Co to są prawa i obowiązki obywateli?

Początkowo przez to pojecie rozumiano uprawnienia, które przysługiwały obywatelom danego państwa oraz obowiązki na nich spoczywające, które określały odpowiednie normy prawne. Obecnie podstawowe prawa, obowiązki i wolności obywatelskie zamieszczone są w konstytucji. Znajdujemy więc tam takie zapisy jak gwarancja ochrony godności każdego człowieka, wolności, zapis o równości wszystkich obywateli, o zakazie dyskryminacji czy innych prześladowań. Konstytucja gwarantuje prawo do zgromadzeń, udziału w życiu gospodarczym, politycznym, społecznym i wiele innych.

Te powszechnie dzisiaj akceptowane zasady ukształtowały się jednak stosunkowo niedawno, bowiem w dobie rewolucji francuskiej w końcu XVIII wieku. Wówczas to doszło do otwartej walki pomiędzy starym porządkiem, który sankcjonował nierówności stanowe, przywileje niektórych warstw i upośledzenie innych. Wyrazem tego było przyjęcie Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka i Obywatela i zniesienie przywilejów i ograniczeń stanowych. Reakcja jaka zapanowała w Europie po okresie wojen napoleońskich zniosła jednak te niewątpliwie ważne osiągnięcia. Powrócono do nich dopiero po I wojnie światowej, ale najpełniejszy wyraz zaczęły one zdobywać po drugiej wojnie światowej. Wówczas to coraz większe znaczenie zaczęły zdobywać idee międzynarodowej ochrony praw i wolności , jako przysługujących każdemu człowiekowi bez względu na płeć, wyznanie, poglądy czy kolor skóry. W samej Europie szczególne znaczenie należy przyznać Europejskiej Konwencji Praw Człowieka. Polska dokument ten ratyfikowała w 1993 roku. Ponadto Konstytucja naszego kraju ustanawia pewne zasady polityki państwa. Podkreśla więc ona dbałość o rozwój nauki, literatury oraz sztuki, opiekę nad inteligencją twórczą, opiekę nad matką i dzieckiem, ochronę małżeństwa, macierzyństwa i rodziny; opiekę nad wychowaniem młodzieży. Do konstytucyjnych obowiązków obywateli należą m.in.: obowiązek przestrzegania prawa; obowiązek obrony ojczyzny i obowiązek służby wojskowej. Podstawę realizacji praw, wolności i obowiązków obywateli stanowi zasada równości zakazująca nieuzasadnionego dyskryminowania czy uprzywilejowania obywateli, zwłaszcza ze względu na ich płeć, urodzenie, wykształcenie, zawód, narodowość, rasę, wyznanie, pochodzenie i położenie społeczne. W odróżnieniu od praw naturalnych prawa człowieka są prawami stanowionymi, tamte zaś naturalnymi. Prawami naturalnymi są bowiem na przykład prawo do obrony życia swojego i rodziny, nawet jeśli ta obrona mogłaby doprowadzić do pozbawienia życia agresora. W większej wspólnocie prawo to rozszerzone jest na członków większej społeczności, na przykład na naród. Prawo do ochrony życia jest prawem, które uświadamia sobie praktycznie każdy człowiek i praktycznie każdy też ma poczucie, iż powinno ono przysługiwać wszystkim ludziom bez żadnych ograniczeń. Prawa do godnego życia, pracy, niezawisłego sądu, bezpłatnej nauki, wybierania władzy, strajku, bezpłatnego leczenia, własności itp. wymagają jednak już stworzenia sprawnego systemu finansowania, dzięki któremu można by je było realizować. Należy więc najpierw stworzyć sprawny aparat państwowy, ze sprawną administracją, aparatem przymusu i skarbowością i dopiero na tej podstawie zapewniać inne prawa obywatelskie.

Jakie obowiązki wobec państwa mają obywatele?

John F. Kennedy powiedział: "Nie pytaj, co kraj może zrobić dla ciebie, pytaj, co ty możesz zrobić dla kraju!". to do nas więc należy troska o państwo o jego siłę, sprawność. To my je tworzymy i to ono jest naszą własnością. Skoro jest ono nasze musimy więc się sami o nie troszczyć. Lata komunizmu nauczyły nas, a wcześniej zaborów, nauczyły nas, że państwo to twór obcy z którym należy walczyć i od którego należy przede wszystkim brać i to tyle ile się da. Jeśli się wówczas robiło coś przeciw władzy uchodziło to za czyn pozytywny. Pogardliwy był też stosunek do państwa. Niestety takie postrzeganie państwa jest nadal obecne w naszym społeczeństwie.

Pora więc by ludzie uświadomili sobie, iż , jak to powiedział jeden z wielkich myślicieli "Państwo to wielki zbiorowy wysiłek". Pora byśmy sobie zdali sprawę, iż losy państwa zależą od nas samych, od tego jak będziemy głosować w wyborach, od tego jaka będzie nasza aktywność w lokalnych samorządach, jak będziemy troszczyli się sami o swoją przyszłość. Musimy się odzwyczaić, że państwo coś daje. Państwo to my, a nie jakiś inny obcy twór, to organizacja stworzona przez nas i dla nas, po to by się nam wygodniej i bezpieczniej żyło. By prawidłowo ono funkcjonowało musimy odpowiednio o nie dbać. Musimy więc płacić podatki, ale by je płacić musimy też najpierw zarabiać i pracować, musimy aktywnie uczestniczyć w życiu społecznym i politycznym kraju i współdecydować o jego losach. Siła i trwałość państwa zależy przede wszystkim od tego, czy obywatele wypełniają swoje obowiązki wobec państwa i kultywują obywatelskie cnoty. Wybory parlamentarne i prezydenckie z 2005 roku pokazały, iż z naszą obywatelskością nie jest najlepiej. Frekwencja była zatrważająco niska i pokazała, iż Polacy zbytnio nie biorą na serio dobra kraju pod uwagę. Tłumaczenia tego typu, iż są oni zniechęceni do polityki i nie mają w zasadzie na kogo głosować też nie można uznać za odpowiednie.

Jak wygląda zgodnie z konstytucją lista obowiązków wobec państwa: wierność Rzeczypospolitej i działanie dla dobra wspólnego, obrona ojczyzny, przestrzeganie prawa, płacenie podatków i troska o środowisko naturalne.

Jedynie w pełni wypełniając swe obowiązki, człowiek ma prawo domagania się pełnego respektowania swych podstawowych praw.

Po pierwsze wierność Rzeczpospolitej i działanie dla dobra wspólnego. Czy my naprawdę jesteśmy wierni naszej ojczyźnie. Każdy powinien sobie postawić to pytanie. Na pierwszy rzut oka wydaje się że jesteśmy wierni naszemu państwu. Przecież obchodzimy święta państwowe, od czasu do czasu śpiewamy hymn, znamy ważne momenty historii (choć może z tym nie jest tak do końca dobrze jak wskazują niektóre badania). Ale tak naprawdę co my robimy dla naszej ojczyzny? Czy jesteśmy z niej dumni, jaki jest nasz wkład w dobro wspólne? Tutaj już zaczynają się problemy. Ileż to razy myśleliśmy o opuszczeniu kraju, ile razy narzekaliśmy na miejsce w którym żyjemy, czy nie czuliśmy nieraz wstydu przed obcokrajowcami porównując ich państwo z naszym? Czy uczestniczymy w wyborach, czy interesujemy się w ogóle polityką? Jaki jest stan naszych elit politycznych, które przecież są wynikiem naszego głosowania, lub czasem naszego nie głosowania, bo nie głosując pozwalamy by inni wybrali za nas? Otóż jak pewno każdy wie jest on fatalny. Pełno jest afer korupcyjnych, prywaty, walki o stołki, wręcz chamstwa w polityce i jest to też nasza wina. Ci politycy to przecież także Polacy, nasi reprezentanci i ich byt polityczny zależy od nas i to najwyższa pora by sobie to uświadomić.

Co z gotowością do obrony ojczyzny? Niemal każdy Polak usiłuje wymigać się od służby wojskowej, uznając ja tylko za niepotrzebna przeszkodę w karierze zawodowej i stratę czasu. Jeśli porównamy to z na przykład Szwajcaria, gdzie każdy z dumą odbywa służbę wojskową wypadamy bardzo blado.

Jak każdy z nas przestrzega prawa? Niestety, jak już mówiłem wyżej mamy poczucie, że państwo jest instytucja wroga nam, że to ono czyha na nas z każdej strony by tylko utrudnić nam życie. Bardzo chętnie więc obchodzimy przepisy jak się tylko da, nagminnie łamiemy przepisy drogowe, zaśmiecamy ulice i wiele innych.

Jak wygląda sprawa płacenia podatków? No więc wygląda ona nie najlepiej. Może zwykły szary człowiek płaci je gdyż nie ma innego wyjścia, ale kto tylko może to unika ich płacenia, a w szczególności robią tak duże firmy, które stać na prawników i wyszukiwanie kruczków prawnych. Inna sprawa, iż system skarbowy w Polsce jest niesprawny, przestarzały i utrudnia życie obywateli.

Jeszcze jedna kwestia, a mianowicie ochrona środowiska. Stan tego ostatniego jest w naszym kraju fatalny. Warto sobie z tego zdać sprawę, gdyż jest to wina każdego z nas, gdyż oczywiście najwięcej szkodzą mu duże firmy, ale każdy z nas także dokłada do tego własna cegiełkę, na przykład nie sortując śmieci, wyrzucając odpady gdzie się tylko da, bardzo często podczas wycieczek krajoznawczych i wiele innych.

Podsumowując tą wypowiedź, chciałbym jeszcze raz podkreślić, iż mówiąc o prawach człowieka i obywatela nie można również zapomnieć o jego obowiązkach. Bardzo dużo się bowiem mówi, co się nam należy a zapominamy o tym co winniśmy robić dla naszego państwa. To właśnie w naszych rekach spoczywa nasz los i nasza przyszłość i powinniśmy o tym zawsze pamiętać.