod tytułem "Niwa", wydawany po białorusku.

A2: Czesi, stanowią jedną spośród najmniej licznych grup mniejszościowych w naszym kraju - zaledwie około pięciu tysięcy członków. Mniejszość ta ukształtowała się na podłożu historycznym oraz terytorialnym. Główne skupiska to przede wszystkim rejony przygraniczne południowej części naszego państwa a także miejscowości, m. in., tj.: Zelów, nieopodal Łodzi oraz miejscowości w Sudetach - Głubczyc czy chociażby Kowar. Jej struktura jest niejednorodna pod względem wyznaniowym. Najliczniejsi są protestanci a na drugim miejscu katolicy.

A3: Litwini, jest to mniejszość scentralizowana jeżeli chodzi o obszar występowania. Jej przedstawiciele zamieszkują przede wszystkim północno - wschodnie rejony naszego kraju, szczególnie na obszarze województwa warmińsko - mazurskiego (głównie takie miejscowości jak: Sejny i Puńsk, jak również Szypliszki). Według szacunków w Polsce żyje blisko dwadzieścia tysięcy członków tej mniejszości. Miejscowość Sejny to swego rodzaju stolica administracyjna oraz kulturowa tej mniejszości. Znajduje się w niej wiele szkół, w których zajęcia prowadzone są po litewsku. Czołowa organizacja to Litewskie Towarzystwo Społeczno - Kulturalne, istniejące od 1956 roku, zrzeszające niemal trzydzieści procent wszystkich Litwinów z obszaru naszego państwa. Organizacja ta zajmuje się m. in.: wydawaniem miesięcznika pod tytułem "Aura". Na dzień dzisiejszy mniejszość ta prowadzi sześć szkół podstawowych. Zajęcia w nich są oczywiście prowadzone po litewsku.

A4: Niemcy stanowią jedną z najliczniejszych mniejszości narodowych w naszym kraju, w zależności od źródła informacji liczba jej przedstawicieli oceniana jest w przedziale od stu do ośmiuset tysięcy, jednak przyjmuje się, że rzeczywista wydaje się liczba czterystu pięćdziesięciu tysięcy osób. Dominujące wyznanie to protestantyzm (blisko sześćdziesiąt procent ogółu mniejszości), na drugim miejscu znajduje się wyznanie katolickie. Niejednokrotnie do tej mniejszości zalicza się również: Ślązaków i Mazurów oraz Warmiaków a także Kaszubów. Przedstawiciele tej mniejszości są scentralizowani, zamieszkują przede wszystkim obszary, które przed 1937r. należały do państwa niemieckiego, tj.: Górny Śląsk - głównie Śląsk Opolski i Ziemie Zachodnie jak również Warmię i Mazury. Niemcy w naszym kraju są stosunkowo dość aktywną mniejszością, przejawia się to chociażby w postaci liczby różnego rodzaju stowarzyszeń oraz organizacji, których statutowymi celami jest działalność o charakterze narodowo - kulturalnym! Wśród nich czołowe miejsce zajmują:

1. Towarzystwo Społeczno - Kulturalne Ludności Pochodzenia Niemieckiego Województwa Śląskiego, założone w roku 1991.

2. Towarzystwo Społeczno - Kulturalne Niemców na Śląsku Opolskim, istniejące począwszy od roku 1992 - przedtem funkcjonowało pod inną nazwą - Towarzystwo Społeczno - Kulturalne Mniejszości Niemieckiej na Śląsku Opolskim.

3. Związek Niemieckich Stowarzyszeń Społeczno - Kulturalnych w Polsce, powstały w 1991 roku.

Najistotniejszy a zarazem o najliczniejszym nakładzie tytuł prasowy stanowi: " Gazeta Górnośląska - Obershlesische Zeitung ". Mniejszość niemiecka należy do wspólnot silnie zintegrowanych, jeżeli chodzi o strukturę wewnętrzną a także czynna w sferze życia społecznego oraz politycznego. Niemcy posiadają również swoich przedstawicieli w Parlamencie Rzeczypospolitej Polskiej. Szczególne na tle pozostałych mniejszości jest to, iż nie prowadzi ona swoich szkół z wykładowym językiem swojej mniejszości. Jest to jednak rekompensowane poprzez łatwą dostępność poziomu rozszerzonego języka niemieckiego w bardzo wielu placówkach oświatowych (" podstawówkach " oraz " ogólniakach ") na terenie całego kraju a w szczególności na obszarze Śląska.

A5: Słowacy, to stosunkowo nieliczna mniejszość. W naszym kraju jej wielkość szacuje się na blisko siedemnaście tysięcy przedstawicieli. Jej członkowie zamieszkują przede wszystkim rejony na południu Polski, graniczące bezpośrednio z państwem słowackim (największe skupiska występują na obszarze: Spiszu - Jurgów wraz z Kacwiną i okolice oraz Orawy - Jabłonka i jej okolice). Nie ma dokładnych informacji na temat wyznań religijnych, jednak przyjmuje się, że dominująca większość tej spośród tej mniejszość to katolicy. Słowacy stanowią wspólnotę, która posiada placówki oświatowe w Polsce z wykładowym językiem słowackim a także przysługuje jej spory zakres niezależności w dziedzinie krzewienia własnej kultury i podtrzymywania tradycji. Czołowa organizacja to - Towarzystwo Społeczno - Kulturalne Słowaków w Polsce.

A6: Ukraińcy nie uwzględniając wspólnoty Łemków, to mniejszość którą niezwykle ciężko zdefiniować w sposób dokładny pod względem ilości członków. Liczba przedstawicieli tej wspólnoty, będących ukraińskiego pochodzenia, biorąc pod uwagę kryterium narodowościowe ocenia się w naszym kraju, w granicach od trzystu tysięcy do około pięciuset tysięcy. Przyjmuje się, iż na dzień dzisiejszy przedział ten waha się jednak pomiędzy dwieście pięćdziesiąt tysięcy a trzysta tysięcy obywateli. Ocenia się również, że przedstawiciele tej mniejszości zamieszkują w około 2/3 polskich województw, jednak największe skupiska są zlokalizowane w takich województwach jak: Dolnośląskie i Warmińsko - Mazurskie, jak również Pomorskie a także we wszystkich województwach na " ścianie wschodniej " Rzeczypospolitej Polskiej. Natomiast przyczyną dużego odsetka przedstawicieli mniejszości ukraińskiej na obszarze Polski północno - zachodniej była przeprowadzona w roku 1947 tzw. akcja " Wisła ", która miała na celu przesiedlenie części Ukraińców z obszarów, na których zamieszkiwali od wielu pokoleń. Dominujące wyznanie - Greckokatolickie (blisko siedemdziesiąt procent ogółu tej wspólnoty), natomiast blisko trzydzieści procent to Prawosławni. Pod względem wyznania bardzo zbliżone są takie mniejszości jak: białoruska i rosyjska, jak również ukraińska a także uwzględniana osobno mniejszość łemkowska. Ukraińcy prowadzą na terenie Polski cztery szkoły podstawowe, gdzie językiem wykładowym jest ukraiński. Czołowa organizacja to: Związek Ukraińców w Polsce, istnieje od roku 1990, przedtem miała ona inną nazwę - Ukraińskie Towarzystwo Społeczno - Kulturalne. Organizacja ta zajmuję się, m. in. wydawaniem tygodnika pod tytułem: " Nasze Słowo " a także kwartalnik zatytułowany: " Zustriczi ". 

MNIEJSZOŚCI NARODOWE- NAPŁYWOWE:

A1: Grecy wraz z Macedończykami, są to mniejszość, które przybyły do Polski, natomiast nie posiadają żadnych poważniejszych (długoletnich) korzeni, związanych z terytorium naszego kraju. Zgodnie z oficjalnymi danymi, począwszy od IX 1948 roku do XII 1951 roku władze Rzeczpospolitej Polskiej udzieliły azylu politycznego czternastu tysiącom siedmiuset dziewięćdziesięciu pięciu Grekom oraz Macedończykom! Natomiast po 1970 roku rozpoczęła się fala reemigracji przedstawicieli tych mniejszości na obszary jugosłowiańskiego fragmentu Macedonii. Dziś szacuje się, że w naszym kraju przebywa obecnie blisko pięć tysięcy osób, należących do tych wspólnot narodowych. Największe skupiska ludności należącej do tych mniejszości znajdują się, m. in. w: Bielawie i Zielonej Górze oraz we Wrocławiu i Szczecinie, jak również Bielsku Białej a także w Zgorzelcu i Lubaniu Śląskim czy też Jeleniej Górze i Wałbrzychu. Ponieważ spora grupa tej wspólnoty należy do lewicy ciężko w tym miejscu powiedzieć cokolwiek na temat dominacji którejkolwiek z religii. Niemniej jednak najpopularniejsze jest wyznanie greckokatolickie. Czołową organizacją, która zrzesza w swych szeregach najwięcej członków jest istniejące w roku 1984 - Towarzystwo Greków w Polsce - przedtem funkcjonowało pod inną nazwą, która brzmiała następująco - Związek Uchodźców Politycznych z Grecji w Polsce.

A2: Ormianie, to mniejszość, która wzięła swój początek z kilku źródeł (tzn. z kilku fal napływowych imigrantów), począwszy od okresu średniowiecza. Końcowa fala imigrantów tej narodowości przybyła na obszary naszego kraju w czasie trwania działań zbrojnych, w latach 1914 - 1918 (I Wojna Światowa). Wśród fal imigrantów największy odsetek stanowili Ormianie, którym udało się ujść cało z najazdów na ich terytorium, dokonywanych przez imperium tureckie. Posiadają oni na terenie Rzeczypospolitej Polskiej swój Kościół Katolicki - o obrządku tzw. " ormiańsko - katolickim ". W Polsce istnieje tylko i wyłącznie jedna Parafia Kościoła tej mniejszości. Znajduje się na Śląsku - w Gliwicach i zrzesza wszystkich wyznawców z obszaru naszego kraju. Stosunkowo dużo członków tego wyznania zamieszkuje na stałe w Krakowie! Istnieje w naszym kraju organizacja zajmująca się dorobkiem tej mniejszości, jest to: Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego Koło Zainteresowań Kulturą Ormian. Wielkość mniejszości ormiańskiej ocenia się obecnie na około trzy i pół tysiąca przedstawicieli.

A3: Rosjanie jest to mniejszość, której blisko sto tysięcy przedstawicieli aktualnie zamieszkuje na stałe terytorium naszego kraju. Z reguły są to przede wszystkim osoby, które imigrowały w sposób dobrowolny. Około pięćdziesięciu procent przedstawicieli tej mniejszości w Polsce stanowią ludzie stosunkowo bogaci, jak na współczesne realia w naszym kraju. Najczęściej do tego typu osób należą udziałowcy spółek kapitałowych, z pewną częścią kapitału pochodzenia rosyjskiego. Natomiast drugie pięćdziesiąt procent członków tej mniejszości stanowią osoby o nieuregulowanym statusie prawnym a także posiadający pozycję społeczną, którą trudno zdefiniować. Spory odsetek tych osób znajduje zatrudnienie " na czarno " w " objęciach szarej strefy ", bez prawa do jakichkolwiek świadczeń socjalnych. W ujęciu socjologicznym Rosjan zamieszkujących na obszarze Polski nie można uznać jeszcze w tym momencie za mniejszość o charakterze narodowym. Obecnie jest to wspólnota etniczna na drodze ewolucji w kierunku wspólnoty o charakterze narodowościowym. Dominującą religią wśród przedstawicieli tej mniejszości jest prawosławie. Zbiorowość rosyjska w Rzeczypospolitej Polskiej jak dotychczas nie stworzyła organizacji, której działalność miałaby charakter ogólnogrupowy!

A4: Wietnamczycy to mniejszość, której rozmiary w Rzeczypospolitej Polskiej są dość trudne do określenia nawet szacunkowo. W sposób legalny zarejestrowanych obywateli tej narodowości w Polsce jest około sześciu tysięcy, natomiast nieoficjalne wyniki badań, przeprowadzonych na zlecenie Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji wskazują na istnienie około 20 tysięcy przedstawicieli mniejszości wietnamskiej w naszym kraju. Początkowa fala osób spośród tej mniejszości to jednostki, którym nadano status politycznych uchodźców. Przybyli oni do naszego państwa w okresie lat pięćdziesiątych XX wieku - w wielu przypadkach łącznie ze swoimi rodzinami. Natomiast kolejna spora fala imigrantów przybyła do nas z Wietnamu w okresie lat dziewięćdziesiątych, zaraz po zmianie ustroju w Polsce. Nasz kraj stał się wtedy dla nich atrakcyjną lokalizacją, jeżeli chodzi o możliwość osiedlenia oraz pracy a także zarobkowania! Zaledwie w przeciągu dwóch lat: 1996 oraz 1997 roku przybyło legalnie do Rzeczypospolitej Polskiej blisko dwanaście tysięcy obywateli Wietnamu. Nie ma niestety żadnych wyników badań na temat tego ilu z nich pozostało w Polsce. Stopniowo przedstawiciele tej mniejszości są w coraz większym stopniu widoczni, m. in. jako: właściciele oraz pracownicy restauracji, jak również " drobni " i " średni " handlarze, prowadzący własną działalność na różnego rodzaju bazarach i rynkach. Stanowią zamkniętą grupę o wyraźnie zaakcentowanej odrębności. Czołowa organizacja to: Towarzystwo Społeczno - Kulturalne Wietnamczyków w Polsce. Zdecydowana większość członków tej wspólnoty posiada jedynie pozwolenie na pobyt czasowy. Warto jednak wspomnieć, iż stopniowo wzrasta ilość małżeństw mieszanych, zawieranych pomiędzy obywatelami pochodzenia wietnamskiego a obywatelami pochodzenia polskiego, dzięki czemu ci Wietnamczycy mogą w pełni legalnie przebywać na stałe na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

A5: Żydzi - jest to mniejszość, która przed rozpoczęciem II Wojny Światowej stanowiła najliczniejszą grupę mniejszościową o charakterze narodowym na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej. Obecnie (tzn. po 1968 roku) na stałe przebywa w naszym kraju od pięciu tysięcy do blisko dziesięciu tysięcy przedstawicieli tej wspólnoty. Jeżeli weźmiemy pod uwagę kryterium wyznania to wielkość tej mniejszości trzeba zmniejszyć do około trzech i pół tysiąca przedstawicieli, ponieważ tylko tylu zostało zarejestrowanych we wspólnocie, zwanej Związkiem Religijnym Wyznania Mojżeszowego! Liczebność Żydów w Rzeczypospolitej Polskiej została tak drastycznie zredukowana przede wszystkim ze względu na prześladowania ze strony hitlerowskich Niemiec ale także w wyniku działań podejmowanych przez władze Polskiej Republiki Ludowej, prowadzonych od roku 1946. Czołowa organizacja tej zbiorowości to: Towarzystwo Społeczno - Kulturalne Żydów w Polsce, istniejące od roku 1950, zostało utworzone na skutek fuzji Centralnego Komitetu Żydów w Polsce wraz z Żydowskim Towarzystwem Kultury. Towarzystwo zajmuje się m. in. wydawaniem tygodnika pod tytułem: " Fołks Sztyme ". 

MNIEJSZOŚCI ETNICZNE O CHARAKTERZE AUTOCHTONICZNYM:

W skład mniejszości etnicznych o charakterze autochtonicznym w naszym kraju wchodzą wspólnoty, które nie tworzą części któregoś z narodów, lecz posiadają one swoją tożsamość w zakresie kultury, co przejawia się także w posiadaniu własnego języka.

Do grona mniejszości etnicznych zamieszkujących na dzień dzisiejszy obszar Rzeczypospolitej Polskiej zaliczamy takie grupy jak: Górnoślązacy i Kaszubi oraz Łemkowie, jak również Mazurzy a także Warmiacy.

A1: Górnoślązacy stanowią wspólnotę w znaczeniu ideologicznym i subiektywnym. Jedynym kryterium na podstawie którego są oni wyodrębniani jest własna tożsamość o charakterze religijnym i etnicznym. Istotnym spoiwem jest tutaj bez wątpienia wspólne miejsce zamieszkania, specyficzna mentalność, styl życia, itd.

A2: Kaszubi stanowią największą pod względem liczebnym wspólnotę o charakterze etniczno - terytorialnym na terenie Rzeczypospolitej Polskiej. Należy do niej około pięciuset tysięcy przedstawicieli. Posiada ona sporo spośród cech charakterystycznych dla wspólnoty regionalnej (lokalnej) i przy tym autonomicznej, niemniej jednak ostatnimi czasy klasyfikuje się ją w grupie mniejszości etnicznych! Członkowie tej mniejszości zamieszkują przede wszystkim obszar województwa pomorskiego a dokładnie w kierunku południowo - wschodnim od linii, wyznaczonej na wysokości Gdyni oraz Władysławowa do brzegów rzeki Brdy! Są to obszary niezwykle malownicze, gdzie nie brak ślicznych rzek a także wspaniałych krajobrazów. Źródłem dochodów tamtejszej ludności było niegdyś rybołówstwo a także rolnictwo, dziś spore znaczenie ma agroturystyka. Czołową organizacją tej wspólnoty jest: Zrzeszenie Kaszubstwo - Pomorskie, którego siedziba znajduje się na terenie Gdańska.

A3: Łemkowie jest to grupa mniejszościowa, której kryterium identyfikacji w znaczącym stopniu łączy się z kryteriami odpowiadającymi wspólnocie ukraińskiej mniejszości narodowej w Rzeczypospolitej Polskiej. Często obie mniejszości postrzegane są jako jedna spójna, lecz nie jest tak do końca. Niemniej jednak należy dostrzegać różnice w zakresie cech typowo obiektywnych (dokładny rodowód) a także odmienną kulturę oraz dominujące wyznanie. Ciężko jest oszacować liczebność przedstawicieli tej wspólnoty, ponieważ niejednokrotnie osoby należące do mniejszości łemkowskiej przyporządkowuje się do grona mniejszości ukraińskiej. Ocenia się ją na około pięćdziesiąt tysięcy przedstawicieli. Niemal wszyscy Łemkowie zostawi przesiedleni w roku 1947 ze swych rodzimych rejonów na obszary obecnych województw takich jak: Dolnośląskie i Lubuskie oraz Zachodniopomorskie wraz z województwem pomorskim, jak również na stopniowo rozszerzającym się obszarze województw na " ścianie wschodniej " naszego kraju. Czołowe organizacje to, m. in.: Stowarzyszenie Łemków, którego zarząd znajduje się na terenie Legnicy oraz Zjednoczenie Łemków.

A4: Mazurzy stanowią wspólnotę o charakterze etnicznym i regionalnym. Jest to mniejszość zanikająca na obszarze naszego kraju. Zlokalizowana jest jak sama nazwa wskazuje na terenach wiejskich w rejonie Pojezierza Mazurskiego. Przeszło osiemdziesiąt pięć tysięcy osób należących do tej wspólnoty wyemigrowało po odzyskaniu przez Polskę niepodległości do byłej Republiki Federalnej Niemiec oraz do Narodowej Republiki Demokratycznej. Na dzień dzisiejszy ocenia się, że w Rzeczypospolitej Polskiej żyje około piętnastu tysięcy Mazurów. Najliczniejsze skupiska tej grupy to wieś Pustniki, w której aż trzydzieści osiem procent mieszkańców stanowią Mazurzy. Dominującym wyznaniem jest protestantyzm a dokładnie odłam ewangelicko - augsburski w obrządku luterańskim! Czołowymi organizacjami tej mniejszości były: Zrzeszenie Kulturalne, którego siedziba znajdowała się w roku 1981 oraz w roku 1982 na terenie Olsztyna a także Warmińsko - Mazurskie Towarzystwo Społeczno - Kulturalne, istniejące od roku 1957 do roku 1964.

A5: Warmiacy stanowią tak jak i Mazurzy mniejszość zanikającą. Znacząca większość przedstawicieli tej wspólnoty wyemigrowała w te same rejony co Mazurzy. Na obszarze Polski niewielkie społeczności tej mniejszości kultywują swe tradycje i podtrzymują obyczaje jedynie w niezwykle ścisłych a zarazem ekskluzywnych grupach na nielicznych wsiach.

MNIEJSZOŚCI ETNICZNE POCHODZENIA IMIGRACYJNEGO, CZYLI MNIEJSZOŚCI NAPŁYWOWE:

A1: Karaimi, stanowią niezwykle skromną pod względem swojej liczebności. Na terenie Rzeczypospolitej Polskiej przebywa na stałe zaledwie niespełna trzystu jej przedstawicieli!!! Wyróżnia się na tle pozostałych wspólnot wyraźnie zaakcentowaną odrębnością w kwestii wyznania. Zaistniała w VII wieku na obszarze Azji. Początkowo była sektą, której ideologia opierała się w dużej mierze na fundamentach zaczerpniętych po trosze zarówno z judaizmu jak również katolicyzmu a także islamu. Czołowa organizacja to: Karaimski Związek Religijny w Polsce, którego siedziba znajduje się w stolicy naszego kraju.

A2: Romowie jest to wspólnota, której około dwudziestu tysięcy przedstawicieli przebywa na stałe, na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Są oni obecni na obszarze naszego kraju już od kilku wieków. W ramach tej mniejszości wyróżniamy cztery odrębne odłamy, tzw. szczepy. Największą biorąc pod uwagę kryterium liczebności jest bez wątpienia odłam Romów wyżynnych nazywanych: " Bergitka Roma ". Przedstawiciele tego szczepu to przeszło połowa ogółu mniejszości romskiej w Polsce. Zamieszkują przede wszystkim takie województwa jak: Małopolskie i Podkarpackie a także Śląskie. Pozostałą część tworzą przedstawiciele należący do następujących odłamów: " Kołderaszów " i " Lowari " oraz Romów nizinnych, nazywanych również " Romami właściwymi ". Począwszy od roku 1991 funkcjonuje Stowarzyszenie Romów w Polsce, którego centrala znajduje się na terenie Oświęcimia. Natomiast w Tarnowie zlokalizowane zostało Centrum Kultury Romów. Główne czasopisma tej mniejszości to przede wszystkim miesięcznik pod tytułem: " Rom po Drom " a także kwartalnik zatytułowany: " Taboreska ". 

A3: Staroobrzędowcy, inaczej zwani również starowiercami (są to filiponi wraz z bezpopowcami), stanowią grupę wyznaniową. Ich rodowód to rosyjskie korzenie. Główne skupiska zlokalizowane są w okolicach takich miejscowości jak: Gabowe Grądy i Wodziki, jak również Suwałki i Augustów a także Wojnów (wszystkie leżą na obszarze województwa warmińsko - mazurskiego. Pierwsza fala imigrantów spośród tej grupy przybyła na ziemie Rzeczypospolitej Polskiej w połowie XVII wieku a ostatnia w XVIII wieku. Byli to przede wszystkim uchodźcy prześladowani na tle religijnym. Najwięcej osób z tej wspólnoty wchodzi w skład wiernych wschodniego Kościoła staroobrzędowego. Jak podają oficjalne dane w roku 1993 do tej wspólnoty należało w naszym kraju dokładnie dwa tysiące pięciuset sześćdziesięciu członków.

A4: Tatarzy jest to mniejszość, której w Rzeczypospolitej Polskiej przebywa na stałe około dwa i pół tysiąca przedstawicieli. Występują oni przede wszystkim na obszarze województwa podlaskiego, zwłaszcza w takich miejscowościach jak: Kruszyniany i Bohoniki a także okoliczne rejony. Pewna część tej wspólnoty występuje w rozproszeniu np. w dużych miastach tj. stolica naszego kraju, w której mieszka blisko kilkuset członków tej grupy. Dominujące wyznanie to oczywiście Islam, wierni są zrzeszeni w ramach Muzułmańskiego Związku Religijnego. Związek ma w swej strukturze wyraźnie zarysowaną hierarchię kościelną, jak również swój indywidualny obrządek a także własne tradycje, obyczaje i własną kulturę. Interesy tej mniejszości w Rzeczypospolitej Polskiej reprezentuje organizacja pod nazwą: Związek Tatarów Polskich, której siedziba znajduje się na terenie Białegostoku.

V Podsumowanie:

Po zmianie ustroju w 1989 roku liczba innych narodowości niż polska zwiększa się w naszym kraju. Stopniowo wzrasta ilość wydawanych zezwoleń, które uprawniają do stałego pobytu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej:

- W 1989 r. wydano ich dwa tysiące dwieście trzydzieści.

- W roku 1990 wydano ich dwa tysiące sześćset dwadzieścia sześć.

- W roku 1991 wydano ich pięć tysięcy czterdzieści.

- W roku 1992 wydano ich sześć tysięcy pięćset dwanaście.

- W roku 1993 wydano ich pięć tysięcy dziewięćset dwadzieścia cztery.

Imigranci przybywający do naszego kraju pochodzą najczęściej z: byłego Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich. Również spore ilości imigrantów to: Wietnamczycy i Kurdowie oraz Libańczycy a także Syryjczycy i Niemcy.

Poza tym ocenia się, iż na terenie naszego kraju może przebywać czasowo, mając nieuregulowany status prawny blisko osiemset tysięcy obcokrajowców, przede wszystkim: Rosjan i Ukraińców a także Rumunów.

W dodatku na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej przebywa pewna grupa uchodźców politycznych. Starają się oni o uzyskanie statusu uchodźcy politycznego, z takim wnioskiem zgłosiły się w 1991 roku dwa tysiące czterysta trzydzieści trzy osoby. W roku 1992 było ich pięćset dziewięćdziesiąt dwa, w roku 1993 było ich osiemset trzydzieści, natomiast w roku 1994 blisko sześćset.

VI ŹRÓDŁA:

1. Burszta W., 1996 rok, "Blaski i cienie multikulturalizmu", "Sprawy Narodowościowe - Seria Nowa", tom V, z. 1(8).

2. Golka M., 1997 rok, "Oblicza wielokulturowości, w: U progu wielokulturowości" Red. M. Kempny, A. Kapciak, S. Łodziński, Oficyna Naukowa, Warszawa.

3. Jałowiecki B., 1992 rok, "Kwestia regionalna", "Studia Socjologiczne" numer 1 i 2, strony od 43 do 62.

4. Janusz G., 1994 rok, "Raport o sytuacji osób należących do mniejszości narodowych i etnicznych w Polsce", Warszawa.

5. Korbel J., 1986 rok, "Polska ludność rodzima. Migracje w przeszłości i perspektywie - analiza uwarunkowań", Opole.

6. Kwilecki A., 1963 rok, "Mniejszości narodowe w Polsce Ludowej", "Kultura i Społeczeństwo" - numer 4. 

7. Łodziński S., 1995 rok, "Cudzoziemcy w Polsce w latach 1989 - 1994. Rozmiary zbiorowości, struktura oraz problemy prawne i społeczne polityki migracyjnej Polski", "Kultura i Społeczeństwo" - numer 4. 

8. Mniejszości narodowe i religijne w Europie Środkowowschodniej - Wybrane materiały z konferencji: "Samoidentyfikacja narodowa i religijna a sprawa mniejszości narodowych i religijnych w Europie Środkowowschodniej, zorganizowanej w dniach 19 - 21 października 1993 roku, red. Naukowa J. Kłoczowski oraz P. Kras, IEŚ - W, Lublin.

9. Mniejszości narodowe i religijne w Polsce. Informator 1994, 1995, Wydawnictwo Sejmowe, Warszawa.

10. Paleczny T., 1997 rok, "Mniejszości narodowe i etniczne w Polsce, w: Zbiorowy portret Polaków". Współ - Zakład Wydawniczy Nomos, Kraków, strony od 193 do 214.

11. Paleczny T., 1999 rok, "Mniejszości, w: Encyklopedia socjologii, tom 2, Oficyna Naukowa, Warszawa, strony od 259 do 264.

12. Porębski A., 1991 rok, "Europejskie mniejszości etniczne. Geneza i kierunki przemian", PWN, Kraków.

13. Tomaszewski J., 1985 rok [1], "Ojczyzna nie tylko Polaków. Mniejszości narodowe w Polsce w latach 1918 - 1939", Warszawa.

14. Tomaszewski J., 1985 rok [2], "Rzeczpospolita wielu narodów", Warszawa.

15. Urban K., 1994 rok, "Mniejszości religijne w Polsce w latach 1945 - 1991 (zarys statystyczny)", Zakład Wydawniczy Nomos, Kraków.

16. Wrzesiński W., 1992 rok, "Polska - Polacy - Mniejszości narodowe", Wrocław.

17. "Słownik wyrazów obcych", tom pod redakcją Elżbiety Sobol, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2002 r.