REWOLUCJA FRANCUSKA

1. Przyczyny

-kryzys ustrojowy Francji; rządy Bourbonów - Ludwika XIV, LudwikaXV, Ludwika XVI (lata 1774-1792 wraz z żoną Marią Antoniną z rodu Habsburgów) - monarchia absolutna

-kryzys społeczeństwa stanowego (stan I-szy - duchowieństwo, stan II-gi - arystokracja i szlachta; miała pełny dostęp do sprawowania wszelkich urzędów w państwie, do których dostęp był ograniczony prze cenzus majątkowy, stan III-ci - reszta ludności (97% ogółu społeczeństwa, wewnętrznie zróżnicowany majątkowo finansów stanowo, a więc zalicza się tu chłopów, mieszczan i mniejszości narodowe)

-kryzys finansów państwa

-kryzys gospodarcza (spowodowany m. in. przez liczne nieurodzaje, np. 1788)

-kryzys autorytetu króla (m.in. wysokie wydatki przeznaczane z budżetu państwa na prowadzenie dworu; aż 10% budżetu, co powodowało niezadowolenie wśród szerokich mas społeczeństwa)

-propagowanie haseł Oświecenia

-rozpowszechnienie się ruchu wolnomularstwa (tzw. masoneria) - ruch sięgający swoimi korzeniami do zakonu templariuszy. W XIVw. król Francji Filip Piękny rozwiązał go, lecz jego działalność została kontynuowana w podziemiu. Sięga on także tradycjami do bractw cechowych wywodzących się jeszcze budowniczych średniowiecza, zrzeszających budowniczych swych szeregach budowniczych; przede wszystkim murarzy - związki masońskie - organizacje tajne, których członkowie spotykali się podczas sekretnych zebrań, co do przebiegu których obowiązywała tajemnica, tak samo dotyczyło to inicjacji nowych członków oraz osiągania kolejnych stopni wtajemniczenia; propagowanie haseł deizmu, kult natury, rozumu (bardzo duża ilość przyszłych rewolucjonistów było członkami masonerii).

2. Przebieg:

  • Rok 1789 - Ludwik XVI zwołuje Stany Generalne (to jest zgromadzenia przedstawicielstw duchowieństwa, szlachty i mieszczaństwa), nie zwoływane od 150 lat, ciało doradcze króla, w którym - duchowieństwo miało 300 członków, mieszczaństwo również 300 członków, stan trzeci - 600 członków; obrady odbywał każdy stan osobno. Nierówny podział głosów - dla pierwszych dwóch stanów przypadały 2 głosy, dla trzeciego - 1 głos
  • 17 VI 1789 obradujący stanu trzeciego deklarują powołanie Zgromadzenia Narodowego, po tym jak nie zostali wpuszczeni do Sali obrad, spotkali się więc w Sali do Gry w Piłkę na Luwrze, gdzie postanowili nie rozejść się, póki nie zostanie uchwalona konstytucja tydzień końcu Ludwik XVI, przymuszony przez kryzysową sytuację zezwala na obrady wszystkich trzech stanów łącznie, które po dwóch miesiącach przyjmują nazwę Konstytuanty
  • uzbrojenie się obradujących poprzez stworzenie Gwardii Narodowej (na czele z La Fayette'm - bohater wojny niepodległościowej w USA.
  • fiasko prób reform, wzrost niezadowolenia społeczeństwa i pierwsze zamieszki;

- 14 VII 1789 - zburzenie Bastylii.

-"wielka trwoga" - powstania chłopskie, podczas których łupiono budynki użyteczności publicznej, napadano dwory klasztory, a ich mieszkańców mordowano w brutalny sposób.

2.a Wydarzenia do poł. 1791

  • Ludwik XVI próbuje dojść do porozumienia z buntownikami, w wyniku czego 26 sierpnia 1789 zostaje uchwalona Deklaracja Praw Człowieka i Obywatela, której autorami byli Thomas Jefferson i La'Fayette - wprowadzała monarchię konstytucyjną, znosząc dotychczasowy ustrój monarchii absolutnej - monarcha sprawował władzę z nadania ludu i przed nim był odpowiedzialny. Jednocześnie zapisy zamieszczone w Deklaracji były gwarantem zabezpieczeń podstawowych praw osobistych człowieka. Ustawa diametralnie przekształcała państwonaród znosząc stary porządek niekontrolowanego jedynowładztwa i podziału społeczeństwa na stany, wg których przyznawano prawa i obowiązki - odtąd każdy obywatel miał być równy wobec prawa, nad władzą roztoczono kontrolę.
  • 15 I 1790 - reforma administracyjna kraju - podział na 83 departamenty
  • w celu uzdrowienia finansów państwa wprowadzono tzw. asygnaty - rodzaj papierowego banknotu
  • zreformowano system finansowania duchowieństwa - od tej pory zaniechane miało być pobieranie dziesięcin, kler miał pobierać pensję finansowaną że skarbu państwa, miało ukrócić to nadużycia i wyzysk obywateli

W tym to czasie wprowadzono hasło Liberte, Egalite, Fraternite (Wolność, Równość, Braterstwo).

KLUBY REWOLUCYJNE - powstawały one spontanicznie, zrzeszając ludzi o podobnych poglądach i programach politycznych, były one zalążkami późniejszych partii i stronnictw politycznych, które odniosły doniosłe znaczenie w całej Rewolucji Francuskiej

  • Towarzystwo Przyjaciół Konstytucji, na czele z Maksymilianem Robespierre, od 1789 tzw. Klub Jakobinów, od nazwy Kościoła św. Jakuba, przy którym towarzystwo to miało swoją siedzibę
  • Towarzystwo Przyjaciół Praw Człowieka, na czele z Georges'em Danton'em, od 1790 tzw. Klub Kordelierów
  • Klub Feuillantów - utworzony po rozłamie wewnątrz Klubu Jakobinów.
  • W 1791r. Ludwik XVI zostaje zatrzymany podczas próby ucieczki do Niderlandów

Podczas kolejnych rocznic zburzenia Bastylii organizowano wielkie uroczystości i manifestacje, popierające dalsze reformy, w tym uchwalenie konstytucji i zwiększenie praw obywatelskich. W końcu Zgromadzenie Narodowemu udało się uchwalić 3 września 1791r. Konstytucję, ustanawiająca Francję Monarchią konstytucyjną - król powoływał rząd złożony z sześciu ministrów, którzy byli odpowiedzialni przed Zgromadzeniem Narodowym, które zresztą szybko zostało przekształcone w tzw. Zgromadzenie Prawodawcze (Legislatywa)

2.b Wydarzenia roku 1792:

We Francji coraz większą popularność zdobywa nowa partia żyrondystów z Jacques'em Pierre Brissot'em na czele. Parli oni do wojny z Austrią, skąd pochodziła Maria Antonina. Sam król Ludwik XVI widział w tym możliwość dania upustu bojowym nastrojom rewolucjonistów. 20 kwietnia 1792 roku została wypowiedziano wojna Franciszkowi II, do którego wkrótce przyłączyły się także Prusy. Armia francuska była kompletnie nieprzygotowana do walki choćby z jednym wrogiem, a walka na dwa fronty okazała się pasmem niepowodzeń. Zmusiła to króla i rząd do wydania ustawy o powszechnej mobilizacji i ściągania posiłków z prowincji tzw. ustawa o "ojczyźnie w niebezpieczeństwie". Przybyłe masy okazały się jednak wrogo nastawione królowi i jego żonie, a gdy dopuszczono do ich uzbrojenia poczuli władzę w swoich rękach. W sierpniu doszło do zamieszek w samej stolicy, gdy grupy protestujących drobnych kupców i średnich mas mieszczaństwa doprowadziły do obalenia władz miejskich (komunalnych, stąd nazwa Komuna Paryska). Z powodu wzrostu niepokojów i kolejnych niepowodzeń na froncie Ludwik XVI wraz Marią Antoniną zostali aresztowani i osadzeni w zamku Temple, zaś Zgromadzenie Prawodawcze ogłosiło wybory do Konwencji Narodowej, która 22 września 1792 proklamowała Francję republiką.

3. okres Republiki

W początkowym okresie Francja odniosła pewne sukcesy na froncie m. in. pod Valmy i Jemappages, jednak nie uchroniło to króla przed tragicznym końcem. Przy szczególnym udziale żyrondystów wraz z proklamowaniem republiki wydano wyrok na Ludwika XVI, nazywając go obywatelem Kapetem. Wyrok wykonano 21 stycznia 1793, poprzez ścięcie na gilotynie, dziewięć miesięcy później podobny los spotkał jego żonę. Ta decyzja okazała się tragiczna w skutkach dla losów Francji na froncie. Natychmiast została zawiązana koalicja niemal wszystkich państw europejskich przeciwko Francji. W samym kraju również nie działo się za dobrze - do władzy dochodzą jakobini prowadząc politykę twardą ręką, nie szczędząc własnych działaczy tzw. dyktatura jakobinów (VI 1793 - VII 1794). W tym czasie uchwalono drugą konstytucję francuską (VI 1793), wprowadzającą m. in. powszechne prawo wyborcze. Ogłoszono nową erę we Francji, reformując kalendarz, wprowadzając nowe datowanie, inny podział na miesiące.

Był to czas ostrych rozprawa z przeciwnikami politycznymi, wszystkich podejrzewano o zdradę, czołowi niegdyś działacze rewolucyjni ginęli pod ostrzem gilotyny, m. in. Robespierre'a i Danton'a (hasło - "rewolucja zjada własne dzieci").

W końcu pojawiły się siły potrafiące sprzeciwić się terrorowi jakobinów - 24 lipca 1794 roku doszło do ich obalenia - tzw. przewrót 9 thermidora roku II (wg nowego sposobu datowania).

4. Dyrektoriat We wrześniu 1795 została uchwalona nowa konstytucja tzw. Konstytucja Roku III, na mocy której dokonano szeregu przemian i reform, głównie dot. Podziału władzy. I tak:

  • Władza ustawodawcza należała do Rady Pięciuset i Rady Starszych
  • Władza wykonawcza należała do 5-osobowego Dyrektoriatu

5. Konsulat

9 listopada 1799 roku doszło do obalenia rządów Dyrektoriatu w wyniku przewrotu 18 brumaiere'a roku V, władzę obejmuje Napoleon Bonaparte na stanowisku I Konsula. W tym samym roku zostaje ogłoszona czwarta już konstytucja.