Rzecznik Praw Obywatelskich

Rzecznik Praw Obywatelskich jest urzędem, którego historia w Polsce rozpoczyna się w 1987 roku. Do zadań Rzecznika należy czuwanie, aby przestrzegane i szanowane były prawa i wolności obywatelskie Polaków i obcokrajowców. Chodzi o prawa i wolności, które określa konstytucja oraz inne przepisy prawne. Urząd Rzecznika Praw Obywatelskich jest wyjątkowy pośród pozostałych instytucji państwowych. Rzecznika Praw Obywatelskich na pięcioletnią kadencję powołuje Sejm, pozyskując wcześniej zgodę Senatu. Rzecznik Praw Obywatelskich jest organem niezawisłym i niezależnym od innych organów państwowych. Jego niezawisłość jest podobna do tej, którą dysponują sędziowie. Rzecznik odpowiada przed Sejmem. Jego obowiązkiem jest złożenie przed tymi organami sprawozdania z działalności oraz tego, jak przestrzegane są prawa człowieka w kraju.

Kiedy do Rzecznika Praw Obywatelskich trafi informacja, która sygnalizuje podejrzenie nieposzanowania czy naruszenia praw obywatelskich, rozpoczynają się jego działania. Rzecznik Praw Obywatelskich interweniuje albo w odpowiedzi na wniosek, albo interwencja jest jego własną inicjatywą. Rzecznik Praw Obywatelskich ma do dyspozycji następujące tryby postępowania, zależne od rodzaju sprawy:

- samodzielne prowadzenie postępowania wyjaśniającego

- złożenie w Sejmie wniosku o włączenie się do działania Naczelnej Izby Kontroli, celem skontrolowania danego przypadku

Kiedy już zbada sprawę i stwierdzi nieprawidłowości, Rzecznik Praw Obywatelskich, odwołuje się do należnych mu na mocy ustawy środków prawnych. Rzecznik Praw Obywatelskich ma prawo, między innymi:

- zażądać, aby wszczęte zostało postępowanie cywilne

- zażądać, aby prokuratura wszczęła śledztwo

- zażądać, żeby wszczęto postępowanie administracyjne

- do wniesienia kasacji wszelkich prawomocnych orzeczeń

Rzecznik Praw Obywatelskich nie rozstrzyga w sprawie. Jego zadaniem jest wskazanie odpowiednim organom, że należy podjąć działania w sprawie ewentualności naruszenia praw i wolności obywatelskich.

Najwyższa Izba Kontroli

Najwyższa Izba Kontroli dba o to, żeby organy administracji rządowej, Narodowy Bank Polski, państwowe osoby prawne jak również inne państwowe jednostki organizacyjne, organy samorządów terytorialnych, samorządowe osoby prawne i inne komunalne jednostki administracyjne. NIK sprawuje też kontrolę nad działalnością przedsiębiorstw, sprawdzając jak wykorzystywany jest majątek i środki państwowe oraz lokalne. Czuwa też nad tym, czy zobowiązania wobec kraju są wypełniane prawidłowo.

Najwyższa Izba Kontroli czuwa nad tym, czy budżet jest wykonywany, kontroluje gospodarkę finansową i majątkową w samorządach lokalnych, kancelarię Prezydenta, Sejmu, kancelarię w Trybunale Konstytucyjnym, Sądzie Najwyższym, Krajowej Radzie Radiofonii i Telewizji, Narodowym Sądzie Administracyjnym, Państwową Inspekcję Pracy, jego kontroli podlega też Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych, Instytut Pamięci Narodowej i Krajowe Biuro wyborcze.

Naczelna Izba Kontroli swoje działania przeprowadza na wniosek którejś z izb parlamentu, Prezydenta, Premiera lub z inicjatywy własnej.

Podczas swoich kontroli NIK sprawdza legalność, gospodarność, celowość i rzetelność. W działalności samorządów terytorialnych zwraca uwagę na legalność, gospodarność i rzetelność, natomiast kontrolując przedsiębiorstwa na legalność i gospodarność.

W regulaminie sejmu określono, w jakim trybie Najwyższa Izba Kontroli powinna wypełniać swoje wobec niego obowiązki. NIK składa przed Sejmem sprawozdania z analizowanego przez siebie przebiegu wypełniania budżetu państwa, opinię w sprawie uznania rządu oraz zdaje sprawę z przeprowadzanych przez siebie kontroli. Na mocy art. 4 ust.1 przedstawia też swoje zarzuty wobec działań członków Rady Ministrów oraz piastujących kierownicze stanowiska w innych instytucjach. NIK zdaje również sprawozdanie z tego, co zrobiła w ciągu ubiegłego roku. Takie same dokumenty przeznaczone są dla prezydenta i premiera.

Na czele Najwyższej Izby Kontroli stoi Prezes. Prezes NIK podlega sejmowi. Na sześcioletnią kadencję prezesa Najwyższej Izby Kontroli powołuje Sejm. Wniosek musi wnieść Marszałek Sejmu lub grupa posłów (przynajmniej 35). Żeby powołać prezesa NIK potrzebna jest bezwzględna większość głosów i zgoda Senatu. Prezes NIK może sprawować swoją funkcję prze dwie kadencje. Stanowisko może mu odebrać Trybunał Stanu. Odwołać może go Sejm

- stwierdzając trwałą niezdolność sprawowania funkcji z powodów zdrowotnych

- jeśli prezes poda się do dymisji

- jeśli popełni przestępstwo i ciążyć nad nim będzie prawomocny wyrok sądowy

- jeśli na mocy orzeczenia Trybunału Stanu nie będzie mógł zajmować kierowniczych stanowisk.

Pełniący funkcję prezesa Najwyższej Izby Kontroli musi być bezpartyjny. Jest uprawniony, żeby prosić Trybunał Konstytucyjny o potwierdzenie czy:

-ustawy i umowy międzynarodowe są zgodne z konstytucją

- ustawy i przepisy prawa ratyfikowanych umów międzynarodowych są zgodne z ustawą zasadniczą

- cele i działalność ugrupowań politycznych jest zgodna

Może też zwrócić się do Trybunału Konstytucyjnego, żeby ten rozstrzygnął spory kompetencyjne centralnych organów konstytucyjnych.

Prezes Najwyższej Izby Kontroli jest obecny podczas posiedzeń sejmu. Jego prawem jest też uczestniczenie w obradach rządu. Prezes zwraca się do Marszałka Sejmu o powołanie lub odwołanie wiceprezesa Najwyższej Izby Kontroli. Wiceprezesów może być dwóch, trzech lub czterech. Przez Marszałka jest też powoływany dyrektor generalny Najwyższej Izby Kontroli oraz członkowie kolegium NIK.

Kolegium Najwyższej Izby Kontroli składa się z Prezesa, będącego jego przewodniczącym, wiceprezesów i dyrektora generalnego Najwyższej Izby Kontroli. W jego skład wchodzi też czternaście osób, będących członkami Kolegium. Siedem z nich to specjaliści prawnicy lub ekonomiści, pozostałe siedem zaś to dyrektorzy, reprezentujący jednostki organizacyjne Najwyższej Izby Kontroli. Jedna z tych osób na wniosek Prezesa zostaje sekretarzem.

Kolegium Najwyższej Izby Kontroli analizuje, czy budżet państwa i założenia polityki pieniężnej zostały wykonane. Ono też zatwierdza roczne sprawozdanie z aktywności Najwyższej Izby Kontroli.

Jedną z funkcji NIK jest też funkcja opiniująca.

Kiedy już Najwyższa Izba Kontroli przeprowadzi swoją inspekcję, w ramach kompetencji nadanych jej na mocy ustawy, kierujący jednostką podlegającą kontroli, lub jednostką nadrzędną, jak również właściwe organy państwowe bądź samorządowe otrzymują dokumenty, zwane wystąpieniami pokontrolnymi. Znajdują się tam informacje o ocenie działalności wynikającej z kontroli, jak również wskazówki, jak wyeliminować to, co jest nieprawidłowe. Jeśli Najwyższa Izba Kontroli podejrzewa, że zostało popełnione przestępstwo lub wykroczenie powiadamia organy ścigające przestępstwa i wykroczenia. Organy te zobowiązane są do powiadomienia NIK o rezultatach swoich działań.

Zgodnie z ustawą o Najwyższej Izbie Kontroli z 1994 roku i polską Konstytucją NIK jest organem kontroli państwowej, podlegającym Sejmowi. Najwyższa Izba Kontroli nie jest zależna od władzy wykonawczej. Dzięki tej niezależności i zakresowi kompetencji nadanemu jej przez ustawę Najwyższa Izba Kontroli może skutecznie funkcjonować i wykonywać swoje obowiązki. Nie miałaby tej możliwości jeśliby była usytuowana inaczej.

Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji

Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji działa na podstawie Konstytucji RP i ustawy o radiofonii i telewizji. Jej zadaniem jest strzec wolności słowa w mediach, zapewnienie samodzielności nadawcom i dbałość o interesy odbiorców, czyli zapewnienie obywatelom dostępu do informacji.

KRRiTV:

- ustala założeń, na podstawie których działać mają nadawcy (rada ustala minimalny udział audycji produkcji krajowej, limity czasowe przeznaczone dla reklamodawców)

- stoi na straży wartości, akceptowanych przez społeczeństwo (głównie chrześcijańskich)

- przydziela koncesje na nadawanie radiostacjom i telewizjom

- ustala, jak wysokie mają być opłaty abonamentowe

- zapewnia otwarty, pluralistyczny charakter radia i telewizji

Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji jest ciałem niezależnym i na tym opiera się jej działalność. W jej skład wchodzi dziewięć osób, wywodzących się z różnych środowisk społecznych i politycznych. Cztery osoby powoływane są na sześcioletnią kadencję przez Sejm, dwie przez Senat, trzy przez Prezydenta. Jedna trzecia składu Rady jest odnawiana co drugi rok. Spośród siebie Rada wybiera przewodniczącego. Żeby został wybrany musi uzyskać bezwzględną większość głosów.