Pojęcie patriotyzmu.

W języku greckim słowo patria znaczy "ojczyzna". Patriotą jest więc ten, kto darzy miłością swą ojczyznę, jest gotowy, by o nią walczyć i jest w stanie przedłożyć ojczyznę nad prywatne szczęście. W polskiej literaturze bardzo często pojawiają się postaci patriotów i przykłady patriotycznych zachowań. Głównym tego powodem jest historia Polski - narodu, który przez wiele lat musiał walczyć o swoją wolność, przeżył wiele powstań i wojen. Podczas takich wydarzeń prawdziwy patriota jest w stanie poświęcić wszystko dla ojczyzny, nawet własne życie. Czyny patriotyczne widać wówczas najwyraźniej. Nie znaczy to jednak, że w czasie pokoju nie trzeba być patriotą. Wprost przeciwnie - nadal obowiązuje myślenie o kraju, reformach, które mogłyby ułatwić życie w nim, o utrzymaniu porządku i prawa. Taki patriotyzm z pewnością mniej widać, ale nie znaczy to, że ma on mniejszą wartość.

Patriotyzm w romantyzmie.

Romantyzm był epoką, w której Polska oficjalnie nie istniała. Tereny państwa polskiego zostały zagarnięte podzielone przez zaborców, a Polacy praktycznie przebywali w niewoli. Musieli bowiem zaakceptować obcą kulturę, administrację oraz język. Większość nie godziła się z tym łatwo, chciano wciąż rozmawiać i tworzyć w polskim języku. Polacy zaczęli więc zastanawiać się, w jaki sposób odzyskać niepodległość i powrócić do dawnej świetności państwa. Chęć odzyskania suwerenności była wielka, podejmowano różne próby. Twórczość poetów miała w tych próbach umacniać, pomagać w walce i podtrzymywać na duchu społeczeństwo.

Głównym celem polskich romantyków było jednak utwierdzenie Polaków w poczuciu odrębności. Nikt nie chciał, by Polacy zapomnieli, że są Polakami. Nie wolno też zapominać, że sami poeci byli patriotami i nierzadko walczyli w niepodległość ojczyzny.

Za największych polskich poetów romantycznych uznaje się Adama Mickiewicza i Juliusza Słowackiego. Obaj przeżyli swoje dzieciństwo oraz młodość w zaborze rosyjskim, nie dziwi więc fakt, że najsilniej odczuwali represje ze strony Rosjan. W swoich utworach opisują ten kraj jako największego wroga Polski i Polaków.

Nie da się zaprzeczyć, że Mickiewicz był wielkim patriotą. Niemal w każdym jego utworze możemy odnaleźć wyraz tęsknoty za krajem ojczystym i za jego wolnością. Większość swoich utworów Mickiewicz poświęcił ojczyźnie, ale każdy z nich ma inny charakter, w inny sposób wyraża uczucia. Temat nie traci więc nic, nie przestaje ciekawić, nie staje się monotonny i z całą pewnością nie nudzi. Mickiewicz w swoich utworach poruszał tematy, które miały największe znaczenie na polskiego narodu i epoki, w której przyszło mu żyć. Nie pomijał ponadczasowych wartości, które nigdy i nigdzie nie tracą na aktualności, takich jak honor, sprawiedliwość, wolność czy godność narodowa i osobista. W swoich utworach starał się poeta uczyć miłości do ojczyzny i podtrzymywać wiarę w sens walki o wolność państwa polskiego. Często również wyrażał wiarę, że walka ta na pewno się powiedzie, więc nie wolno z niej rezygnować. Najważniejsze utwory, w których Mickiewicz pisał na temat sytuacji Polski i Polaków w okresie zaborów to: Konrad Wallenrod, Dziady cz. III, Pan Tadeusz, Do matki Polki, Reduta Ordona (dwa ostatnie wiersze o przykład liryki patriotycznej).

Tematem Dziadów są prześladowania, których Polacy doświadczali ze strony władzy carskiej. Autor przedstawia ten temat z wręcz zadziwiającą wyrazistością. W utworze pojawiają się obrazy przedstawiające młodych, niewinnie cierpiących ludzi. Ich prześladowcy to carscy urzędnicy, przerażająco okrutni i bezwzględni. Te właśnie zjawiska stają się głównym problemem, omawianym w utworze. Mickiewicz wykorzystuje tutaj metafizyczną koncepcję - porównuje cierpiącą niewinnie Polskę z Chrystusem, skazanym na mękę. Próbując zrozumieć, jaki sens ma tak wielkie cierpienie narodu, autor dochodzi do koncepcji mesjanizmu polskiego. Uważa więc Polaków za naród wybrany, który walczył i walczy w obronie dobra i sprawiedliwości. Jego przeciwnikiem jest car, który reprezentuje zło, jest więc wysłannikiem szatana. Z tego wynika, że Polakom sprzyjają aniołowie i sam Bóg, a ofiara, którą Polska składa, równa jest ofierze Chrystusa - Mesjasza. Chrystus umarł na krzyżu po to, by zbawić świat, Polska natomiast zostanie pokonana przez zaborców (nie tylko Rosję) po to, by ocalił wolność wszystkich narodów. Chrystus zmartwychwstał - i Polska powstanie, a dzięki temu powstanie również nowy, lepszy świat, w którym nie będzie przemocy ani niewoli. Część trzecia Dziadów powstała, kiedy powstanie listopadowe już upadło.

Bohaterem tego utworu jest wielki patriota, który nie waha się poświęcić siebie dla dobra ojczyzny. Tę gotowość poświęcenia dostrzec możemy przede wszystkim w "Wielkiej Improwizacji" - monologu Konrada. Jest on poetą, a jego monolog to wynik poetyckiego natchnienia. To właśnie Konrad jest takim patriotą, który nie ma wahań przed poświęceniem swojego życia dla kraju. Warto zwrócić uwagę na zbieżność imion bohaterów utworów Mickiewicza: Konrad Wallenrod i Konrad, bohater Dziadów. Wskazuje to na podobieństwo idei, jakimi kierują się bohaterowie. Obaj bowiem nie mogą pogodzić się z tym, że ich ojczyzna jest w niewoli i aby to zmienić, gotowi są poświęcić życie. Ale powróćmy do "Wielkiej Improwizacji". W swoim monologu Konrad oskarża Boga o nieczułość i obojętność wobec polskiego narodu. Konrad w swoim monologu coraz bardziej się unosi, aż w końcu czuje się równy Bogu. Odczuwa niezwykłą moc, mówiąc o miłości, którą czuje do ojczyzny, o pragnieniu wolności i szczęścia dla niej. Wysuwa więc do Boga szereg żądań: chce panować nad światem, bo tylko on może uszczęśliwić ludzkość, rządząc uczuciem. W efekcie swoich odczuć Konrad kieruje ku Bogu trzy bluźnierstwa. Mówi, że wcale nie jest miłością, a jedynie mądrością, miłość natomiast jest błędem przez Boga popełnionym. W pewnym momencie Konrad posuwa się do tego, że prawie nazywa Boga carem, nie chcąc uznać Go za Ojca świata. Warto również podkreślić pojawiającą się w tekście ideę prometeizmu. Konrad, tak jak mitologiczny Prometeusz, pragnie samotnie walczyć z Bogiem i poświęcić się, by uszczęśliwić ludzkość. Utożsamia się przy tym z samotną ojczyzną. Konrad, buntując się, kierował się patriotyzmem i wielką miłością do ojczyzny, której cierpienie odczuwał tak, jak własne. Mimo tego nie udało mu się odnieść sukcesu. Bluźnierstwa bowiem wrzucają go we władzę szatana. Mickiewicz jednak, pisząc o klęsce Konrada, nie chce pozostawić narodu polskiego bez nadziei poprawy sytuacji i odzyskania wolności. Nadzieja pojawia się więc w "Widzeniu księdza Piotra", pełnym symbolicznych obrazów. Początek to obraz młodzieży, która jest prześladowana. Dalej pojawia się "dziecię" - późniejszy obrońca i człowiek, który wskrzesi polski naród. Jego imię brzmi "czterdzieści i cztery". Później ksiądz Piotr widzi męczeństwo Polaków.

Dziady Adama Mickiewicza, zwłaszcza trzecia część tego utworu, to jedno z najważniejszych dzieł literatury polskiej. Stanowiło ono nie tylko inspirację dla twórców późniejszych, ale również uczyły patriotyzmu i kształtowały świadomość własnego narodu Polaków. Temat ojczyzny pojawia się w tym utworze stale. Zwraca uwagę również w scenie "Salon Warszawski". Autor ukazuje przyjęcie, odbywające się w Warszawie, w którym udział biorą Polacy, przedstawiciele różnych poglądów. Mamy więc do czynienia z arystokratyczną elitą, Polakami starszymi oraz młodymi patriotami. Ci ostatni mówią o najbardziej bolącym temacie, to znaczy o ówczesnej sytuacji Polaków i Litwinów, których spotykają wywózki oraz przesłuchania. Arystokraci interesują się jedynie przyjęciami i zabawą, a problemy dotyczące kraju nie obchodzą ich. Scena ma na celu ukazanie podziału polskiego społeczeństwa oraz kontrastu występującego pomiędzy poszczególnymi warstwami społecznymi, zwłaszcza pomiędzy arystokratami i patriotycznie nastawioną młodzieżą. Poeta polskie społeczeństwo ocenia w sposób surowy, pełen rozgoryczenia. Pisze:

"Nasz naród jak lawa

Z wierzchu zimna i twarda, sucha i plugawa,

Lecz wewnętrznego ognia sto lat nie wyziębi.

Plwajmy na tę skorupę i zstąpmy do głębi".

Wierzch tej "lawy" to ludzie, którzy rządzą państwem narodem. Według poety nie przedstawiają oni sobą jakichkolwiek wartości, ponieważ interesuje ich jedynie zabawa, nie interesują się natomiast sprawami własnego narodu. Głębiej można odnaleźć młodych, którzy buntują się i spiskują. Jedynie oni interesują się dobrem własnego narodu i mają wartość - są "wewnętrznym, płomienny ogniem".

Inny utwór Mickiewicza, który porusza sprawę patriotyzmu, to Konrad Wallenrod. Jego tytułowy bohater to wielki patriota, dla którego cel i sens życia stanowi dobro ojczyzny. Wallenrod walczy, by jego ojczyzna odzyskała niepodległość. Nie czyni tego jednak w sposób uczciwy, bo tak nie udałoby mu się nic osiągnąć. Musi działać podstępem. Mickiewicz w ten sposób próbował przedstawić ludziom najlepszą metodę walki z zaborcą. Konrad Wallenrod to patriota, który "szczęścia w domu nie zaznał, bo go nie było w ojczyźnie". Potrafił on poświęcić własne szczęście - małżeństwo z ukochaną Aldoną i dom - po to, by ocalić ojczyznę. Przebrał się za Krzyżaka i udało mu się wkraść we wrogie szeregi. Próbował tak doprowadzić Zakon Krzyżacki do upadku - i udało mu się. Uczynił to jednak kosztem własnego życia, szczęścia i sumienia. Walczył bowiem w sposób niemoralny. Adam Mickiewicz ukazał w Konradzie Wallenrodzie działania, które wymagają zagłuszenia sumienia i odejścia od wszelkich zasad moralnych. Patriotyzm wymaga więc wielu poświęceń, związanych nie tylko z życiem zewnętrznym (małżeństwo, dom), ale i wewnętrznym (sumienie). Utwór ten stanowi odbicie działań konspiratorskich, których musieli dokonywać ludzie pragnący wolności i dobra ojczyzny.

Pan Tadeusz to zupełnie inny utwór. Pojawia się w nim obraz ojczyzny, ale jest zupełnie inny niż w poprzednio opisywanych przeze mnie utworach. Obraz jest rozjaśniony przez sentyment, którym Polacy darzyli sarmacką szlachtę polską. Patriotyzm oznacza tutaj miłość, jaką darzy się dawne obyczaje i tradycję. Należy pamiętać o historii Polski czy o napoleońskim zrywie. Patriotyzm wyraża się przede wszystkim w postawie Jacka Soplicy i jego działaniach. Walka narodowowyzwoleńcza pojawia się w chwilach, kiedy poeta porusza temat walk napoleońskich. Utwór ten opisuje lata 1811-1812, czyli czas, kiedy Polacy oczekiwali na wkroczenie wojsk napoleońskich. Mickiewicz żył w późniejszych latach, więc wiedział, jak kończy się ta historia - Napoleon zawiódł oczekiwania Polaków. Nie pisze o tym jednak w utworze, nie chcąc burzyć pewnego mitu, istniejącego w tamtych czasach. W Panu Tadeuszu pojawiają się również inne wątki historyczne, sięgające od konfederacji barskiej po obrady Sejmu Wielkiego. Utwory, wykonywane przez Jankiela, poruszają temat konstytucji trzeciomajowej, powstania kościuszkowskiego, rzezi Pragi, powstania Legionów Polskich we Włoszech. Wizja narodu, jaką przedstawia w Panu Tadeuszu Adam Mickiewicz, jest prosta: naród znosi wszelkie stanowe podziały, byle odzyskać niepodległość.

Jedną z najistotniejszych postaci w Panu Tadeuszu jest Jacek Soplica. W młodości przeżył nieszczęśliwą miłość do córki Stolnika Horeszki, Ewy i nigdy więcej nie pokochał żadnej kobiety. Poruszony emocjami, zabił Stolnika, kiedy ten odmówił mu ręki córki. W wyniku zbiegu okoliczności został uznany za zdrajcę narodu. Przeżył wówczas również konflikt wewnętrzny, czego wynikiem było wstąpienie do zakonu bernardyńskiego. Już jako Ksiądz Robak zorganizował powstanie na Litwie i walczył w nim. Jacek Soplica, tak jak inni romantyczni bohaterowie, odrzucił szczęście osobiste. Nie walczy jednak w samotności, ale stara się namówić szlachciców i chłopów do walki jako jedność. Mickiewicz w postaci księdza Robaka podkreśla wartość służby dla ojczyzny w życiu ludzkim. Soplica jest tak gorliwym patriotą, gotowym do różnych poświęceń, że bez wahania uznajemy go za wzór osobowy, godny naśladowania. Przykład Jacka Soplicy pokazuje, jak zmieniało się całe pokolenie rewolucjonistów polskich. Kiedy powstanie listopadowe upadło, zrezygnowali z samotnej walki szlachty i zrozumieli, że takie podejście było błędne. Starali się więc zaangażować do walki lud polski, szukając w nim poparcia.

Poeta swoją miłość od ojczyzny wyraża w sposób bezpośredni w "Inwokacji". Stanowi ona wyraz tęsknoty poety za ojczystą Litwą. Inwokacja zawiera między innymi opis piękna ojczyzny Mickiewicza. "Epilog" zawiera natomiast opis losów wygnańca, który włóczy się po paryskim bruku. Zestawienie tych dwóch elementów epopei daje efekt tragiczny.

Pan Tadeusz Adama Mickiewicza nie bez powodu został uznany za epopeję narodową. Wyraża bowiem wszystkie uczucia, jakich doświadczali ówcześni Polacy. Ukazuje również wielki patriotyzm. Z wielkim szacunkiem traktowali Pana Tadeusza późniejsi twórcy, na przykład Henryk Sienkiewicz. Dał on wyraz temu uczuciu w Latarniku, noweli opisującej losy starego Skawińskiego.

Patriotyzm w pozytywizmie.

Literatura romantyczna często nawiązywała do klęski powstania listopadowego. Późniejsza epoka, pozytywizm, wykształciła się po kolejnej klęsce: powstaniu styczniowym. Tym razem wszelkie nadzieje dotyczące odzyskania niepodległości przez Polskę w drodze walki zostały przekreślone. Klęskę poniosła romantyczna ideologia, nawołująca do walki. Jedyne, co pozostało wówczas Polakom, to gorycz oraz coraz większy terror, którego doświadczali ze strony zaborców. Nie zapomniano jednak o tych, którzy z ginęli w bohaterskiej walce o wolność narodu, w wielkim zrywie, jakim było powstanie styczniowe.

Jednym z utworów, w którym został poruszony temat bohaterów narodowych i świętości, jest nowela Gloria victis Elizy Orzeszkowej. Utwór ten jest bardzo sentymentalny. Gdzieś w poleskim Lesie pochowano powstańców w zbiorowej mogile. Drzewa, wokół niej rosnące, opowiadają o tragicznej historii. Młody przyrodnik, Maryś Tarłowski, przyjechał tutaj razem z siostrą, Anielą. Poznali i zaprzyjaźnili się z Jaśminem, uratowanym kiedyś przez Marysia. Ostatnia bitwa skończyła się jednak źle dla Marysia: został ranny, a szpital polowy, w którym leżał, został zaatakowany przez Kozaków. Jaśmin, chcąc się odwdzięczyć, zabrał jazdę i ruszył na pomoc powstańcom. Niestety, i on, i Maryś zginęli. Aniela pochowała ich w jednym, wspólnym grobie, na którym postawiła krzyż. Dziś jedynie wiatr pamięta o tym wydarzeniu i niesie krzyk gloria victis, czyli "chwała zwyciężonym". Utwór ten jest hołdem, złożonym poległym. Zawarte jest w nim przekonanie, że ofiara, którą ponieśli, nie była daremna i znajdzie uznanie w oczach przyszłych pokoleń.

Bolesław Prus wykorzystał powstanie styczniowe, wplatając je w losy głównego bohatera powieści Lalka, Stanisława Wokulskiego. Prus ukazał w swojej powieści początek lat sześćdziesiątych, kiedy wśród Polaków wzrastały nastroje niepodległościowe. Były to czasy burzliwych dyskusji wśród studentów pod przewodnictwem Leona. Wokulski prowadził wówczas konspiracyjną działalność, która w konsekwencji doprowadziła go do opuszczenia studiów w Szkole Głównej, o których kiedyś marzył. Wziął natomiast udział w powstaniu styczniowym. Kiedy zakończyło się klęską, Wokuulskiego zesłano na Syberię, blisko Irkucka. Do Warszawy mógł wrócić dopiero w 1870 roku. Jego przyjaciel, stary subiekt Ignacy Rzecki, nadal wierzy w to, że Polska może odzyskać niepodległość. Dawniej sam uczestniczył w powstaniu na Węgrzech, a jego ojciec był legionistą. Rzecki jest człowiekiem, który nie zdradza swoich ideałów, pozostaje im wierny. W powieści jest on reprezentantem wielu pozytywnych wartości: uczciwości, sprawiedliwości, patriotyzmu, wiary w odzyskanie wolności.

Maria Konopnicka to jedno z niewielu poetek epoki pozytywizmu. Jest ona autorką jednego z najsławniejszych wierszy patriotycznych - Roty. Podmiot liryczny tego utworu kieruje swoją wypowiedź ku Bogu. Używa pierwszej osoby liczby mnogiej, dzięki czemu utwór nabiera charakteru apelu bądź uroczystego przyrzeczenia. I rzeczywiście: autorka, w imieniu wszystkim Polaków, przyrzeka, że nie opuszczą nigdy ojczystej ziemi, nie zapomną, jak brzmi ojczysta mowa, nie pozwolą, by zaborcy ich poniżali ani nie pozwolą zgermanizować swoich dzieci. Autorka chce również podkreślić ciągłość historyczną narodu polskiego. W tym celu przypomina, że pochodzi on od Piastów. Wspomina również o Krzyżakach, pragnąc podkreślić, że Polacy i Niemcy nigdy nie żyli ze sobą w zgodzie. Autorka wykorzystuje również symbol złotego rogu ("Pójdziem, gdy zabrzmi złoty róg Tak nam dopomóż Bóg!"), wyrażając w ten sposób nadzieję, że Polacy ponownie powstaną, by walczyć z wrogiem.

Patriotyzm w Młodej Polsce.

W epoce Młodej Polski artyści popadli w nastroje depresyjne, mieli poczucie, że istnienie nie ma sensu ani celu. Nastroje dekadenckie nie sprzyjały poruszaniu tematyki niepodległościowej czy patriotycznej. Choć oczywiście była to literatura zróżnicowana i można wśród niej znaleźć przykłady liryki patriotycznej. Weźmy tomik Jana Kasprowicza pt. Księgi ubogich. Odnaleźć w nim można utwór XL - patriotyczny wiersz, którego pierwsza strofa brzmi:

"Rzadko na moich wargach -

Niech dziś to warga ma wyzna

Jawi się krwią przepojony,

Najdroższy wyraz: Ojczyzna".

Poeta atakuje w nim ludzi, którzy lubią nadużywać słów "patriotyzm" i "ojczyzna", kiedy mówią o prywatnych sprawach:

"Widziałem, jak się na rynkach

Gromadzą kupczykowie,

Licytujący się wzajem,

Kto Ją najgłośniej wypowie.

Widziałem, jak między ludźmi

Ten się urządza najtaniej,

Jak poklask zdobywa i rentę,

Kto krzyczy, iż żyje dla Niej".

Prawdziwi patrioci to bowiem ludzie, którzy niekoniecznie okazują swą miłość do ojczyzny na każdym kroku, ale mają ją głęboko w sercach. Tylko oni wierzą w to, że Polska odzyska kiedyś niepodległość.

Do tradycji niepodległościowych odwołuje się Stanisław Wyspiański w swoich dramatach, na przykład w Weselu. Poeta ten mocno przeżywa fakt, że naród jest zniewolony. Nie może znieść tego, że społeczeństwo wyraża zgodę na niewolę i próbuje nawoływać do walki narodowowyzwoleńczej. Chcąc ukazać ten problem, poeta użył wielu przedmiotów - symboli. Największe znaczenie ma "złoty róg". Otrzymał go Gospodarz od Wernyhory, pieśniarza i wróżbity ukraińskiego, którego Polacy znają z obrazu Jana Matejki. Symboliczny "złoty róg" to przedmiot magiczny, którego dźwięk ma podnieść zjednoczony naród do walki z wrogiem. Gospodarz jednak lekceważy przestrogi Wernyhory i lekkomyślnie daje złoty róg Jaśkowi, który gubi go na drodze, bardziej zainteresowany czapką z piór pawich. Z tego wynika, że ani szlachta, reprezentowana przez Gospodarza, ani chłopi, których przedstawicielem jest Jasiek, nie są gotowi do wzięcia udziału w walce, która ma pomóc Polakom odzyskać wolność. Jasiek przypomina sobie o znaczeniu złotego rogu, kiedy już jest za późno i zaczyna piać kur. Woła wówczas dramatycznie "chyćcie koni, chyćcie broni", ale nikt go nie słyszy. Wszyscy natomiast słyszą muzykę Chochoła, do której bezmyślnie tańczą. Chochoł śpiewa: "Miałeś, chamie, złoty róg Miałeś, chamie, czapkę z piór / czapkę wicher niesie, róg huka po lesie ostał ci się ino sznur". Marazm społeczeństwa, letarg, w którym jest pogrążone, sprawia, że ludzie są uśpieni jak róże, które przykrywa chochoł. Jeśli interpretujemy postać Chochoła w ten sposób, to wymowa utworu Wyspiańskiego jest bardzo pesymistyczna. Warto jednak przypomnieć sobie, że Chochoł skrywa różę przed zimnem, a na wiosnę rodzą się piękne kwiaty… Może i społeczeństwo polskie narodzi się do walki, kiedy będzie do tego gotowe? Wyspiański nie odbiera całkowicie nadziei ludziom.

Patriotyzm w dwudziestoleciu międzywojennym.

W 1918 roku Polska po wielu latach niewoli odzyskała niepodległość. Spełniło się marzenie, które miało wielu Polaków. Poeci jednak zareagowali w sposób zupełnie nieoczekiwany: odrzucając tematykę patriotyczną. Uznali bowiem, że kiedy Polska jest już wolna, pisanie o walce w imię narodu staje się zbędne. Przypomnijmy chociażby wiersz pt. Czarna wiosna Antoniego Słonimskiego, należącego do "Skamandra", czołowej grupy poetyckiej dwudziestolecia międzywojennego:

"Ojczyzna moja wolna, wolna...

Więc zrzucam z ramion płaszcz Konrada".

Warto również przypomnieć wiersz Herostrates Jana Lechonia, w którym autor wyraża znaczące życzenie: "A wiosną - niechaj wiosnę, nie Polskę zobaczę".

Tematyka patriotyczna wróciła, kiedy poeci zaczęli odczuwać katastrofizm zbliżającej się sytuacji. Jednym z pierwszych utworów, w którym autor zawarł nastrój bliskości drugiej wojny światowej, jest Bagnet na broń Władysława Broniewskiego. Pisze on, że kiedy zbliża się zagrożenie, każdy z Polaków powinien odważnie walczyć z wrogiem:

"Kiedy przyjdą podpalić dom,

ten, w którym mieszkasz - Polskę,

kiedy rzucą przed siebie grom

kiedy runą żelaznym wojskiem

i pod drzwiami staną, i nocą

kolbami w drzwi załomocą -

ty, ze snu podnosząc skroń,

stań u drzwi.

Bagnet na broń!

Trzeba krwi!"

Od obowiązku walki o dobro ojczyzny nikt nie może się wymigać. Nawet poeci, zajęci innymi sprawami, powinni rzucić pióra i chwycić za broń. Wiersz ten należy do liryki apelu. Warto podkreślić tutaj, że poeci młodego pokolenia wysłuchali tego apelu i dostosowali się do niego. Wielu poetów zginęło, wystarczy przypomnieć Krzysztofa Kamila Baczyńskiego i Tadeusza Gajcy.

Patriotyzm we współczesności.

Krzysztof Kamil Baczyński był młodym poetą, który rokował wielkie nadzieje na przyszłość. Zginął on 4 sierpnia 1944 blisko pałacu Blanka. W swoich utworach pisał on o walce, w której musiał brać udział, bo tak nakazuje miłość do ojczyzny. Postawę patriotyczną wpoili mu rodzice:

"Dzień czy noc - matko, ojcze - jeszcze ustoję

w trzaskawicach palb, ja żołnierz, poeta, czasu kurz.

Pójdę dalej - to od was mam: śmierci się nie boję,

dalej niosąc naręcza pragnień jak spalonych róż".

Lata powojenne to okres skomplikowany dla Polski. Wciąż jednak powstają utwory, mówiące o miłości do ojczyzny i poświęceniu dla niej. Jednym z najważniejszych utworów tego typu jest Gawęda o miłości ziemi ojczystej Wisławy Szymborskiej. Już w początkowych wersach utworu czytamy:

"Bez tej miłości

można żyć,

mieć serce suche jak orzeszek".

To prawda, można żyć, nie kochając ojczyzny. jednak jakie jest to życie? "Suche jak orzeszek". Ludzie, którzy nie mają ojczyzny bądź nie odczuwają z nią związku są "oknami wypalonymi", "powalonymi drzewami". Patriotyczna postawa poetki znajduje wyraz w słowach:

"Nie będę jak zerwana nić,

Odrzucam pusto brzmiące słowa.

Można nie kochać cię - i żyć,

ale nie można owocować".

W tych słowach możemy wyczytać, że jedynie człowiek, który kocha ojczyznę, jest w pełni wartościowy, a więź z rodakami daje mu szczęście, ponieważ może aktywnie uczestniczyć w dziejach swojego kraju".

Utwory, które przedstawiłam, to oczywiście nie wszystkie utwory o tematyce patriotycznej, ale nie sposób przedstawić wszystkich w jednej pracy. Jednak wystarczy te kilka, które przedstawiłam, by uświadomić sobie, że miłość do ojczyzny ma wielkie znaczenie w życiu człowieka.