Prawa człowieka są to przysługujące każdemu człowiekowi pewne prawa, które wynikają z godności. Są one niezbywalne, czyli nie można się ich zrzec, i nienaruszalne, istnieją więc niezależnie od władzy i nie mogą być przez nią regulowane. Instytucją, która winna stać na straży praw człowieka, jest państwo. Obecnie poszanowanie dla praw człowieka i godności ludzkiej jest uznawane za podstawę sprawiedliwości i pokoju w świecie.

W pierwszej połowie dwudziestego wieku mieliśmy do czynienia z zachwianiem rozwoju doktryn praw człowieka, a zwłaszcza kryzys dotyczył ich ochrony. Mam tu na myśli brak poszanowania dla tego typu wartości w państwach totalitarnych, autorytarnych i komunistycznych w tym okresie. Totalitarne ideologie, takie jak komunizm i faszyzm, nie tolerowały wolności jednostki, podporządkowywały wszystkie sfery życia władzy państwa. Obywatel pozbawiony był praw, narzucono natomiast mu liczne obowiązki, a przede wszystkim ślepego posłuszeństwa wobec partii i państwa. Zakazana tam była wolność słowa i poglądów, wszelakie próby oporu były tłumione, a obrońców praw człowieka poddawano represjom, czy wręcz likwidowano. Nazistowska koncepcja "nadczłowieka" i "rasy panów" była w zupełnej sprzeczności z doktrynami praw człowieka. W myśl jej bowiem jedne narody miały ulec fizycznej zagładzie, inne zaś sprowadzono do statusu niewolników. Komunistyczne reżimy, które oficjalnie walczyły z przejawami rasizmu, a także nierówności społecznej w świecie, w rzeczywistości prowadziły politykę ludobójstwa nakierowaną na własnych obywateli.

Po pokonaniu Trzeciej Rzeszy, zwycięskie państwa rozpoczęły budowanie międzynarodowego systemu bezpieczeństwa i ochrony praw człowieka. Obecnie system ten opiera się na 75 umowach międzynarodowych, które dzielą się na trzy kategorie:

- umowy ogólne, takie jak Powszechna Deklaracja Praw Człowieka z 1948 r., Europejska Konwencja o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności z 1950 r.;

- umowy tyczące się konkretnych kwestii, jak ludobójstwo, zbrodnie wojenne, praca przymusowa, zapobiegania dyskryminacji, polityka azylowa, wolność informacji, np. Międzynarodowa Konwencja w sprawie likwidacji wszelkich form dyskryminacji rasowej z 1966 r., Konwencja w sprawie zapobiegania i karania zbrodni ludobójstwa z 1948 r.;

- umowy, które są poświęcone ochronie poszczególnych grup: cudzoziemców, bezpaństwowców, uchodźców, kobiet, dzieci, jeńców, np. Konwencja o prawach dziecka z 1989 r., Konwencja dotycząca statusu uchodźców z 1951 r.

W roku 1966 ONZ przyjęła Międzynarodowy Pakt Praw Obywatelskich i Politycznych, a także Międzynarodowy Pakt Praw Gospodarczych, Społecznych i Kulturalnych.

Aby przygotować te porozumienia musiano poświęcić wiele lat żmudnej pracy. Najwięcej trudności wynikało z rozbieżności pomiędzy państwami dwóch antagonistycznych bloków, czyli państwami związanymi z ZSRR, a państwami zachodnimi. Szczególnie ostro spierano się w kwestiach prawa do wolności strajku i wolności działania związków zawodowych. Po raz pierwszy też wówczas do katalogu międzynarodowych praw człowieka zaliczono prawo do pracy w godnych ku temu warunkach, płatnego urlopu macierzyńskiego, zapewnienia odpowiedniego poziomu życia, stosowania najnowszych osiągnięć w kwestiach ochrony życia i zdrowia. Za obowiązkowe uznano nauczanie podstawowe, które miało być powszechne i bezpłatne. Jeśli idzie o wyższe szkolnictwo to zobowiązano się do stopniowego wprowadzania bezpłatnej nauki.

System międzynarodowej ochrony praw człowieka obejmuje także układy o zasięgu regionalnym. Najbardziej znana jest tu Europejska Konwencja dotycząca ochrony praw człowieka i jego podstawowych wolności z 1950 roku. Dokument ten gwarantuje każdemu człowiekowi prawo do życia, zakazuje natomiast tortur, niewolnictwa oraz pracy przymusowej, a także pozbawiania wolności bez decyzji sądu. Oprócz tego stoi ona na straży wolności słowa, wyznania, sumienia, stowarzyszeń i zgromadzeń. Prawa te maja być zagwarantowane dla wszystkich ludzi, bez ograniczeń ze względu na rasę, płeć, kolor skóry, religię, język, zapatrywania polityczne, pochodzenie społeczne czy narodowe, stan majątkowy, urodzenie, czy inne.

Organem, który stoi na straży przestrzegania tych konwencji jest Europejski Trybunał Praw Człowieka, którego siedziba mieści się w Strasburgu. Trybunał rozpatruje skargi wniesione zarówno przez państwa, pozarządowe organizacje, jak i osoby prywatne. Skargę można wnieść jednak tylko w przypadku, gdy zostały wykorzystane wszystkie możliwe drogi przewidziane w prawie miejscowym danego kraju. decyzja trybunału w konkretnej sprawie jest ostateczna i niepodważalna, co oznacza, iż państwo przeciw któremu wniesiono skargę musi się bezwzględnie zastosować do decyzji trybunału, a w razie konieczności przyznać odszkodowanie osobie pokrzywdzonej.

Międzynarodowy system ochrony praw człowieka ma na celu ochronę przyrodzonych i niezbywalnych prawa człowieka. Poziom ich przestrzegania w poszczególnych państwach jest jednak różny, ale co warte podkreślenia określa on jak wygląda sprawa rozwoju cywilizacyjnego danego kraju. podstawą siły i znaczenia państwa są obywatele. Dlatego też bardzo ważne jest zapewnienie im podstawowych swobód, a szczególnie prawa do życia. Obecnie w rozwiniętych krajach Zachodu obserwuje się coraz większy wzrost zakresu swobód obywatelskich, jest to spowodowane liberalnym poglądem na większość sfer życia. Czasem jednak trudno jest utrzymać taki wyskoki poziom swobód demokratycznych. Udowodniły to ostatnio zamachy terrorystyczne. Pojawiła się w związku z nimi konieczność ograniczenia niektórych wolności, a to za sprawą zapewnienia większego bezpieczeństwa obywateli. Ważne jest jednak by te ograniczenia nie przybrały nadmiernie na sile i by w przyszłości, po zlikwidowaniu zagrożeń związanych z terroryzmem nastąpił pełny powrót do wcześniejszych zasad.