Alianci po zakończeniu I wojny światowej nałożyli na przegrane Niemcy ogromne ograniczenia. Zgodnie z zapisami traktatu pokojowego w Wersalu (28 czerwca 1919 r.) Niemcy utraciły znaczną część terytoriów: Alzację i Lotaryngię przejęła Francja, okręgi Eupen, Malmédy i Morenset - Belgia, zaś Wielkopolskę i Pomorze Wschodnie - bez Gdańska, który został wolnym miastem - Polska. W sumie obszar Niemiec skurczył się o ⅛, a od kraju odpadły terytoria zamieszkiwane przez około sześciu milionów ludzi. Ponadto pokonani musieli zapłacić olbrzymią kontrybucję: 132 miliardy marek w złocie: kwotę, której wyniszczone ekonomicznie na skutek wojny i okrojone terytorialnie Niemcy nie były w stanie zapłacić. Przywódcy Francji, Wielkiej Brytanii i USA zadbali także o poważne ograniczenie potęgi militarnej Niemiec. Od tej pory ich armia nie mogła przekraczać liczby stu tysięcy zawodowych żołnierzy, pozbawionych ciężkiego sprzętu bojowego: samolotów, czołgów oraz łodzi podwodnych. Stan niemieckiej marynarki wojennej został ograniczony do sześciu pancerników, sześciu lekkich krążowników i kilkudziesięciu jednostek innego typu. Powszechny pobór do wojska został całkowicie zakazany. Niemcy powszechnie nazywali postanowienia wersalskie „dyktatem” i uważali je za wyjątkowo krzywdzące i upokarzające. Niechęć Niemców wobec traktatu pokojowego zręcznie wykorzystywał w swojej propagandzie przywódca nazistów Adolf Hitler, który zawzięcie występował przeciwko „wersalskiej hańbie”. Jednocześnie roztaczał przed rodakami wizję wielkiej Rzeszy.

Hitler zdawał sobie sprawę z wielkich obaw, jakie wywoływały w Europie jego deklaracje. Dlatego początkowo starał się przedstawiać jako miłośnik pokoju i sprawiedliwy krytyk krzywdzącego dla Niemców traktatu wersalskiego. Aby umocnić swój wizerunek pokojowego polityka, 26 stycznia 1934 r. zawarł z Polską układ o niestosowaniu przemocy. Jednocześnie podejmował jednak agresywne działania na arenie międzynarodowej. Na przykład w 1933 r. wycofał niemiecką delegację z międzynarodowej konferencji rozbrojeniowej w Genewie oraz wyprowadził Niemcy z pokojowej organizacji międzynarodowej – Ligi Narodów.

 

  Po przejęciu władzy Hitler rozpoczął proces unifikacji niemieckich struktur państwowych. Zniesiono autonomię państw związkowych. Sformowano nowy całkowicie nazistowski rząd. Zdelegalizowano wszystkie partie polityczne i związki zawodowe. Jedynym słusznym ugrupowaniem była NSDAP. Hitler po raz kolejny wzorował się na państwie włoskim i postępował zgodnie z krokami Mussoliniego. Założył tajną policję Gestapo , która miała stać na straży nazistowskich Niemiec. Policja ta stosowała terror wśród mieszkańców Rzeszy , przeciwnicy Hitlera umieszczani byli w obozach koncentracyjnych. Szczególnym represją poddano ludność żydowską. W 1935 parlament uchwaliły ustawy o "obywatelstwie Rzeszy" i o "ochronie niemieckiej krwi i niemieckiego honoru". Ustawy te stanowiły , że obywatelami Rzeszy mogą być jedynie osoby krwi niemieckiej lub pokrewnej. Przynależność do tej uprzywilejowanej grupy należało udowodnić wyciągami genealogicznymi. Te akty prawne dały pretekst do pozbawienia ludności żydowskiej praw obywatelskich. Żydów dyskryminowano: wyrzucano z pracy , bito , niszczono ich własność i warsztaty pracy. Wielu opuściło Rzeszę. Społeczeństwo niemieckie utożsamiało się z programem obalenia systemu wersalskiego i ekspansji Niemiec , toteż bez trudu propagandziści nazistowscy przekonali je do idei czystości rasy niemieckiej , antysemityzmu i pogardy dla innych narodów. Jednym z głównych postulatów Hitlera była poprawa sytuacji gospodarczej i zmniejszenie bezrobocia. Fuhrerowi udało się wywiązać z postulatów bardzo szybko. Przestawił on bowiem gospodarkę z pokojowej na wojenną. Zakłady zamiast produkować zbędny na rynku towar , którego i tak nikt nie kupi , zaczęły produkować broń na zlecenie rządu. Masy bezrobotnych zatrudniono przy budowie autostrad i dróg , które po wybuchu wojny miały ułatwić przemieszczanie się wojskom Wehrmachtu. Zabroniono również importu wszelkich towarów. Państwo niemieckie miało być samowystarczalne. Te posunięcia bardzo szybko zażegnały kryzys ekonomiczny.

 

Militaryzacja III Rzeszy

a. w 1935 r. Niemcy przywróciły powszechny obowiązek służby wojskowej – zakazany przez traktat wersalski

b. rozbudowa Wehrmachtu – siły zbrojne

tworzenie Luftwaffe – siły powietrzne

rozbudowa Krigsmarine – marynarka wojenna

c. w 1936 r. wojska niemieckie wkroczyły do zdemilitaryzowanej Nadrenii (remilitaryzacja Nadrenii)

d. w 1936 r. został podpisany pakt antykominternowski – porozumienie zawarte 25 XI 1936 r. w Berlinie przez rządy Niemiec i Japonii w celu wspólnej walki z Międzynarodówką Komunistyczną (Kominternem). W latach 1937-1941 do paktu przystąpiły m.in. Włochy, Hiszpania, Węgry. Walka z komunizmem okazała się tylko pretekstem zawarcia paktu, a jego faktycznym celem było dążenie państw faszystowskich do dominacji na świecie.

pakty był wymierzony w ZSRS i partie komunistyczne, zrzeszone w tzw. kominternie (III Międzynarodówce Komunistycznej)

(III Rzesza, Japonia, od 1937 r. Włochy)

2. W marcu 1938 r. Niemcy dokonały tzw. Anschlussu Austrii, czyli włączenia Austrii do III Rzeszy

Austria

Trudna sytuacja ekonomiczna i konflikty polityczne między chadecją i socjaldemokracją doprowadzają w lutym 1934 roku do wojny domowej. W konstytucji z 1934 roku kanclerz Engelbert Dollfuß ustanawia autorytatywne państwo klasowe. W lipcu tego samego roku narodowi socjaliści usiłują dokonać zbrojnego zamachu stanu, który kończy się wprawdzie niepowodzeniem, ale w wyniku którego zamordowany zostaje kanclerz Engelbert Dollfuß. 12. marca 1938 niemieckie wojska wkraczają do Austrii i wcielają państwo jako Wschodnią Marchię do Wielkiej Rzeszy Niemieckiej.

Anschluss

Anschluss - polityczna koncepcja nacjonalistów niemieckich włączenia Austrii do Niemiec. Anschluss z niemieckiego Anschluss, znaczy przyłączenie, aneksja terytorium państwowego Federalnego Państwa Austriackiego przez Rzeszę Niemiecką, dokonana 12 marca 1938 z pogwałceniem traktatu wersalskiego (1919).

 

Historia Dążenia do przyłączenia po I wojnie światowej

Do połączenia obu krajów dążyły różne siły polityczne po obu stronach granicy już po I wojnie światowej, jednak zwycięskie mocarstwa, obawiając się wzmocnienia państwa niemieckiego, zakazały tego w narzuconych obu państwom traktatach pokojowych (traktat wersalski[b], traktat pokojowy z Austrią[c]).

W marcu 1931 próbowano połączyć oba państwa unią celną, co nie udało się wskutek sprzeciwu mocarstw zachodnich i Czechosłowacji.

Do idei przyłączenia Austrii wrócił Adolf Hitler po objęciu władzy w Niemczech. Do pierwszej, nieudanej próby, doszło w roku 1934.

Przewrót hitlerowski w Austrii

W początku 1938 rząd i prezydent Austrii stawili opór przejęciu władzy przez miejscowych nazistów. Kanclerz Kurt Schuschnigg 9 marca 1938 ogłosił przeprowadzenie 13 marca referendum, w którym Austriacy mieliby się wypowiedzieć na temat przyszłości swego kraju. W tej sytuacji na polecenie Hitlera 12 marca 1938 Wehrmacht wkroczył do Austrii (plan „Otto”). Tego też dnia do Wiednia przybył sam Adolf Hitler. Urząd kanclerza objął Arthur Seyss-Inquart, któremu następnego dnia prezydent Wilhelm Miklas przekazał także swoje obowiązki. 13 marca niczym nieskrępowani naziści austriaccy ogłosili zatwierdzoną następnie przez Hitlera ustawę, która włączała Austrię do Wielkiej Rzeszy jako Marchię Wschodnią (Ostmark).

Niemcy zaangażowali do akcji zajęcia Austrii około 105 tysięcy żołnierzy Wehrmachtu, 35–40 tysięcy SS-manów oraz policjantów i jednostki lotnicze (łącznie 180–200 tysięcy ludzi).

Referendum w Niemczech i Austrii

Aby ostatecznie przypieczętować „zjednoczenie” Austrii z Rzeszą, Hitler wyznaczył na 10 kwietnia 1938 plebiscyt czyli referendum. Ludność Niemiec i Austrii odpowiadała w nim na pytania: „Czy zgadzasz się z połączeniem Rzeszy Niemieckiej z Austrią?” i „Czy zgadzasz się z listą przedstawioną przez naszego führera Adolfa Hitlera?”. Według oficjalnego komunikatu ogłoszonego 11 kwietnia 1938 na „tak” oddano w Niemczech 99% głosów, zaś w Austrii – 99,7%[7]. Wielkie Niemcy zostały uznane między innymi przez Wielką Brytanię i Francję.

18 marca 1938 kardynał Theodor Innitzer wraz z pięcioma innymi biskupami podpisał uroczystą deklarację biskupów austriackich, w której episkopat dobrowolnie i z zadowoleniem zaakceptował anschluss oraz poparł politykę narodowo-socjalistyczną niemieckiego rządu[8].

Następstwa przyłączenia Austrii

W wyniku anschlussu Austrii Niemcy uzyskali granice z jej dotychczasowymi sąsiadami: Węgrami, Jugosławią, Włochami i Liechtensteinem. Czechosłowacja znalazła się praktycznie w niemieckich kleszczach, co znacząco pogorszyło jej sytuację strategiczną i ułatwiło aneksję Kraju Sudetów w październiku 1938. Przedłużeniu uległa również granica Niemiec ze Szwajcarią.

W rękach Rzeszy Niemieckiej znalazły się znaczące jakościowo austriackie firmy (na przykład Steyr Puch AG) i uzbrojenie warte około 500 mln reichsmarek, a z żołnierzy armii austriackiej (Österreichisches Bundesheer) stworzono dwie dywizje piechoty (44. i 45.), 4. Dywizję Lekką i dwie dywizje górskie (2. i 3.).

 

SŁOWNICZEK

Wehrmacht - siły zbrojne III Rzeszy; został utworzony 16 III 1935 r. na mocy ustawy o powszechnym obowiązku służby wojskowej w miejsce dotychczasowej zawodowej Reichswehry; Wehrmacht obejmował trzy rodzaje sił zbrojnych: Heer (wojska lądowe), Krigsmarine (marynarka wojenna) i Luftwaffe (lotnictwo); naczelnym dowódcą Wehrmachtu był Adolf Hitler.

Luftwaffe - niemieckie siły powietrzne; w czasie II wojny światowej w skład Luftwaffe wchodziły również: lądowa obrona przeciwlotnicza oraz naziemne służby wsparcia.

Kriegsmarine – marynarka wojenna III Rzeszy, w latach 1935-1945 stanowiąca część Wehrmachtu.

remilitaryzacja - odbudowa potencjału wojskowego, a zwłaszcza sił zbrojnych oraz przemysłu zbrojeniowego.