1. Nazwa Barok:

Barok - jest to nazwa określająca epokę. Barok określano zepsuciem, brakiem dobrego smaku, a także brakiem gustu. Zarzuty inne wobec baroku to także porzucenie stylu klasycystycznego, i tworzenie i powstawanie nowych i innych form. Ponad to barok uchodził za coś nowego i niezwykle rzadkiego. Stad też wywodzi się jego nazwa.

Nazwa ta zaczerpnięta została z języka portugalskiego oznaczała bardzo cenną i rzadką perłę, która charakteryzowała się nieregularnymi kształtami.

  1. Styl i model życia panujący w baroku:

Człowiek epoki baroku czuł się że żyje w świecie nietrwałym- ale wierzył że istnieje życie wieczne to które jest po śmierci. . Wszystko co go otacza podlega zmianie, ruchowi. Musiał zatem człowiek znaleźć swoje miejsce w tym świecie. Dlatego też często mówimy że czuł się on rozdarty, samotny.

Te niepokoje odbiły się w sztuce i literaturze. Dlatego też żyjąc w epoce baroku, musiał człowiek przyjąć konkretną postawę.

Jeśli chodzi o postawę i model życia wedle który mógł wybrać człowiek żyjący w baroku to mógł wybierać z pośród dwóch stylów:

Styl pierwszy to człowiek który zafascynowany jest tym co ziemskie piękne ale jest to nietrwałe.

Styl drugi to kierowanie się w życiu wartościami nadrzędnymi. Wartości te są stałe wieczne i nieprzemijalne. Prowadzą człowieka ku Bogu, zapewniają mu zbawienie.

III. Analiza sytuacji w Polsce:

Drugim największym państwem w Europie jest Polska. W naszym kraju panuje wzór rycerza z kresów. Zacięcie ceni i broni swojego terytorium, a także ciągle chce podbijać nowe tereny.

W tamtym okresie zwykło się mówić i określać Polskę jako przedmurze chrześcijaństwa. Dlatego , że jej najbliższym sąsiadem była pogańska Turcja, Tatarzy i prawosławna Rosja. Niestety przyczyniło się to do konfliktów. Spowodowane to było uciskiem i wyzyskiem prawosławnych chłopów przez szlachtę polską. Ponad to nastąpiły ogromne konflikty wewnątrz szlachty , powodowane były one zróżnicowaniem majątkowym.

W Polsce obowiązywały dwa wzory kultury i literatury:

Pierwszy z nich to model ziemiański:

Model ziemiański przyjmowany był przez szlachtę która wolała wieść spokojne życie na wsi, obok przyrody. Kultywowała ona pamięć narodowa i szacunek do pamiątek narodowych.

Twórcy z tego nurtu to Wacław Potocki, Jan Chryzostom Pasek i Zbigniew Morsztyn.

-Drugim nurtem obok nurtu ziemiańskiego był nurt dworski. Obejmował on magnaterię, która bardzo wiele przejmowała ze stylu europejskich. Mieszkali oni w dworkach. Twórcy to : Jan Andrzej Morsztyn i Daniel Naborowski.

Bardzo ważnym zjawiskiem był sarmatyzm. Była to świadomość że Sarmaci mają wspólne korzenie. To był argument jednoczący szlachtę.

Jeśli chodzi o przodków to Sarmaci wywodzili się od starożytnego plemienia irańskiego. Charakteryzowali się ogromną walecznością, męstwem i odwagą. Nasza szlachta wieku XVII uważała właśnie ich za swoich przodków a siebie za ich potomków.

Sytuacja polityczna w naszym kraju to przede wszystkim wiele wojen, a także grabienie przez magnatów wszelkich dóbr i próba osłabienia władzy króla.

Zjawisko Kontrreformacji. Kontrreformacja miała przyczynić się do wzmocnienia władzy kościoła. Sztukę postanowiono wykorzystać w celu nauczania i szerzenia głębszej wiary wśród chłopów a także mieszczaństwa.

Szerokie wpływy na tym polu miał zakon jezuitów. To on przyczynił się do wzrostu dyktatury i wpływów Kościoła. Nastąpił zatem upadek kultury i sztuki. Wpływ miała na to masa prześladowań a także ogromna i bezwzględna cenzura. Echa upadku piśmiennictwa są także w całej europie.

  1. Charakterystyka Baroku i stylu panującego w sztuce:

Nadrzędną cechą sztuki baroku była jej wielopostaciowość. Styl ten jest bardzo ozdobny, dekoracyjny, ma lekki fantazyjny styl. Jest to styl pełen opozycji. Najbardziej typowe opozycje to :

płaskość - głębia

forma zamknięta - forma otwarta

jasność - ciemność

W baroku chciano podkreślić i wyeksponować kontrast, trójwymiarowość. Dbano także o efekty świetlne i ekspresje gestów. W czasach baroku nastąpił także rozkwit opery i teatru.

V. Cechy charakterystyczne poezji Jana Andrzeja Morsztyna :

Jan Andrzej Morsztyn swoją poezję wzoruje na poezji włoskiej. Czerpie przede wszystkim z twórcy z Włoch - G. Marino, według którego najważniejszy w utworze jest koncept czyli pomysł. W sumie chodzi o to by wiersz utwór zaskoczył i zaszokował czytelnika.

Przykładowe utwory:

"Do trupa"

W utworze tym następuje nagromadzenie podobieństw i różnić pomiędzy osoba zakochaną a trupem.

Lista podobieństwa między zakochanym a trupem:

Trup ginie z zabity strzałą śmierci,

jest blady,

ma przykrytą twarz,

ręce jego są złożone.

Zakochany zabity jest strzała miłości,

tez nie ma rumieńców,

jest zaślepiony,

jego rozum tez jest związany.

Różnice:

Trup: milczy, nic nie czuje, jest jak lód, nie żyje.

Zakochany: kwili, cierpi, jest gorący, żyje.

Niespodziewana konkluzja brzmi - lepiej być trupem niż nieszczęśliwie zakochanym

Następny wiersz to utwór pt. "Niestatek" :

"Niestatek"

Wiersz ten stanowi pewna wyliczankę sytuacji niemożliwych i nieprawdopodobnych:

"(...)Wiatr w wór zamknie(...)"

"(...) w sieci obłoki połowi (...)"

Zakończenie stanowi także punkt kulminacyjny całego utworu:

"(...) Niźli będzie stateczna która białogłowa (...)"

"Bierzmowanie"

Tytuł ten jest wyjaśniony w ostatnim wersie "Już Cię ogniskiem nie Jagnieszką zowę" Bohaterka wiersza Jagnieszka jest przyczyna że podmiot liryczny odczuwa "miłosną gorączkę":

Oto epitety : Ogień, żarzy, słońce gorętsze, piecze, iskry, ognistej, palisz.

Portret i opis Jagnieszki jest dynamiczny. Określenia płaczesz, śmiejesz się, tańcujesz.

"Na Tomka"

Wiersz o Tomku , który pragnie pojąć za żonę Kaśkę. Kaśka jest bardzo majętna i jednocześnie brzydką.

VI. Analiza i charakterystyka poezji Daniela Naborowskiego:

"Krótkość żywota" to utwór mówiący o tym jak bardzo krótkie i ulotne jest nasze życie:

"Dźwięk, cień, dym, wiatr, błysk, głos, punkt - żywot ludzki słynie".

Epitety określające nasze życie to krótkość, ulotność, nieuchwytność.

"Cnota grunt wszystkiemu"

Jedyną nieprzemijalną rzeczą jest cnota. Wszystkie inne ziemskie wartości są nie trwałe.

"Do Anny"

tu również wszystko przemija oprócz miłości do Anny. Utwór skonstruowany na zasadzie anafory czasu.

"Na oczy królewny angielskiej"

Opis niesamowitych oczu królewny za pomocą porównań i epitetów:

oczy - pochodnie - gwiazdy - słońca - nieba - bogowie

pochodnie - płonne, ciepłe, iskrzące

gwiazdy - dalekie, zimne, jasne, błyszczące, świecące,

słońce - gorące, ogromne, promieniste, palące.

nieba - niebiańskie, błękitne, lazurowe, pogodne, przejrzyste.

bogowie - boskie, władcze.

VII. Utwory Wacława Potockiego- i ich satyryczna wymowa:

"Zbytki polskie"

Obraz naszego państwa i jej obywateli to czym się zajmują :

"O czymże Polska myśli i we dnie i w nocy?".

Potocki krytykuje rozrzutność szlachty to że dba ona jedynie o własne interesy. Pilnuje by miała zapewnione dobra materialne. By miała piękne stroje, liczną służbę, zabawę, przepych. Nie interesują ją fakt że inni klepią biedę i żyją w nędzy. I że wkrótce doprowadzą swoim zachowaniem Polskę do upadku:

"Że te wszystkie ich pompy, wszystkie ich splendece

Pogasną jako w wodzie pogaszone świece..."

"Nierządem Polska stoi"

Utwór traktuje o nieprzestrzeganiu praw w Polsce.

"Pospolite ruszenie"

Wiersz ten przedstawia życie i zgrupowanie szlachty w obozie wojennym. Rotmistrz bezskutecznie próbuje obudzić śpiącą szlachtę by ta stanęła do walki w obronie kraju. Skutek jest tego taki że nikt nie wstaje a znudzony i zmęczony rotmistrz także zasypia.

"Kto mocniejszy ten lepszy" (O kadukach aryjańskich)

Utwór ma formę dialog pomiędzy dwoma szlachcicami. Rozmowa ta dotyczy wypędzenia Arian:

Oto argumenty których używają: Arianie powinni wyjechać, liczą się katolicy włącznie z tymi co nie praktykują,. Należy także wygnać wyznawców innych religii.

Inne argumenty to: Katolików jest więcej, są silniejsi i dlatego mogą i prześladują Arian.

"Transakcja wojny chocimskiej" . Celem tego utworu jest pokrzepienie serc.

Rozpoczyna go inwokacja czyli prośba skierowana do Boga. By Bóg pomógł Potockiemu opisywać dzieje Sarmatów. "sarmackiego Marsa"

Przedstawiona tu sytuacja to :

    • przemówienie hetmana Jana Karola Chodkiewicza
    • a także opis bitwy pod Chocimiem w 1621 roku

Przemówienie Chodkiewicza charakteryzuje się następującymi cechami:

1. Nieumiejętność pięknego mówienia:

""...ani mnie ust natura nie formowała z miodu...."

2. Tłumaczy żołnierzom celu ich służby i walki . Wymienia tu Boga , Ojczyznę i króla. Mają także bronić swoich krewnych , swoje żony, dzieci, rodziny; w końcu także chrześcijaństwo.

3. Wylicza wszystkie łaski jakie otrzymają za swoja oddaną walkę.

4. Następnie atakuje wroga poprzez wyszydzenie jego cech podkreśla jego słabość:

"Niechaj was to nie stracha,

niech oczu nie mydli,

że się poganin upstrzy, uzłoci, uskrzydli".

"Mało co tam wojennych - dziady, kupce, Żydy".

5. Przypomina Polakom ich pochodzenie i wcześniejsze zasługi. Podkreśla im dumę zachowanie i pochodzenie przodków.

Wódz Jan Karol Chodkiewicz był świetnym i doskonałym mówcą. Pierwsze słowa w których mówi że nie umie przemawiać są tylko galanterią. Wiemy i zdajemy sobie sprawę że jest on świetnym mówcą. Nie może się zdradzić gdyż ma ty także inne zadanie jest ich wodzem.

Zachęca w swoim przemówieniu ich do walki a także podnosi ich na duchu. W tym celu wyszydza Turków. Wyśmiewa ich ubiór , mnogość różnorakich zwierząt jakie posiadają w swych oddziałach . Doskonale wie - że wszystko to jest po to by zastraszyć przeciwnika i zmusić go do ucieczki

Podnosi ich morale przypomina przodków by ci stanęli do walki.

Poetycki opis walki:

"Pełno ran, pełno śmierci, wiązną konie w mięsie

Krew się zsiadła na ziemi, galaretą trzęsie;

Ludzie się niedobici w swoich kiszkach plącą,

Drudzy chlipią z paszczeki posokę gorącą".

Rycerstwo polskie odnosi zwycięstwo nad poganami.

Potocki podkreśla ich bohaterstwo, waleczność . Robi to po to by przypomnieć współczesnym jacy byli ich przodkowie. Utwór ten napisany został ku pokrzepieniu serc . Chciał tym utworem zmienić, panująca w kraju sytuację

VIII. Pamiętniki Jana Chryzostoma Paska. I ukazany w nich wizerunek Sarmaty:

Cechami "polskiego" Sarmaty jest przede wszystkim obrońca chrześcijaństwa. Jest on zwolennikiem złotej wolności szlacheckiej. Pełen dumy i poczucia wyższości nad innymi narodami, Jest typowym konserwatystą . W wieku XVII sarmatyzm kojarzony był negatywnie i oznaczał synonim głupoty i hipokryzji.

Jan Chryzostom Pasek był żołnierzem i gospodarzem. Ukończył tylko gimnazjum jezuickie. Walczył w wojnach ze Szwedami i Moskwą. Odbył także wyprawę do Danii.

Cechy Jana Chryzostoma Paska jako żołnierza:

    • często się pojedynkuje przez co łamie prawo
    • uważa się za dobrego żołnierza, patriotę, liczy po cichu na wojenne łupy
    • jako podróżnik czuję się wyższy od innych narodów, pogardza nimi.

Cechy Jana Chryzostoma Paska jako gospodarza:

    • ziemianin,
    • najeżdża swoich sąsiadów
    • procesuje się z nimi
    • okrutny wobec swoich poddanych

Wykształcenie jego to tylko powierzchowna znajomość łaciny i retoryki. Wierzy w zabobony.

Wiara jego charakteryzuje się częstym modleniem się, :przestrzeganiem postów, odbywaniem pielgrzymek

W poszukiwaniu żony radzi się przyjaciół. Przede wszystkim zwraca uwagę na majątek wybranki. Nie umie się zachować wobec kobiet

W utworze występują makaronizmy czyli zwroty łacińskie wplatane w zdania napisane w języku polskim.

Mimo wszystko o jego pamiętnikach mówimy że są dziełem literackim i dokumentem o historii.

Molier jego znana komedia pt. "Świętoszek"

Tytułowy bohater tej komedii to Tartuffe.

Wprowadza się on domu Orgona, z którym poznał się i spotkał w kościele. Orgon jest w niego tak zapatrzony i nim oczarowany że oddał mu cały majątek.

Cechy Świętoszka: obłudnik, hipokryta, leżał krzyżem w kościele, udawał pobożnego a jednocześnie próbował uwieść żonę pana domu; był zdecydowany wyrzucić całą rodzinę na bruk.

Zakończenie i wymowa utworu:

Zjawiają się żołnierze jako Deus ex machina i aresztują Świętoszka.

"Skąpiec"

Tytułowy bohater to Harpagon.

Jako ojciec nie wypełnia swojej roli należycie, nie interesuje się swymi dorosłymi dziećmi. Wiecznie narzeka. Nie pozwala im na małżeństwo zgodne z uczuciem już nie mówiąc o daniu im posagu, szuka im bogatych kandydatów na małżonków.

Jest także złym gospodarzem. Nie karmi głodnych domowników i służby a także zwierząt. Wszędzie robi oszczędności np. na ubraniach, wydaje absurdalne polecenia nie wolno np. ścierać kurzu z mebli zbyt mocno bo się zniszczą.. Uchodzi za osobę ważną narzeka w kółko na swoją nędzę. Jest lichwiarzem. Kocha jedynie pieniądze. Pozostali bohaterowie komedii są nie lepsi , są mało sympatyczni, od Skąpca chcą tylko pieniędzy!

Akcja komedii dziej się w domu Harpagona.

Jakiś czas wcześniej do kamienicy obok wprowadza się panna Marianna. Harpagon chce pojąć ją za żonę. Podczas rozmowy ze synem Kleantem dowiaduje się że Kleant kocha Mariannę i chce się z nią ożenić. Harpagon nie zgadza się . Następnie pojawia się w jego domu Walery, który kocha się w córce Harpagona.

Harpagon się nie zgadza wie, że Walery jest biedny. Nie chce także dać córce posagu.

Z powodu skąpstwa Harpagona jego dzieci nie mogą zrealizować swych planów. W związku z tym planują szantaż i kradzież pełnej szkatułki pieniędzy. Cała prawda wychodzi jednak na jaw. W scenie końcowej przybywa stary znajomy Anzelm. W wyniku rozmowy Walerego okazuje się, że on i Mariana są rodzeństwem, a ich ojcem jest Anzelm.

Kleant przyznaje się że to on zabrał szkatułkę. Odda ją tylko gdy ojciec zgodzi się na ślub. Harpagon zgadza się Anzelm pokrywa wszelkie koszta obu uroczystości.