Przedwiośnie - streszczenie krótkie
Cezary Baryka dorasta w Baku, w bogatej rodzinie polskich emigrantów. Wybuch I wojny światowej powoduje, że ojciec, Seweryn, zostaje wcielony do armii rosyjskiej – wtedy Cezary zostaje z matką i zaczyna się buntować. Gdy wybucha rewolucja w Rosji, Cezary zachłystuje się hasłami równości i nienawiści do bogaczy, donosi na matkę, wspiera konfiskatę majątku. Skutkiem rewolucji jest nędza, głód, śmierć Jadwigi Barykowej na robotach publicznych oraz chaos i rzezie w Baku. Te doświadczenia burzą wiarę Cezarego w piękną, "sprawiedliwą" rewolucję.
Po latach Cezary odnajduje ojca. Seweryn, chory, ale pełen nadziei, namawia syna, by wyjechali do odrodzonej Polski, opowiadając mu po drodze o wizji kraju szklanych domów – symbolu nowoczesnej, sprawiedliwej ojczyzny. W czasie podróży Seweryn umiera, a Cezary sam przekracza granicę. Zderzenie z rzeczywistością – brudem, biedą, prowizorką – pokazuje mu, że Polska wcale nie jest tą idealną krainą z opowieści ojca, co rodzi w nim pierwszy wielki zawód i krytyczny stosunek do rzeczywistości.
W Warszawie Cezary korzysta z pomocy Szymona Gajowca, zaczyna studiować medycynę i z poczucia obowiązku oraz pod wpływem atmosfery wokół wstępuje do wojska, by walczyć w wojnie polsko-bolszewickiej. Tam poznaje Hipolita Wielosławskiego, którego ratuje, a skutkiem tego jest zaproszenie do majątku w Nawłoci. Pobyt w Nawłoci odsłania przed Baryką dwa światy: beztroskie, próżniacze życie ziemiaństwa (bale, romanse, plotki) oraz całkowicie ignorowaną nędzę chłopów. Romans z Laurą, tragedia Karoliny (samobójstwo/otrucie z zazdrości) i pustka szlacheckiego życia uświadamiają Cezaremu, że ta klasa społeczna nie jest zdolna do prowadzenia Polski ku lepszej przyszłości.
Wyjazd do Chłodka to świadoma decyzja Cezarego, by zobaczyć "prawdziwą Polskę". Tam obserwuje skrajną biedę komorników, choroby, głód, brak jakiejkolwiek opieki. To zestawienie luksusu Nawłoci i nędzy Chłodka budzi w nim na nowo myśl o konieczności rewolucji społecznej – ale pamięć o krwawych skutkach rewolucji w Baku nie pozwala mu ślepo w nią uwierzyć. Jest rozdarty między pragnieniem sprawiedliwości a lękiem przed powtórką rosyjskiego horroru.
W trzeciej części Cezary wraca do Warszawy, znów studiuje, pomaga Gajowcowi przy pracy nad programem stopniowych reform państwa (silna waluta, reformy rolne, oświata), a jednocześnie rozmawia z komunistą Lulkiem, który wzywa do rewolucji i obalenia "państwa burżuazji". Konfrontacja tych dwóch dróg – powolnych reform i brutalnej rewolucji – sprawia, że Cezary nie identyfikuje się w pełni z żadną stroną: widzi niesprawiedliwość, ale też wie, jaką cenę niesie rewolucja. Dlatego na końcu, podczas robotniczej demonstracji, idzie sam, przed tłumem, w stronę Belwederu – jako znak, że musi znaleźć własną drogę działania, inną niż naiwna wiara w rewolucję i inną niż wygodny spokój gabinetowych reform.
