1. Socjalizacja.

Według słownika socjalizacja to proces kształtowania osobowości człowieka, przekazywania mu systemu wartości i wzorów kulturowych przez środowisko społeczne. Poprzez proces socjalizacji człowiek staje się pełnoprawnym członkiem społeczeństwa. Proces socjalizacji ciągnie się przez całe życie człowieka. Całe życie uczymy się współżycia w społeczeństwie. Socjalizacja jest najbardziej intensywna w okresie dzieciństwa, wtedy człowiek zaczyna się wdrażać w życie, staje się naturą społeczną. Najważniejsi w tym procesie są rodzice dziecka, na kolejnych etapach życia nauczyciele i wychowawcy, także rówieśnicy i różnego rodzaju instytucje, takie jak Kościół i szkoła.

2. Socjalizacja pierwotna.

Pierwotna socjalizacja jest częścią procesu socjalizacji. Przebiega w podstawowej grupie społecznej, najczęściej w rodzinie. Rodzice są tymi, którzy w tym procesie odgrywają najbardziej znaczącą rolę, poprzez bardzo silne oddziaływanie emocjonalne na dziecko. Właściwych postaw dziecko uczy się najpierw przez naśladownictwo, później, z wiekiem, zaczyna rozumieć przekaz werbalny.

3. Socjalizacja wtórna.

Jest ona kolejną częścią procesu socjalizacji. Tutaj mamy do czynienia z procesami profesjonalizacji i etatyzacji. Profesjonalizacja jest procesem przekształcania się zainteresowań w zawód. Etatyzacja natomiast to zdobywanie stałego zatrudnienia. Wiążą się te pojęcia z wchodzeniem jednostki w kolejne grupy społeczne, np. zakłady pracy.

4. Osobowość.

Osobowość jest zespołem cech wyznaczających postępowanie człowieka. Cechy te to temperament, inteligencja, zdolności, preferencje, wartości, które człowiek wyznaje. To cechy psychiczne i mechanizmy wewnętrzne, które regulują zachowanie człowieka. Osobowość to indywidualność.

5. Tożsamość.

Wyróżniamy dwa rodzaje tożsamości:

a) osobistą, którą rozumiemy jako wizję własnej osoby. Każdy z nas ma o sobie jakieś wyobrażenie. Każdy też wie, jakie są właściwości jego wyglądu i osobowości. Chodzi tu o wizję samego siebie z punktu widzenia własnej odrębności.

b) społeczną, która jest świadomością posiadania cech wspólnych z innymi ludźmi. Chodzi tu też o poczucie, że przynależymy do jakiejś społeczności, że żyjemy w grupie. I o świadomość, że istnieją jeszcze inne grupy.

6. Potrzeby.

Potrzebę definiujemy jako brak czegoś. Ten brak powoduje, że czujemy dyskomfort, organizm zostaje wprowadzony w taki stan, który mobilizuje do działania w kierunku jego zmiany. Organizm dąży do zaspokojenia potrzeby. Wyróżniamy potrzeby:

a) biologiczne, czyli potrzeby dotyczące pożywienia, oddychania, czucia, dotyku, patrzenia. Są to potrzeby podstawowe, można nawet powiedzieć, że niezależne od świadomości. Nie kontrolujemy tych potrzeb, nie możemy odmówić sobie, np. oddychania.

b) psychiczne, to znaczy te, które związane są z uczuciami, emocjami, ale też z potrzebami estetycznymi. Chodzi tu o poczucie bezpieczeństwa, o potrzebę miłości, uznania. Ale też o naturalną chęć osiągnięcia czegoś, bycia akceptowanym.

7. Więź społeczna.

Jest pojęciem socjologicznym. Określa ogół stosunków społecznych. Omawia instytucje i środki kontroli, które wiążą jednostki w społeczności i zapewniają im trwanie.

Więzi społeczne można podzielić również na:

- naturalne, czyli takie, które powstały dzięki jakimś określonym społecznym warunkom urodzenia

- stanowione, czyli narzucone z góry przez społeczeństwo

- zrzeszeniowe, czyli takie, które są wynikiem nieprzymusowego zrzeszenia się ludzi

8. Zbiorowość społeczna.

Jako zbiorowość społeczną rozumiemy grupę ludzi między którymi choćby na chwilę wytworzyła się jakaś więź społeczna.

9. Rodzaje grup społecznych.

Z reguły jest tak, że istnieją jakieś kryteria, warunki przynależności do danej grupy społecznej. Określone są również funkcje, jakie członek grupy powinien spełniać, jakie są jego wobec niej powinności. I tak, biorąc pod uwagę kryteria przyjęć, wyróżniamy:

a) grupy ekskluzywne, dla których kryteria rekrutacyjne są bardzo ważne

i

b) grupy inkluzyjne, gdzie kryteria przyjęć nie są tak istotne

Sposobem różnicowania grup może być ich wielkość. Mówimy tu o:

a) grupach małych, w których możliwy jest kontakt bezpośredni ich członków oraz

b) grupach dużych. Tutaj już trudno o kontakt typu "każdy z każdym". Czasem duże grupy nazywa się wielkimi strukturami społecznymi i nie uznaje za grupy społeczne.

Można też wyróżnić grupy formalne i nieformalne. Taki podział związany jest z formalizacją struktur i stosunków społecznych wewnątrz grupy oraz ze stosunkami społecznymi między grupą a środowiskiem zewnętrznym.

Ciekawy jest podział związany z kwestią poczucia tożsamości jednostki z grupą, z normami przez grupę akceptowanymi i wartościami przez grupę wyznawanymi. W tym wypadku mówimy o grupach odniesienia.

10. Rodzina.

Rodziną nazywamy grupę, która składa się z jednostek, które związane są ze sobą więzami małżeńskimi, rodzicielskimi i więzami krwi. Bardziej rozbudowane relacje społeczne obserwować możemy w rodzinach wielopokoleniowych.

Do podstawowych funkcji rodziny zaliczamy:

- funkcję finansową, ekonomiczną,

- funkcję opiekuńczo-wychowawczą,

- funkcję rekreacyjną,

- funkcję prokreacyjną,

- funkcję seksualną

- funkcję socjalizacyjną.

Dysfunkcjami rodziny nazywamy:

- braki finansowe,

- niepełna rodzina,

- alkoholizm,

- przemoc fizyczna,

- inne.

11. Małżeństwo.

Zgodnie z definicją małżeństwo jest równoprawnym związkiem kobiety i mężczyzny zawartym w obecności dwóch pełnoletnich świadków przed urzędnikiem w urzędzie gminy stanu cywilnego lub przed kapłanem (ślub konkordatowy).

Prawo polskie przewiduje kilka przypadków, w których małżeństwo nie może zostać zawarte:

- nieodpowiedni wiek choćby jednego z potencjalnych małżonków,

- pozostawanie przez którąś z osób w ważnym związku małżeńskim,

- choroba psychiczna lub niedorozwój umysłowy,

- pokrewieństwo w prostej linii.

12. Separacja.

Separacja to czasowe uchylenie wspólnoty małżeńskiej, jednakże bez prawa zawierania przez małżonków w nowych związków małżeńskich.

13. Władza rodzicielska to ogół obowiązków i praw przysługujących rodzicom. Przede wszystkim zaś na rodzicach ciążą obowiązki sprawowania opieki nad dzieckiem i ewentualnym jego majątkiem.

14. Aborcja.

Aborcja jest przerwaniem ciąży poprzez interwencję chirurgiczną lub przy pomocy środków farmakologicznych. W krajach, w których aborcję dopuszcza się prawnie, dokonuje się jej głównie w przypadkach:

- zagrożenia życia i zdrowia kobiety (dopuszczana praktycznie wszędzie)

- zapłodnienia wbrew woli kobiety (nieskuteczna antykoncepcja, gwałt itp.)

- zdiagnozowanego ciężkiego upośledzenia płodu.

15. Eutanazja.

Eutanazja jest aktem pozbawienia człowieka życia na jego własne życzenie, dotyczy zwłaszcza sytuacji osób cierpiących na nieuleczalne choroby. Taką decyzje w imieniu nieprzytomnego chorego może podjąć rodzina lub lekarz.

16. Prawa zwierząt.

Przykłady najczęściej łamanych praw zwierząt:

- nieodpowiednie warunki hodowli, transportu i uboju zwierząt w celach spożywczych oraz dla uzyskania futra,

- wykorzystywanie zwierząt do testowania kosmetyków i innych produktów,

- polowania, hodowla oraz tresura zwierząt dla celów rozrywkowych,

- znęcanie się nad zwierzętami.

17. Stowarzyszenie.

Jest to rodzaj organizacji, która stanowi pewną formę zrzeszenia się obywateli, celem których jest wspólne dążenie do osiągnięcia jakiegoś celu. Warunkiem przynależności do stowarzyszenia musi być pełna dobrowolność, a w statucie lub regulaminie organizacji muszą zostać zawarte cele jego działania, sposób, w jaki powoływane i odwoływane będą władze stowarzyszenia, jak również jego nazwa i siedziba. Wymaga się rejestracji sądowej, żeby stowarzyszenie mogło stać się osobowością prawną. Do stowarzyszenia mogą należeć osoby, które ukończyły 16 lat, ale członkami władz i komitetu założycielskiego muszą być osoby pełnoletnie. Przykłady stowarzyszeń: PCK, ZHP, Klub Honorowych Dawców Krwi, różnego rodzaju fundacje.

18. Organizacje pozarządowe.

Organizacje pozarządowe są stowarzyszeniami niezwiązanymi z władzą państwową i nie są w żaden sposób finansowane ani dotowane przez państwo. Organizacje pozarządowe zajmują między innymi obroną praw człowieka w wielu państwach, praw więźniów, także politycznych, działalnością na rzecz uwolnienia tych ostatnich (Amnesty Intermetional). Organizacje, które specjalizują się w pomocy humanitarnej i opiekuńczej to, np. Caritas, Polska Akcja Humanitarna, Bractwo Św. Alberta, działalnością związaną z edukacją, oświatą i edukacją obywatelską zajmuje się CEO i STO.

19. Subkultura.

Subkultura, zwana też podkulturą to wzorce, ideały i normy, które obowiązują w danej grupie. Są przy tym częścią większej zbiorowości. Są wzorami społecznie odmiennymi od powszechnie przyjmowanych przez społeczeństwo. Pojawienie się subkultur wiąże się z chęcią wyrażenia sprzeciwu wobec aktualnej rzeczywistości społecznej, głównie zaś w kontrze do tradycyjnych instytucji, takich jak rodzina, kościół, czy policja i władza. Różnorakie są cele aktywności subkultur młodzieżowych i ich wytyczne ideowe, łączy je natomiast to, że nie mają autorytetów i wartości.

Przykładowe subkultury młodzieżowe:

- pseudokibice, szalikowcy, kibole,

- blokersi,

- dresiarze,

- skini,

- punkowcy,

- hipisi,

- hip-hopowcy.

20. Partia polityczna.

Partią polityczną nazwiemy organizację społeczną o wyraźnych celach politycznych. Będzie to organizacja, która występuje pod konkretną nazwą, członkostwo w której ma charakter nieprzymusowy. Partia polityczna stawia sobie za cel udział w życiu publicznym poprzez demokratyczne wywieranie wpływu na sposób prowadzenia polityki państwa lub sprawowanie władzy. Partia ma określone poglądy, głosi swoje zdanie w kwestiach społecznych, gospodarczych. W państwach o systemie demokratycznym dopuszcza się dwu - lub wielopartyjne systemy sprawowania władzy. Żeby w Polsce założyć partię polityczną wystarczy zebrać przynajmniej 1000 podpisów od osób pełnoletnich, popierających partię.

Podział partii:

a) partie parlamentarne, czyli te którym udało się zebrać wystarczającą ilość głosów w wyborach. Mają swoich reprezentantów w sejmie i senacie (PiS, PO, Samoobrona, SLD, LPR, PSL),

b) partie pozaparlamentarne, czyli takie które nie wprowadziły swoich kandydatów do parlamentu (Demokraci.pl, Ruch Społeczny Akcja Wyborcza Solidarność, Unia Polityki Realnej, Socjaldemokracja Polska).

Ze względu na założenia programowe partie polityczne dzielimy na:

a) socjaldemokratyczne, które dopuszczają nacjonalizację niektórych gałęzi gospodarki, wnioskują rozszerzenie interwencjonizmu państwa w zakresie zapewnienia obywatelom z różnych grup społecznych równoprawnego uczestnictwa w życiu publicznym i na rynku pracy. Charakterystyczne dla socjaldemokratów jest opowiedzenie się za rozdziałem państwa i kościoła (SLD, Unia Lewicy Demokratycznej);

b) liberalne, będące zwolennikami gospodarki wolnorynkowej. Z tym zaś związane jest ograniczenie do minimum wpływów państwa na kwestię rozwoju gospodarczego, ograniczenie wpływu w zakresie gwarancji socjalnych tylko dla najuboższych. Natomiast w sprawach ideologicznych liberałowie chcą być neutralni ( PO, Demokraci.pl, UPR);

c) chrześcijańsko - demokratyczne, zwane potocznie chadeckimi. Są to ugrupowania i ruchy chrześcijańsko - demokratyczne, które mają swoje źródła w zasadach i tradycjach etycznych chrześcijaństwa i społecznej nauki Kościoła (LPR, PiS);

d) populistyczne, głoszące hasła ideologiczne, lansujące idee, głównie polityczne i ekonomiczne, poprzez odwoływanie się do poczucia moralności i sprawiedliwości ludu w celu osiągnięcia władzy przy ich pomocy (Samoobrona, Partia Wolnościowa w Austrii).

21. Doktryna polityczna.

Doktryny polityczne to uporządkowane zbiory projektów ideologicznych, które dotyczyć mają społeczeństwa i państwa. Projekty te mają być realizowane w uzgodnionym czasie i miejscu. Jednym z ważniejszych podziałów doktryn politycznych jest stosunek doktryny do rzeczywistości społeczno-politycznej w danym kraju lub w obrębie ugrupowania politycznego.

Doktryny polityczne dzielimy na:

a) rewolucyjne,

b) konserwatywne,

c) konformistyczne (ewolucyjna),

d) reakcyjne.

22. Parlament.

W skład parlamentu polskiego wchodzą dwie izby - sejm i senat.

Sejm.

W sejmie zasiada 460 posłów, którzy wybierani są w wyborach powszechnych, równych, bezpośrednich, proporcjonalnych i tajnych. Kandydować i być wybranym do Sejmu może być obywatel posiadający prawo wyborcze, i taki, który najpóźniej w dniu wyborów kończy 21 lat. Posła chroni immunitet poselski. Kadencja Sejmu trwa 4 lata. Organami Sejmu są: marszałek Sejmu, prezydium Sejmu, Konwent Seniorów, komisje sejmowe. Posłowie zakładają w Sejmie kluby poselskie lub koła poselskie, dla działalności w których podstawą jest członkostwo w partii lub ugrupowaniu politycznym. Klub poselski utworzyć może co najmniej 15 posłów, koło - 3 posłów. Do zadań Marszałka należy reprezentowanie Sejmu, zwoływanie posiedzeń Izby i przewodniczenie jej obradom, kierowanie pracami Prezydium Sejmu, zwoływanie Konwentu Seniorów, nadawanie biegu inicjatywom ustawodawczym, a w sytuacji, kiedy zabraknie Prezydenta, sprawowanie funkcji głowy państwa. Powołani przez Sejm Marszałek i Wicemarszałkowie tworzą Prezydium Sejmu, którego zadaniem jest ustalanie planu i kalendarza prac Sejmu, opiniowanie spraw wniesionych przez Marszałka, organizowanie współpracy między komisjami sejmowymi, pilnowanie wykładni regulaminu Sejmu. W posiedzeniach Prezydium Sejmu uczestniczy, z głosem doradczym, Szef Kancelarii Sejmu. W skład Konwentu Seniorów wchodzą: Marszałek, wicemarszałkowie, przewodniczący lub wiceprzewodniczący klubów oraz przedstawiciele porozumień (mowa o nich w art. 8 ust. 5), a także klubów parlamentarnych oraz kół parlamentarnych, które reprezentowały w dniu rozpoczęcia kadencji Sejmu osobną listę wyborczą. Konwentu Seniorów pełni wyłącznie funkcję doradczą. Posłowie tworzą komisje, rozpatrujące i przygotowujące ustawy, nad którymi pracuje Sejm, opiniujące sprawy przekazane pod obrady przez Sejm, Marszałka lub Prezydium Sejmu.

Senat.

W skład wyższej Izby parlamentu wchodzi 100 senatorów, wybieranych na okres 4 lat w głosowaniu tajnym, w wyborach powszechnych, bezpośrednich. Kadencja Senatu trwa 4 lata. Kandydować i być wybranym do Senatu może być obywatel polski, mający prawo wybierania, który najpóźniej w dniu wyborów kończy 30 lat. Organami Senatu są: Marszałek Senatu, Prezydium, Konwent Seniorów (czyli marszałek i wicemarszałkowie) i Komisje Senatu. Do zadań Marszałka Senatu należy zwoływanie posiedzeń Izby, ustalanie porządku dziennego obrad i przewodniczenie im. Marszałek i wicemarszałkowie wchodzą w skład prezydium. Wraz z przedstawicielami klubów senackich tworzą Konwentu Seniorów, który zajmuje się głównie sprawami porządku obrad, bądź przebiegiem prac Senatu. Do zadań wyższej Izby parlamentu należy akceptowanie (bądź nie) wniosków Prezydenta w kwestii przeprowadzenia referendum, wyrażanie zgody (bądź nie) na powołanie i odwołanie Prezesa Najwyższej Izby Kontroli, Rzecznika Praw Dziecka, Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych oraz Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej, Rzecznika Praw Obywatelskich, wybieranie i odwoływanie dwóch senatorów do składu Krajowej Rady Sądownictwa, dwóch do Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji oraz trzech do Rady Polityki Pieniężnej. Marszałek lub 30 senatorów ma możliwość wystąpić z wnioskiem do Trybunału Konstytucyjnego o stwierdzenie zgodności z konstytucją ustaw i umów międzynarodowych, a także działalności partii politycznych.

23. Prezydent.

Prezydent posiada następujące kompetencje: rozpisywanie wyborów do Sejmu i Senatu, pełnienie roli najwyższego reprezentanta państwa polskiego, decydowanie o przyznawaniu odznaczeń i orderów państwowych, posiada prawo łaski. Prezydent ratyfikuje i wypowiada umowy międzynarodowe, może mianować i odwoływać ambasadorów. Jest zwierzchnikiem Sił Zbrojnych, w jego kompetencjach leży też możliwość zarządzenia powszechnej mobilizacji.