27 sierpnia 1764 roku na sejmie koronacyjnym królem wybrano Stanisława Augusta Poniatowskiego. Koronacja jego odbyła się 25 listopada 1764 roku w Warszawie.

Na sejmie w 1764 roku uchwalono porządek sejmowania, wprowadzono komisje skarbu i wojska, zniesiono liberum veto na sejmikach deputackich i elekcyjnych oraz moc wiążącą instrukcji sejmikowych, wprowadzono cła generalne i lustrację królewszczyzn. Akceptacja tych reform przez Katarzynę miała zadowolić i uśpić czujność Familii - stronnictwa proreformatorskiego i nowego króla, zwolennika reform, bo na większe ustępstwa cesarzowa godzić się nie zamierzała.

W 1767 magnaci zawiązali konfederację w Radomiu żądając detronizacji Stanisława Augusta oraz obalenia reform. Na sejmie konfederackim przyjęto tzw. prawa kardynalne gwarantujące w Polsce wolną elekcję, liberum veto i przywileje szlacheckie. Zagwarantowano też równouprawnienie innowierców, a gwarantką praw kardynalnych stanowiących podstawę ustroju Rzeczpospolitej została Rosja. Król nie zareagował na wydarzenia związane z sejmem roku 1767 dając im tym samym swoje przyzwolenie.

Wprowadzenie równouprawnienia innowierców rozwścieczyło szlachtę a przede wszystkim twórców konfederacji radomskiej. W 1768 roku założyli oni w Barze nową konfederację. Chciano doprowadzić do zdetronizowania Stanisława Augusta, wprowadzenia na tron przedstawiciela dynastii saskiej, cofnięcia reform wprowadzonych od 1764 roku. Było to wystąpienie szlachty przeciwko królowi i Rosji, które szybko objęło swym zasięgiem Wielkopolskę, Polskę centralną oraz Litwę. Naczelnym hasłem konfederatów była obrona religii rzymskokatolickiej. W 1770 roku konfederaci ogłosili detronizację króla i zaczęli żądać jego zgładzenia. 3 listopada 1771 roku próbowali porwać króla, udało mu się jednak zbiec. Sytuacja stała się na tyle skomplikowana, że Katarzyna zaangażowana od 1768 roku w wojnę z Turcją zgodziła się na rozbiór Polski zaproponowany przez Prusy. Traktat rozbiorowy został podpisany w Petersburgu w sierpniu 1772 roku. Jego postanowienia zatwierdził następnie sejm polski we wrześniu 1773 roku. Rozbioru nie zakwestionował Stanisław August, wysyłał jedynie noty dyplomatyczne na zachodnie dwory, spodziewając się z ich strony jakichś protestów.

W 1775 roku sejm odebrał królowi prawo nadawania starostw, urzędów oraz stopni wojskowych. Oznaczało to dalszą utratę prestiżu Stanisława Augusta.

W 1787 roku doszło do zjazdu w Kaniowie carycy Katarzyny i Stanisława Augusta. Król chciał tradycyjnie reform i wzmocnienia władzy w kraju, Katarzyna odrzuciła jednak propozycję sojuszu polsko-rosyjskiego w wojnie z Turcją. Stanisław August znów poniósł klęskę chcąc oprzeć się na Rosji.

Na sejmie obradującym w latach 1788-1792 ukształtowało się kilka stronnictw, obóz patriotyczny ze Stanisławem Małachowskim, Hugonem Kołłątajem, Józefem Wybickim, Julianem Ursynem Niemcewiczem, Potockimi, Czartoryskimi, Ogińskimi; obóz zaprzedanych Rosji magnatów z Rzewuskim, Branickim oraz stronnictwo królewskie. Król jak zwykle chciał wzmocnienia władzy ale ze zgodą i akceptacją Rosji, ostatecznie przeszedł do obozu patriotycznego.

W 1789 roku sejm zniósł Radę Nieustającą i prawa kardynalne, co oznaczało zerwanie stosunków z Rosją, która jednak zajęta wojną z Turcją nie reagowała

Wkrótce rozpoczęto prace nad konstytucją, jej głównymi twórcami byli Stanisław August oraz Ignacy Potocki, prace wspomagał Małachowski i Kołłątaj. 3 maja 1791 roku korzystając z nieobecności dużej części posłów z okazji przerwy wielkanocnej odczytano tekst konstytucji, a król złożył przysięgę na wierność konstytucji. Konstytucja wprowadzała trójpodział władz w Rzeczpospolitej, tron dziedziczny w obrębie dynastii saskiej Wettinów, władzę ustawodawczą w postaci dwuizbowego sejmu, zniosła instrukcje sejmikowe i liberum veto, wprowadziła zasadę większości głosów. Władzę wykonawczą przekazano królowi oraz Straży Praw złożonej z pięciu ministrów i prymasa, której podlegać miały wszystkie urzędy w państwie, król przewodził Straży Praw, a w czasie wojny obejmował główne dowództwo nad armią. Zakazano rokoszów i konfederacji, zunifikowano Koronę i Litwę, chłopów wzięto w obronę prawa i państwa, potwierdzono wcześniej przyznane prawa mieszczanom i Żydom. Rzeczpospolita wraz z wprowadzeniem Konstytucji 3 Maja stała się monarchią konstytucyjną. Przyjęcie konstytucji rozdrażniło Rosję.

Magnaci postanowili obalić dzieło Sejmu Wielkiego i zorganizowali konfederację targowicką. Na czele stanęli Szczęsny Potocki, Seweryn Rzewuski i Ksawery Branicki. W porozumieniu z carycą ustalono powrót do zasad ustrojowych sprzed pierwszego rozbioru Polski. Konfederaci podpisali akt konfederacji w Petersburgu pod dyktando Katarzyny a ogłosili go 14 maja 1792 roku w Targowicy. Na prośbę konfederatów wojska rosyjskie wkroczyły do Polski w maju 1792 roku. Stanisław August wierzył, że Katarzyna zakończy interwencję, gdy sejm przyobieca tron po śmierci Poniatowskiego wnukowi carycy - księciu Konstantemu.

Nie ogłaszając powszechnej mobilizacji nie było szansy na zwycięstwo z wojskami rosyjskimi, brakowało doświadczonych dowódców jak książę Józef Poniatowski czy Kościuszko. Szybko pokonano Litwę, gdzie zdradził Ludwik Wirtemberski, zwycięstwo pod Zieleńcami odniósł jednak książę Józef Poniatowski a pod Dubienką Tadeusz Kościuszko. Stanisław August stawał się jednak coraz bardziej skłonny do ustępstw względem Rosji. Zdając sobie sprawę ze słabości polskiego oporu caryca nie poszła na żadne ustępstwa a Stanisławowi Augustowi nakazała przystąpić do Targowicy. Stanisław August zdecydował się na to 23 lipca 1792 roku i rozkazał wstrzymanie działań wojskowych. Miał nadzieję w swej naiwności na uratowanie chociaż części reform, jego decyzja spowodowała dezaprobatę i potępienie społeczeństwa, wielu wojskowych opuściło wtedy kraj.

W styczniu 1793 roku podpisano drugi rozbiór Polski w Petersburgu. Austria w rozbiorze tym udziału nie wzięła. Stanisław August nie protestował, zresztą co mógł zrobić skoro sam niejako poprzez przystąpienie do Targowicy rozbiór umożliwił. Sejm w Grodnie przyjął rozbiór milczeniem, przywrócono Radę Nieustającą oraz gwarancje Rosji, liczbę wojska polskiego ograniczono do piętnastu tysięcy żołnierzy.

Odpowiedzią na drugi rozbiór był wybuch powstania. Już 12 marca spod Ostrołęki wyruszył w stronę Warszawy gen Antoni Madaliński. 24 marca 1794 roku na rynku krakowskim Kościuszko złożył przysięgę i ogłosił się naczelnikiem powstania. Zapowiadał wolność Polski i przywrócenie jej dawnych granic. By sfinansować armię nałożono na szlachtę i duchowieństwo specjalny podatek a także ogłoszono konfiskatę kosztowności a nawet dzwonów kościelnych na potrzeby powstania. Na terenie krakowskiego powstały słynne oddziały kosynierów złożone z chłopów, których bronią były kosy oraz siekiery.

Zaskoczenie spowodowało, że Kościuszko odniósł zwycięstwo 4 kwietnia nad wojskami gen. Tormasowa w bitwie pod Racławicami. Miało ono ogromne znaczenie moralne, a szczególnie wsławili się kosynierzy.

Racławice dały asumpt do wybuchu powstania w Warszawie. Powstańcy wyparli wojsko rosyjskie ze stolicy. Władzę objęła Rada Najwyższa Tymczasowa, która pod naciskiem nastrojów w stolicy aresztowała kilku uczestników konfederacji targowickiej.

Po bitwie pod Racławicami Kościuszko nie był w stanie przebić się do Warszawy. Stacjonując w obozie pod Połańcem, 7 maja wydał tzw. uniwersał połaniecki dotyczący sytuacji chłopów. Przewidywał on wolność osobistą chłopów, zmniejszono wymiar pańszczyzny a chłopi uczestniczący w powstaniu mieli być na czas jego trwania całkowicie z niej zwolnieni, zakazywano usuwania chłopa z ziemi jeśli wywiązywał się z nałożonych na niego obowiązków. Likwidowano władzę sądowniczą szlachty nad chłopami.

6 czerwca siły Kościuszki zostały pokonane przez działające wspólnie wojsko pruskie i rosyjskie pod Szczekocinami. W tej sytuacji Kościuszko postanowił skierować się ku Warszawie.

W Warszawie 9 maja na śmierć skazano targowiczan Piotra Ożarowskiego, Józefa Kossakowskiego, Józefa Zabiełłę oraz Józefa Antkiewicza. Władzę w mieście przejęła bardziej radykalna utworzona przez naczelnika powstania Rada Najwyższa Narodowa na czele z Hugo Kołłątajem i Ignacym Potockim. W czerwcu doszło do samosądu i powieszenia kliku targowiczan, m.in. Michała Poniatowskiego.

Na przestrzeni lipca i sierpnia Warszawa oblegana była przez wspólne siły prusko-rosyjskie. Mimo trudności powstańcom udało się przetrwać pierwsze oblężenie wojsk zaborczych, które we wrześniu odstąpiły od miasta. Rosjanie postanowili połączyć wycofane spod Warszawy oddziały gen. Fersena z posiłkami gen. Suworowa. By nie dopuścić do połączenia sił rosyjskich Kościuszko zdecydował się wydać Fersenowi bitwę pod Maciejowicami 10 października. Bitwa zakończyła się porażką powstańców. Ci, którzy nie zginęli dostali się wraz z Kościuszką do rosyjskiej niewoli. Był to właściwie koniec powstania, wola walki załamała się zupełnie po utracie wodza. Dzielnie broniła się stolica, której obroną dowodził gen. Zajączek. 4 listopada Rosjanie zajęli Pragę i dokonali tam rzezi powstańców. Po tym wydarzeniu poddano miasto, a 9 listopada wkroczył do niego Suworow, który przejął władzę w stolicy. Przywódców powstania bądź przewieziono do Petersburga bądź umieszczono w pruskich i austriackich więzieniach. Stanisław August bronił przywódców powstańczych ale na rozkaz Katarzyny wyjechał do Grodna.

3 stycznia Austria i Rosja podpisały układ rozbiorowy, a w październiku dołączyły do niego Prusy. Przesądzał on o całkowitej likwidacji państwa polskiego i jego podziale między trzy państwa. Nie potrzebna była już ratyfikacja rozbioru przez sejm polski, pozostawało nakłonić Stanisława Augusta do abdykacji. Gdyby nie złożył korony nie usankcjonowałby faktycznego upadku państwa, Stanisław August pod dyktando Katarzyny podpisał, jednak abdykację 25 listopada 1795 roku w Grodnie, a następnie został przewieziony do Petersburga. Tam zmarł 12 lutego 1798 roku a pochowany został w kościele św. Katarzyny.