Integracja w obszarze gospodarczym i politycznym wśród krajów członkowskich oznaczy, iż owe państwa podejmują wspólnie decyzje w różnych kwestiach. Ukształtowały, zatem wspólne polityki w takich obszarach, jak: rolnictwo, ochrona środowiska naturalnego, energetyka, transport, handel sprawy konsumenckie, polityka konkurencji czy nawet kultura.

Idea zjednoczenia krajów starego kontynentu uwidoczniła się dużo wcześniej, aniżeli z utworzeniem Wspólnoty Europejskiej. Ruchy integracyjne przybrały na sile po zakończeniu I wojny światowej. Orędownikiem utworzenia "Stanów Zjednoczonych Europy" był hrabia Coudenhove Kalergi z Austrii, Już w roku 1923 apelował o zjednoczenie wszystkich narodów europejskich. Chcąc to zrealizować utworzył nawet Ruch Paneuropejski. Wzorem do naśladowania było głównie powołanie Stanów Zjednoczonych Ameryki. Z podobnym zamysłem funkcjonować miała Unia Europejska europejskich ramach Ligi Narodów zaproponowana przez ministra spraw zagranicznych Francji Aristide Briand. Niestety żadne z proponowanych rozwiązań nie spotkało się z akceptacja za strony najważniejszych polityków Europy. Dopiero wskutek II wojny światowej kraje Europy wbrew uprzedzeniom i postawiły na współpracę.

To przykre, ale dopiero doświadczenia dwóch wojen światowych nauczyły Europejczyków myśleć o integracji w nowy sposób. Kraje zachodnie weszły na drogę jednoczenia gospodarczego i politycznego, wychodząc od idei zjednoczonej Europy niczym jednego domu.

To właśnie dzięki chęci zapobieżenia zbrodni i zniszczeniu, jakie przyniosły wojny w I połowie XX wieku w myśli europejskiej pojawiła się idea integracji. Początkowo współpracowało ze sobą sześć państw skupiając się przede wszystkim na problemach handlowych oraz gospodarczych. Obecnie w Unii Europejskiej działa 25 państw z 450 milionami obywateli. Wspólnota rozszerzyła swą działalność z zagadnień czysto gospodarczych na inne kluczowe dla naszego życia obszary.

Początkiem UE okazała się Europejska Organizacja Wspólnoty Gospodarczej, która zapoczątkowała swą działalność w roku 1947 w celu realizacji Planu Marshalla. Utworzyły ją państwa zaciekawione programem pomocy gospodarczej: Austria, Belgia, Dnia, Francja, Holandia, Irlandia, Islandia, Luksemburg, Norwegia, Portugalia, Szwajcaria, Szwecja, Turcja, Wielka Brytania i Włochy, a od roku 1949 także Republika Federalna Niemiec.

Następny krok ku zintegrowaniu stanowiła unia celna pomiędzy Belgią, Holandią i Luksemburgiem. To właśnie ona przyczyniła się do powołania w 1951 oku. Europejskiej Wspólnoty Węgla i Stali. Oprócz trzech wymienionych powyżej państw przystąpiły do niej także Francja, Włochy i Republika Federalna Niemiec. Te same kraje sześć lat później (1957) mocą Traktatów Rzymskich utworzyły Europejską Wspólnotę Energii Atomowej (EUROATOM) oraz Europejską Wspólnotę Gospodarczą. Ich głównym zadaniem było "stworzenie podstaw coraz ściślejszej, trwałej jedności narodów europejskich".

Unia Europejska to organizacja międzynarodowa powołana na mocy Traktatu z Maastricht opierająca swe działania na trzech filarach:

I - Wspólnota Europejska (dawniej EWG), EUROATOM, a do 2002 r. także EWWiS;

II - Wspólna Polityka Zagraniczna i Bezpieczeństwa;

III - współpraca policyjna i sądowa w sprawach karnych.

Działalność Unii datuje się od 1 listopada 1993 roku, kiedy Traktat wszedł życie. Zadaniem UE jest stworzenie unii gospodarczej, monetarnej oraz politycznej, jak również wdrożenie obywatelstwa europejskiego. Polska jest stowarzyszona z Unią Europejską od 1 lutego 1994 roku, a 1 maja 2004 roku stała się jej pełnoprawnym członkiem.

Etapy integracji państw członkowskich EWG oraz jej rozwój:

  • 1967 - fuzja EWWiS, EUROATOM i EWG we Wspólnotę Europejską;
  • 1973 - Dania, Irlandia i Wielka Brytania przystępują do WE w wyniku "otwarcia na północ";
  • 1979 - wprowadzony zostaje Europejski System Walutowy (jednostka monetarna ECU);
  • 1981 - przystąpienie Grecji do WE;
  • 1986 - Hiszpania i Portugalia przystępują do WE w wyniku "otwarcie na południe";
  • 1987 - Jednolity Akt Europejski wchodzi w życie, zawiera on program stworzenia Wspólnego Rynku oraz rozszerza kompetencje Wspólnoty;
  • 1992 - Traktat z Maastricht;
  • 1993 - decyzja "dwunastki" o powstaniu Unii Europejskiej, działalność zaczyna Europejski Rynek Wewnętrzny;
  • 1995 - Austrii, Finlandii i Szwecji przystępują do Unii Europejskiej;
  • 2004 - do UE przystępują: Cypr, Czechy, Estonia, Litwa, Łotwa, Malta, Polska, Słowacja, Słowenia i Węgry. W 2007 roku przystąpić mają Bułgaria i Rumunia;
  • 2005 - negocjacje członkowskie rozpoczynają Chorwacja i Turcja.

By rozszerzona Unia funkcjonowała możliwie skutecznie, niezbędne jest sprawniejsze podejmowanie decyzji. Traktat Nicejski formułuje zasady normujące rozmiary organów unijnych, a także sposób ich funkcjonowania. Traktat wszedł w życie 1 lutego 2003 roku. Pierwotnie zakładano, że w 2006 roku w jego miejsce wejdzie Konstytucja UE. Francja i Holandia nie wyraziły jednak na to zgody.

To jeszcze nie znaczy, że proces integracji europejskiej dobiegł końca. Jednoczenie znajduje się w kolejnej fazie, która ma prowadzić do stworzenia "wspólnego europejskiego domu".

Odpowiedzią na powołanie Europejskiej Wspólnoty Gospodarczej było Europejskie Stowarzyszenie Wolnego Handlu (EFTA) utworzone 4 stycznia 1960 roku przez państwa, które nie znalazły się wtedy w EWG - Austrię, Danię, Norwegię, Portugalię, Szwajcarię, Szwecję i Wielką Brytanię (później dołączyły jeszcze Finlandia, Islandia oraz Lichtenstein). Od 1993 roku EFTA wspólnie z WE stanowią Europejski Obszar Gospodarczy.

Procesy integracyjne, lecz na mniejszą skalę, chociaż nastąpiły także na innych kontynentach. W Ameryce Północnej w 1989 roku utworzono Północnoamerykańskie Porozumienie o Wolnym Handlu (North American Frez Trade Agrement - NAFTA),w którego skład weszły Stany Zjednoczone, Kanada oraz Meksyk. Z kolei w Azji Południowo-Wschodniej powołano Stowarzyszenie Narodów Azji Południowo-Wschodniej (Association of South East Asian Nations - ASEAN) z Brunei, Filipinami, Indonezją, Malezją, Tajlandią i Singapurem w składzie.

Początkowo akcentowano głównie istotę wspólnej polityki handlowej węgla i stali, a także wspólnej polityki rolnej. Inne wspólne polityki wdrażane były stopniowo według potrzeb. Niektóre strategiczne zadania pewnych polityk zmieniały się razem z okolicznościami. Ot chociażby, zadaniem wspólnej polityki rolnej już nie jest produkowanie możliwie dużej ilości żywności po maksymalnie niskiej cenie, ale umożliwienie zastosowania technik rolniczych produkujących wysokiej jakości zdrową żywność z równoczesną ochroną środowiska naturalnego. Konieczność ochrony środowiska jest punktem wielu wspólnych polityk w Unii.

Ważne są również stosunki UE z innymi częściami świata. Unia Europejska jest podmiotem w trakcie negocjowania poważniejszych umów handlowych oraz pomocowych, zawieranych z państwami trzecimi, prowadzi także oraz rozwija Wspólną Politykę Zagraniczną i Bezpieczeństwa.

W podejmowaniu decyzji w Unii, a szczególnie, gdy chodzi o procedurę współdecydowania, uczestniczą trzy główne organy:

  • Parlament Europejski, pochodzący z wyborów bezpośrednich, reprezentujący obywateli Unii.

Parlament stanowi forum debaty o sprawach dotyczących UE. Pełni rolę obserwatora, dysponuje inicjatywą ustawodawczą. W Parlamencie Europejskim zasiadało 567 posłów. Po kolejnych rozszerzeniach liczba eurodeputowanych wzrosła do 732. Mandaty przydzielane są wprost proporcjonalnie do liczby ludności danego kraju.

Mandat do Parlamentu Europejskiego jest mandatem wolnym, tzn. deputowani nie są zależni od instrukcji państw, których są obywatelami. Dlatego w Parlamencie organizują się we frakcje wg kryterium przynależności partyjnej.

Początki funkcjonowania Parlamentu datuje się na lata '50. W 1979 roku zapoczątkowano wybory powszechne i bezpośrednie do tej izby.

Wybory przeprowadzane są co pięć lat. Glosować mogą wszyscy obywatele Unii zarejestrowani jako wyborcy. Parlament Europejski wyraża tym samym demokratyczną wolę kilkuset milionów ludzi, reprezentuje ich interesy w relacjach z pozostałymi organami Wspólnot.

W 2004 roku Przewodniczącym Parlamentu został Josep Borrel Fontelles.

Liczba miejsc przypadająca na daną frakcję polityczną ( stan na dzień 1 kwietnia 2006).

Europejska Partia Ludowa - Europejscy Demokraci (EPL-ED)

268

Partia Europejskich Socjalistów (PSE)

200

Porozumienie Liberałów i Demokratów na Rzecz Europy (ALDE)

88

Zieloni/Wolne Przymierze Europejskie (Greens/EFA)

42

Konfederacyjna Grupa Zjednoczonej Lewicy Europejskiej / Nordycka Zielona Lewica (EUL/NGL)

41

Niepodległość i Demokracja (IND/DEM)

37

Unia na Rzecz Europy Narodów (UEN)

27

Niezrzeszeni

29

Liczba miejsc przypadająca na jedno państwo

(w porządku alfabetycznym dla własnego języka danego kraju)

1999-2000

2004-2007

2007-2009

Belgia

25

24

24

Bułgaria

-

-

18

Cypr

-

6

6

Czechy

-

24

24

Dania

16

14

14

Niemcy

99

99

99

Grecja

25

24

24

Hiszpania

64

54

54

Estonia

-

6

6

Francja

87

78

78

Węgry

-

24

24

Irlandia

15

13

13

Włochy

87

78

78

Łotwa

-

9

9

Litwa

-

13

13

Luksemburg

6

6

6

Malta

-

5

5

Holandia

31

27

27

Austria

21

18

18

Polska

-

54

54

Portugalia

25

24

24

Rumunia

-

-

36

Słowacja

-

14

14

Słowenia

-

7

7

Finlandia

16

14

14

Szwecja

22

19

19

Wielka Brytania

87

78

78

  • Rada Unii Europejskiej, reprezentująca kraje członkowskie.

Rada stanowi najważniejszy ośrodek decyzyjny w Unii Europejskiej. Powołano ją mocą traktatów założycielskich. W jej obradach bierze udział po jednym ministrze z poszczególnych rządów.

Rada obraduje w różnym składzie. Przykładowo, gdy Rada ma debatować nad zagadnieniami z dziedziny ochrony środowiska, w obradach uczestniczą ministrowie ochrony środowiska z poszczególnych krajów Unii. Wówczas nazywa się Radą Ochrony Środowiska. Relacje UE - państwa trzecie leżą w kompetencji Rady ds. Ogólnych i Stosunków Zewnętrznych. W związku z tym, że owa konfiguracja RUE ponosi odpowiedzialność za kwestie związane z ogólną polityką w szerokim spektrum, w jej obradach uczestniczą ministrowie bądź sekretarze stanu wybierani przez poszczególne rządy.

Rada Unii Europejskiej może obradować w następujących dziewięciu konfiguracjach:

  • sprawy ogólne i stosunki zewnętrzne,
  • sprawy gospodarcze i finansowe ("ECOFIN"),
  • wymiar sprawiedliwości i sprawy wewnętrzne,
  • zatrudnienie, polityka społeczna, ochrona zdrowia i konsumenta,
  • konkurencyjność (rynek wewnętrzny, przemysł i badania),
  • transport, telekomunikacja i energetyka,
  • rolnictwo i rybołówstwo,
  • ochrona środowiska,
  • edukacja, młodzież i kultura.

Rada pozostaje jednak nadal tym samym organem.

Poszczególni ministrowie zasiadający w RUE mogą do nakładać zobowiązania prawne na swój rząd. Oznacza to, że podpis ministra jest równoznaczny z podpisem całego rządu. Poza tym ministrowie w Radzie odpowiadają przed parlamentami w poszczególnych państwach, a co z tym się wiąże również przed obywatelami danego kraju. Rada posiada tym samym legitymację demokratyczną podejmowaniu decyzji.

  • Komisja Europejska, stojąca na straży interesów całej Unii.

Komisja jest autonomiczna politycznie, utożsamiana jest instytucjonalnego motorem całego systemu instytucjonalnego Unii - przedstawia projekty aktów prawnych, przedstawia kierunki polityki oraz porządek działalności. Komisja odpowiada za realizację decyzji Parlamentu i Rady Unii Europejskiej.

Komisja powstała w latach '50 na mocy traktatów założycielskich.

Komisja, Parlament i Rada uzupełniają wzajemnie swoją działalność. Każdy z tych organów uczestniczy w podejmowaniu decyzji. Tak jak w państwie, mamy tu do czynienia z trójpodziałem władzy. Jednak władza ustawodawcza i wykonawcza często są połączone. Unia Europejska nie jest państwem.

Ów "instytucjonalny trójkąt" wyznacza kierunki polityki, tworzy prawo (dyrektywy, rozporządzenia, decyzje, zalecenie i opinie), obowiązujące w całej Unii. Projekty prawne proponuje Komisja, natomiast Parlament i RUE uchwalają je.

Innymi organami, o których nie sposób nie wspomnieć, są Europejski Trybunał Sprawiedliwości (strażnik rządów prawa europejskiego) oraz Trybunał Obrachunkowy, kontrolujący finanse Unii Europejskiej.

Wymienione organy powołano na podstawie Traktatów, będących fundamentem całej działalności Unii. Treść tych aktów omawiają prezydenci premierów szefowie rządów państw członkowskich. Traktaty podlegają ratyfikacji ze strony poszczególnych parlamentów. Są one źródłem zasad i procedur, jakich muszą przestrzegać organy unijne.