Polska to kraj demokratyczny. Konstytucja RP gwarantuje obywatelom prawo do zrzeszania się. Obywatele mogą tworzyć, organizować i zakładać wszelkiego rodzaju organizacje społeczne, związki zawodowe, partie polityczne i stowarzyszenia. Warunkiem jest jedynie zgodność ich działalności z prawem.

*PARTIE POLITYCZNE:

Partią polityczną nazywamy organizacje o charakterze dobrowolnym, która za główny cel stawia sobie zdobycie lub utrzymanie władzy państwowej. Władza natomiast jest jej niezbędna do realizacji programu politycznego.

Partia nie zawsze w swojej nazwie używa terminu partia. Spotykamy raczej takie określenia, jak unia, związek, sojusz, zjednoczenie. Nie nazwa decyduje o uznaniu konkretnej organizacji za partię, ale jej cechy. Podstawową jest to, czy dąży ona do objęcia władzy.

Partia jest dla obywatela narzędziem pomocnym w sprawowaniu władzy w państwie. Poprzez wybory do parlamentu obywatel może mieć wpływ na politykę państwa. Wystarczy zagłosować na wybraną przez siebie partię, na najlepszy program. W programach politycznych partie wskazują na problemy, z jakimi boryka się państwo i przedstawiają swoje propozycje rozwiązania tych problemów. Programy są mocno osadzone na ideologii partii.

Największy rozwój partii politycznych miał miejsce w XIX i XX wieku i był konsekwencją uwarunkowań instytucjonalnych, konflikt i kryzysów społecznych. Ale także przemian modernizacyjnych, które wywoływały konflikty.

*RODZAJE PARTII:

Partie liberalne

Za priorytet stawiają sobie dobro i wolność jednostki. Ważne jest przestrzeganie praw człowieka, takich jak wolność osobista, wolność słowa, wolność sumienia itd. Liberałowie Bronia wolnej gospodarki rynkowej (ekonomicznej wolności jednostki i własności prywatnej) i własności prywatnej. Głównymi ideami są antyklerykalizm, liberalizm lewicowy. Dla liberałów pastwo powinno być demokratyczne. Powinien panować trójpodział władzy na ustawodawczą, wykonawczą i sądowniczą. Państwo powinno odpowiadać za tworzenie prawa, dbałość o zapewnienie obywatelom bezpieczeństwa i stworzenie obywatelom takich warunków, w których byliby wolni i nietykalni. Liberałowie zgadzają się również z ekonomicznym zróżnicowaniem społeczeństwa, jako czymś naturalnym.

Przykłady partii: FDP w Niemczech, FPO w Austrii, Liberal Party w Wielkiej Brytanii, Unia Polityki Realnej w Polsce

Partie konserwatywne:

Istotne w ich działaniach są odwołania do tradycji. Działacze i ideolodzy podkreślają, jak ważną rolę pełni religia w życiu człowieka. Religia jest dla nich zbiorem zasad dobrego zachowania. Konserwatyści istniejące wewnątrz państwa podziały tłumaczą różnym stopniem uzdolnienia obywateli. Akcentują, ze każdy człowiek jest w społeczeństwie ważny, ze każdy ma w nim coś do zrobienia. Wszyscy mają prawa i obowiązki. Każdy powinien działać na rzecz swojego kraju, ale też dla dobra świata. Konserwatyści dobro ogółu stawiają wyżej niż dobro świata. Jedną z głównych idei jest zachowanie gospodarki rynkowej, w sposób szczególny dbają o przedsiębiorców prywatnych, o małe firmy. Zdaniem konserwatystów prawo własności prywatnej jest naturalnym prawe człowieka. Państwo powinno być silne na zewnątrz i wewnątrz, są zwolennikami systemu parlamentarnego i silnej władzy wykonawczej. Konserwatyści są zdecydowanymi przeciwnikami wszelkich rewolucji, uważając je za niszczące porządek publiczny.

Przykłady partii: Konservative Party w Wielkiej Brytanii, RPR we Francji, partia Konserwatywna w Polsce.

Partie chrześcijańskie

W swoich programach odwołują się do wartości chrześcijańskich, do zasad moralnych opartych na wierze. Mocno akcentują tradycje rodzinne. Obok chrześcijaństwa ważną ideą jest antykomunizm. Partie chrześcijańskie bronią prawa do życia już od poczęcia, optują za wolnością i swobodą praktyk religijnych, ważna jest polityka prorodzinna. Akcentują też w swych programach konieczność zapewnienia obywatelom godziwych warunków pracy. Konserwatyści to zwolennicy gospodarki rynkowej, ale zachowującej uprawnienia socjalne. Jest to ważne głównie ze względu na najuboższe grupy społeczne. Partie konserwatywne są zwolennikami silnego państwa a w nim silnej władzy wykonawczej.

Przykłady partii: CDU, CSU w Niemczech, CVP w Austrii, Chrześcijańsko - Demokratyczne stronnictwo Pracy w Polsce.

Partie socjaldemokratyczne

Socjaldemokratów uważa się za zwolenników sprawiedliwości społecznej. Postulują oni równość społeczną, co oznacza równość szans dla wszystkich, równość obywateli wobec prawa. Są zwolennikami demokracji gospodarczo - socjalnej, politycznej, kulturalnej, międzynarodowej. Są wyznawcami katalogu praw i swobód obywatelskich. Bardzo wyraźnie wskazują na ważność praw socjalnych i ekonomicznych dla jednostki i dla całego społeczeństwa. Socjaldemokraci są zwolennikami państwa demokratycznego z silnym parlamentem, reprezentującym całe społeczeństwo. Partie socjaldemokratyczne w swoich programach poglądy gospodarcze ukierunkowują na gospodarkę rynkową, ale też na możliwość interwencjonizmu państwowego.

Przykłady partii: SPD w Niemczech, Labour Party w Wielkiej Brytanii, Unia Pracy, PPS, SLD w Polsce.

Funkcje partii politycznych

Poprzez realizowanie swoich podstawowych zadań partie polityczne staja się pośrednikami pomiędzy społeczeństwem a państwem. W państwie demokratycznym są gwarantem udziału obywateli w życiu politycznym kraju. W ustrojach niedemokratycznych partie stawiają sobie za cel podporządkowanie sobie społeczeństwa.

Partie polityczne realizują trzy podstawowe funkcje

  1. kształtowania opinii publicznej, której przejawem są prace nad przygotowaniem programów politycznych, pozyskiwaniem zwolenników, budowaniem wizerunku partii w oczach opinii publicznej;
  2. wyborczą, która polega na budowaniu programów, selekcji i wyborze odpowiednich kandydatów i uczestnictwie w wyborach
  3. rządzenia, która jest realizowana przez tę partię, która wygrała wybory. W rezultacie - samodzielnie lub w koalicji - rozpoczyna rządy w kraju, tworząc rząd, obsadzając najważniejsze stanowiska w państwie.

W państwie demokratycznym swój udział w rządzeniu mają też partie opozycyjne.

System partyjny

System partyjny to partie polityczne, relacje, jakie między nimi zachodzą, zasady i normy, które regulują stosunki międzypartyjne, jak również wszelkie powiązania istniejące pomiędzy partiami a aparatem państwowym. System partyjny jest mechanizmem wyłaniania i zmian ekip rządzących. Jest też gwarantem legitymizacji władzy państwowej. Na płaszczyźnie systemu partyjnego konfrontują się programy partii politycznych, ścierają się poglądy i rozwija konkurencja międzypartyjna.

System wielopartyjny

Jest to taki system, w którym trzy lub więcej partii ma szanse na zdobycie władzy. Jest on wyrazem rozbicia i sporego zróżnicowania w społeczeństwie. Taki system może być zapowiedzią niestabilności polityki. System wielopartyjny wymusza tworzenie rządów koalicyjnych, gdyż żadna partia nie jest zdolna do samodzielnego rządzenia. W tym systemie w parlamencie mamy do czynienia z większym i pełniejszym przekrojem przez poglądy polityczne społeczeństwa. Społeczeństwo jest pełniej reprezentowane. Z drugiej jednakże strony zbyt duża ilość partii może zagrażać stabilności rządu. Mogą też pojawić się problemy z rozwiązywaniem konfliktów. Powszechne mogą być sytuacje, w których zdań na dany temat będzie tyle, ile partii na sali.

System dwupartyjny

Jest systemem dopuszczającym działalność wielu partii, ale tylko dwie z nich mają realne szanse na zdobycie władzy. System dwupartyjny umożliwia stabilizację i zrównoważenie systemu politycznego. Ważne jest to że w tym systemie rząd utrzymuje się prze całą kadencję, co pozwala na realizowanie długoterminowych celów politycznych. W systemie dwupartyjnym nie tworzą się koalicje. Małe i skrajne ugrupowania mają znaczenie marginalne.

System jednopartyjny

Zasadą funkcjonowania tego systemu jest zakaz działania innych, niż rządząca, partii. Z tym systemem mieliśmy do czynienia w państwach faszystowskich, komunistycznych, realnym socjalizmie i w krajach postkolonialnych.

Związki zawodowe

Związkami zawodowymi nazywamy dobrowolne i samorządne organizacje, reprezentujące interesy ludzi pracy, dbające o przestrzeganie ich praw pracowniczych i socjalnych. Związki zawodowe spotykamy we wszystkich państwach. W Polsce zawiązują je ludzie wykonujący ten sam zawód, czy też pracujący w jednym zakładzie. Związki mogą tworzyć federacje. Zgodnie ze statutem związki są niezależne od administracji państwowej. Nie podlegają też samorządom terytorialnym ani organizacjom pracodawców. Prawem związków zawodowych jest prowadzenie sporów zbiorowych, dotyczących warunków pracy, świadczeń socjalnych ale też w swoich sprawach. Wszelkie działania związków zawodowych muszą być prowadzone zgodnie z regułami określonymi prawem. Związki zawodowe korzystają z szerokiego spectrum środków nacisku. Do dyspozycji mają różne formy negocjacji, marszów protestacyjnych, głodówek i strajków. Nad prawidłową działalnością związków zawodowych czuwają sądy.

Organizacje pracodawców

Organizacje pracodawców, podobnie jak związki zawodowe, nie podlegają organom administracji państwowej, samorządom terytorialnym ani innym organizacjom. Są samorządne i niezależne. Pracodawcy, tak jak pracownicy, mają możliwość tworzenia związków, łączenia się w federacjach i konfederacjach. Celem tworzenia związków pracodawców jest chęć posiadania organu reprezentującego ich interesy, chroniącego ich praw w konfrontacji z władzą i administracją państwową, czy też związkami zawodowymi. Związki pracodawców reprezentują interesy swoich członków.

Organizacje pracodawców w Polsce:

-Konfederacja Pracodawców Polskich

-Polski Związek Pracodawców Prywatnych

Stowarzyszenia

Stowarzyszeniem nazywamy dobrowolny i trwały związek grupy osób, powstały w celu realizowania wspólnych zamierzeń. Podstawą takiego związku mogą być wspólne zainteresowania, może to też być prowadzenie nie zarobkowej działalności, np. kulturalnej. Stowarzyszenie określa swój program i strukturę w ramach której działa. W wyjątkowych przypadkach może być podmiotem gospodarczym z własną działalnością, ale wtedy ewentualne dochody przeznacza na cele statutowe.

Stowarzyszenia same dbają o ustalenie swoich celów i programów działania. Działalność stowarzyszeń jest regulowana prawnie przez ustawę o stowarzyszeniach.

Fundacje

Fundacją nazywamy taką instytucję, która zajmuje się realizacją określonych zadań pomocowych. Zakres tych działań jest określony w statucie fundacji, najczęściej przez jej założyciela, który w tzw. akcie fundacyjnym przekazał pieniądze na realizację jej celów. Działalność fundacji musi ograniczać się do zadań społecznych. Finansowe wsparcie fundacji umożliwia odpisanie tej kwoty od podatku i daje możliwość uzyskania ulg podatkowych. Podobnie jest, kiedy się fundację zakłada.

Fundacje zajmują się pomaganiem potrzebującym, często mają bardzo wąsko wyspecjalizowane cele. Organizują też różnego rodzaju jednorazowe akcje pomocowe.

Polityka

Mówimy, że polityka jest sztuką zarządzania państwem. Polityka ma na celu dbałość o obywateli, o ich dobro. Oczywiste jest, że taka dbałość uwarunkowana jest dobrym zarządzaniem i nie każdy może się tym zajmować.

Kultura polityczna

Są to postawy i wartości, wzorce zachowań, dotyczące stosunków między władzą a społeczeństwem.

Zjawisko kultury politycznej to również:

- wiedza o polityce

- orientacja w sytuacji, w faktach

- prawidłowa ocena zjawisk politycznych

- wzorce zachowań politycznych