Królestwo: Protista - Pierwotniaki

Typ: Wiciowce

Typ: Sporowce

Typ: Korzenionóżki

Typ: Otwornice

Typ: Promienionozki

Typ: Orzęski

Budowa

Pierwotniaki są organizmami jednokomórkowymi. Ich ciało zbudowane jest z komórki otoczonej błoną komórkową. Czasem wykształcają liczne struktura na powierzchni stanowiące jakoby ich szkielet. W skład komórki wchodzą podstawowe organella: jądro komórkowe, ER, centriole (ruch), rybosomy, AG, lizosomy, wodniczki liczne, i ziarnistości z substancjami zapasowymi. Itp.

Zewnętrzna budowa ciała uzależniona jest od rodzaju pierwotniaka są takie, które wykształcają szkielecik wapienny, inne okryte są sztywna, pofałdowaną błoną zwana pellikulą.

Wyróżniamy dwa typy organelli ruchowych:

-undulipodia- czyli wici w liczbie 1-2, lub rzęski zazwyczaj urzęsiają całe ciało,

-pseudopodia czyli nibynóżki- są to wypustki cytoplazmatyczne o różnym kształcie pozwalające na poruszanie się zwierzęcia,

W ruch zaangażowane są również struktury komórkowe zwane centriolami.

Pierwotniaki zazwyczaj maja jedno lub kilka jąder. W przypadku orzęsków mamy rozróżnienie na jądra wegetatywne, czyli makronukleus i generatywne, czyli makronukleus.

Funkcje wydalniczo -wydzielnicze pełnią specjalne struktury zwane wodniczkami tętniącymi.

Odżywianie

Cześć pierwotniaków to autotrofy potrafiące same wytworzyć sobie pokarm za pomocą światła i dzięki obecności barwników jak chlorofil i aparatowi do fotosyntezy.

Pozostała większość to heterotrofy gdzie zdobywanie pokarmu odbywa się na drodze drapieżnictwa pasożytnictwa itp.

Pierwotniaki odżywiają się na drodze fagocytozy:

Czyli pobierania dużych kawałków pokarmu wraz z woda, nierozpuszczalnych w wodzie.

Pierwotniak tworzy w swoim ciele wpuklenie, które się zamyka zamykając również cząsteczkę pokarmu. W ten sposób tworzy się wodniczka tętniąca, która przesuwa się wewnątrz ciała w kierunku lizosomu. Gdy dojdzie do połączenia się wodniczki z lizosomem następuje trawieni pokarmu z udziałem enzymów znajdujących się w lizosomie. Powstaje wodniczka pokarmowa. Następnie strawiony pokarm jest wchłaniany do wnętrza komórki a wodniczka przesuwa się ku błonie łącząc się z nią i wyrzucając niestrawione resztki.

Pinocytozy, kiedy to pierwotniak pobiera mniejsze cząsteczki w postaci prostych związków jak białka, lipidy. Poprzez wytworzenie się kanalika pinocytarnego, na którego końcu jest obecna wodniczka pokarmowa. Wtedy to dochodzi do ubytku błony komórkowej.

Wchłaniania, czyli przenoszenia niewielkich pokarmu przez błonę komórkowa na drodze dyfuzji lub transportu aktywnego.

Cześć pierwotniaków wykształca zaczątki organów charakterystycznych dla wyższych organizmów, czyli cytostom pierwotny otwór gębowy i cytopyge - obszar wydalania niestrawionego pokarmu.

Oddychanie

Pierwotniaki nie wykształciły specyficznych organów do oddychania z prostego powodu nie są im potrzebne. Wymiana gazów odbywa się cała powierzchnia ciała, która jest wystarczająco duża aby funkcjonować. Pierwotniaki oddychają tlenem rozpuszczonym w wodzie tylko formy pasożytnicze są anaerobami.

Wydalanie i osmoregulacja

Zbędne produkty są wydalane na zewnątrz komórki na zasadzie dyfuzji do wydalanych produktów należą kwas moczowy, amoniak i mocznik.. Wodniczki (w liczbie 1-30) ułatwiają regulacje ciśnienia osmotycznego przez usuwanie nadmiaru wody.

Wrażliwość na bodźce

Plazmalemma pierwotniaków wykazuje polaryzacje (na zewnątrz jest dodatnia, wewnątrz ujemna). Naruszenie jej ciągłości lub struktury powoduje jej depolaryzację. W ten sposób pierwotniak odbiera bodźce ze świata zewnętrznego. Taksją nazywany odruch będący wynikiem zadziałania jakiegoś czynnika: na przykład fototaksja, gdy czynnikiem zaburzającym (działającym) jest światło. Możemy wyróżnić taksje dodatnie w kierunku bodźca i ujemne w kierunku przeciwnym do bodźca.

Poruszanie się

Pierwotniaki poruszają się na wiele sposobów:

Za pomocą pseudopodii, czyli wypustek plazmatycznych przykładem jest ameba,

Undulipodii-wici, rzęski, które występują pojedynczo lub w większej ilości w skutek pracy wici komórka porusza się wokoło własnej osi i sunie do przodu przykładem jest pantofelek,

Niektóre pierwotniaki nie poruszają się wcale.

Rozmnażanie

U pierwotniaków występuje rozmnażanie bezpłciowe poprzez podział poprzeczny, podłużny lub ukośny. Niektóre z nich rozmnażają się płciowo, co zapewnia im zmiany w puli genowej.

Jego przebieg jest uzależniony od formy troficznej rozmnażającego się pierwotniaka.

Jeśli forma troficzna jest haploidalna, to taki pierwotniak jest traktowany jako gameta. Podczas kopulacji dochodzi do połączenia się dwóch haploidalnych pierwotniaków i powstaje jeden diploidalny, który musi przejść mejozę postgamiczna (pozapłodnieniowa), prowadząca do powstania osobników haploidalnych.

Jeżeli forma troficzna jest diploidalna, wówczas musi przejść mejozę pregamiczną (przedzapłodnieniową), tworząc haploidalne gamety, które łączą się, dając zygotycznego osobnika.

WICIOWCE

Należą do zwierząt pasożytniczych i żyjących w symbiozie.

Charakteryzują się obecnością jednej lub dwóch wici, wychodzących z przodu ciała. Posiadają od jednego do kilku jąder o tej samej budowie anatomicznej i pełnionej funkcji. Jego powierzchnia nie jest okryta żadnym pancerzem, lecz jest sztywna, przez co nadaje mu kształt. Rozmnażają się bezpłciowo poprzez podział podłużny, czyli wzdłuż długiej osi ciała. Występuje również rozmnażanie płciowe poprzez koniugacje. Jest to grupa łącząca cechy roślin zwierząt, dlatego nadal jest kwestia sporna gdzie je umieścić.

OTWORNICE

Te jednokomórkowce pojawiły się w kambrze i żyją wciąż w morzach całego świata. Zamieszkują głównie morskie dno, a ich liczba bywa ogromna - może przekraczać 50 000 sztuk na jeden gram piasku. Oprócz form bentosowych, spotykane są także otwornice planktoniczne. Pierwotniaki te wytwarzają ochronną skorupkę, najczęściej wapienną, jedno- lub wielokomorową, zaopatrzoną w otwory, od których pochodzi ich nazwa. Wysuwają przez nie nibynóżki, służące im do poruszania się i zdobywania pożywienia

ORZĘSKI

Typ wysoko uorganizowanych pierwotniaków o określonych kształtach ciała pokrytego rzędami rzęsek, za pomocą których się poruszają. Występują formy wolno żyjące (w glebie i w wodzie) oraz pasożytnicze. Niektóre gatunki wolno żyjących orzęsków są wskaźnikami silnie zanieczyszczonych posiadają dwa jądra marko i mikro nukleus. Przedstawicielem jest pantofelek.

.

SPOROWCE

Sporowce to w większości pasożyty bezkręgowców i kręgowców. Maja bardzo komplikowany cykl życia. Nie posiadają wielu organelli w tym ruchu Charakterystyczny jest tu podział jądra,(schizogonia), które dzieli się wielokrotnie bez podziału cytoplazmy. Na pewnym etapie życia wiele z nich wytwarza oporną spore, która stanowi czynnik zakaźny przekazywany do następnego gospodarza. Często spędzają część życia w jednym gatunku gospodarza, a część w innym.

KORZENIONÓŻKI

To pierwotniaki poruszające się za pomocą płatowatych nibynóżek.

Nie mają usztywnionej powierzchni komórki. Zamieszkują wody słone i słodkie, wchodzą w skład planktonu. są cudzożywne, nierzadko pasożytnicze.

PROMIENIONÓŻKI

Promienionóżki wytwarzają długie, nitkowate wypustki cytoplazmatyczne zwane aksopodiami, wystające z porów w ich szkieletach.

Niektóre promienionóżki wytwarzają piękne misterne szkielety krzemionkowe. Kiedy organizmy te obumierają, ich szkielety opadają na dno oceanu tworząc muł, który pod wpływem ciśnienia przekształca się w skałę osadową.

Rola pierwotniaków w przyrodzie.

Pomimo ze wiele pierwotniaków to pasożyty maja one również swoich użytecznych przedstawicieli. Otwornice po obumarciu tworzą skały osadowe, które stanowią doskonały punkt zaczepienia w datowaniu wieku geologicznego. Orzeski żyją w symbiozę z przeżuwaczami, dzięki czemu ułatwiają im trawienie treści roślinnej.

Oczyszczają również wodę, a także stanowią pokarm dla wielu mikroogranizmow.

Rozmnażanie się zarodźca malarii.

Malarię wywołują jednokomórkowe pierwotniaki z rodzaju Plasmodium (zarodziec). Różne odmiany tej choroby wywoływane są przez zarodziec ruchliwy (Plasmodium vivax), zarodziec owalny (P. ovale), zarodziec pasmowy (P. malariae) i najbardziej rozpowszechniony oraz najgroźniejszy zarodziec sierpowy (P. falciparum), który nie leczony może w krótkim czasie doprowadzić do mózgowej postaci malarii, kończącej się najczęściej zgonem.

Pasożyty są przenoszone z jednej osoby na drugą przez samice komara, żywiące się krwią. Takich niebezpiecznych komarów jest około 60 gatunków, w różnym stopniu wrażliwych na środki zwalczające owady.

Pasożyty rozwijają się w jelicie komarów, a później są przenoszone z ich śliną za każdym razem, kiedy samica pobiera swoją kolejną porcję krwi. Z krwią trafiają do komórek naszej wątroby i bardzo intensywnie się tam mnożą. Po 9-16 dniach wracają do krwi i przechodzą do czerwonych ciałek (erytrocytów), gdzie po raz kolejny ulegają podziałom, doprowadzając w końcu do zniszczenia całej komórki. Wywołuje to gorączkę i niedokrwistość. W szczególnie niebezpiecznej mózgowej postaci malarii zarażone erytrocyty blokują naczynia krwionośne w mózgu, co doprowadza do jego niedokrwienia i śmierci.

Słowniczek

Makronukleus - (Ma) jądro wegetatywne u orzęsków, odpowiada za wzrost, oddychaniem, przemianę materii, i inny funkcje życiowe poza rozmnażaniem.

Nibynóżki - cytoplazmatyczne wypustki, które poprzez wysuwania się i wsuwanie poruszają ciało pierwotniaka. Obecne są u korzenionóżek, promienionóżek, otwornic.

Mikronuleus - (Mi) jądro o funkcji generatywnej bierze udział w rozmazaniu i podziale komórek, występuje u orzęsków.

Koniugacja - proces płciowy u pantofelków, który prowadzi do wymieszania materiału genetycznego pomiędzy dwoma organizmami.

Cytoszkielet - szkielet cytoplazmatyczny komórki zbudowany z mikrotubul i mikrofilamentow komórkowych pełni funkcje związane z ruchem.

Mejoza postgamiczna - typ mejozy która zachodzi po połączeniu się gamet

Mejoza pregamiczna - mejoza, która zachodzi przez procesem połączenia się gamet.

Taksja - reakcje ruchowe na bodźce nie tylko u pierwotniaków.

Cysty przetrwalnikowe - forma, w jakiej występuje pierwotniak w warunkach nieprzyjaznych dla niego.

Cytostom - niby otwór gębowy występujący u wiciowców leżący w pobliżu wici.

Cytopyge - obszar gdzie nie ma rzęsek, pokryty gładką błoną. W tym miejscu wydalane są niestrawione resztki pokarmu.

Grzyby- Fungi- Mycota

Z uwagi na fakt ze grzyby maja cechy typowe dla roślin jak i zwierząt. W systematyce utworzono dla nich specjalne podkrólestwo. Są to heterotrofy, których ściana komórkowa wysycona jest chityna. Ich materiał zapasowy jest charakterystyczny tylko dla świata zwierząt gdyż odkładają glikogen i lipidy, nigdy skrobie. Ich budowa jest charakterystyczna bardziej dla roślin, ponieważ cechują się plechowata budowa ciała i rozmnażają się poprzez zarodniki. Posiadają tez cechy typowe tylko dla siebie jak bardzo skomplikowany sposób rozmnażania z przemiana faz jądrowych.

Pochodzenie

Do niedawna myślano, że grzyby wywodzą się z autotroficznych glonów które w toku ewolucji zaczęły przestawiać się na cudzożywny tryb życia. Argumentem, który popierał te teorie była obecność grzybów wodnych. Organizmy grupowane w królestwie Protista różnicowały się w wodach pokrywających Ziemię w erze proterozoicznej (2600-570 mln lat temu). Z epoki tej przetrwały do naszych czasów nieliczne i źle zachowane szczątki promienic, pierścienic, gąbek, jamochłonów i ślady grzybopodobnych Protista.

Następna era - paleozoik (570-285 mln lat temu) - była okresem wielkiego różnicowania i ewolucji organizmów. Powstały wtedy nie tylko rośliny naczyniowe, wszystkie znane gromady zwierząt, ale i grzyby.

Mikoryza

Mikoryzy w świecie roślin to zjawisko prawie obligatoryjne. Bez pomocy grzybów obywają się jedynie rośliny wodne, bagienne, turzyce, cypryśniki i rośliny z rodziny krzyżowych. Badania wykazują, że bez pomocy grzybów życie drzew nie jest możliwe. Grzybnia symbiotycznych grzybów penetruje znaczne obszary gleby zwiększając powierzchnię chłonną korzeni. Obliczono, że systemy korzeniowe drzew pozbawione strzępek grzybowych, by dostarczyć potrzebną roślinom wodę musiałyby być stukrotnie większe. Ze względów energetycznych utrzymywanie tak rozbudowanych korzeni przez rośliny jest niemożliwe.

Środowisko życia

Grzyby stanowią bardzo liczna grupę organizmów, z których dotychczas opisano zaledwie 10 tys. gatunków. Przeciętne co roku odkrywa się następne 1700. Grzyby są organizmami heterotroficznymi, głownie o osmotroficznym sposobie odżywiania. Występują przeważnie jako organizmy lądowe, rzadziej wodne, żyjące w wodach słodkich a bardzo nieliczne w słonych. W zależności od sposobu odżywiania wyróżnia się grzyby saprofityczne rozkładające materię organiczna martwych organizmów, nekrotroficzne- żyjące jako pasożyty fakultatywne roślin zwierząt lub ludzi, oraz biotroficzne- żyjące w symbiozie z innymi organizmami.

Strzępki grzyba wydzielają do podłoża enzymy, które rozkładają martwa materie, przekształcają go tak, aby mógł być zaabsorbowany przez strzępki grzyba.

Komórki grzybów pasożytujących wytwarzają przylgi- hyfopodia i ssawki -haustoria, za pomocą których po przebiciu ściany komórkowej dostają się do tkanki gospodarza i pobierają substancje pokarmowe. Postać i wielkość grzybów są bardzo zróżnicowane. Grzyby wyższe tworzą grzybnie osiągającą wymiary setek metrów, a ich owocniki waza nawet kilkadziesiąt kilogramów.

Budowa grzybów

Komórki grzyba maja typowo eukariotyczna budowę. Czyli zawierają jądro komórkowe, rybosomy, mitochondria, aparat Golgiego, ER itp. Poza tym posiadają cechy typowe dla nich samych. Ściana komórkową występującą u większości grzybów jest wysycona chityna, czasem z domieszka celulozy lub z samej celulozy. W odróżnieniu od komórki roślinnej nie maja one plastydów, ani barwników asymilacyjnych, co decyduje o cudzożywnym trybie życia. W owocnikach mogą występować pewne barwniki, lecz nie maja one właściwości fotosyntetyzujących. Jako materiał zapasowy grzyby gromadzą glikogen.

Zwykle w komórce występuje jedno jądro chodź czasami jest ich wiele. Błony jądrowe u większości grzybów są obecne. U niektórych zachowuje się tez jąderko.

U prostszych form ciało grzyba stanowi jedna komórka jest ona otoczona gruba, chitynowa ścianka komórkową.

Przedstawicielem są drożdże (Saccharomyces)

Najczęściej organizm grzyba zbudowany jest z nitkowatych strzępek, które rosną szczytowo i silnie się rozgałęziają. Strzępki porozdzielane są przegrodami tak zwanymi septami na wielojądrowe fragmenty.

Plechy nitkowate tworzą: rozłożek czerniejący (Rhizopus nigricans), jak również kropidlak (Aspergillus) i pędzlak (Penicilliutn) i pleśniak biały (Mucor mucedo).

Plechy plektenchymatyczne cechują grzyby produkujące owocniki i ryzomorfy. W strukturach tych strzępki splatają się tworząc grzybnie która przypomina swoja budowa tkankę, nie jest to jednak tkanka lecz pektenchyma czyli nibytkanka. stanowią gęstą, zbitą, zlepioną powierzchniami ścian komórkowych masą, do złudzenia przypominającą tkankę roślinną. Nie jest to jednak prawdziwa tkanka, której komórki są zawsze ze sobą zrośnięte blaszkami środkowymi ścian komórkowych. Z plektenchymy powstają ryzomorfy, sznury grzybni płożące się pod ziemia i służące do rozprzestrzeniania się grzyba, podkładka i owocnik wytwarzające organy służące do rozmnażania się.

Najpowszechniejszy typ owocnika to kapelusz na trzonku. Pośród strzępek tworzących kapelusz można zaobserwować rozróżnienie w obrębię struktury i funkcji. Zewnętrzne strzępki owocnika maja silnie chitynowe ściany komórkowe i są powierzchnią okrywającą. Cześć strzępek tworzących środek owocnika, charakteryzuje się wzmocnionymi ścianami i spełnia funkcje podtrzymujące. Reszta strzępek o ogromnej średnicy, bez sept, lecz z wzmocnionymi ścianami podłużnymi, pełni funkcje przewodzące pokarm.

Wszystkie owocniki ( workowce i podstawczaki) maja charakterystyczna cześć zwaną hymenoforem. Jest to warstwa zarodnikotwórcza, na której tworzą zarodniki. Hymenofor może być blaszkowaty jak u muchomora, kolczasty czego przykładem jest hymenofor rurkowy u borowika.

Plechy mogą mieć różną postać: skorupiasta, gąbczastą i krzaczasta.

Forma skorupiasta jest charakterystyczna dla porostów naskalnych takich jak: wzorzec geograficzny.

Przykrywa często ściśle powierzchnie, na której żyje, wchodząc do jej wnętrza.

Plecha listkowata występuje przede wszystkim u epifitow. Charakteryzuje się ona lepszym przyleganiem do powierzchni i przybiera formę liściokształtnych płatów.

Plecha krzaczkowata jest charakterystyczna głównie dla porostów naziemnych, np. chrobotków. Budują ją wzniesione ku górze "gałązki", przytwierdzone do podłoża tylko w jednym miejscu.

Porosty

Porosty to organizmy plechowate, które powstały w wyniku symbiozy glonu i grzyba. (SYMBIOZA to rodzaj współżycia dwóch organizmów oparty na obopólnych korzyściach). Glon i Grzyb mogą żyć osobno, lecz tworząc porost czerpią wzajemnie korzyści. Glony dostarczają grzybom produktów asymilacji, natomiast grzyby przekazują glonom wodę z solami mineralnymi oraz chronią je przed odwodnieniem. Sztywność porostów wynika z obecności chityny. Porosty są pospolite w przyrodzie, mają małe wymagania życiowe. Spotkać je można na skałach, murze, korze drzew w klimacie gorącym i arktycznym. Porosty są wytrzymałe na niską temperaturę i suszę .Mają zastosowanie lecznicze szczególnie w chorobach układu oddechowego.

Plechy porostów mogą mieć różną postać: skorupiasta , krzaczasta, liściasta. Plecha większości porostów wykazuje charakterystyczne zróżnicowanie anatomiczne. Na powierzchni strzępki grzyba są ciasno upakowane i splecione i tworzą zwarta warstwę korowa. Kora dolnej cześć może wytwarzać chwytniki, przenikające w podłoże. W pobliżu górnej warstwy kory, miedzy luźnie przebiegającymi strzępkami występują komórki glonów- gonidia. Resztę plechy wyplenia rdzeń z luźno splecionych strzępek grzyba. Porost łatwo nasyca wodę, która wypełnia przestrzenie miedzy komórkami kory. Jest ona pobierana poprzez strzępki grzyba o ścianach silnie pęczniejących. Natomiast w przestworach komorowych rdzenia utrzymuje się powietrze, konieczne do procesów życiowych. Porosty szybko wysychają, co zahamowuje ich rozwój i wzrost do czasu ponownego nasycenia woda. Mogą pobierać wilgoć z powietrza. Rozmnażanie odbywa się wegetatywnie poprze soredia, składające się z jednej lub kilku komórek glonu oplecionych strzępkami grzyba. Glony rozmnażają się tylko wegetatywnie poprzez podział lub wytworzenie aplanospor. Natomiast grzyby będące komponentami porostów mogą się rozmnażać płciowo. Jeśli grzyb jest workowcem to tworzy mieczykowate owocniki z aksosporami, lub w przypadku podstawczaków na dolnej stronie plechy, hymenium z basidiosporami. Kiełkujące z zarodników strzępki grzyba wchodzą w symbiozę z glonami i tworzą nowy organizm.

Często nie docenia się roli porostów w funkcjonowaniu ekosystemów, a przecież odgrywają one w przyrodzie niezwykle ważną rolę organizmów pionierskich. Zasiedlają skały i środowiska skrajnie ubogie, gdzie do tej pory mogły żyć jedynie bakterie i glony. Produkują specyficzne substancje chemiczne (związki organiczne, pochodne kwasów tłuszczowych i fenoli), które mają właściwości bakteriobójcze, bakterio-statyczne lub trujące. W wyniku oddziaływania tych substancji na skały oraz wrastania fragmentów grzybni w mikroszczeliny, porosty przyspieszają tempo procesu wietrzenia zasiedlonych skał. W ten sposób na skałach pojawia się cienka warstwa gleby, na której mogą już rozwijać się zarodniki mszaków i paprotników i kiełkować nasiona roślin wyższych. Porosty są ważnym elementem życia wielu gatunków bezkręgowców, dają im schronienie oraz stanowią dla nich źródło pożywienia. Szacuje się, że około 300-400 gatunków zwierząt bezkręgowych w mniejszym lub większym stopniu zależnych jest od porostów. Również niektóre gatunki zwierząt kręgowych, jak choćby karibu, woły piżmowe i renifery odżywiają się głównie porostami. W medycynie ludowej szeroko znane są lecznicze właściwości, np. brodaczki kępkowej Usnea hirta, płucnicy islandzkiej, chrobotka koralkowego Cladonia coccifera czy złotorostu ściennego. Bardzo wysoka wrażliwość porostów na zanieczyszczenie powietrza atmosferycznego, zwłaszcza dwutlenkiem siarki, powoduje, że porosty często wykorzystywane są jako wskaźniki czystości powietrza. Do oceny skażenia powietrza używa się tzw. skale porostowe, opracowane na podstawie występowania różnych gatunków porostów, różniących się między sobą wrażliwością na stężenie SO2.

.

ROZMNAŻANIE

Istnieją dwa sposoby rozmnażania się grzybów: płciowy i bezpłciowy. Większość grzybów może rozmnażać się oboma sposobami.

Rozmnażanie bezpłciowe:

Przy takim rozmnażaniu nie dochodzi do połączenie się jąder. Tym sposobem może rozmnażać się wiele grzybów, ale tylko nieliczne grzyby wielkoowocnikowe. Końce specjalnie zbudowanych rozgałęzień strzępek przewężają się, oddzielając elementy rozprzestrzeniania gatunku, tak zwane zarodniki konidialne (konidia). Może z nich powstać nowa grzybnia.

Rodzaje rozmazania bezpłciowego:

-.fragmentacja strzępek

.podział komórki

-pączkowanie

-zarodniki: oidia, zoospory, konidiospory,

-urwistki i wyrostki(porosty)

Porosty rozmnażają się wegetatywnie poprzez urwistki -soredia, składają się z jednej lub kilku komórek glonu oplecionych strzępkami grzyba. Glony rozmnażają się tylko wegetatywnie poprzez podział lub tworzenie aplanospor. Grzyby natomiast mogą rozmnażać się płciowo.

Workowce:

Klasa drożdżowce charakteryzuje się prymitywnym sposobem rozmnażania się poprze paczkowanie. Paczkowanie polega na uwypukleniu się ściany komórki, do którego przesuwa się jedno z dwóch jąder powstałych z podziału jądra macierzystego. Następnie uwypuklenie, czyli paczek rozrasta się i oddziela jako samodzielna komórka. U workowców właściwych rozmnażanie wegetatywne dobywa się za pomocą konidioforow, a w nich zawartych konidii. Które rozsiewają się pod wpływem wiatru.

Cykl życiowy

Cykl życiowy grzybów może przebiegać w trzech fazach: faza haploidalna od momentu podziału redukcyjnego do chwili połączenia się z cytoplazma gamet, gametangiow, lub strzępek, faza dikariotyczna od momentu plazmogamii do kariogamii i faza diploidalna od momentu kariogamii do podziału redukcyjnego, czyli mejozy. Dikariofaza jest szczególną fazą występująca tylko u grzybów.

Cykl życiowy workowców:

Workowce stanowią największą podgromadę obejmującą ponad polowe znanych grzybów. Charakterystyczna cecha tej podgromady jest wytwarzanie zarodników workowych, zwanych aksosporami, wewnątrz zarodni zwanej workiem, po wcześniej odbytym procesie płciowym. Dojrzała grzybnia produkuje na końcach strzępek wielojądrowe gametangia: cylindryczne męskie plemnie i kuliste rodnie, zwane aksogonami. Aksogon wykształca specyficzny organ zwany włoskiem, który umożliwia połączenie się z plemnią. W procesie kopulacji dochodzi do przejścia plemników do rodni i ich połączenia się. nie następuje kopulacja lecz jądra żeńskie układają się z męskimi tworząc jądra sprzężone. Jądra sprzężone podlegają dalszym przemianom i przemieszczają się do licznych strzępek położonych na aksogonie. W części szczytowej strzępki jądra te zespalają się ze sobą w procesie zwanym kariogamią. Dochodzi do utworzenia się jądra diploidalnego. Które ulega podziałowi mejotycznemu z czego powstaje jąder haploidalnych. Każde z nich otoczone jest cytoplazmą i ściana komórkową stając się zarodnikiem workowym, czyli aksosporą. Komórka macierzysta worka przekształca się w worek. U większości z nich worek zawiera 8 zarodników. Jest on kształtu wrzecionowatego lub maczugowatego często z mechanizmem do wyrzucania zarodników. Tak wiec w cyklu rozwojowym workowca dominuje haplofaza, dikariofaza ograniczona jest do strzępek workotwórczych, a diplofaza do jądra komórki macierzy tej worka. Worki zebrane są we wspólną warstwę rodzajną zwaną hymenium. W skład niej poza nimi wchodzą tak zwane wstawki (parafizy). U większości gatunków worki powstają w owocnikach zbudowanych z plektenchymy. Owocniki mogą mieć różną postać.

Cykl życiowy u podstawczaków.

Podobnie jak workowce maja wielokomórkową grzybnie. Septy dzielące komórki maja również otwór lecz o innej budowie i mniejszej średnicy jak u workowców. Podstawczaki wyróżniają się specjalna forma zarodników zwanych basidiosporami. Wytwarzane są one na specjalnych strzępkach zwanych podstawkami. Powstawanie basidiospor następuje w procesie płciowym. Podstawczaki nie tworzą specjalnych organów rozmnażania płciowego. Zachodzi somatogamia, czyli kopulacja miedzy dwiema haploidalnymi komórkami grzybni pierwotnej o przeciwnych znakach, powstałych z zarodników podstawkowych. W wyniku kopulacji zachodzi plazmogamia a jądra tworzą pary jąder sprzężonych, czyli dikariony. Przez wielokrotny podział sprzężonych jąder i podział komórki rozrasta się grzybnia dikariotyczna, na której w okresie dojrzałości formują się podstawki. W cyklu życiowym podstawczaków dominuje dikariofaza. Grzybnia pierwotna jest homologiem grzybni wegetatywnej workowców, a grzybnia wtórna homologiem strzępek workowców. U wielu, podstawczaków komórki dikariotyczne grzybni dzielą się w bardzo charakterystyczny sposób, wytwarzając tak zwane sprzazki. Jest to boczny, haczykowaty wyrostek strzępki, zwrócony ku tyłowi, który uwypukla się w pobliżu jąder sprzężonych. Następnie jądra dziel asie na drodze mitozy, a powstałe 4 jądra przemieszczają się w swoisty sposób. Para jąder o przeciwnych tendencjach płciowych, męskich i żeńskich wędruje ku szczytowi komórki, z drugiej pary zaś jedno przechodzi do sprzazki a drugie odsuwa się ku podstawie komórki. Po nim następuje okres tworzenia się ścian. Jedna ze ścian oddziela komórkę szczytowa zawierająca parę jąder sprzężonych, a druga oddziela sprzazkę.

Sprzazka wydłuża się w kierunku poniżej stojącej jednojądrowej komórki, do której w końcu po zetknięciu się przelewa przez otwór swoje jądro i komórka ta staje się znów dikariotyczna. Proces tworzenia sprzazki powtarza się przy każdym podziale komórek szczytowych. W rezultacie powstaje bujna, obficie rozgałęziona sprzazkowata grzybnia komórkach zawsze dikariotycznych. Bywa ze dzieje się to latami, do momentu tworzeni się owocnika. Wtedy dopiero w obrębie powstałego owocnika formują się na końcach strzępek dikariotycznych podstawki. Podstawki zebrane są w warstwę rodzajna -hymenium podstawkowe. W skład którego wchodzą również płonne elementy takie jak wstawki.

W końcowych komórkach strzępek stanowiących komórki macierzyste

Rola grzybów:

- Uczestniczą w rozkładaniu związków organicznych pochodzących z martwych organizmów.

- Uczestniczą w krążeniu pierwiastków w przyrodzie.

- Współżyjąc z korzeniami roślin wyższych wpływają na ich rozwój.

- Wykorzystywane są w gospodarstwie człowieka do produkcji leków, enzymów, kefirów, serów, alkoholi, piwa.

- Są pokarmem dla zwierząt i człowieka, dostarczając związków mineralnych, witamin (nie należy zbierać grzybów posiadających substancje trujące; do takich grzybów występujących w Polsce zaliczamy: muchomora sromotnikowego, wiosennego, jadowitego, wieruszkę ciemną, zasłonaka rudego, krowiaka podwiniętego).

- Wywołują liczne choroby, wpływają na regulację liczebności populacji wielu gatunków roślin i zwierząt, powodują liczne grzybice u człowieka (zewnętrzne, np. paznokci, głowy, stóp; wewnętrzne, np. jamy ustnej, układu pokarmowego, układu rozrodczego).

Słownik pojęć

Askospory - haploidalne zarodniki u workowców w liczbie osiem znajdujące się w workach.

Ascus - zbrodnia u workowców, tak są przetrzymywane zarodniki aksospory.

Basidiospory - zarodniki podstawczaków o licznie n równej jeden, obecne w podstawkach,

Basidium- fragment zarodni, na której trzoneczku umieszczone są cztery zarodniki basidiospory,

Chityna -aminocukier, z którego zbudowana jest ściana komórkowa grzybów.

Dikarion (dwa jądra) dwa jądra sprzężone, pochodzące od rożnych organizmów. Występują w grzybni dwujądrowej workowców i podstawczaków.

Dikariofaza (stadium jąder sprzężonych) etap istniejący podczas rozwoju płciowego u podstawczaków i workowców powstaje w konsekwencji na złączenia się dwóch jednokomórkowych strzępek

Gametangiogamia - etap zapłodnienia, w którym dochodzi do zlania się ze sobą komorczakowatych gametangiow. Cechuje workowce.

Grzybnia - zbudowana ze strzępek grzybów, tworząca wegetatywne ciało grzybów. Może być jedno- lub wielokomórkowa, luźna - nitkowata albo zbita - plektenchymatyczna.

Hymenofor - dolna partia najczęściej kapelusza występuje w workowców lub podstawczaków, na której znajduje się hymenium,

Kapelusz - część owocnika, charakterystyczna dla niektórych podstawczaków. Kapelusze tych grzybów przyjmują bardzo różnorodne kształty, np. stożkowate, lejkowate, płaskie, wypukłe etc.

Kariogamia- połączenie się dwóch jąder sprzężystych w jedno zwane zygotycznym. proces ten jest znamienny dla workowców i podstawczaków.

Komórczak - komórka, która ma więcej niż jedno jądro, może powstać w konsekwencji nierównej kariokinezy bez cytokinezy.

Konidia- wytwarzane na konidioforach zarodniki, tworzące tak zwane "sznury pereł". Przystosowane są do rozprzestrzenia się w powietrzu.

Kopulacja - połączenie się dwóch przeciwstawnych osobników w akcie zapłodnienia, prowadzące do powstania nowego życia. U grzybów w kopulacji biorą udział: strzępki, gamety, gametangia.

Owocnik - nadziemna cześć grzyba utworzona z ciasno złożonej plektenchymy, w której zachodzi produkcja zarodników. Charakteryzują się one całym spektrum kształtów i kolorów.

Pączkowanie -proces bezpłciowy, który prowadzi do powstania z jednej komórki poprzez odpaczkowanie wielu innych (Saccharomyces).

Plektenchyma- (nibytkanka) - struktura przypominająca swoja organizacje tkankę, w rzeczywistości są to ciasno ułożone strzępki tworzące grzybnie.

Plazmogamia - etap, kiedy dochodzi do łączenia się plazmy łączenia się gamet, gametangiow lub strzępek

Pleśń -kolokwialna nazwa luźnej grzybni o zabarwieniu białawym, występuje u sprzężniaków i kropidlaków,.

Przegroda (septa) - oddziela części wielojądrowych strzępek od siebie,

Ryzomorfy -cześć podziemna grzyba zbudowana z tkanki plektenchymatycznej, koloru czarnego, silnie rozbudowana pełni funkcje rozprzestrzeniające dla grzyba, obecne na przykład u Opieńki miodowej.

Somatogamia-proces polegający na zapłodnieniu różnoimiennych fragmentów grzybni(występuje u podstawczaków).

Strzępki - to komórki budujące grzybnie, charakteryzują się występowanie sept, oddzielających je od siebie..

Zygospora -zygota, której cechy budowy były tak dobrane, aby mogła przetrwać kilka lat (gruba ściana komórkowa).

GLONY -PHYTOBIONTA

Glony stanowią ważna grupę roślin pod względem biochemicznym jak i gospodarczym. Są to rośliny żyjące w środowisku wodnym, jednokomórkowe lub plechowate. Wyróżnia się formy poruszające się jak i pozbawione możliwości ruchu. Organella ułatwiające ruch to wici. Mogą być one nagie lub otoczone warstwą galaretowatą lub otoczką zbudowaną z pektyny lub celulozy. Glony zawierają barwniki asymilacyjne takie jak: chlorofil, fukoksantyna, fikoerytryna, fikocyjanina. Posiadają tez barwne plastydy nazwane chromatoforami. Występują również pirenoidy, czyli ciałka silne załamujące światło.

Komórki euglenin często o wydłużonym kształcie nie maja ściany komórkowej ich ciało pokryte jest pelikula, bądź proteinowym peryplastem. Dzięki włókienkom kurczliwym występującym w cytoplazmie możliwy jest ruch rośliny. Komórki euglenin są jednojądrowe. Liczne chromatofory zawierają chlorofile; a,b,c karoten B oraz ksantofile. Produktem asymilacji jest paramylon magazynowany w ziarnistościach koło pirenoidu.

GROMADA: EUGLENINY

Komórki euglenin często o wydłużonych kształtach są pozbawione ściany komórkowej. Otoczone jedynie pelikula bądź proteinowym peryplastem. Dzięki kurczliwym włókienkom zwanym mionemami które występują w cytoplazmie tuz pod powierzchnia mogą zmieniać swój kształt. Komórki euglenin są jednojądrowe. Liczne chromatofory maja postać krążków, taśm bądź gwiazdek. Zawierają barwniki: chlorofil a,b,c ksantofile i karoten.

Produktem asymilacji jest paramylon, którego ziarna zebrane w pirenoidach lub cytoplazmie mogą przebrać różną postać. Inna wyróżniająca cecha euglenin jest obecność gardzieli, czyli kolbowatego zagłębienia na przednim końcu komórki. Na ścianie gardzieli występująca plamka oczna, czyli stigma zawierająca kropelki tłuszczu. W pobliżu stigmy znajduje się fotoreceptor sterujący ruchem wici. Rozmnażają się poprze podział podłużny rozmnażanie płciowe jest niezwykle rzadkie i słabo znane. W trudnych warunkach atmosferycznych komórki tworzą cysty, czyli formy przetrwalnikowe.

GROMADA: TOBOŁKI

Tobołki to organizmy wodne, jednokomórkowe, ruchliwe monady opatrzone dwiema wiciami. Są to komórki nagie nie posiadające ściany komórkowej. Barwnikami są: chlorofil, karoten, ksantofile. Materiałem zapasowym jest skrobia magazynująca się w cytoplazmie. Rozmnażają się poprzez podział poprzeczny lub podłużny.

GROMADA: CHRYZOFITY

Obejmuje trzy klasy: złotowiciowce, różnowiciowce i okrzemki. Materiałem zapasowym jest chryzolaminaryna czasem skrobia. Barwnikami są: chlorofil a,c brak jest chlorofilu b.

GROMADA: BRUNATNICE

Są to przede wszystkim glony morskie, które w budowie plechy osiągnęły najwyższy stopień udoskonalenia. Nie ma wśród nich form jednokomórkowych. Ich plecha zróżnicowana jest na cześć korzeniowa tak zwane ryzoidy, nibyłodygi- kauloidy i fylloidy, które unoszą się w toni wodnej. Posiadają one specjalne pęcherze powietrzne, które im to ułatwiają. Ich ściana komórkowa oprócz warstwy celulozowej i pektynowej jest również wyposażona w kwas algowy, zabezpieczający roślinę przed wysychaniem. Jako produkt fotosyntezy produkowany jest mannit i laminaryna a także jod i brom. Rozmnażanie odbywa się bezpłciowo poprzez fragmentacje plechy lub płciowo przez oogamie. Brunatnice liczą około 1500 gatunków. W Polsce przedstawicielem jest Morszczyn pęcherzykowaty.

GROMADA: KRASNOROSTY

Występują przede wszystkim w środowisku morskim, tworząc podwodne łąki. Około 200 gatunków to rośliny słodkowodne. Krasnorosty mają barwę czerwoną w rożnych odcieniach. Dzięki obecności chlorofili a także fikocyjaniny i fikoerytryny. Ułatwia im to fotosyntezę zwłaszcza ze żyją na dużych głębokościach. Produktem asymilacji jest skrobia krasnorostowa i olej. Chromatofory są kształtu gwiazdkowatego lub płytkowego i położone są centralnie lub przyściennie. Cecha charakterystyczna dla nich jest to ze komórki rozrodcze nie posiadają wici i są zawsze nieruchome. Liczne krasnorosty maja znaczenie gospodarcze Porphyra jest uprawiana w Azji. Z wielu krasnorostów otrzymuje się agar-agar lub karagen. Są to substancje o właściwościach żelujących stosowane we przemyśle farmaceutycznym, spożywczym i medycynie.

GROMADA: ZIELENICE

Zielenice to duża, licząca 10000 gatunków grupa roślin, zamieszkująca wody ziemi. Obejmują ja zarówno organizmy jednokomórkowe jak i plechowe. Maja bardzo różny poziom organizacji od form nagich bez wici niezdolnych do ruchu po formy wykształcające specyficzne okrycia zdolne do ruchu. Mogą żyć w pojedynkę lub tworzyć kolonie, czego przykładem jest Toczek-Volvox. Zielenice tworzą plecie nitkowata lub brylasta. Wtedy komórki komunikują się poprzez ściany komórkowe, zwierające celulozę z domieszka substancji pektynowych. Chromatofory są zielone. Jako barwnik występuje przede wszystkim chlorofil. Produktem asymilacji jest skrobia magazynowana w pirenoidach. Kształty chromatoforów są rożne. Wśród zielenic występują osobniki jednojądrowe lub komórczaki (Cladophora). Rozmnażanie odbywa się płciowo lub bezpłciowo, poprzez podział komórki, tworzenie kolonii, fragmentacje plechy lub zarodniki. Znaczenie gospodarcze zielenic jest ogromne stają się one pokarmem dla wielu organizmów, są hodowane przez ludzi do celów spożywczych, wykorzystywane w celach leczniczych, oczyszczają zbiorniki wodne.