Partie polityczne są bardzo ważnym aspektem oraz elementem wszystkich współczesnych politycznych systemów. Funkcjonują one we wszystkich państwach, choć ich forma jest bardzo różnorodna.

To co należy podkreślić, to fakt iż w XX wieku rola partii politycznych bardzo wzrosła. I nie sposób sobie obecnie wyobrazić prawidłowego funkcjonowania władzy państwowej bez politycznego zaplecza, w formie partii politycznych.

Encyklopedyczna definicja partii politycznych traktuje je jako: dobrowolną organizację, która ma za zadanie reprezentowanie interesów określonej społecznej grupy społeczeństwa, a głównym celem jej działania jest zamiar zdobycia bądź utrzymania państwowej władzy aby móc zrealizować swój polityczny program.

Należy zwrócić uwagę, iż bardzo wiele podręczników podkreśla i podaje, że partie polityczne SA dobrowolnym związkiem, którego cechą charakterystyczną jest ideologiczna więź grupowa, a celem istnienia jest właśnie zdobycie władzy w danym państwie lub branie udziały w sprawowaniu tej władzy. W takim rozumieniu władza ma dla partii priorytetowe znaczenie, jest bowiem gwarantem oraz instrumentem realizacji własnego programu politycznego, który jest wyrazem interesów oraz aspiracji jakiejś danej grupy społecznej.

Jeśli chodzi o samą etymologię słowa "partia" - to wywodzi się ono z łacińskich słów: -pars- co oznacza "część", oraz -partire- co oznacza "dzielić".

Pod względem ewolucyjnym istniało bardzo wiele poglądów oraz koncepcji, co do rozumienia oraz znaczenia partii. Na przykład Marks oraz Engels traktowali partię jako kolejne stadium rozwojowe robotniczej klasy w społeczeństwie, - jako całość. Była to po prostu pewna forma jej polityczno - społecznego istnienia.

W statucie Międzynarodowego Stowarzyszenia Robotników, który zredagowany został przez Karola Marksa można przeczytać, iż jedyne dzięki powstaniu i zorganizowaniu się w odrębną partię polityczną proletariat działający jako klasa może przeciwstawić się i wygrać walkę z zjednoczoną władzą klas panujących.

Dla Lenina natomiast kolei partia polityczna była pewną organizacja, która reprezentowała proletariat, pewien związek proletariuszy, oraz całą klasę - jako globalną organizację. Lenin wyrażał takie opinie jak na przykład, iż jego partia jest: partią klasy, dlatego też cała klasa - natomiast szczególnie natomiast okresach wojennych, natomiast czasach wojen domowych, musi działać pod przywództwem jego partii. Cała klasa powinna jak najściślej oraz jak najszybciej przybliżać się oraz utożsamiać natomiast jego partią. Uważał on tym samym, iż sadzenie, że kiedykolwiek cała klasa lub prawie cala klasa będzie mogła w warunkach kapitalizmu osiągnąć poziom aktywności oraz świadomości swojego czołowego oddziału, czyli socjalistyczne partii. Takie myślenie nazywał maniłowszczyzną, co oznaczało nic innego, jak "wleczeniem się w ogonie". Dalej podkreślał, iż nie było jeszcze nigdy takiej sytuacji, aby normalny, rozumny socjalista nie wątpił, iż w kapitalistycznych warunkach nawet zawodowa organizacja - ta bardziej prozaiczna, która może być lepiej dostępna dla świadomości nierozwiniętych, zacofanych warstw - nie ma na tyle siły by ogarnąć prawie całą lub całą klasę robotniczą.

Można powiedzieć, iż partie polityczne należą do młodych tworów - instytucji w publicznym życiu. Oczywiście jeżeli odsunie się na bok zrzeszanie się ludzi, na przykład w obliczu zagrożenia wybuchem wojny lub też w celu walki o władzę. Jednak takie formy zrzeszania się posiadają wieloletnią tradycję i nie są wyłącznie elementem oraz cecha charakterystyczna współczesnych czasów.

Partia polityczna swoim rodowodem sięga kręgów europejskiej kultury. To właśnie z krajów europejskich rozprzestrzeniła się ona na inne kontynenty i kultury. Za pierwsze partie polityczne, które miały charakter tych nowoczesnych, współczesnych partii uznaje się te, które zaczęły powstawać w masowym środowisku w II połowie XIX wieku, właśnie na terenie Europy.

W historii partii za Maxem Weberem można wyróżnić trzy następujące etapy:

1. koterii arystokratycznej

2. klubu politycznego

3. partii masowej

Jeśli chodzi o etapy: koterii oraz klubu, to należą one do prehistorii. Właściwa, współczesna i dojrzała partia przybiera postać masowej organizacji.

Pierwszym etapem, było stadium koterii arystokratycznej. Można to stadium uważać za taki wstęp do powstania właściwych partii politycznych, ale tylko w przypadku, jeżeli wyłonią się z niej następne etapy rozwojowe danej partii, a także wtedy, jeżeli funkcjonuje ona w ramach systemu parlamentarnej reprezentacji - i to choć najbardziej ograniczonego w zakresie aspektu władzy.

W II połowie XVII wieku powstały pierwsze koterie w Anglii. Były to koterie Wigów oraz torysów. Jeśli chodzi o grunt Polski, to najbardziej charakterystyczną i znaną koterią była Familia Czartoryskich.

Kolejnym etapem, stadium było powstanie klubów politycznych. Jeśli chodzi o różnice między klubami a koteriami arystokratycznymi, to różniły się przede wszystkim społecznym kontekstem, gdyż kluby zamieszane były w klasową walkę między burżuazja a ziemiaństwem, ale też trwałością ideologicznej więzi i znacznie bardziej rozbudowaną organizacją. Dzięki temu miały one znacznie szerszy zasięg swojego publicznego działania.

Pierwszy klub polityczny jaki powstał w Polsce było Zgromadzenie Przyjaciół Konstytucji w 1791 roku. Jednym z jego wybitnych członków był SA, Książe Józef Poniatowski. Członkowie tego klubu opowiadali się za rządową ustawą, która dotyczyła uchwalenia konstytucji.

Takie kluby powstawały również w Anglii. Tam miały one charakter ośrodków, których głównym zadaniem było kształtowanie oraz propagowanie mieszczańskiej ideologii. I tak na przykład w roku 1831 torysi powołali do życia - Carlton Club, a następnie pięć lat później, a więc w roku 1836 powołany został przez Wigów - Reform Club.

Jeśli chodzi o partie masowe, to za ich początek uznaje się II połowę XIX wieku. Istniała bardzo charakterystyczna różnica między nimi a klubami. Nastawione one były bowiem na pozyskiwanie wpływów masowych i to nie tylko w okresach kampanii wyborczych, ale także poza tymi okresami. Ich celem było także pozyskanie jak największej liczby swoich członków, w związku z tym stosowały one wszelakie formy i techniki politycznych oddziaływań, jak na przykład: stosowanie propagandy, agitacji, czy też szeroko rozumianej agitacji politycznej.

Intensywny rozwój ugrupowań partyjnych jaki nastąpił na przełomie XIX i XX wieku, a zwłaszcza w wieku XX wynikał przede wszystkim z instytucjonalnych uwarunkowań, do których zaliczyć można: parlamentaryzację oraz demokratyzację politycznych instytucji. Miał również swoje źródło w sprzecznościach i kryzysach społecznych - na przykład konflikt interesów między zwolennikami starego a nowego społecznego konfliktu lub konfliktów o charakterze socjalnym - jakie wtedy się pojawiły. Pewnym następstwem był także nasilający się proces przemian i modernizacji, który często wywoływał liczne kontrowersje względem cywilizacyjnego postępu i jego następstw dla życia społecznego.

Praktycznie do końcowych lat XIX wieku masowe partie wyodrębniły się także na terenie Anglii. Do tej grupy zaliczyć należy: liberałów oraz konserwatystów - torysi. Również i do powstania takich ugrupowań doszło na terenach zachodniej Europy, głównie były to socjaldemokratyczne partie. Wśród pierwszych masowych partii wymienia się powstałe w roku 1861 - Liberalne Stowarzyszenie Rejestracji Wyborów w Anglii. Natomiast w roku 1863 na terenie Niemiec doszło do powstania pierwszej masowej - robotniczej partii pod nazwą Powszechnego Związku Robotniczego pod przewodnictwem Fryderyka Lassalle.

Klasyfikacja partii politycznych.

Można wyróżnić bardzo wiele kryteriów, które pozwalają na dokonanie podziału oraz klasyfikacji partii politycznych. Kryteria te zależą między innymi od: podstaw teoretycznych, a więc od tego, jaka zastanie przyjęta hierarchia ważności i znaczenia poszczególnych elementów praktyki przez partie polityczne.

Jednym z pierwszych takich kryteriów jest kryterium klasowe. Pozwala ono na wyróżnienie partii, które reprezentują następujące interesy klasowe:

  1. interesy jakiejś jednej klasy podstawowej w danej społecznej formacji, na przykład partie proletariackie.
  2. interesy jakiejś jednej klasy niepodstawowej, na przykład partie chłopskie. Należy podkreślić, iż partie taki charakteryzuje skłonność do zawierania licznych sojuszy i porozumień z robotniczą bądź burżuazyjną klasa.
  3. interesy różnych społecznych grup, które charakteryzują się dynamicznymi cechami przynależności klasowej.
  4. interesy danych społecznych warstw, jak na przykład: inteligencji lub mieszczaństwa.
  5. interesy poszczególnych warstw i klas o charakterze reliktowym, na przykład partie ziemiańskie.
  6. interesy ponadklasowych społecznych całości, które zakładane są w momencie istnienia jakiegoś wspólnego dobra lub interesu oraz politycznych celów, które skłaniają klasy do tego, aby zawierały kompromisy.

Oprócz kryterium tzw. klasowości bardzo istotnym instrumentem w ocenie zasięgu oraz społecznego charakteru danej partii jest kryterium - działania środowiska. W związku z tym kryterium można wyodrębnić partie o charakterze:

  1. jedno - środowiskowym, czyli takie, które ograniczają się tylko i wyłącznie do jednego społecznego środowiska. Jest to środowisko, którego interesy reprezentują.
  2. powszechnym - partie występujące w tym środowisku są zainteresowane ogólnospołecznym środowiskiem, nie dążą one natomiast do uzyskania wpływów w jakimkolwiek innym środowisku.
  3. pośrednim - partie te koncentrują swoją działalność głównie w jednym środowisku, nie rezygnują jednak z uzyskiwania wpływów oraz poparcia w jakiś innych środowiskach.

Następnym kryterium podziału partii, jest ich podział biorąc pod uwagę charakter ich założeń ideologicznych, czyli to jak są ukierunkowane ideologicznie, jakie doktryny wyznają. Na tej płaszczyźnie można wyróżnić partie zorientowane na następujące ideologie:

  1. konserwatyzm - są to więc partie, które dążą do trwałych zachowania elementów oraz cech aktualnie istniejącej i funkcjonującej społecznej rzeczywistości.
  2. reformizm - partie te opowiadają się za istotnymi zmianami liczebnymi społeczeństwa, odrzucają jednak możliwość naruszenia podstawowej struktury w społeczeństwie.
  3. rewolucjonizm - partie, które za wszelką cenę dążą do jakościowej przebudowy, zmiany życia społecznego.
  4. reakcjonizm - celem takich partii jest przede wszystkim dążenie do przywrócenia w części albo nawet w całości elementów funkcjonującej wcześniej formacji albo poprzedniego etapu tej samej społecznej formacji.

Sfera organizacjo wewnętrznej partii oraz rodzaj pełnionych ról przez dane partie ilość danym systemie politycznym zawiera największą ilość kryteriów pozwalających na dokonanie podziały.

ilość związku ilość tym biorąc pod uwagę samą organizacyjną strukturę partii można wyróżnić partie ilość charakterze:

  1. scentralizowanym - są to partie, które są hierarchicznie zorganizowane, mają silny ośrodek kierowniczy, który zdolny jest to tworzenia oraz egzekwowania jednolitego frontu programowego. Jest także w stanie zachować formalną dyscyplinę partyjną.
  2. zdecentralizowanym - są to z reguły takie partie, które występują w systemie politycznym, który odgrywa podrzędną rolę w całym politycznym układzie.
  3. kadrowym - są to małe partie, które zazwyczaj skupiają mniej niż 10 % własnego elektoratu.
  4. masowym - to są duże partie, charakteryzują się duża liczbą swych członków, skupiają zazwyczaj ponad 10 % osób, które systematycznie na nie oddają swój głos. Należy podkreślić, iż to kryterium
  5. 10 % uzależnione jest od wyborczej frekwencji.
  6. partie, które charakteryzują się bardzo ściśle i formalnie określonymi zasadami członkostwa. Te wszystkie zasady funkcjonują w formie statutów, które zawierają dokładne warunki przyjęcia do danej partii, a także sposób aktywnego brania udziału w pracach tej partii. Zawierają także sankcje, a więc kary i nagrody jakie stosowane są wobec członków tych partii.
  7. partie, których cechą charakterystyczną jest luźne członkostwo. Przynależność do nich wyraża się bowiem, na przykład poprzez oddawanie głosu podczas wyborów na członków własnego ugrupowania.

Biorąc pod uwagę orientację co do pełnienia określonych ról w danym systemie politycznym, a także w stosunku do całego systemu politycznego można wyróżnić partie, które zorientowane są na:

  1. legalną walkę o przejęcie władzy, a następnie jej sprawowanie oraz utrwalanie.
  2. zmianę bądź destrukcję panującego systemu politycznego. Tutaj jako przykład mogą posłużyć komunistyczne partie w Europie z okresu przed II wojny światowej.
  3. uczestnictwo w wyborach - partie te nazywa się także "partiami usługowymi", bowiem cechą charakterystyczną tych partii jest to, że działają one tylko podczas wyborów lub przedwyborczych kampanii.
  4. sprawowanie władzy i realizację strategicznych założeń programowych rozwoju społecznego.
  5. wspieranie aktualnie panującej elity władzy w państwie. Partia taka pełni wtedy rolę swoistego ruchu, który organizuje masowe poparcie dla centralnych ośrodków państwowej władzy.
  6. globalnej, całkowitej obecności w życiu danej społecznej klasy, jaką reprezentuje. Cechą charakterystyczną tych partii jest to, iż mają władzę w państwie, ale także pełnia wiele innych ról - były to na przykład socjaldemokratyczne partie w XIX i XX wieku.

Ostatnim kryterium jakie zostanie przedstawione w tym tekście jest podział partii ze względu na instytucje partyjnego przywództwa. Można to wyodrębnić partie, które posiadają przywództwo:

  1. kolektywne
  2. kolektywne, ale wyraźnie zaznaczona jest pozycja lidera, który pełni funkcję arbitra bądź to on nadaje doktrynalny kierunek działania partii.
  3. charyzmatyczne. Tutaj pomimo istniejącej gwarancji kolektywnego kierowania partią dominującą rolę pełni sama jednostka, ze względu na jakąś cechę, na przykład posiadany autorytet.
  4. jednoosobowe przywództwo o charakterze wodza - przywództwo takie jest zazwyczaj usankcjonowane w sposób formalny.
  5. konsensualne - z takim przywództwem mamy do czynienia przede wszystkim wtedy, jeżeli partia stanowi swoisty kanał reprezentacji interesów różnych grup społecznych.

Funkcje partii politycznych.

Partie polityczne poprzez realizację swoich podstawowych zadań oraz programów politycznych są pośrednikiem pomiędzy społeczeństwem a państwem. Sposób sprawowania tego pośrednictwa w dużej mierze zależy od formy rządów, gdyż inaczej wygląda ona w autorytarnych systemach a inaczej w systemach demokratycznych. warunkach przypadku niedemokratycznych systemów partie polityczne przede wszystkim mają na celu podporządkowanie rządzącej elicie władzy całego społeczeństwa. Natomiast warunkach państwach gdzie panuje demokratyczny system sprawowania władzy rola partii politycznych sprowadza się przede wszystkim do zapewnienia obywatelom udziału warunkach sprawowaniu państwowej władzy. We współcześnie funkcjonujących partiach priorytetowym zadaniem staje się uzyskanie akceptacji oraz poparcia ze strony elektoratu. Należy wymienić trzy podstawowe funkcje, które obecnie partie polityczne realizują:

  1. Funkcja polegająca na kształtowaniu opinii oraz postaw politycznych.

Wszystkie bowiem partie stawiając sobie za cel kształtowanie postaw oraz opinii politycznych i to nie tylko wśród swoich członków, ale również szerokich społecznych kręgów, które dane partia chce pozyskać. Kształtowanie odpowiedniej opinii to przede wszystkim informacyjne zadanie. Natomiast kształtowanie politycznych postaw wymaga znacznie intensywniejszych działań - wychowawczych. Na tej płaszczyźnie działania można wyodrębnić czysto informacyjną działalność partyjnych członków, w tym także fachowców i specjalistów na przykład od kontaktów ze środkami masowego przekazu, a więc prasowych rzeczników, a także działalność, która nastawiona jest na kształtowanie określonego wizerunku danej partii - określa się to jako marketing polityczny.

Należy zwrócić uwagę na fakt, iż zdecydowanie większe możliwości i szanse na wpłyniecie na opinię publiczną i odpowiednie ukształtowanie jej postaw posiadają duże partie, które dysponują odpowiednio dużą reprezentacją parlamentarną, lub te, które w danej chwili sprawują władzę w państwie. Sytuacja taka wynika przede wszystkim z tego, iż są one bardziej zauważalne przez środki masowego przekazu, jak również ich działania jest znacznie szerzej komentowana, oceniana oraz opisywana. Istotne znaczenie ma również mniejsze lub większe poparcie przez gazety o dużym nakładzie lub publiczną telewizję.

Bardzo duże znaczenie odgrywa tu również sposób artykulacji oraz integracji interesów. Rozumienie artykulacji interesów sprowadza się tutaj przede wszystkim jako dążenie do ukazania i odpowiedniego sformułowania treści tych interesów - swych zwolenników. Artykulacja jest realizowana głównie przez następujące środki: pracę partyjną, agitację wśród zwolenników, parlamentarne wystąpienia polityczne, organizowanie masowych akcji - petycji, organizowanie demonstracji lub strajków. Natomiast integracja interesów jest rozumiana jako zestawienie ze sobą interesów i dążeń różnych społecznych grup, a następnie tworzenie pewnej całości, syntezy, a więc szukanie odpowiedniego kompromisu. I właśnie rola partii politycznej może zaznaczyć na tym polu swoja aktywność, która oczywiście może być bardziej lub mniej wyeksponowana. Aktywność może ograniczyć się na przykład tylko do roli pośrednika, lub wnieść twórczy i znaczący wkład w cały proces integracji tych interesów. Partie maja na celu przede wszystkim integrację interesów o charakterze gospodarczym, społecznym lub kulturalnym wokół wspólnotowych celów.

  1. Funkcja wyborcza.

Ta funkcja jest realizowana przez partie wyborcze praktycznie przez cały okres, choć w okresie wyborów i kampanii wyborczej szczególnie przybiera ona na znaczeniu. W jej charakterystyce można wyróżnić dwa podstawowe elementy: pierwszym jest dokonywanie selekcji kandydatów na stanowiska wybieralne, drugim elementem jest formułowanie wyborczego programu.

Należy zaznaczyć, iż pomimo, że partie polityczne nie posiadają wyłączności na desygnowanie kandydatów podczas wyborów, to są jednak głównym czynnikiem , który posiada niemal wyłączność na tej płaszczyźnie, jeżeli nie bezpośredni to z pewnością pośredni wpływ na zwycięstwo danego kandydata. Dokonywanie selekcji kandydatów stanowi bardzo ważny element tej funkcji wyborczej realizowanej przez partie polityczne. Dzięki niej dokonuje się wybór odpowiedniej politycznej elity danego państwa. Selekcja kandydatów wygląda następującą; najpierw dokonuje się wyboru wewnątrz partii - wygląda to różnie - kandydatów sposób mniej lub bardziej demokratyczny. Demokratycznego wyboru dokonuje się dość rzadko, kandydatów zasady największy wpływ na wyeksponowanie danej kandydatury ma kierownictwo partyjne oraz jej najbardziej aktywni członkowie. Przewaga decyzji kierownictwa ma również swoje uzasadnione znaczenie, bowiem podczas wyborów za faktycznego kandydata traktowana jest po prostu dana partia polityczna, a nie konkretna osoba - kandydat. Z reguły wokół kandydatur toczona jest ostra walka, która nie jest jawna dla węższych kręgów politycznych czy wewnątrzpartyjnych frakcji, oraz grup interesów, które stoją poza partiami. Ponadto, należy podkreślić, iż na dokonanie ostatecznego zatwierdzenia danego kandydata na różne rządowe stanowiska w samym rządzie lub państwowej administracji mogą mieć wpływ inne partie, głównie te, które są w układzie koalicyjnym z daną partią. W takiej sytuacji stosuje się mechanizm tzw. konsultacji.

Zadaniem poszczególnych partii jest prezentowanie swoim wyborcom własnych programów politycznych przez cały okres swej działalności, natomiast w okresie wyborów mają ona za zadanie sformułowanie programów wyborczych czy też własnej wyborczej platformy. Program wyborczy spełnia bardzo ważną funkcję. Jest on bowiem instrumentem oddziaływania na elektorat, który umożliwia i ma na celu przyciągnięcie danych wyborców, a także ich skoncentrowanie wokół działań politycznych prezentowanych przez określona partię. Takie wyborcze programy dana partia opracowuje jako całość, bądź pozostawia je do opracowania przez poszczególnych kandydatów. Zależy to głównie od charakteru danej partii.

W sytuacji dokonywania wyboru danego kandydata na prezydenta, można zaobserwować, iż dominującą pozycję zajmuje lider, z którym dany program jest mocno kojarzony, lider prezentuje taki program i jest z nim bardzo identyfikowany. Podkreślić należy, że szczególne znaczenia mają tutaj publiczne wystąpienia w środkach masowego przekazu - danego kandydata na prezydenta lub już urzędującego już prezydenta.

Po przeprowadzeniu wyborów program wyborczy, który stanowił dotychczas propozycje partyjne danych partii oraz jej poszczególnych kandydatów przekształcony zostaje w wyraz opinii tych wyborców, którzy na daną partię oddali swój głos. Ta właśnie ci wyborcy, poprzez zagłosowanie na daną partię dają wyraz swojej aprobaty dla danego programu, a tym samym wyrażają zgodę na wszelkie propozycje jakie w tym programie zostały zawarte. Teraz oczekują ich realizacji.

Faktem jednak jest to, że partie polityczne przede wszystkim tworzą opinie obywateli, a nie wyrażają je. Głównym ich zadaniem jest opracowanie programu, a następnie przekonanie społeczeństwa do tych założeń, pozyskać jak najwięcej zwolenników, a następnie otrzymać jak najwięcej głosów, a tym samym przejąć w państwie kierownictwo - władzę. Partie polityczne spełniają więc bardzo ważna funkcję w społeczeństwie, ona kształtują poglądy wyborców, są tak jakby przewodnikiem w wszystkich politycznych sprawach i zagadnieniach. Ponadto, należy zaznaczyć, iż programy polityczne zawierają dość mocny element propagandy, którego zastosowanie służy głównie pozyskaniu jak największej liczby zwolenników, a nie podanie merytorycznej informacji na temat zamierzeń danej partii.

3. Funkcja rządzenia.

Funkcję tą można rozpatrywać na dwóch płaszczyznach rozumienia: węższym oraz szerszym znaczeniu. W tym pierwszym, a więc dosłownym jej rozumieniu znaczy, iż dana partia przejmuje kierownictwo w państwie poprzez obsadzenia głównych państwowych organów. Natomiast w znaczeniu szerszym, funkcja ta przejawia się w tym, iż w sprawowaniu władzy biorą udział także partie, które za wszelką cenę starają się wpłynąć na działalność kierowniczych organów państwowych. Jednym słowem taką funkcję można nazwać, jako kontrolną wobec rządu lub opozycji wobec rządu.

Badacz przedmiotu i znawca literatury w tym zakresie - Sobolewski nazywa to rządzeniem i kontrolą rządów. Bowiem ta partia, która zwyciężyła w wyborach, obsadza własnymi ludźmi główne stanowiska państwowe oraz przystępuje do realizacji funkcji - kierowania państwowymi organami lub kierowania państwem. Poprzez wprowadzenie do państwowych organów własnych przedstawicieli dana partia polityczna ma bardzo duży wpływ przy podejmowaniu politycznych decyzji oraz mianowaniu personelu.

O tym, że partia angażuje się bezpośrednio w kierowanie państwem świadczy fakt, iż przywódcy partii obejmują najwyższe stanowiska w danym państwie. Są to stanowiska: prezydenta, ministerialne czy premiera. Z funkcją kierowania państwem nierozerwalnie związana jest funkcja tzw. kontroli rządu czy funkcja opozycji. Samo rządzenie polega bowiem na konkurencyjnej walce danych politycznych sił, z których jedne rządzą w danym momencie państwem, a pozostałe są w opozycji wobec rządu. Te w opozycji za wszelką cenę dążą do tego, aby przy następnych wyborach sytuacja się odmieniła. Opozycyjne ugrupowania działają w dwóch kierunkach: pierwszy - to krytyka działań prowadzonych przez rządzącą partię, drugi zaś to również krytyka, ale nie destruktywna tylko krytyka korygująca, która ma na celu wywarcie bieżącego wpływu na politykę państwa.

Należy podkreślić, iż bardzo często jest tak, iż partie które nie mają realnego wpływu na podejmowanie państwowych decyzji stosują takie środki jak: manifestacje uliczne lub strajki.