Zwierzęta tkankowe są pośród współczesnych przedstawicieli świata zwierzęcego grupą zdecydowanie dominującą. Zaliczamy do nich wszystkie właściwie typy królestwa zwierząt, wśród których beztkankowe są jedynie gąbki. Przodkami jednych i drugich były z pewnością jednokomórkowe organizmy, które dzisiejszy badacz zaliczyłby do królestwa protistów. Protisty również dzisiaj są bardzo bogato reprezentowane i zróżnicowane i zagadką jest, krewnymi których z nich były pradawne eukarionty, z których rozwinęły się zwierzęta. Nie mamy również jasności co tego, jak dawno zwierzęta tkankowe wyodrębniły się spośród protistów, być może wspólnie z gąbkami. Sądzimy, że nastąpiło to w erze prekambryjskiej przed ok. 590 mln l. t., z którego to czasu nie zachowało się zbyt wiele skamielin. Z całą pewnością morza kambryjskie (ok. 590 - 510 mln l. t.) roją się już od zwierząt tkankowych, wśród których następuje prawdziwa eksplozja nowych gatunków; znane są wówczas wszystkie typy występujące również obecnie, a każdy ma za sobą własną, niepowtarzalną i zapewne niezmiernie długą historię.

Możemy być względnie pewni, że wszystkie żyjące dziś zwierzęta posiadały wspólnego przodka. Był on podobny do parzydełkowców, to znaczy ciało jego budowały dwie, pojedyncze warstwy komórek. Jedna wyściełała wnętrze ciała, druga otaczała je od zewnątrz. Histologicznie należały te komórki do tkanek nabłonkowych, spełniając zarazem wszystkie funkcje właściwe dla stopniowo powstających później innych rodzajów tkanek (np. mięśniowej, nerwowej). Na wczesnym etapie ewolucji rozeszły się następnie drogi zwierząt triploblastycznych,* charakteryzujących się dwuboczną symetrią ciała, oraz parzydełkowców i gąbek, którym właściwa jest symetria radialna lub jej brak. Zwierzęta triploblastyczne rozpadły się następnie na dwie wielkie gałęzie: zwierząt pierwoustych i wtóroustych. Różnice między nimi są głębokie i dotyczą ważnych etapów rozwoju embrionalnego. Najnowsze badania, wsparte metodyką biologii molekularnej wskazują na bliskie w ich obrębie pokrewieństwo robaków płaskich, pierścienic i mięczaków z jednej, a stawonogów i nicieni z drugiej strony. Z pnia rozwojowego wtóroustych dość wcześnie wyodrębniły się i wyspecjalizowały szkarłupnie, następnie lancetniki i osłonice, zaś kręgowce osiągają najwyższą komplikację budowy ciała, łącznie z rozwojem mózgu i inteligencji u człowieka.

Gąbki są to organizmy osiadłe, przez całe życie przytwierdzone do twardych powierzchni podwodnych. Sądzimy, że kolebką życia było morze; większość gąbek to organizmy

morskie, jakkolwiek wiele jest też słodkowodnych (ale oczywiście nie ma lądowych). Ściana ciała gąbki składa się z dwóch warstw komórek przedzielonych galaretowatą substancją (mezogleą), jednak systematycy nie zaliczają ich do dwulistkowców (por. parzydełkowce). Ciało gąbki przypomina niekształtny wór o mniej lub bardziej pofałdowanych ścianach, poprzebijanych przez liczne, mikroskopijnej wielkości pory (stąd też pochodzi łacińska nazwa gąbek, Porifera). Pory utworzone są przez pojedyncze komórki, zwijające się w formie tunelika (porocyty). Wnętrze ciała gąbki stanowi jama paragastralna, otwierająca się u góry otworem wyciekowym (osculum). Jeżeli ściany ciała gąbki są pofałdowane i rozczłonkowane, jama paragastralna zamienia się w labirynt kanałów wodnych. Pośród komórek warstwy wewnętrznej znajdujemy bardzo charakterystyczne dla gąbek komórki kołnierzykowe, których rolą jest wywoływanie przepływu wody przez pory i dalej przez osculum, a także wychwytywanie z wody cząsteczek pokarmu (gąbki są bowiem filtratorami), trawienie ich wewnątrz fagosomów i przekazywanie składników odżywczych sąsiednim komórkom, pełniącym inne role. Komórka kołnierzykowa obdarzona jest witką i kołnierzykiem. Biczykowaty ruch witki wywołuje ruch wody (mechanizm pozwalający pierwotniakom pływać aktywnie w wodzie został tu alternatywnie wykorzystany), natomiast kołnierzyk wokół witki głównie zwiększa powierzchnię absorpcyjną komórki

Gąbki rozmnażają się bezpłciowo i płciowo. Z zygoty rozwija się wolnopływająca larwa. Larwa ta osiedla się na podwodnych przedmiotach, kamieniach, skałach. Żyje dziś około 10 000 gatunków gąbek morskich i słodkowodnych.

Parzydełkowce to pierwsze prawdziwe zwierzęta dwuwarstwowe (diploblastyczne). Ciało ich, mające postać mniej więcej symetrycznego wora lub beczułki, budują dwie warstwy komórek, przedzielone galaretowatą mezogleą. Części ciała, takie jak ramiona, rozplanowane są radialnie (promieniście), jakkolwiek u niektórych ukwiałów można mówić nawet o symetrii dwubocznej. Nazwa typu wzięła się od parzydełek, komórek wytwarzających kapsułkę zwaną nematocystą. Kapsułka ta jest wystrzeliwana jak harpun na końcu długiego włókna, które może oplątywać ofiarę lub wroga, wbijać się do jego ciała lub podrażniać chemicznie. Parzydełkowce, będące drapieżnikami, pobierają pożywienie otworem gębowy do wnętrza jamy gastralnej. Odbytu brak, a niestrawione resztki wydostają się tą samą drogą, którą pobrany został pokarm. Występuje rozród bezpłciowy i płciowy. Połączenie gamet prowadzi do powstania orzęsionej larwy, planuli. Typ liczy około 10 000 gatunków, rozdzielonych pomiędzy trzy gromady.

Do stułbiopławów należy żyjąca na powierzchni głazów w rzekach, potokach i stawach stułbia (Hydra), jakkolwiek wcale nie jest ona najbardziej typowym przedstawicielem gromady. Większość stułbiopławów to organizmy morskie, kolonialne i wytwarzające dwie formy ciała: osiadłego polipa, jak tego znanego u stułbi, oraz wolnopływającą meduzę. Mamy więc do czynienia z metagenezą, czyli przemianą pokoleń. Meduza jest pokoleniem płciowym, wytwarzającym gamety na drodze mejozy. Polip rozmnaża się tylko bezpłciowo, produkując dużą liczbę meduz. U stułbi na polipie wytwarzają się gonady, które są zredukowanymi meduzami, dominuje więc pokolenie polipa.

Krążkopławy cechuje przewaga meduzy nad polipem. W galaretowatym ciele chełbi modrej dominującym składnikiem jest woda, wypełniająca galaretowatą mezogleę. Pojedyncze warstwy nabłonkowe epidermy i gastrodermy spełniają wszystkie funkcje życiowe, m. in. komórki te odpowiadają za ruch całego ciała, syntezę substancji obronnych, enzymów trawiennych, wytwarzanie gamet.

Jedynym stadium życiowym koralowców jest stadium polipa. Należą tu organizmy rafotwórcze, zaś najstarsze rafy koralowe powstały już w bardzo zamierzchłych epokach geologicznych i dziś żywe są tylko ich powierzchowne warstwy, tworzone przez potomków. Komórki koralowców, do których należą ukwiały, zamieszkują wielobarwne glony, dostarczające swoim gospodarzom pokarmu i chroniące je przed szkodliwym działaniem UV. Potężne kolonie korali występują we wszystkich ciepłych i gorących morzach świata, stanowiąc m. in. miejsce schronienia dla licznych gatunków ryb. W ostatnich latach obserwuje się masowe zamieranie raf koralowych.

Wszystkie pozostałe typy zwierząt wykazują pierwotnie bilateralną symetrię ciała, w którym można wyróżnić dwie płaszczyzny. Jedna dzieli ciało na część grzbietową i brzuszną, druga na lewą i prawą połówkę. Łączy je obecność trzech listków zarodkowych w rozwoju embrionalnym (listek zarodkowy jest to wyraźnie odgraniczona grupa komórek po wspólnym pochodzeniu i określonej roli w życiu dorosłego organizmu; np z mezodermy zawsze rozwijają się mięśnie, nabłonek wtórnej jamy ciała i narządy takie jak serce, naczynia krwionośne, gonady, nerki). Taksonomowie już bardzo dawno temu za najbardziej fundamentalny uznali podział zwierząt trójwarstwowych na pierwouste (Protostomia) i wtórouste (Deuterostomia). Współczesne analizy genomów potwierdzają ten pogląd. U pierwoustych z blastoporu powstaje otwór gębowy oraz odbytowy, podczas gdy u wtóroustych tylko odbytowy, a gębowy formuje się później. Bruzdkowanie jest spiralne u tych pierwszych, radialne u drugich. Los każdego blastomeru jest przesądzony od początku u pierwoustych, natomiast pierwsze blastomery wtóroustych są totipotencjalne; tylko u tych drugich może więc pojawić się dwoje lub więcej identycznych bliźniąt; wtórna jama ciała powstaje odpowiednio przez rozdzielenie się mezodermy (schizocelię) lub jej inwaginację podczas gastrulacji (enterocelię).

Pierwszej dużej podgrupie pierwoustych nadajemy nazwę lofotrochozoanów. Łączy je podobieństwo klasterów tzw. genów HOX, odpowiedzialnych za właściwą kompartmentację ciała w embriogenezie. Wspólne są geny dla jednostki rybosomowej 18S. Zaliczamy tu pierścienice (Annelida), mięczaki (Mollusca) i robaki płaskie (Platyhelminthes).

Sama nazwa pierścienic nawiązuje do segmentacji ciała. Pojęcie segmentacja oznacza, że ciało zbudowane jest z powtarzających się części. Podczas gdy pewne struktury, np. przewód pokarmowy, biegną wprost przez całą długość ciała, inne, jak narządy wydalnicze, są powtórzone w każdym segmencie. Główny pień nerwowy biegnie brzuszną stroną ciała. Wewnątrz znajduje się obszerna, wypełniona płynem celoma, wtórna jama ciała; powstaje z mezodermy i wyścieła ją nabłonek mezodermalny, nazywany otrzewną. Organy objęte otrzewną mogą ślizgać się i przesuwać względem siebie, ułatwiając tym lokomocję zwierzęcia i cząstek pokarmu oraz fałdowanie a jelita. Znamy blisko 12 000 gatunków pierścienic, pośród których są skąposzczety (przedstawicielem jest dżdżownica, tubifeks, wazonkowce), wieloszczety (głównie morskie, w Bałtyku żyje nereida) oraz pijawki. Jedynie u wieloszczetów obecna jest charakterystyczna wolnopływająca larwa, trochofora, podobna jak u wielu innych lofotrochozoanów (ryc. 1). 

00029781.jpg 

Rycina 1. Larwa trochofora: budowa zewnętrzna i wewnętrzna

Typ mięczaków obejmuje około 70 000 żyjących gatunków. Szacuje się, że na przestrzeni minionych epok geologicznych żyło ich trzy razy tyle. Mięczaki należą do najbardziej "udanych projektów" natury. Spośród sześciu znanych gromad mięczaków, przytłaczającą większość gatunków skupiają małże, brzuchonogi i głowonogi. Ciało małża zamknięte jest między dwiema połówkami muszli. Obok mnóstwa gatunków egzotycznych (np. ostrygi) znane są też krajowe, np. bałtyckie omułki, sercówki i piaskołazy, słodkowodne skójki, szczeżuje i racicznice. Brzuchonogi (=ślimaki) mają skręconą spiralnie muszlę, choć np. pomrów wielki muszli nie posiada. Głowonogi są to mięczaki wyłącznie morskie, do których zaliczamy największych drapieżców głębin oceanicznych: ośmiornice, dziesięciornice, kalmary i mątwy. Głowonogiem jest łodzik oraz wymarłe mezozoiczne amonity. Łódkonogi to reliktowa grupa morskich mięczaków o muszlach w postaci otwartego na obu końcach rożka. Wielopłytkowce, reprezentowane przez chitona, mają niezwykłą, bo podzieloną na osiem płytek muszlę. Jedynym żyjącym dziś przedstawicielem jednotarczowców jest Neopilina, mięczak odnaleziony w roku 1952 w Oceanie Spokojnym, uważany za "żywą skamieniałość". Jego ciało jest segmentowane, podobnie jak to było u przodka mięczaków.

Robaki płaskie liczą około 20 000 gatunków. Do wolnożyjących należą wirki, których przedstawicielem jest wypławek biały. Ciało jest spłaszczone i ściśle przylega od podłoża, po którym robak pełza. Przystosowaniem do aktywnego ruchu jest dwuboczna symetria. Liczne rzęski pokrywające brzuszną powierzchnię ciała pomagają w pełzaniu (nabłonek wydziela też śluz) oraz w pływaniu. Narządy zmysłów koncentrują się w przednim odcinku ciała wypławka, który nazywamy głową, a proces jej wyodrębniania cefalizacją. Kęsy pokarmu przedostają się przez otwór gębowy, położony na spodzie ciała, do bardzo nieraz rozczłonkowanego jelita. Wypławek nie posiada odbytu, a pokarm trawiony jest częściowo wewnątrz komórek w wodniczkach trawiennych.

Gromada przywr obejmuje pasożyty krwi, wątroby i dróg żółciowych, np. przywra krwi (Schistosoma), motylica wątrobowa. Charakterystyczne jest występowanie co najmniej dwóch stadiów życiowych, różniących się co do wyglądu i organizmu żywicielskiego, z których jednym jest zazwyczaj ślimak. Schistosomatoza rozwija się w tropikalnych rejonach świata, tam gdzie stosowane jest nawadnianie pól; przywry przedostają się do żył ze stojącej wody.

Cykl życiowy tasiemców również podzielony jest pomiędzy żywicieli pośrednich (np. świnie, bydło, ryby) i ostatecznych (np. my). Zakażeniu sprzyja spożywanie surowego mięsa, jak pewnych kiełbas, tatara albo suszi. Z zoologicznego punktu widzenia, tasiemce tak bardzo różnią się od innych płazińców, że należałoby stworzyć dla nich oddzielny typ. Nie posiadają one w ogóle przewodu pokarmowego, a ciało podzielone jest zwykle na człony (proglotydy), które stopniowo wypełniają się zapłodnionymi jajami i odrywają.

Tym, co wyróżnia ekdyzozoany od lofotrochozoanów jest zdolność do okresowego linienia, to jest zrzucania oskórka, czy też - o ile taki posiadają - chitynowego zewnętrznego szkieletu i zastępowania go nowym i większym. Także wzór (unikalny) klasterów genów HOX i zupełny brak wici i rzęsek w jakimkolwiek stadium cyklu życiowego zbliża do siebie należące tu nicienie, stawonogi i kilka innych pomniejszy typów.

U robaków obłych spotykamy nareszcie drożny, przelotowy przewód pokarmowy z gębą i odbytem. Pokarm trawiony jest w nim wyłącznie zewnątrzkomórkowo przez wydzielenie stosownych enzymów trawiennych. Jama ciała obleńców powstaje nietypowo i nazywana jest pseudocelem; mieści się pomiędzy zepchniętą na peryferie mezodermą a rurą pokarmową. Większość przedstawicieli typu żyje wolno w glebie, pełniąc bardzo pożyteczną rolę: żywią się szczątkami materii organicznej, rozdrabniają je i czynią łatwoprzyswajalnymi dla grzybów i bakterii. Zidentyfikowano dotychczas około 25 000 gatunków, ale najprawdopodobniej jest ich wielokrotnie więcej. Najbardziej znane pasożyty to glista ludzka, włosień i owsiki.

Najbardziej przemawiającą do wyobraźni cechą typu stawonogów jest liczba żyjących gatunków, sięgająca miliona (zastrzeżenie, że większość pozostała nieodkryta jest również aktualne). Gdyby zważyć wszystkie stawonogi, okazałoby się, że tworzą większość biomasy na kuli ziemskiej. Pomimo że poszczególne gromady trzymają się zasadniczo dość monotonnego planu budowy, różnorodność gatunków jest ogromna, zarówno jak zakres zajmowanych środowisk: od słodkich i słonych wód i gleby po najbardziej skrajne i nieprzyjazne rejony lądu, lodowe pustynie Antarktyki i wysokie góry. Lity szkielet zewnętrzny buduje chityna, polimer N-acetyloglukozaminy. Ciało jest podzielone na segmenty. Obecne są kończyny połączone stawami, umieszczone po parze na segment. Są one narządami lokomocji w warunkach lądu, pełnią funkcje troficzne, zmysłowe, obronne i płciowe. Symetria dwuboczna, wzdłuż ciała ciągnie się zwarty łańcuszek lub drabinka nerwowa, zajmująca położenie po brzusznej stronie przewodu pokarmowego. Omówimy pokrótce najważniejsze gromady stawonogów.

Pierwsze stawonogi, wśród których najbardziej charakterystyczne były paleozoiczne trylobity, były to zwierzęta oceaniczne. Wywodzące się od nich skorupiaki, o stosunkowo znacznym nagromadzeniu cech prymitywnych, zamieszkują dzisiejsze wody słone i słodkie. Ciało podzielone jest na głowotułów (głowa + tułów) i odwłok. Spośród około 40 000 gatunków niektóre opanowały wilgotne środowiska lądu, np krajowa stonoga, a wiele gatunków wodnych tworzy plankton (np dafnie, kryl). W słodkich wodach żyją raki, wiele krabów równie dobrze czuje się na lądzie, jak w morzu. Krewetki i homary spożywane są jako "owoce morza".

Ciało owada dzieli się na głowę, tułów i odwłok. Każdy z trzech segmentów tułowia ma po jednej parze odnóży krocznych (stąd pochodzi łacińska nazwa owadów, hexapoda). Wiele owadów posiada skrzydła, zazwyczaj 2 pary (muchówki, jak muchy, komary i komarnice mają jedną parę, skąd ich nazwa diptera, dwuskrzydłe). Wymiana gazowa odbywa się przez system rozgałęzionych rurek, czyli tchawek. Wydalanie kwasu moczowego jako finalnego produktu azotowej przemiany materii jest przystosowaniem do oszczędzania wody. Do tej pory zewidencjonowano około 950 000 żyjących gatunków owadów, pamiętać jednak należy, że każdego dnia odkrywane są nowe, a w związku z niszczeniem naturalnych siedlisk trudna do oszacowania ich liczba ginie, zarówno spośród poznanych, jak i niepoznanych. Według niektórych entomologów żyje nawet do 10 milionów gatunków, w większości endemicznych. Owady dominują we wszystkich zasiedlanych przez siebie środowiskach z wyjątkiem oceanów. Najbardziej wszechstronnie zbadanym gatunkiem jest Drosophila melanogaster (muszka owocowa). Wiele insektów to gatunki społeczne, tworzące kolonie (mrówki, termity) lub roje (pszczoły, osy). Gromada wijów rozpadają się na pareczniki i dwuparce. Ciało ich może liczyć nawet kilkadziesiąt par odnóży. 13 000 gatunków zamieszkuje wilgotną glebę i ściółkę lasów wszystkich stref klimatycznych.

Wyraźnie odrębne od reszty stawonogów są szczękoczułkowce. Już w morzach wczesnego paleozoiku obok dennych trylobitów występowały wielkoraki, będące prawdopodobnie bardzo aktywnymi drapieżnikami i dobrymi pływakami. Pewna ich linia wcześnie wyszła na lądy, dając początek pajęczakom. Początkowe segmenty ciała tych zwierząt zrośnięte są podobnie jak u raków w głowotułów. Pierwsza para odnóży przekształcona jest w szczękoczułki, używane podczas żerowania, a niekiedy przekształcone w kolce jadowe (np u pająków). Czułków brak (mają je wszystkie pozostałe stawonogi). "Żywą skamieniałością" jest skrzypłocz, uważany za bezpośredniego potomka wielkoraków mieszkaniec przybrzeżnych wód oceanicznych Ameryki Północnej, którego anatomia jest kluczem do wyjaśnienia ewolucji tej gałęzi stawonogów. Do pajęczaków zaliczamy pająki, wysoko wyspecjalizowane kosarze i roztocze (np kleszcze, przędziorki) oraz archaiczne skorpiony i zaleszczotki.

Generalnie jednak ewolucyjne pokrewieństwa stawonogów nie są oczywiste. Ogromne zróżnicowanie ich na liczne gromady nastąpiło tak dawno (zapewne w prekambrze), że nawet porównywane sekwencje genów nie pomogą w stworzeniu jednoznacznych drzew filogenetycznych. Przybywa jednak dowodów, że owady i skorupiaki stanowią w istocie jedną gałąź drzewa, odrębną zaś wije i szczękoczułkowce. Kladogram stworzony na podstawie porównania 31 wybranych genów wykazał ponadto, że stawonogi bliżej mają do kolejnego konaru drzewa rodowego zwierząt, z którego i my wyrastamy, mianowicie do zwierząt wtóroustych, niż do zaliczanych wraz z nimi do ekdyzozoanów robaków obłych.

Najbardziej rozpowszechnionymi przedstawicielami zwierząt wtóroustych (Deuterostomia) są szkarłupnie oraz strunowce. Szkarłupnie cechuje nietypowa u ruchliwych zwierząt symetria radialna (promienista). Do dwubocznie symetrycznych przodków szkarłupni nawiązuje larwa o takim właśnie typie symetrii. Larwa ta pływa wolno, podczas gdy osobniki dorosłe przemieszczają się po dnie, wyjątkowo tylko pływają. Osobliwością szkarłupni jest system wodny, rozbudowana sieć kanałów wypełnionych wodą morską wewnątrz ich ciała, skupiający w sobie role układu krążenia, oddechowego i aktywnego ruchu. Odcinki kanałów uwypuklają się na zewnątrz jako nóżki ambulakralne i służą do przysysania się do podłoża lub kroczenia po nim. 6 000 znanych gatunków to organizmy wyłącznie morskie. Typ dzieli się na jeżowce, liliowce, rozgwiazdy, wężowidła i strzykwy.

W rozwoju embrionalnym wszystkich strunowców obecne jest stadium, które wyróżnia grzbietowa cewka nerwowa, struna grzbietowa w postaci giętkiego pręta, pary kieszeni skrzelowych oraz ogon, który ciągnie się poza otworem odbytowym. Cewka nerwowa ciągnie się od początku do końca ciała, przy czym na początku może wybrzuszać się tworząc mózg. Struna grzbietowa biegnie po grzbietowej stronie przewodu pokarmowego i stanowi szkielet wewnętrzny. U kręgowców stopniowo rozwija się na jej miejscu kręgosłup, początkowo chrzęstny, następnie kostny. U człowieka jądra miażdżyste ("dyski") na granicy kręgów kręgosłupa stanowią jedyną pozostałość struny grzbietowej. Kieszenie skrzelowe są wpukleniami bocznych ścian gardzieli, pokrywającymi się z rowkami usytuowanymi na zewnątrz ciała. U strunowców wodnych jedna lub więcej par kieszeni skrzelowych przebija się na zewnątrz, tworząc tak szpary skrzelowe. Są one ujściem dla wody pobieranej przez usta, niosącej ze sobą tlen i zawiesinę pokarmową. Zdecydowana większość strunowców rozwinęła czaszkę wokół mózgu oraz chrzęstny lub kostny szkielet wokół struny grzbietowej (z jednym wyjątkiem śluzic). Zwierzęta te określane są jako kręgowce. Oprócz zaawansowanego rozwoju szkieletu wewnętrznego wyróżnia je klaster genów HOX powtórzony w czterech różnych chromosomach.

Strunowce niebędące kręgowcami stanowią gromady osłonic i bezczaszkowców. Osłonice są to osiadłe, wyłącznie morskie zwierzęta, które filtrują wodę i odcedzają z niej zawiesinę pokarmową za pomocą szpar skrzelowych. Ich workowate ciało otoczone jest (dosłownie osłonięte) tuniką zaopatrzoną w dwa syfony, wlotowy i wylotowy. Trudno na pierwszy rzut oka zaliczyć osłonice do strunowców; dorosłym osobnikom brak struny grzbietowej, jak i grzbietowej cewki nerwowej. Dopiero sekcja wolnopływającej larwy osłonic ujawnia wszystkie te cechy, łącznie ze szparami skrzelowymi. Jeden z gatunków, Ciona intestinalis, jest obiecującym kandydatem do zsekwencjonowania genomu, który liczy prawdopodobnie jedynie około 16 000 genów i 1,6 * 108 par zasad. Ciało larwy składa się z ok. 2 600 komórek, w tym 36 komórek mięśniowych, 40 komórek struny grzbietowej i ok. 100 neuronów. Rozwój każdej z komórek odbywa się według sztywnego schematu i jest łatwy do prześledzenia, gdyż ciało larwy jest przezroczyste. Wszystkie wymienione cechy przejawia też badany od dawna robak obły C. elegans, jednakże w tym wypadku chodzi o przedstawiciela linii ewolucyjnej prowadzącej wprost do człowieka. Wszelkie obserwacje dotyczące biologii rozwoju mogą mieć bezpośrednie przełożenie praktyczne. Drzewo rodowe, które skonstruowano w oparciu o analizę 146 genów 14 różnych wtóroustych wskazało właśnie na osłonice jako naszych najbliższych bezkręgowych krewnych, jakkolwiek inni uczeni za bliższe pokrewieństwo uważają lancetnika.

U wybrzeży pełnosłonych mórz żyje zwierzę bezkręgowe, zagrzebane przez większą część życia w piasku, do złudzenia przypominające małą rybkę z koszem skrzelowym i płetwą ogonową. W zewnętrznym wyglądzie uderza brak głowy, przedni natomiast koniec ciała wyciągnięty jest w niewielki dziób, poniżej którego wieniec nieustannie poruszających się wąsów zagarnia zawiesinę pokarmową do otworu ustnego. Całe ciało, delikatne i przejrzyste, liczy zaledwie 5 cm długości. Jako szkielet osiowy zachowuje się niezmieniona struna grzbietowa. Ponad nią obecna jest normalnie rozwinięta cewka nerwowa. Przedni odcinek przewodu pokarmowego stanowi gardziel, przebita około setką par podłużnych szczelin skrzelowych. One to właśnie przypominają z pozoru rybie ości. Przedni koniec cewki nerwowej wykazuje pod względem struktury i ekspresji genów pewne podobieństwa z trzema pęcherzykami mózgowymi kręgowców, jednak o prawdziwym mózgu mówić nie można. Brak jakichkolwiek elementów osłaniających przedni odcinek cewki, stąd nazwa gromady "bezczaszkowce". Lancetnik, choć posiada płetwę ogonową oraz parzyste fałdy na brzusznej stronie ciała i potrafi aktywnie pływać, zdecydowaną większość czasu spędza zagrzebany w piasku na brzegu morza. Na zewnątrz wystawia tylko wieniec czułków, które napędzają zawiesinę pokarmową do gardzieli. Co ciekawe, zupełnie podobny tryb życia na dnie potoków pędzi larwa minoga. Minóg jest przedstawicielem krajowych bezszczękowców, zwierząt kręgowych, które nie wytworzyły jednak szkieletu szczęk.

* rozwijających trzy listki zarodkowe