Spis treści

Wstęp ………………………………………………………………………….  s. 3

Rozdział I Rekreacja i jej znaczenie we współczesnym świecie…………   s. 4

1.1 Istota i znaczenie rekreacji……………………………………………….  s. 4

1.2  Formy i metody rekreacji………………………………………………..  s. 9 

1.3 Wzrost znaczenia rekreacji we współczesnym świecie………………….. s. 12

Rozdział II. Taniec jako popularna forma rekreacji……………………... s. 16

2.1.Historia i definicje tańca……………………………………. …………..  s. 16

2.2 Rekreacyjny charakter tańca……………………………………………..  s. 19

2.3 Wzrost popularności tańca w ostatnich latach………………………….. s. 23

Rozdział III Rekreacyjne zainteresowanie tańcem w świetle badań własnych

Rozdział III Rekreacyjne zainteresowanie tańcem w świetle badań własnych

3.1 Metodyczne aspekty pracy………………………………………………...s. 25  3.1.1.  Cel, zakres i metody badań……………………………………………  s. 25

3.1.3 Charakterystyka obszaru badawczego  ………………………………… s. 26

 3.2 Taniec i jego znaczenie w opinii eksperta ………………………………  s. 27

 3.3. Ocena tańca jako formy rekreacji w opinii respondentów……………… s.  29 

3.3.1 Charakterystyka badanych respondentów …………………………….. s.  29 

3.3.2 Analiza odpowiedzi udzielonych przez respondentów ………………… s. 30

Zakończenie ………………………………………………………………….  s. 39

Aneks………………………………………………………………………….  s. 41

Bibliografia……………………………………………………………………  s. 45

Spis tabel………………………………………………………………………  s. 47

Spis wykresów………………………………………………………………… s. 47

Wstęp

Taniec jest o tyle zajmującą problematyką, że uwagę jej poświęcają współcześni teoretycy m.in. R. W. Winiarski i W. Kopaliński. Jednakże taniec nie jest tradycją współczesną jego korzenie sięgają już czasów starożytnych. Taniec w tamtych czasach spełniał urozmaicone funkcje wojenne, rytualne itp. Taniec współczesności zawdzięcza nadanie nowego swoistego charakteru, które wiąże się z wyrażaniem skrywanych emocji. W zajęcia taneczne angażowane są również dzieci. Celem takich zajęć jest koordynacja ruchów dziecka od najmłodszych lat przez łączenie zabawy z krokami tanecznymi. Każdy kursant odwiedzając szkołę tańca i zapisując się na interesujący kurs motywuje się innymi czynnikami. Niektórzy w tańcu poszukują esencji życia, inni motywują się zainteresowaniem tańca w aspekcie kulturowym.     Celem mojej pracy jest określenie czynników wpływających na rosnące zainteresowanie tańcem. Praca podzielona została na dwie części. Pierwsza część to rozdziały od 1-2 o charakterze teoretycznym oparte na powszechnie dostępnej literaturze. Do części drugiej przypisany został rozdział III będący częścią metodologiczną opracowania. Rozdział I poświęcony został problematyce roli rekreacji, jaką spełnia we współczesnym świecie. W rozdziale tym oprócz określenia etymologii terminu rekreacja szczegółowo przedstawione zostały formy i metody rekreacji. Scharakteryzowane zostały również obszary zmian warunków życia populacji i ich wpływ na wzrost znaczenia rekreacji we współczesnym świecie. Zestawione zostały definicje takich teoretyków jak np. W. Kopaliński, S.Toczek-Werner. W rozdziale tym nie zabrakło również opisu funkcji rekreacji a także zasady i metody dydaktyczne rekreacji.   Rozdział II poświęcony został problematyce roli tańca w rekreacji. W tej części przedstawiony został zarys historii tańca w szczególności różnicy w rozumieniu tańca dawniej i dziś. Zarys rozpatruje problematykę od czasów średniowiecznych do współczesności. Przedstawione zostały również czynniki wpływające na rosnącą popularność tańca według opinii współczesnych teoretyków. Szczególny nacisk nałożony został na rolę programów telewizyjnych w popularyzowaniu walorów tańca.   W rozdziale III przedstawione zostały wyniki badań przeprowadzonych w szkole tanecznej AS w Krakowie. Badania przeprowadzone zostały za pośrednictwem ankiety,  także wywiadu pogłębiona. Ankieta skierowana została do losowej grupy byłych i obecnych kursantów szkoły tanecznej AS w Krakowie. Ankieta skierowana została zarówno do młodzieży jak i osób dorosłych. Udział w badaniach był dobrowolny i miał charakter anonimowy. Wyniki przedstawione zostały na wykresach i w tabelach. Wywiad pogłębiony przeprowadzony został z właścicielką szkoły tanecznej AS w Krakowie. Przebieg tego wywiadu opisany został w części metodologicznej.   Część teoretyczna oparta została na wiedzy dostępnej w rozpowszechnionej literaturze. Z wybranych publikacji w szczególności pomocne okazały się następujące trzy pozycje:  T. Banaszkiewicz, Wychowanie dzieci i młodzieży do rekreacji na progu reformy oświaty, Częstochowa 2005, M. Demel, W. Humen, Wprowadzenie do rekreacji fizycznej, Warszawa 1970, Słownik literatury polskiego oświecenia, pod red. T. Kostkiewiczowej, Wrocław 2002, Przy tworzeniu opracowania pomocna okazała się strona internetowa Krakowskiej Szkoły Tańca AS. 

Rozdział I Rekreacja i jej znaczenie we współczesnym świecie

1.1.  Istota i znaczenie rekreacji

  Wydaje się, że samo pojęcie „rekreacja” jest  powszechnie znane. Zazwyczaj określa się ją jako te działania, które podejmuje się w czasie wolnym i które służyć mają wypoczynkowi. „Słownik języka polskiego” określa rekreację za pomocą synonimów: „odpoczynek, wytchnienie, rozrywka[1]”. Jednak takie ujęcie tematu jest dość powierzchowne, o czym można się przekonać przytaczając najrozmaitsze definicje znawców tej dziedziny.

  Omawiając pojęcie rekreacji należałoby zacząć od etymologii samej nazwy,  od jej źródłosłowu, który pomoże zrozumieć nam istotę tego pojęcia. Termin „rekreacja” ma rodowód łaciński. Pochodzi bowiem od łacińskiego słowa: „recreatio”, który oznacza powrót do zdrowia, sił[2], albo tez odpoczynek, rozrywkę[3] lub tez wywodzić go można również od łacińskiego wyrazu „recreo” oznaczającego ożywienie, odnowienie, pokrzepienie[4] lub też stwarzanie czegoś od nowa[5].

  Ze względu na tyle różnych odniesień i sposobów rozumienia rekreacji, powstało też wiele różnorodnych definicji określających to pojęcie. Rekreację można pojmować  w sposób szeroki lub wąski. Szersze spojrzenie na tę problematyką jest bardziej charakterystyczne dla zagranicznych autorów. Przykładem na to są poglądy  Jamesa S. Planta, który rekreacją nazywa: „wszystkie czynności dobrowolne i bezinteresowne, które wykonujemy dla nich samych a nie dla rezultatu[6].”  Podobny charakter ma wypowiedź George B. Butler, który pojmuje rekreację jako:

 „(…) pewną formę doświadczenia lub aktywności, w której człowiek angażuje się z własnej chęci, powodowany przyjemnością i satysfakcją jakiej mu dostarcza, która stwarza ujście  dla jego sił fizycznych, umysłowych i twórczych[7].”

  Zbieżne poglądy do zagranicznych autorów mają także niektórzy polscy znawcy tematu, jak np. A. Kamiński, dla którego „wczasowanie- czyli rekreacja- to część wolnego czasu, którą swobodnie i dobrowolnie dysponując, możemy wypełnić odpoczynkiem, zabawą oraz podejmowaną  z własnej potrzeby i dla własnego rozwoju pracą umysłową (samokształceniem), społeczną ,a artystyczną ,sportową, techniczną i inną.[8]” Tak ujęta rekreacja nie jest sprowadzona jedynie do czynności ruchowej, ale jest ujęta w sposób wszechstronny.

Rekreację można pojmować także jak M. Demel i W. Humen, czyli jako:    „(…) różnorakie formy aktywności, podejmowane poza obowiązkiem (…), dla odpoczynku, rozrywki i samodoskonalenia[9] (…)”.

  Z kolei W. Okoń sprowadza rekreację do „(…) zajęć, których celem jest odpoczynek lub rozwój własny, wykorzystywanie w czasie pozostającym do dyspozycji jednostki[10].”

  Podobnie jak W. Okoń pojmuje rekreację T. Wolańska, dla której rekreacją „są różnego rodzaju zajęcia podejmowane w wolnym czasie, dobrowolnie, dla przyjemności, autoekspresji, formowanie własnej osobowości, odnowy i pomnażania sił psychofizycznych. Nie rodzaj zajęć decyduje o tym czy jest to aktywność rekreacyjna,  ale kontekst psychospołeczny, a więc czy są to zajęcia dobrowolnie sprawiające przyjemność i czy spełniają oczekiwania i zainteresowania oraz jakie są  motywy podejmowania danej czynności i czy wpływają na osobowość w sposób pozytywny  i rozwijający[11].”

  W podobny sposób ujmują rekreację M. Kwilecka oraz Z. Brożek. Albowiem przedstawiają one rekreację jako zajęcia, które człowiek wykonuje w czasie wolnym, będącym do jego wyłącznej dyspozycji i których głównym celem jest odpoczynek, rozrywka lub własny rozwój. Autorki starają się również rozróżnić rekreację bierną i czynną. Do rekreacji biernej zaliczyć można czytanie książek oraz czasopism, oglądanie telewizji. Natomiast rekreacja czynna to może być ta, w której istnieje przewaga wysiłku intelektualnego np. gra w szachy lub wysiłku fizycznego  np. rekreacja ruchowa.  Mimo wszystko, autorki wskazują, iż granice pomiędzy tymi rodzajami rekreacji są raczej umowne[12].

K. Czajkowski wskazuje z kolei na to, że rekreacja jest:

 „(…) pewnym zorganizowanym systemem postępowania człowieka wywodzącym się  z ogólnego systemu wartości kulturowych(…)[13]” Ponadto autor ten podkreśla, że dzięki rekreacji człowiek ma możliwość zdobywania wartości kulturowych i dzięki temu zaspokaja swoje wyższe aspiracje, które posiada.

Zbierając te definicje można by wyróżnić pewne ogólne cechy rekreacji, takie jak[14]:

  • aktywność,
  • dobrowolność,
  • bezinteresowność,
  • przyjemność, która związana jest z uczuciem spełnienia, jaką daje dobrze wybrana forma aktywności .

Za Toczek–Werner powtórzyć można  ponadto, że jest możliwe wyróżnienie  co najmniej trzech znaczeń rekreacji[15]:

  • Jako sposób zachowania człowieka w czasie wolnym,
  • Jako sposób wypoczynku człowieka, który jest swoistym procesem, podczas którego człowiek powoli nabiera sił oraz regeneruje ciało i psychikę,
  • Jako element pewnego zjawiska społeczno- ekonomicznego, które jest skutkiem wzrastającej ilości wolnego czasu oraz poprawie sytuacji materialnej ludności.

Niewątpliwie istotą rekreacji jest aktywność. Biorąc pod uwagę tę zależność należy się zastanowić z kolei nad pojęciem „aktywności”. Z punktu widzenia psychologów aktywność to działanie, które jest uwarunkowane przez  indywidualne czynnik związane  z indywidualną osobowością człowieka. Dlatego aktywność można pojmować jako ogólną właściwość psychiczną, która przejawia się w aspekcie fizycznym i intelektualnym człowieka. Przez fizyczne przejawy działania rozumie się:

  • zachowania,
  • czynności,
  • reakcje.

natomiast aspekt intelektualny to: 

  • idee,
  • pomysły,
  • myśli,
  • inicjatywy[16].

  To, że wyróżnia się także aspekt intelektualny przy omawianiu rekreacji ruchowej jest bardzo ważne, gdyż dzięki temu nie ogranicza się pojmowania rekreacji tylko do działań fizycznych, lecz stara się ująć ten temat w sposób szerszy.

  Zwolennicy nauk przyrodniczych,  w odróżnieniu od psychologów, pojmują czasami rekreację w sposób zbyt wąski, ograniczając ją jedynie do procesu wypoczynku po pracy, czyli z próbą regeneracji sił i usunięcia skutków zmęczenia. Poza tym, biorąc pod uwagę wszelkie aspekty fizjologiczne i zdrowotne człowieka, traktują oni taką ruchową formę jak właśnie rekreacja, jako moralny i społeczny obowiązek człowieka[17].

  Podsumowując zupełnie wszystkie powyższe wypowiedzi należy stwierdzić, iż rekreacja[18]: jest aktywnością fizyczną i inną, która jest aprobowana przez społeczeństwo, jest podejmowana w sposób dobrowolny i bezinteresowny, może posiadać wartość instrumentalną, będąc środkiem do zrealizowania celu związanego  w wypoczynkiem, rozrywka i rozwojem własnym, odbywa się w czasie wolnym, powoduje zmiany w bio- psychospołecznej sferze człowieka.

  Rekreacja jako niezbędny element kultury fizycznej, ma swoją tradycję w zamierzchłych czasach. Sięgając głęboko wstecz, można stwierdzić, że u zarania dziejów sprawność fizyczna była niezwykle cenna i pożądana. Dzięki wysportowanemu ciału, człowiek mógł szybko uciekać przed niebezpieczeństwem, mógł zdobywać pożywienie. Dzisiejszy rzut oszczepem niezbędny był dla prehistorycznego człowieka do zabicia uciekającej zwierzyny. Dla niego podstawowe konkurencje lekkoatletyczne, które ćwiczył, nie były rodzajem rozrywki, dodatku do życia, lecz warunkiem przetrwania[19]. Tych ćwiczeń, które wykonywał prehistoryczny człowiek, bo „musiał” być sprawny,  nie możemy zaliczyć do czynności rekreacyjnych, gdyż wynikały one z konieczności. Bliżej im więc do dzisiejszych założeń sportu niż dobrowolnie spędzanego czasu. Ale już wszelkie tańce wykonywane przy ognisku, przy upolowanej zwierzynie, wyrażające radość ze zdobycia pożywienia- jak najbardziej można zakwalifikować jako początki aktywności rekreacyjnej.

W czasach starożytnych sport był najczęściej powiązany z działalnością wojskową, choć zaczynał on nabierać znaczenia podobnego do tego w czasach współczesnych: zaczął być rozrywką. Jednak nie tylko do rozrywki(przypomnieć sobie należy choćby tańce związane ze świętem Dionizosa) i do igrzysk olimpijskich(starożytna Grecja) się on wówczas ograniczał. Sprawność fizyczna stała się też niezbędną cechą, którą powinien posiadać obywatel państwa. W starożytnej Grecji ideałem obywatela był ten człowiek, który łączył w sobie doskonałość moralną i fizyczną, który będzie nie tylko mądry i dobry, ale i silny. Tak traktując sprawność fizyczną, Grecy podnieśli ją do najwyższej rangi[20]. Można powiedzieć, że starożytni pojmowali aktywność fizyczną w bardzo szerokim aspekcie. Zupełnie jak dzisiejsi psycholodzy, którzy dostrzegają także aspekt intelektualny i psychiczny czynności ruchowych. Dzięki tej świadomości łatwiej jest zrozumieć, jak ważne jest uprawianie sportu nie tylko „z przymusu”, lecz dla własnej przyjemności i korzyści z tego płynących.

  Sięgając do czasów staropolskich, możemy zauważyć, że pojawia się już termin „rekreacja” i to w odniesieniu do[21]:

  • rozrywki,
  • odprężenia,
  • przerwy w zajęciach,
  • czasu wolnego od nauki,
  • czasu spędzanego na grach, zabawach,

  Rekreacja staje się na tyle ważnym elementem rozwoju(w każdym razie za takowy jest uważana), że Jan Amos Komeński próbuje wprowadzić zasady rekreacji do szkoły. Chce by szkoła była tą instytucją, która jest odpowiedzialna za kształtowanie nawyków rekreacyjnych[22].

  Komisja Edukacji Narodowej, która działała na ziemiach polskich w drugiej połowie XIX wieku[23] i która przeprowadziła jedną z większych reform szkolnictwa, włączyła rekreację do programu działalności szkoły. W skład zajęć rekreacyjnych wchodziły wówczas:

  • spacery,
  • wycieczki,
  • gry i zabawy,
  • czytanie książek,
  • śpiewy chóralne,
  • tańce,
  • zajęcia artystyczne: teatralne, oratorskie,
  • lekkie prace w ogrodzie[24].

  Na początku  XX w. zajęcia o charakterze  rekreacyjnym, bez znamion rywalizacji  i służące jedynie rozrywce były częstym elementem towarzyskich spotkań. Jakie to były zajęcia, możemy dowiedzieć się z relacji siostry Marii Pawlikowskiej-  Jasnorzewskiej, Magdaleny Samozwaniec: „Z gier na świeżym powietrzu najładniejsze i zupełnie dziś zapomniane było serso. Gra polegała na rzucaniu obręczy i łapaniu jej na smukły kijek. Jakże estetycznie  wyglądały młode panie w długich, szerokich sukniach z falbankami, olbrzymich kapeluszach (bez nakrycia głowy chodziły tylko służące), które uganiały się za obręczą z oczami wzniesionymi w niebo. Potem przyszła moda na krokieta. Na trawnikach wbijało się bramki i chodziło o to, aby drewniana piłka uderzona młotkiem wpadła do bramki. W krokieta grały z zapałem ciotki ściśnięte gorsetem, w długich spódnicach, jak i młode panienki  oraz chłopcy. Istniała wówczas na świecie sympatyczna symbioza starych z młodymi i młodzieży nie przyszłoby do głowy wyśmiewać się ze starszych dam uwijających się po krokietowym boisku.

  Bardzo ładną grą na świeżym powietrzu było tak zwane diabolo, które spadało  z naciągniętego sznurka przybitego do dwóch kijków, w rodzaju metalowego bąka. Ruszając szybko kijkami, wprawiało się bąka w ruch wirowy i rzucało wysoko w powietrze. Trzeba było dużo zręczności i uwagi, aby diabolo, które czasem wylatywało bardzo wysoko, spadało na wyprężony sznurek i wściekle furkocząc, wjeżdżało nawet na kijki. (…) potem przyszedł szał na tenisa (…) Korty tenisowe zakładano wszędzie.  W parkach, prywatnych ogrodach, nie trzeba było należeć do żadnego klubu sportowego, aby grywać,  ile się podobało. Tak więc przez krakowskie Błonia do parku Jordana, gdzie można było na godziny wynajmować korty, ciągnęły postacie młodych i starszych sportowców, machających z dumą rakietą i trzymających pod pachą pudełka piłek marki Schlezinger[25].”

  W XX i XXI wieku dostrzega się coraz bardziej konieczność wdrażanie sportu oraz rekreacji w życie człowieka i to od lata najmłodszych. Dla dziecka, na przykład, ruch jest niezbędny nie tylko ze względu na rozwój fizyczny. Dzięki niemu rozwija się także jego psychika. Wzajemny wpływ rozwoju fizycznego i psychicznego nosi nazwę „psychomotoryki”. Termin ten wprowadził w 1913 E. Dupre. Rozwój pod względem motorycznym zależny jest od pozostałych procesów rozwoju człowieka. Jest to zależność wzajemna, gdyż aktywność pod względem ruchowym także oddziałuje na rozwój emocjonalny, społeczny, umysłowy i fizjologiczny. Wzajemna zależność rozwoju fizycznego i psychicznego stała się tematem różnych badań na początku XX w.  Wtedy też Rudolf Laban- choreografii i twórca współczesnej kinetografii,  stworzył swoją teorię ruchowej ekspresji, która mówiła o tym, jak ruch pozytywnie oddziałuje na funkcje psychiczne człowieka. W swojej pracy z 1948 r. „Modern Educational Dance” udowodnił on, że ruch ma niezwykle istotny wpływ na rozwój istoty ludzkiej, gdyż oprócz mowy werbalnej istnieje także mowa ciała, dzięki której ludzie się komunikują. Bez mowy ciała niemożliwe byłoby prawidłowe odczytania wszystkich komunikatów zwerbalizowanych. Ruch jest więc naturalnym środkiem komunikacji. Jego następczyni, Weronika Sherborne, która ułożyła program najrozmaitszych zajęć ruchowych dla dzieci, zalecała, aby stosować je nie tylko w ramach rehabilitacji, ale także jako formę zabawy, wypełnienie wolnego czasu, jako zajęcia rekreacyjne. Miały one pomóc dzieciom na rozwinięcie ogólnej koordynacji psychoruchowej, a przy tym dostarczały wspaniałej rozrywki zarówno dzieciom, jak i rodzicom, którzy w tym uczestniczyli[26].

1.2. Formy i metody rekreacji

Formy rekreacji to dydaktyczne sposoby organizacji oraz prowadzenia procesu działalności rekreacyjnej. Pojęcie „formy rekreacji można podzielić na następujące typy[27]:

1. struktury organizacyjne aktywności ruchowej,

2. uwarunkowania czasoprzestrzenne,

3. formy dydaktyczne prowadzenia zajęć rekreacyjnych.

  Klasyfikując  struktury organizacyjne, można przyjąć podział ze względu  na  charakter uczestnictwa który obejmuje[28]:

a) indywidualne formy rekreacji ruchowej - charakteryzuje je duże zróżnicowanie programowe, a ich dobór uwarunkowany jest indywidualnymi potrzebami rekreacyjnymi. Wyróżnia się formy:

  • o dominancie somatycznej (w tym: zabawy i gry rekreacyjne, sporty rekreacyjne, małe formy turystyki, formy o charakterze profilaktyczno-leczniczym, hobby, inne),
  • o dominancie psychicznej (w tym: ćwiczenia relaksacyjne, dalekowschodnie systemy samorealizacji i inne),
  • rekreacji twórczej (zajęcia plastyczne, zajęcia muzyczne, zajęcia modelarskie, zajęcia fotograficzne i filmowe, zajęcia techniczno-radiowe, zajęcia motoryzacyjne, inne),
  • kulturalno-rozrywkowe ( gry i zabawy  świetlicowe, czytelnictwo, rozrywki umysłowe, teatr, film, radio i telewizja, imprezy kulturalne i artystyczne, imprezy towarzyskie i inne)[29].

b)  grupy jednorodnych form zespołowej aktywności ruchowej.  W grupie tej wyróżnia się następujące formy:

  • gimnastyczne (gimnastyka ogólnosprawnościowa, aerobik, stretching, gimnastyka w wodzie i inne),
  • sportowe (piłka siatkowa, piłka koszykowa, piłka nożna, piłka ręczna, piłka plażowa, piłka wodna i inne),
  • gry rekreacyjno-ruchowe (tenis ziemny, tenis stołowy, ringo, kometka, kręglarstwo i inne),
  • rekreacyjne ćwiczenia terenowe (marsze i biegi, ścieżki zdrowia, terenowe gry rekreacyjne, biegi na orientacje, atletyka terenowa),
  • wschodnie systemy samodoskonalenia (tai chi chuan, ćwiczenia  relaksowo-koncentrujące, aikido, kung-fu, kendo, judo, karate i jego odmiany i inne,
  • profilaktyczno-usprawniające (dla osób z nadwaga, dla osób w wieku poprodukcyjnym, dla kobiet przed i po porodzie, zapobiegające schorzeniom zawodowym, podczas przerw w pracy),
  • korekcyjno-kompensacyjne (dla osób ze schorzeniami i zaburzeniami: układu krążenia, układu oddechowego, emocjonalnymi, dla osób z bólami kręgosłupa i inne),
  • sporty wodne (pływanie, żeglarstwo, kajakarstwo, windsurfing, narty wodne, płetwonurkowanie, turystyka podwodna i inne),
  • sporty zimowe (narciarstwo zjazdowe i biegowe, łyżwiarstwo, skiboby, snowboard i inne),
  • małe formy turystyki (wrotkarstwo, gry świetlicowe, warcaby, szachy, brydż, taniec, strzelectwo, wędkarstwo, kulturystyka i ćwiczenia siłowe, łucznictwo i inne).

c) formy rekreacji rodzinnej – obejmują one różnorodne ćwiczenia rodziców z dziećmi, uczestnictwo w aktywności ruchowej w domu, na terenie obiektów sportowo-rekreacyjnych oraz w plenerze, a także udział w zabawach, festynach, imprezach

d) formy masowe – chodzi przede wszystkim o duże imprezy i festyny rekreacyjne, a także pokazy czy widowiska sportowo-rekreacyjne[30].

  Uwarunkowania czasoprzestrzenne tworzą nie tylko określone ramy działalności rekreacyjnej, ale wyznaczają również zadania metodyczne stawiane przed

organizatorami i realizatorami działalności rekreacyjnej[31]. Dzieli się je na: 

a) kryteria czasowe – chodzi przede wszystkim o możliwości prowadzenia zajęć w czasie przerw rekreacyjnych w pracy i nauce, w czasie wolnym po pracy, podczas weekendu lub w ramach urlopu wypoczynkowego. Ze względu cele wyróżnia się następujące formy:

  •   okresowe – są one organizowane i prowadzone jednorazowo lub cyklicznie,  rozwijają one zapotrzebowanie społeczne na popularyzowanie i krzewienie określonych form rekreacji ruchowej, a także informują o korzyściach płynących z uczestnictwa w zajęciach ruchowych. Formy te wymagają dobrego przygotowania i sprawnego realizowania programu oraz atrakcyjnego sposobu animacji. Do form tych można zaliczyć: akcje masowe, imprezy sportowo-rekreacyjne, festyny rekreacyjne, spartakiady, rajdy i spływy, wczasy sportowo-rekreacyjne, obozy, kursy i szkolenia, zawody i turnieje sportowe, zimowe i letnie formy rekreacji uprawiane doraźnie, a także aktywne formy wypoczynku weekendowego.
  •   systematyczne zajęcia – wymagają one dostosowania zaleceń metodycznych   do celów i zadań długofalowych. Uczestnicy tych zajęć świadomie zmierzają  do uzyskania określonych efektów rekreacyjnych, takich jak np. rozwoju sprawności fizycznej, kształtowania własnego ciała, poprawy zdrowia itp.  Formy te stanowią zorganizowane struktury działające w sposób ciągły w ramach całorocznego cyklu organizacyjnego jako: stałe zespoły ćwiczebne, kluby zainteresowań, punkty poradnictwa i animacji czy ćwiczenia w czasie przerw  w pracy itp.[32]

b) kryteria przestrzenne – istotną rolę odgrywają tu następujące elementy środowiska  i terenu stosowania rekreacji:

  • uwarunkowania terenowe: organizowanie rekreacji ruchowej w miejscu zamieszkania, organizowanie rekreacji ruchowej w szkole, organizowanie rekreacji ruchowej w zakładzie pracy, a także organizowanie rekreacji ruchowej w ośrodku wypoczynku urlopowego lub weekendowego
  • uwarunkowania środowiskowe, w tym: środowisko przyrodnicze, ukształtowanie terenu, stopień zalesienia, rozmieszczenie wód, środowisko sztuczne  (otwarte takie jak parki, stadiony, boiska i obiekty rekreacyjne, ścieżki zdrowia, trasy spacerowe, drogi rowerowe oraz kryte - sale gimnastyczne, hale sportowe, pływalnie, kręgielnie).

  Formy dydaktyczne w przeciwieństwie do metod prowadzenia zajęć rekreacyjnych dotyczą przede wszystkim sfery organizacyjnej i jedynie w niewielkim zakresie obejmują nauczanie określonych czynności ruchowych. Formy te mają za zadanie określanie możliwości i sposobów prowadzenia zajęć ruchowych. Wyróżnić można następujące formy:

a) zabawowe – są to formy zajęć atrakcyjnych nie tylko wśród dzieci i młodzieży.  Cieszą się one także dużym powodzeniem wśród osób dorosłych. Można wyróżnić:

  •   klasyczne - obejmujące swym zakresem szeroki zakres grup zabaw ruchowych (zabawy ze śpiewem, zabawy orientacyjno-porządkowe, zabawy na czworakach, zabawy z mocowaniem, zabawy bieżne, zabawy skoczne, zabawy kopne,  zabawy rzutne),
  •   naśladowcze - zabawy tej grupy mają za zadanie odtwarzanie znanych zjawisk związanych z przyrodą.

b) problemowo – zadaniowe – w których uczestnik ma za zadanie podjęcie szybkiej decyzji o przyjętej taktyce w stawianym problemie ruchowym. W metodzie tej mamy  do czynienia z poszukiwaniem przewidywanego wyniku, tworzeniem nowych modeli rozwiązań.

c) ścisłe – polegają one na dokładnym wykonaniu ćwiczenia w ściśle sprecyzowany sposób, z uwzględnieniem obowiązującej amplitudy, zakresu ruchu i ilości powtórzeń. Formy te są stosowane głównie w ćwiczeniach gimnastycznych, rytmiczno-muzycznych, jazz gimnastyce, nauczaniu techniki ruchu w grach.

d)  obwodowo-stacyjne – uatrakcyjniają one zajęcia i zwiększają ich intensywności. Specyfika tej formy polega na wykonywaniu ćwiczeń o określonej dynamice ruchu i wyznaczonej ilości powtórzeń, na stacjach ćwiczeń zlokalizowanych na obwodzie.

e) toru przeszkód – są one stosowane głównie w formie pomocniczej w kształtowania zdolności motorycznych.

f) formy improwizacji ruchowej - celem tej formy jest tworzenie kreatywnego podejścia do ćwiczeń ruchowych. Zastosowanie w niej mają różne formy ruchu: inscenizacja, pantomima, taniec, opowieść ruchowa itp.

g) formy sportowe - współzawodnictwo – mobilizuje ono uczestników zajęć rekreacyjnych do tworzenia klimatu rywalizacji. Przejawia się ona uczestnictwem  w konkursach, mistrzostwach, zawodach, turniejach.

  Zasady i metody dydaktyczne warunkują przede wszystkim poprawną realizację planowanych działań rekreacyjnych. Mają one również wpływ na skuteczność procesu rekreacji. Aby móc swobodnie dobierać je w zależności od uwarunkowań środowiskowych i osobniczych, należy zwrócić uwagę na ich charakter oraz możliwości oddziaływania.

  Zasady dydaktyczno-wychowawcze mają na celu przede wszystkim wspomożenie animatora zajęć o znajomość sposobów postępowania pozwalających na skuteczną realizację przyjętych zadań dydaktycznych wśród uczestników zajęć o różnym wieku, płci, wykształceniu, a także różnej sprawności, wydolności. Są to najbardziej ogólne normy postępowania, określające sposoby realizowania zadań dydaktycznych i wychowawczych celem osiągnięcia zamierzonych efektów.

Zasady dydaktyki można podzielić na dwa rodzaje:

1. Zasady kształcenia i wychowania do rekreacji

2. Dydaktyczne zasady nauczania, do których zalicza się[33]:

  •   humanizacji i indywidualizacji procesu dydaktycznego w rekreacji, która zakłada, że najważniejszym ogniwem procesu dydaktycznego jest uczestnik rekreacji. Zobowiązuje ona instruktora do indywidualizacji stawiania zadań dydaktycznych i tworzenia odpowiedniego do potrzeb i oczekiwań programu ćwiczeń.
  •   integracji kształcenia i wychowania - obejmuje ona uporządkowane w systemowy ciąg logiczny działania, które pozwalają na osiągnięcie pożądanych przemian w sferze nawyków, przekonań, umiejętności, postrzegania oraz zaspokajania własnych potrzeb fizycznych, psychicznych i duchowych w zgodzie  z oczekiwaniami społecznymi.
  •   łączenia teorii z praktyką - pozwala ona na sprawne wiązanie wiedzy o procesach zachodzących w organizmie w wyniku ćwiczeń fizycznych.

  Do głównych zadań procesu rekreacji należy stosowanie właściwego doboru treści programowych, zasad i metod dydaktycznych, form oraz środków kształcenia i wychowania ćwiczących z uwzględnieniem uwarunkowań osobniczych. Aby działania  te były skuteczne niezbędne jest zachowanie następującej kolejności:

  •   uświadomienie i określenie celu głównego,
  •   diagnozowanie,
  •   opracowanie planu i programu z wykorzystaniem odpowiednich form,  metod i środków realizacji,
  •   realizacja,
  •   ocena efektywności,
  •   korekta programu.

  Proces rekreacji jest definiowany jako regularnie po sobie następujący ciąg działań, pozostający w logicznym związku przyczynowym obejmującym: uświadomienie celów, diagnozę i prognozę, programowanie, realizację oraz ocenę efektów. Proces rekreacji obejmuje swym zasięgiem działania wychowawcze wchodzące w zakres tematyczny pedagogiki lub andragogiki, co uzależnione jest od wieku uczestników i zadań prowadzonego procesu[34].

1.3. Wzrost znaczenia rekreacji we współczesnym świecie

  Generalnie poprzez cały okres ewolucjo człowiek starał się przystosowywać do warunków środowiska naturalnego, a samo życie przodków nastawione było przede wszystkim na zaspokojenie biologicznych potrzeb. Dopiero w stosunkowo niedługim czasie, czyli w ciągu ostatniego stulecia, doszło do globalnych zmian warunków życia populacji ludzkiej. Łatwo to zauważyć głównie w wysoko rozwiniętych krajach.

Zmiany obejmują zarówno środowisko fizyczne, jak i obszar społeczno-kulturowy.

  Ze względu na swą ogromną dynamikę i charakter eksplozyjno-rewolucyjny,  nowe warunki przekroczyły adaptacyjne możliwości człowieka. Negatywne skutki takiego rozwoju współczesnej cywilizacji i technologizacji dają wyraźnie o sobie znać w postaci:

  • deficytu aktywności fizycznej,
  • deprywacji wielu potrzeb,
  • występowaniu chorób cywilizacyjnych,
  • psychicznych przeciążeń,
  • stresów.

Ponadto powszechnie występują:

  • zanieczyszczenie środowiska,
  • plagi społeczne (alkoholizm, narkomania, terroryzm),
  • zaburzenia w systemie wartości człowieka, dezintegracja rodziny, zachwianie naturalnych rytmów biologicznych.

Dzisiejsza cywilizacja zrodziła również zjawisko alienacji, przejawiające się poczuciem osamotnienia, zagubienia, wyobcowania, z towarzyszącym przeświadczeniem, że społeczeństwu obojętny jest los zwykłego człowieka. Zjawisko to, szczególnie widoczne wśród mieszkańców dużych miast, przyczynia się z kolei do utraty  przez człowieka sensu i celu życia, staje się źródłem patologii[35].

  Uważa się, iż dość skutecznym antidotum na wszystkie wymienione zjawiska, ma szansę być rekreacja fizyczna.  Z tego tez powodu pośród różnych wartości naszego życia coraz większą rolę zaczęto przypisywać właśnie rekreacji.   Według J. Penc: ,,z potrzeb codziennego życia, konieczności przywracania równowagi między zużywaniem sił fizycznych i energii a ich biologiczną i psychiczną odbudową. Właśnie rekreacja ma zapewnić człowiekowi odprężenie, poprawę sprawności kondycji psychicznej, utrzymanie dobrego stanu zdrowia i zdolności do pracy, stymulować i wzmacniać rozwój jego uzdolnień i doskonalenia osobowości.[36]"

  Bardzo ważna rola rekreacji jest przypisywana w kontekście rozwoju i doskonaleniu osobowości, a procesy te dokonują się w toku całego ludzkiego życia. Mogą one przebiegać w naturalnym torem, nie kontrolowanym ani regulowanym przez jednostkę, albo też w twórczy sposób, kiedy to jednostka świadomie przejmie inicjatywę  w kierowaniu osobistym rozwojem. W obydwu przypadkach aktywność w wolnym czasie stanowić może wartościowy element tegoż rozwoju, a jej rola polega na[37]:

1. Kształtowaniu równowagi pomiędzy spontanicznością a samokontrolą, co stanowi niezbędny warunek harmonijnego rozwoju emocjonalnej sfery osobowości człowieka.

2. Zaspokajaniu potrzeb zdeprawowanych w codziennym życiu, co sprzyja utrzymaniu równowagi funkcjonalnej organizmu.

3. "Otwarciu" nowych przestrzeni dla rozwoju osobowości oraz dostarczeniu nowych sposobów autorealizacji człowieka.

4. Stymulacji samego procesu rozwoju przez dostarczenie nowych form ekspresji osobowości, co przyczynia się do "odreagowania" i usuwania zahamowań i barier rozwojowych. Taniec na przykład może niektórym osobom umożliwić przełamanie swojej nieśmiałości w kontaktach towarzyskich, co zwiększa wiarę w siebie i poczucie własnej wartości oraz kształtuje bardziej otwartą, aktywną i optymistyczną postawę do świata. Ponadto, poprzez udział we wspólnej imprezie, zawodach itp. nawiązują się trwałe więzi społeczne. Interakcje zachodzące pomiędzy uczestnikami takich form wynikają z pełnej dobrowolności udziału i wspólnoty zainteresowań, co gwarantuje ich trwałość i korzystny wpływ na członków grupy, kształtując ich uczucia do ludzi i świata.

Rekreacja w codziennym życiu jednostki spełnia obecnie wiele funkcji i stanowi źródło wszystkich tych jego wartości, bez których wykorzystywanie nawet najbardziej zaawansowanych rozwiązań technicznych oraz organizacyjnych nie jest w stanie być w pełni efektywnym, ponieważ wartością największą jest zdrowie człowieka rozpatrywane pod każdym z aspektów: intelektualnym, emocjonalnym i somatycznym oraz motywy, jakie kierują człowieka do lepszej pracy i postępu[38].

  Trzy podstawowe funkcje rekreacji, czyli: regeneracyjna (wypoczynkowa), rozrywkowa i rozwojowa, są zawarte w definicji czasu wolnego, którą sformułował francuski socjolog J. Dumazediera, według którego czas wolny to "różnorodne zajęcia, które człowiek może wykonywać dobrowolnie jako wypoczynek, rozrywkę  lub dla rozwoju zasobu wiadomości, dla bezinteresownego kształcenia,  dla spontanicznego udziału w życiu społecznym po wypełnieniu obowiązków zawodowych i społecznych"[39]. jednakże kilka elementów związanych z rekreacja a czasem wolnym omówię w dalszej części pracy.

  Poza powyższymi argumentami, aktywność rekreacyjna spełniać może także szereg innych funkcji, jak na przykład: kompensacyjną, kreacyjną i katartyczną[40]:

  • Funkcja kompensacyjna wynika z możliwości wyrównywania, poprzez uprawianie rekreacji, szeregu braków występujących w życiu współczesnego człowieka. Odnosi się to szczególnie do braku aktywności fizycznej, braku kontaktu ze środowiskiem naturalnym oraz niezaspokojenia potrzeb ambicjonalnych   i emocjonalnych.
  • Funkcja kreacyjna wiąże się z dostarczaniem jakościowo nowych wrażeń i emocji, tworzeniem nowych systemów postaw, pomnażaniem zdrowia, jednym słowem kreowaniem nowych wartości w życiu człowieka.
  • Funkcja katartyczna (od gr. katharsis - oczyszczenie) polega na "ucieczce" za pośrednictwem rekreacji od codziennych kłopotów, obniżeniu poziomu samotności, uwolnieniu (odreagowaniu) stłumionych popędów i emocji.  Następuje więc swoiste "wewnętrzne oczyszczenie organizmu".

Aktywność rekreacyjna stanowi także sposób na uwolnienie się od wielu narzuconych jednostce przez współczesną cywilizację systemów zakazów i nakazów (prawnych, moralnych, etycznych) co umożliwia swoiste odreagowanie związanych z tym napięć. Niezwykle istotną jest funkcja integracyjna rekreacji, która stanowi przecież jeden z bardzo skutecznych sposobów nawiązywania, bardzo często trwałych, interpersonalnych więzi, opierających się na nieformalnych stosunkach, integrujących osoby o podobnych zainteresowaniach, upodobaniach i nawykach spędzania wolnego czasu. Rekreacja, podobnie jak wychowanie fizyczne - spełnia również funkcję adaptacyjną, polepszając i ułatwiając przystosowanie się człowieka do szybko zmieniających się warunków środowiska życia, funkcję stymulacyjną, wspomagając i pobudzając rozwój psychofizyczny człowieka oraz funkcję korektywną, niwelując lub likwidując szereg odchyleń w rozwoju. Słusznie więc podkreśla się obecnie ogromne znaczenie zdrowotno-profilaktyczne rekreacji fizycznej, która może być skutecznym antidotum  na wiele chorób współczesnej cywilizacji ujawniających się zarówno w sferze somatycznej, jak i psychicznej[41].

Wartą omówienia jest również funkcja, która może być spełniana przez  rekreację w odniesieniu do w skali makrospołecznej, czyli w kontekście ogółu społeczeństwa. Przykładowo, poprzez politykę ograniczania albo też popierania sportowych kontaktów, przez wprowadzanie uproszczeń lub utrudnień w międzynarodowej turystyce,  przez utrudnianie lub ułatwianie przepływu informacji można w skuteczny sposób kształtować nie tylko indywidualne postawy obywateli danego kraju, ale również ich zbiorową świadomość. Poprzez to szeroko pojęta rekreacja, jako instrument świadomej polityki państwa, pełnić może bardzo ważną funkcję społeczno-ideologiczną.

  W sytuacji, kiedy znikają granice pomiędzy państwami, pojawiają się duże możliwości migracji wzorów zachowań, w tym także zachowań w sferze rekreacji. Dzięki temu zjawisku można mieć nadzieję, iż przez wzgląd na swoją rolę i wielość funkcji, w coraz szerszych kręgach społeczeństwa polskiego utrwalał się będzie trend podejmowania działań rekreacyjnych na taką skalę, jak ma to miejsce w krajach zachodnich. Mógłby to być wymierny dowód na to, że potrafimy sprostać wyzwaniu, jakim jest konieczność pielęgnowania i pomnażania zdrowia[42]. W obecnych czasach wielu współczesnym ludziom brakuje aktywności w formie ruchu fizycznego.   Jeszcze kilkadziesiąt lat temu zdecydowanie więcej chodziło się pieszo, ponieważ jazda samochodem nie była aż tak powszechna. Nie negując oczywiście przydatności samochodu, warto jednak jednocześnie zatroszczyć się o zdrowie. 

  Warto przede wszystkim kierować własnym czasem w taki sposób, by nie brakowało miejsca na aktywność fizyczną. Pomaga to bowiem w dobrym samopoczuciu, zdrowiu oraz w zdecydowanie lepszym funkcjonowaniu w pracy, domu i gdziekolwiek indziej.

Jedną z bardzo pozytywnych zmian w dzisiejszej kulturze zachodu, jest bez wątpienia docenienie wartości ruchu i wszelakich ćwiczeń fizycznych. Coraz więcej mieszkańców państwa zachodnich Europy i USA uprawia jogging, aerobic, pływanie, fitness itp. Ponieważ ciało stanowi dość istotny element naszego życia powinno się nieco bardziej  o nie zatroszczyć[43].

Współcześnie taniec niesie  w sobie możliwość aktywnego wypoczynku. Zdrowotne walory tańca wykorzystywane są w rekreacji.

Rozdział II. Taniec jako popularna forma rekreacji

2.1. Historia i definicje tańca

  Taniec jest zjawiskiem, które intryguje ludzi od dawna. Choć wydaje się, że jest tylko jednym z rodzajów ruchu, to jednak jest na tyle specyficzny, że łączy się go   nie tylko z aktywnością fizyczną, ale wpływem psychiki i metafizycznymi odczuciami. Taniec z pewnością można zaklasyfikować z jednej strony do ruchów tzw. naturalnych, do których zalicza się m.in. chodzenie. Aby chodzić, nie potrzeba żadnych szczególnych umiejętności. Aby tańczyć, także ich nie potrzeba (lub nie zawsze trzeba, bo wyjątkiem są tu tańce turniejowe, zawodowe tańczenie). Już w życiu płodowym dziecko potrafi prostować się, obracać, kurczyć, a więc podejmować działania ruchowe[44], które przypisane są także do działań tanecznych. W życiu codziennym można zaobserwować,  że pomiędzy przejściem od ruchu codziennego do tańca, nie ma ostrej granicy. To może zwrócić naszą uwagę na pewien bardzo ważny aspekt tańca, który jednocześnie będzie jego wyróżnikiem: taniec jest elementem bezinteresownej zabawy, próbą rozładowania nadmiaru energii[45].

  Pierwszymi, którzy próbowali zgłębić istotę tańca byli starożytni. Jednym z rozprawiających na ten temat był Lucjan z Samostat, który w swoim „Dialogu o tańcu” wyraził opinię, iż: ”Istota tańca polega na tym, by wiernie wyrażał i przedstawiał nasze przeżycia duchowe i plastycznie uzmysławiał to, co jest dla nas tajemnicze[46].”   Autor tego tekstu zwraca więc uwagę na powiązanie tańca z najgłębszymi, intymnymi przeżyciami człowieka, które czasami niewyrażalne w sposób werbalny, dają się wyrazić właśnie poprzez taniec. W ten sposób wskazana zostaje komunikacyjna funkcja tańca, związana z popularną dziś i szeroko omawianą tematyką mowy ciała. Z rozważań Lucjana z Samostat dowiadujemy się także o istnieniu w starożytności rozmaitych rodzajów tańców, które nie zawsze jednak  autor ten pochwala:

„Nie tak dawno, jak taniec doszedł do swego obecnego rozkwitu. Stało się to bowiem dopiero za cesarstwa. Początki tańca były zaledwie jakby korzonkami i zalążkami sztuki tanecznej. W swej dzisiejszej doskonałej postaci jest ta sztuka jakby kwiatem i dojrzałym owocem stopniowego rozwoju.  Taki to właśnie taniec w swym dzisiejszym rozkwicie jest przedmiotem moich rozważań. Pomijam tu dziki taniec, jak thermaistris (taniec ze skokami na krzyż) oraz inny taniec zwany >>żurawiem<<, geranos i rozmaite liczne tańce nie mające nic wspólnego z dzisiejszymi naszymi tańcami. Pominę również taniec frygijski. Tańczą go tylko chłopi, upojeni winem, na zabawach, przy muzyce kobiet grających na aulosach i wykonują dzikie skoki aż do omdlenia. Taniec ten tuła się jeszcze gdzieniegdzie po wsiach. A jeśli go pomijam, to nie z braku wiedzy, lecz tylko dlatego, że również i on nie ma nic wspólnego z naszą sztuką taneczną[47].” Lucjan z Samostat omawia więc tutaj różne rodzaje tańca, bo sztukę taneczną, która jest wyuczona oraz taniec „naturalny” będący wyrażeniem najbardziej pierwotnych instynktów, odruchów. Z opisu przedstawionych tańców wynika, że pod pojęciem tańca mogą kryć się zarówno „zwykłe podskoki” w takt muzyki, taniec będący ujściem energii, stanowiący rodzaj demonstracji siły oraz wykwintne ruchy wynikające z wyszkolenia. I choć te pierwsze autor neguje  w swojej wypowiedzi, dziś wiemy, że i one stanowią rodzaj tańca.

W średniowieczu, renesansie i baroku bazowano raczej na poglądach starożytnych, dotyczących zjawiska tańca. Natomiast pierwsze, odrębne od tego, co było wygłaszane wcześniej, definicje zaczęto tworzyć w okresie oświecenia. Jednak wypowiedzi na temat tańca z tamtego okresu obnażają duży stopień niewiedzy w tej dziedzinie. Można więc przeczytać, że „nie mamy dotąd wyjaśnienia, kiedy pojawiła się czynność tańca wśród rodzaju ludzkiego[48]”. Przyznawano także, że „związek pomiędzy określonymi dźwiękami a ruchami ciała ludzkiego zwanego tańczeniem, rzadko kiedy lub prawie nigdy nie podlegał dociekaniom filozofów[49]”. Podejmowano także próby ustalenia charakterystycznych cech tańca oraz celów, które przyświecają jego wykonywaniu. Oświeceniowe encyklopedie informowały więc, że: „taniec jest przyjemnym ruchem ciała, przystosowanym przez sztukę do taktu lub melodii instrumentów lub tez głosu[50]”,   że „tańczenie jest zwykle rezultatem i wyrazem radości”  i że jest „sztuką wyrażania porywu myśli i uczuć przy pomocy miarowych kroków, w obrębie okresów wyznaczanych przez uporządkowane ruchy ciała i przy pomocy wdzięcznych gestów; wszystko to wykonywane do tonu instrumentów muzycznych lub głosu.[51]”

W wieku XX te definicje były już zdecydowanie bardziej konkretne:    ”Taniec to układ rytmicznych ruchów ciała, wyrażający pewne stany psychiczne, któremu towarzyszy odpowiednio zrytmizowana muzyka lub wyłącznie tylko element rytmiczny; taniec towarzyszy człowiekowi stale(…) początkowo miał znaczenie tylko obrzędowe i kultowe, później towarzyskie; jego charakterystyczne formy związane są z charakterem danej grupy ludzi, z ich temperamentem, zwyczajami, obyczajowością, warunkami społecznymi(…)[52]”

Ta definicja próbuje wyjaśnić, czym jest taniec poprzez odniesienie się do celu, jakiemu on miał przyświecać, jakiej okoliczności towarzyszył. Wskazuje na różnicę pomiędzy tańcami obrzędowymi i na przykład towarzyskimi.

Podobne podejście jak autor powyższej definicji miał W. Kopaliński, który uważał, że aby zgłębić istotę tańca należałoby poznać jego różnorodne odmiany. Dzięki temu można dowiedzieć się, czemu służyły ruchy taneczne, co miały wyrażać.  Według W. Kopalińskiego taniec można podzielić na[53]:

  •   rytualny,
  •   tańce wojenne,
  •   tańce egzorcystów-  znachorów,
  •   tańce inwokacyjne,
  •   inicjacyjne,
  •   mimetyczne,
  •   Okolicznościowe np. weselne, pogrzebowe.

Taniec rytualny- był składnikiem ceremonii kultowych, związany z magią. Był to czasami taniec na granicy obłędu. Ogromne znaczenie zyskał w starożytnej Grecji, gdzie uroczystości ku czci boga wina Dionizosa, nie mogły obyć się bez ekstazy bachantek. Ogarnięte boskim szałem kobiety przemierzały w korowodach leśne ostępy. Ujawniały przy tym niezwykłe moce np. odporność na poparzenia.

Na ziemiach słowiańskich także odbywały się rytualne tańce, z których jeden przetrwał do dziś- jest to zabawa w noc świętojańską. Zapiski z przebiegu sobótki w XVI wieku spisane zostały między innymi ręką Marcina z Urzędowa: „U nas w wiliją św. Jana niewiasty ognie paliły, tańcowały, śpiewały, diabłu cześć i modłę czyniąc; tego obyczaju pogańskiego do tych czasów w Polszcze nie chcą opuszczać, ofiarowanie z bylicy czyniąc, wieszając po domach i opasując się nią, czyniąc sobótki, paląc ognie, krzesząc je deskami, aby była prawie świętość diabelska, śpiewając pieśni, tańcując[54].” Powszechnie wierzono, że osobom biorącym udział w sobótkowych tańcach nie złego stać się nie może aż do następnego świętego Jana. Dlatego tez ważne było odczynienie tego rytuału.

Taniec wojenny - może być prośbą o zwycięstwo lub podziękowaniem za nie. W starożytnej Grecji, a dokładniej- na Krecie, taniec miał pokazywać, jak bardzo sprawny jest wojownik. Dlatego tez na tamtym obszarze można było ujrzeć energiczne tańce powiązane z wojennymi okrzykami: ”Taniec Kuretów był jakby tańcem wojennym, w którym tancerze uderzali mieczami w tarcze i dzikimi skokami wyrażali swój zapał wojenny. Później na Krecie wszyscy, czy to pochodzący z ludu czy z najszlachetniejszych rodów, dążyli do tego by wydoskonalić się w tańcu(…). Merion wyćwiczony w zwinnych pląsach, umiał łatwo uniknąć wymierzonych przeciw sobie rzutów włóczni[55].”

Także i inne ludy, oprócz Greków, wiązały sztukę wojenną z tańcem.  Na przykład „Etiopowie idą do bitwy śród tańca. Żaden Etiopczyk nie wypuści strzały na nieprzyjaciela zanim nie wykona przedtem wojennego tańca i groźnymi gestami nie przerazi wroga[56]”

Taniec inicjacyjny- towarzyszy wprowadzaniu w nowy etap życia oraz przy przekraczaniu jakiejś granicy, stopnia wtajemniczenia.

Taniec inwokacyjny- miał na celu wezwanie bogów, próbę dotarcie do mistycznej jedności z nimi. Przykładem jest tu taniec Chasydów (Żydów w Polsce), którzy główny nacisk w modlitwie kładli właśnie na taniec i śpiew. Uważali, że wraz z ruchem, ciało uczy się mądrości boskiej. Zjednoczenie z Bogiem osiągali poprzez stan tanecznej ekstazy. Podobnie jest u derwiszów, którzy wirując wokół osi własnego ciała niczym planety w gwiezdnej pustce, wpadają w mistyczny stan uniesienia. Prowadzi to do bezpośredniego kontaktu z Bogiem[57].

Taniec okolicznościowy- odnosi się do specyficznej, wyjątkowej sytuacji życiowej, jest wyrazem radości z powodu jakiegoś zdarzenia. Na przykład, gdy odbywało się wiejskie wesele: „Ruszano w tany. Ten moment był dla młodej żony najtrudniejszy. Czekał ją tzw. biały wieniec, trwający czasem kilka godzin. Musiał bowiem zatańczyć  z każdym gościem. W zamian za ten zaszczyt składał on na ręce starościny znaczącą sumę na przyszłe gospodarstwo[58].”

Powiązanie tańca z aktywnością ruchową wydaje się być oczywiste, chociaż nie zawsze oraz nie przez wszystkich ta forma aktywności jest zauważana i doceniana. Przyczyna tego jest z jednej strony zbyt wąskie rozumienie pojęcia aktywności ruchowej, natomiast z drugiej traktowania tańca w kontekście gałęzi sztuki widowiskowej, albo wyłącznie jako formy zabawy. Zauważenie i zastosowanie tańca w kulturze fizycznej w większym wachlarzu jego możliwości stworzyć może dużą szansę jego upowszechniania, jak i wzbogacenia form uprawiania kultury fizycznej.

  Taniec wywodzi się z obrzędów, obyczajów i różnorakich ceremonii. Ta mająca swoje korzenie w ludowych tradycjach funkcja obecnie występuje w europejskiej strefie kulturowej, zdecydowanie najczęściej w środowiskach wiejskich. Jednakże z drugiej strony tendencje rozwijania regionalnych tradycji oraz obyczajów narodowych działają stymulująco na dalsze kultywowanie różnych obrzędów i obyczajów, często w nieco zmienionych formach.

  Obecnie, w pełnym rozkwicie znajduje się specyficzna postać tańca, a mianowicie taniec towarzyski. Traktowany jest on jednak nieustannie tylko jako powszechna i popularna forma zabawy i rozrywki, element życia towarzyskiego, swoista gra erotyczna. Ten nowy styl tańczenia, rozwój wielu dyskotek sprawił, że taniec jest jednym z preferowanych, w szczególności przez młodzież, sposobów zabawy i aktywnego wypoczynku. Ponadto rozwija się też taniec widowiskowy, jako forma sztuki[59].

Wymienione podstawowe elementy tańca współczesnego w decydujący sposób wpływają na charakter i formę poszczególnych rodzajów tańca. Jest raczej oczywiste,  że powstanie i przejawianie się różnorakich funkcji tańca nie przebiegało prosto i jednoznacznie, lecz przechodziło dość złożone procesy uzależnione od szeregu czynników, takich, jak: etap rozwoju życia gospodarczego i społecznego, region geograficzny, specyfika procesów życia kulturalnego itp. Jednakże w każdej postaci  i w spełnianiu każdej z wielu funkcji, taniec stanowi przejaw działalności ruchowej człowieka, a jego tworzywem są bezsprzecznie ludzkie ruchy. Jest to jednakże bardzo specyficzny rodzaj aktywności ruchowej człowieka. Podobnie do innych form kultury fizycznej, ruchy taneczne są wyabstrahowane z utylitarnych czynności i stanowią pewne uogólnienie ruchowe owych czynności. Są przy tym ujęte w pewne rytmiczne układy, wyznaczane, przede wszystkim, poprzez ich związek z muzyką. Ruchy tańca są więc ruchami rytmicznymi. Poprzez rytm wykonywanych ruchów rozumieć należy uporządkowanie i organizację poszczególnych elementów ruchu tanecznego składających się na ostateczną formę. Ruchy taneczne to ruchy wyrazowe. Oznacza to, że mogą one wyrażać uczucie, stany emocjonalne lub zamierzone treści[60].

2.2. Rekreacyjny charakter tańca

Taniec można zdefiniować jako ruchową aktywność człowieka, która jest wyabstrahowana z utylitarnych czynności, uformowana w układy rytmiczne oraz wyrażającą treści i uczucia. Taniec definiowany w ten sposób bez wątpienia ukazuje związek z kulturą fizyczną. Warto także zaznaczyć, iż taniec spełniał zawsze i spełnia nadal, rolę środka usprawniającego ludzką motoryczność. Czynnik ten wpływa bezpośrednio na rozwój i kształt sprawności ruchowej człowieka i jego określonych cech motorycznych, zarówno tych ilościowych, jak i jakościowych[61]. Taniec stanowi więc skuteczny sposób kształtowania precyzji ruchów. Ruch ten, wywodzący się z wielu ludzkich gestów, prowadzi w konsekwencji do ukształtowania się nawyków ruchowych określonych wyraźnie pod względem obrazu  przestrzennego, dynamiki i czasu trwania ruchu. Najważniejsze jest jednak, że taniec kształtuje rytmiczność ruchów człowieka. Rytmicznością ruchów nazywamy umiejętność porządkowania, organizacji ruchów w wyznaczone stosunki czasowe. Ta cecha stanowi fundament sprawności ruchowej, ponieważ ruchy ludzkie są zjawiskiem czasowym, a więc posiadają określone następstwa  i przebiegają w określonym czasie[62].

Zalety sprawnościowe, które można kształtować poprzez taniec, to także takie elementy ruchu jak: lekkość, sprężystość, obszerność ruchu, gibkość, płynność, skoczność. Bardzo istotnym zjawiskiem jest także jedność tańca, jako czynności ruchowej połączonej z doznaniami estetycznymi, czyli z towarzyszącym mu w mniejszym lub większym stopniu elementem artyzmu i powiązanymi z tym przeżyciami. Taniec umożliwia twórcze wypowiadanie się jednostki poprzez ruchy jej ciała, pozwala na improwizację ruchową, ponieważ wszelkie kroki, figury czy taneczne układy zawsze pozostawiają spory margines dowolności ruchowo – wyrazowej.

Wyszczególnione zalety tanecznych ruchów i ich niezaprzeczalny wpływ na ogólny rozwój psychofizyczny człowieka, pozwalają twierdzić, iż taniec stanowi jedną z form kultury fizycznej i przejawia się w różnych jej postaciach. Jest także niezaprzeczalnie elementem wychowania fizycznego dzieci i młodzieży, katalizatorem kształcenia ogólnej sprawności sportowej. Jest on jednocześnie formą ruchowej rekreacji i szczególną formą psychofizycznej rehabilitacji. Dobre ukierunkowanie w zakresie tych funkcji może spełniać swoją rolę w niezwykle szerokim zakresie[63].

Znaczenie tańca widziano i rozumiano w różnych systemach wychowania fizycznego, tego tak istotnego działu kultury fizycznej. Zaznaczyć należy, że tańce  w różnych systemach wychowania fizycznego spełniają nie tylko rolę kształtującą w sensie fizycznym, lecz uczą również w atrakcyjny sposób współżycia towarzyskiego, wyrabiają estetykę i elegancję ruchu. Nauka regionalnych i narodowych tańców jest równocześnie szkołą patriotycznego wychowania. Zespół tych walorów zdeterminował wprowadzenie tańców do programu wychowania fizycznego w szkołach polskich[64].

Ciągle otwartą i modyfikowaną sprawą jest dobór rodzajów i form tanecznych do programów wychowania fizycznego, szeroko rozumianej kultury fizycznej. Taniec znajduje dziś szerokie zastosowanie w jednym z podstawowych działów kultury fizycznej, jaką jest rekreacja ruchowa. Rekreacja daje możliwość wyżycia się ruchowego współczesnemu człowiekowi i stanowi ważną formę organizacji czasu wolnego.

Wśród bardzo licznych form rekreacji ruchowej taniec spełnia wyjątkową rolę. Łączy w sobie dwa ważne elementy: ruch fizyczny o wszechstronnych walorach  oraz zabawę i rozrywkę związaną tradycyjnie z pojęciem tańca. Dla każdego środowiska, bez względu na wiek, sprawność fizyczną i umiejętności ruchowe można znaleźć  w szerokim wachlarzu form tanecznych takie, które budzą zainteresowanie i będą możliwe do zastosowania.

Znaczną rolę w atrakcyjności tańca jako formy zajęć ruchowych odgrywa podkład muzyczny. Dostarcza on nie tylko przyjemności estetycznych, ale ułatwia ruch, czyni go mniej nużącym, wyzwala pewne emocje, które niwelują ujemne skutki fizycznego zmęczenia. Zabawowy charakter czynności tanecznych, emocjonalne zaangażowanie sprzyjają odprężeniu psychicznemu, służą zmniejszeniu napięcia, likwidacji źródeł frustracji.

Taniec wyzwala z reguły osobiste emocjonalne zaangażowanie w wykonywane czynności ruchowe, co sprzyjać musi osiągnięciu założonych celów rekreacyjnych. Atrakcyjność form tanecznych sprzyja wreszcie bardzo istotnemu warunkowi rekreacji  w jej szerokim znaczeniu, a mianowicie zasadzie dobrowolności[65].

Wiele możliwości zastosowania tańca jako skutecznego środka istnieje  w rehabilitacji, a szczególnie w kinezyterapii obejmującej całość zagadnień związanych z leczeniem ruchem. Taniec - według K. Milanowskiej - zawiera elementy usprawniające, jest ćwiczeniem wzmacniającym mięśnie kończyn dolnych oraz jest ćwiczeniem rozwijającym równowagę i koordynację ruchów. Przy okazji omawiania zastosowania tańca do zajęć z rehabilitacji ruchowej przypomnieć należy o pozytywnych wynikach stosowania form tanecznych w leczeniu i rehabilitacji psychicznej. Możliwość wypowiadania swoich emocji, rozładowywania napięć i frustracji poprzez ruch taneczny sprzyja uzyskaniu stanu równowagi psychicznej, jest w szeregu przypadków jednym  z pomocnych środków. Zwracają na to zagadnienie uwagę P. Sivadon i F. Gantheret  w książce poświęconej leczeniu schorzeń psychicznych m. in. drogą ćwiczeń fizycznych, w tym i tanecznych. Zabiegi te mają pewne wspólne cechy z terapią poprzez muzykę, która cieszy się w niektórych ośrodkach leczniczych dużym uznaniem[66].

Oddzielnym zagadnieniem jest posługiwanie się ruchem tanecznym, względnie całymi układami jako formami widowiskowymi w celu wywołania wśród leczonych występujących wtedy tylko w roli widzów - określonych, stanów psychicznych. Kultura fizyczna posiada bogactwo form oddziaływania. Taniec nie pretenduje do ich zastąpienia, może jednak je uzupełniać i wzbogacać. Jak mało która forma, ruch taneczny jest szczególnie predestynowany do korygowania i niwelowania ubocznych, jednokierunkowych wypaczeń w rozwoju motoryki człowieka, będących wynikiem jednostronności pracy lub wąsko traktowanego wyczynu sportowego. Celem tej korekty jest kształtowanie ruchu harmonijnego, lekkiego, swobodnego, estetycznego w szerokim rozumieniu tego pojęcia.

  Osiągnięcie tego celu wymaga jednak przemyślanego stosowania odpowiednich form tanecznych w każdej z dziedzin kultury fizycznej. Selekcja i dobór tych form musi wynikać zarówno z analizy celu, jak i wychowawczo– kształcących walorów poszczególnych tańców. Mechaniczne przenoszenie do różnych działów kultury fizycznej tańca w formie obyczajowo – środowiskowej, towarzyskiej czy widowiskowej nie przyniesie oczekiwanych rezultatów bądź ma je tylko w niewielkim stopniu[67].

Dla wielu taniec to rekreacja a systematyczna rekreacja to styl życia.  Styl życia to pojęcie wprowadzone do psychologii przez Alfreda Adlera, dotyczy indywidualnego, swoistego dla danego człowieka sposobu bycia: ogółu motywów, cech, zainteresowań, wartości, zachowania, sposobu postrzegania świata i reagowania na niego. Zależy od norm społecznych, środowiska w którym człowiek się identyfikuje są to również osobiste przekonania oraz wartości. Zależy od ogólnej ekonomicznej i politycznej struktury społeczeństw. Styl życia jest w bezpośredni sposób związany z kulturą i przez nią kształtowany. Codzienne zachowania jednostki są determinowane wyznawanymi przez nie wartościami i obowiązującymi w danej kulturze wzorami zachowań. Styl życia wiąże się

z przynależnością do określonych grup społecznych, różnicuje się on w zależności od: 

  • poziomu i typu wykształcenia,
  • zamożności,
  • rodzaju wykonywanych prac.

To codzienne, powtarzające się zachowania, które układają się w pewne wzory specyficzne dla danych osób i grup[68].

Taniec spełnia również inną ważną funkcję – jest istotnym elementem spędzania wolnego czasu. We współczesnej cywilizacji codziennie obserwujemy szereg szybko zachodzących zmian w różnych aspektach życia człowieka. Wszelakie zmiany t mogą mieć zarówno pozytywny jak i negatywny charakter.  Pod ich wpływem są także małe dzieci oraz młodzież szkolna. W związku z tym zagadnienie stosunku, a właściwie proporcji między dwoma ważnymi elementami życia ucznia: nauką i wypoczynkiem mają obecnie znaczenie pierwszorzędne.

  Kwestia wolnego czasu oraz jego racjonalnego wykorzystania budzi coraz większe zainteresowanie wśród pedagogów, socjologów, lekarzy. Co więc rozumiemy pod pojęciem "czas wolny"? B. Gruszin  utrzymuje pojęcie czasu wolnego bardzo szeroko. Według niego jest to ta część poza pracą, która jest wolna od wykonywania różnego rodzaju obowiązków. Definicja ta określa ogólnie pojęcie nie dając sposobów spędzania

czasu wolnego. W ujęciu Gruszina czas wolny spełnia dwie podstawowe funkcje[69]:

  • odtwarzania sił człowieka pochłanianych w sferze pracy i innych niezbędnych zajęć,
  • funkcja duchowego (kulturalnego, ideowego, estetycznego) i fizycznego rozwoju człowieka.

Warto także wspomnieć, iż działalność klubów tanecznych spełnia, w przypadku młodych ludzi, funkcję wychowawczą.

Omawiana funkcja wychowawcza w klubach tanecznych spełnia następujące funkcje[70]:

  • przygotowanie do udziału w gospodarce i kulturze przez kształtowanie zamiłowania i szacunku do pracy, rozbudzenie i umacnianie poczucia obowiązku i dyscypliny społecznej, wdrażanie do poszanowania mienia społecznego, systematyczny rozwój aktywności społecznej wiążącej się z umiejętnością życia i pracy w zespole i dla zespołu, współudział w realizacji zadań wychowania umysłowego politechnicznego estetycznego i moralnego,
  • udział w kształtowaniu społecznie pożądanych cech osobowości ucznia; postaw, zainteresowań, uzdolnień, temperamentu i charakteru,
  • realizacja zadań wychowania zdrowotnego ze szczególnym zwróceniem uwagi  na kształtowanie nawyków wiążących się z ochroną i doskonaleniem zdrowia fizycznego i psychicznego, profilaktykę i likwidowanie niepożądanych zjawisk rozwojowych, przestrzeganie zasad higieny i zapobieganie chorobom, wytwarzanie zainteresowań własnym zdrowiem i prawami nimi rządzącymi oraz jego związkiem ze zdrowiem społeczeństwa; kształtowanie prawidłowej postawy ciała,
  • zapewnienie prawidłowego rozwoju psychoruchowego, m. in. przez wszechstronny rozwój całego organizmu (układów, cech i funkcji), wzrost czynnego zainteresowania wybranymi dyscyplinami sportu, doskonalenie umiejętność doboru i uprawiania ćwiczeń ruchowych dla celów higieniczno zdrowotnych i rekreacyjnych, systematyczne uprawianie turystyki pieszej, rowerowej i wodnej,
  • nauczanie i doskonalenie czynności ruchowych związanych z ruchami naturalnymi, elementami techniczno-taktycznymi poszczególnych dyscyplin sportu, podstawowymi umiejętnościami i nawykami przydatnymi w bezpośredniej działalności życiowej,
  • opanowanie podstawowych umiejętności organizacyjnych i wiadomości teoretycznych w zakresie celów i zadań kultury fizycznej; podstawowych wiadomości o wpływie ruchu na organizm, zasad i metod oddziaływania na rozwój psychoruchowy człowieka, korzyści płynących z tytułu systematycznego uprawiania sportu i turystyki dla jednostki i społeczeństwa, znajomości przepisów  z wybranych dyscyplin sportu, umiejętności organizacyjnych związanych  z przeprowadzaniem zawodów i prostych zajęć, sędziowania i wycieczek.

Rekreacyjne walory tańca pozytywnie wpływają na jego popularyzację. Jednakże rekreacja nie jest jedynym czynnikiem kształtującym fenomen zainteresowania tańcem. Elementy te w szerszym zakresie omówione zostaną w następnym podrozdziale.

2.3. Wzrost popularności tańca w ostatnich latach

  W ostatnich latach zaobserwować można rosnący wzrost popularności tańca.

Rosnąca popularność tańca przekłada się na wzrost uczestników kursów w szkołach tanecznych. Według danych GUS, w 2007 r. w organizowanych kursach tańca wzięło udział 38 tys. osób, to jest o 59 proc. więcej niż w 2003 r. i o 25 proc. więcej niż w 2005 r.[71].

Zdecydowany wpływ na popularność tańca ma jego współczesny wygląd. Chociaż taniec ma wielowiekową tradycję, znany był w każdej kulturze to jednakże charakter współczesnego tańca znacznie się różni od jego klasycznej formy.  Przede wszystkim pozbawiony jest jego sztywnych reguł, kładąc nacisk na pokazanie emocji tancerza. Luźna forma tańca współczesnego pozwala na wykreowanie ruchu tancerza a także jego własne stylu. Na popularyzowanie tańca współczesnego pozbawionego sztywnych ograniczających reguł mają nie tylko szkoły taneczne ale również imprezy masowe a także kluby dyskotekowe popularne w szczególności wśród młodszej wiekiem populacji.

Znaczący wpływ na popularność tańca w ostatnich latach miala emisja w polskiej telewizji programów takich  jak „Taniec z gwiazdami” czy „You Can dance” oraz filmy takie jak „High School Musical”, „Salsa” czy „Step Up” sprawiły, że Polacy zaczęli kochać taniec. Według Augustina Egurrola- międzynarodowego sędziego tańca towarzyskiego, znaczący wpływ na wzrost popularności tańca mają media które poprzez programy telewizyjne w tym seriale i filmy  lansują modę na taniec: ,,(…) Po pierwszej edycji „Tańca z gwiazdami” (2005 r.) zaczęli napływać do nas głównie dorośli zainteresowani tańcem towarzyskim, którzy przyprowadzali także małe dzieci. Po pierwszej edycji  „You can dance” (2007 r.) na zajęcia zgłaszała się z kolei młodzież, zafascynowana głównie kulturą hip hopu[72](…)’’

W ostatnich latach dostrzeżono walory tańca wpływające w znacznym stopniu na redukcję stresu. Stres według organizacji WHO jest największym współczesnym czynnikiem zagrażającym zdrowiu. Na wzrost poziomu stresu wpływają trudności związane z codziennością m.in. nadmiarem obowiązków i problemami rodzinnymi.

Według wyników przeprowadzonych w 2009 roku ogólnopolskich badań; ,,Stres w Polsce – raport Melisany Klosterfrau” wpływ czynników stresogennych uzależniona jest od wieku, miejsca zamieszkania i etapu życia i  płci. Najczęstsze czynniki stresogenne przedstawione zostały w tabeli 2.3.1. 

Tabela 2.3.1 Najczęściej występujące  czynniki wpływające na wzrost  poziom stresu 

Przyczyny

%

Brak pieniędzy

37

Choroba kogoś z rodziny

23

Problemy zdrowotne

36

Niepewność przyszłości

42

Problemy w szkole oraz konflikty ze znajomymi

45

Zmiany pogody

18

Miejsce pracy

58

Źródło:  Stres, www.dlazdrowia.pl, 29.06.2010

Według W. Łosiak wpływ na przeciwdziałanie  negatywnym skutkom stresu poprzez odreagowanie napięcia w dużym stopniu ma aktywność fizyczna. Taniec jako forma ruchowa w walce ze stresem przeciwdziała[73]:

  • osłabieniu pamięci,
  • osłabieniu koncentracji uwagi,
  • problemom z kojarzeniem i myśleniem logicznym,
  • zapobieganiu chwiejności emocjonalnej,
  • zredukowanie konfliktowości jednostki,
  • chorobom psychosomatycznym.

Oprócz wyżej wymienionych czynników, które wpływają  na popularność tańca duże znaczenie ma również  dostrzeżenie przez jednostkę walorów odzwierciedlających się  w następujących sferach[74]:

  • podnoszenie samooceny,
  • zwiększenie pewności siebie,
  • umożliwienie  nawiązania nowych kontaktów towarzyskich,
  • dodawanie  energii,
  • poprawianie  koordynacji wzrokowo – ruchowej,
  • wyrabianie  słuch muzyczny,
  • możliwość wyćwiczenia słuchu choreograficznego,
  • wpływanie  na rozwój mózgu (kinezjologia),
  • wspomaganie  koncentracji,
  • poprawę  nastroju,

Taniec jako rekreacja łączy w sobie potrzebę jednostki na aktywność ruchową z innymi czynnikami takimi jak poprawa nastroju czy kreowanie własnego wizerunku. Dostrzeżenie walorów tańca przekłada się na rosnącą liczbę kursantów w szkołach tanecznych. Coraz przystępniejsze ceny i rozbudowa oferty przez szkoły taneczne powoduje to że amatorów tańca bez względu na wiek, płeć i uosobienie nie brakuje.

Rozdział III Rekreacyjne zainteresowanie tańcem w świetle badań własnych

3.1. Metodyczne aspekty pracy

3.1.1. Cel, zakres i metody badań

Współcześnie taniec traktowany jest jako powszechna forma rozrywki,  która preferowana jest przez osoby  w różnych grupach wiekowych. Amatorzy tańca oprócz formy rozrywki, dostrzegają w nim elementy rekreacyjne związane z aktywnością ruchową a także odprężenie psychiczne. Dokonując klasyfikacji tańca wymienić można wiele ich gatunków, z czego w ostatnim czasie największą popularnością cieszą się nowoczesne i orientalne. Popularnością cieszą się również szkoły taneczne, w których każdy zainteresowany może wybrać dla siebie odpowiedni kurs, który zaspokoi jego potrzeby rekreacyjne. Zaznaczyć trzeba, że dla każdego uczestnika kursów taniec spełnia odrębną funkcję.

Celem moich badań jest określenie  wpływu rekreacyjnej wartości tańca na wzrost jego zainteresowania.

Na wstępie należy sformułować problem badawczy. Definiując problem badawczy można przyjąć definicję za S. Nowakiem według którego jest to: ,,pewne pytanie lub zespół pytań, na który odpowiedzi ma dostarczyć badanie[75].” Celem moich badań jest określenie rekreacyjnej wartości tańca dla badanych uczestników kursu. Problemem badawczym w niniejszej pracy jest: ,,Jakie czynniki wpływają na popularność tańca?''     W celu zawężenia ogólnego charakteru problemu badawczego skonstruowane zostały pytania szczegółowe:

1. Czy taniec dla badanych stanowi atrakcyjną formę rozrywki?

2. Jaką rolę spełnia taniec w życiu badanych?

3. Jakie czynniki spowodowały że badany zainteresował się tańcem?

  Podstawowym warunkiem rozwiązania problemu badawczego jest wysunięcie hipotezy badawczej. Hipotezę badawczą za Z. Skornym zdefiniować można jako:  ,,przypuszczalną, przewidywaną odpowiedź na pytanie zawarte w problemie badań[76].’’ Hipoteza badawcza w niniejszej pracy została sformułowana w następujący sposób: ,,Na popularność  tańca wpływają jego walory rekreacyjne. Na kolejnym etapie dobrane zostały metody, techniki i narzędzia badawcze. Metody badawcze muszą być zgodne  z skonstruowanymi pytania badawczymi. S. Nowak metodę badawczą opisuje jako ,,określony, powtarzalny sposób rozwiązywania pewnego typu problemu naukowego[77].’’ W niniejszej pracy jako metodę badawczą wykorzystano sondaż diagnostyczny.  T. Pilch definiuje sondaż diagnostyczny jako,, sposób gromadzenia wiedzy o atrybutach strukturalnych i funkcjonalnych oraz dynamice zjawisk społecznych, opiniach i poglądach wybranych zbiorowości, nasilaniu się i kierunkach rozwoju określonych zjawisk i wszelkich innych zjawiskach instytucjonalnie nie zlokalizowanych, posiadających znaczenie wychowawcze- w oparciu o specjalnie dobraną grupę reprezentującą populację generalną,  w której badane zjawisko występuje[78].     Częścią składową metod badawczych są techniki badawcze, stanowiące część składową metody badań pozwalające na uzyskanie sprawdzalnych informacji, opinii i faktów[79]. Techniki badawcze wykorzystane w tej pracy to ankieta i wywiad pogłębiony.   W. Okoń określa ankietę jako badanie zjawisk masowych na podstawie odpowiednio opracowanego kwestionariusza[80]. Definicję tą można uzupełnić interpretacją Zaczyńskiego dla którego ankieta jest metodę bezpośredniego zdobywania informacji przez pytania stawiane wybranym osobom za pośrednictwem drukowanej listy pytań.  

Skonstruowana przeze mnie ankieta składa się z  16 pytań o charakterze otwartym jak i zamkniętym. Ankieta skierowana została do losowej grupy uczestników kursów tanecznych w szkole tańca AS  w Krakowie. Pytania skonstruowane w ankiecie pozwolą na poznanie obiektywnej oceny badanych respondentów rekreacyjnej wartości tańca. Wyniki badań przeprowadzonych za pośrednictwem ankiety przedstawione zostały na wykresach i w tabelach. Wywiad pogłębiony można określić jako rozmowę z wybranym respondentem, przeprowadzoną na podstawie określonego scenariusza.   Wywiad pogłębiony przeprowadzony został z właścicielem szkoły tańca ASw Krakowie  Agnieszką Gąsiorowską, na podstawie następujących pytań:

1. Jakie są Pani osiągnięcia w dziedzinie tańca i jakie funkcje pełni Pani obecnie?

2. Co rozumie Pani pod pojęciem taniec?

3. Dla kogo przeznaczone są kursy taneczne w szkole AS? 

4. Które tańce cieszą się największą popularnością?

5. Czy dla kursantów taniec wiąże się z rekreacją?

6. Jakie czynniki wpływają na popularność tańca?

Niezbędnym warunkiem trafnych badań,  obok sformułowania problemów badawczych i hipotez jest dobór próby. Za M. Łobockim dobór próby zdefiniować można jako ,,wyselekcjonowanie dla celów badawczych np. pewnej liczby osób, wchodzących w skład ściśle określonej zbiorowości, nazywanej populacją, którą badacz jest w szczególny sposób zainteresowany[81].’’ W przeprowadzaniu badań wykorzystany został losowy dobór próby. W badaniach udział wzięło 40 losowo dobranych osób będących członkami jednej populacji mianowicie - obecnymi lub byłymi uczestnikami  kursów w szkole tanecznej AS w Krakowie.

3.1.3. Charakterystyka obszaru badawczego

Badania zostały przeprowadzone w Szkole Tańca AS w Krakowie.  Właścicielami szkoły są Agnieszka i Andrzej Gąsiorowscy wielokrotni mistrzowie Krakowa w tańcu towarzyskim. Szkoła Tańca AS funkcjonuje już od 1989 roku, a zatrudnieni w szkole As trenerzy podobnie jak jego właściciele  mogą się pochwalić wieloma sukcesami i tytułami m.in.:

  •   kilkukrotnym zdobyciem Pucharu im. prof. Mariana Wieczystego.
  •   zakwalifikowanie się do finału i półfinału Mistrzostw Polski.
  •   zdobycie kilkudziesięciu tytułów na Mistrzostwach Okręgu Małopolskiego.
  •   mistrzostwem i vice-mistrzostwo Warszawy i Dolnego Śląska.
  •   mistrzostwem Polski w klasie B.

  Szkoła tańca AS posiada bogaty repertuar. Zainteresowani mogą skorzystać z uczestnictwa w kursach tańca, sekcji sportowej i rekreacyjnej a także z zajęć w teatrze tańca. Kursy taneczne przeznaczone są dla różnych grup wiekowych. Oznacza to że udział w zajęciach mogą wziąć zarówno dzieci jak  i młodzież i dorośli.     Dzieci mają okazję poszerzyć swoje umiejętności taneczne, zdobyte w przedszkolu. Kursy dla dzieci obejmują naukę tańca towarzyskiego: walca angielskiego, tango, walca wiedeński, tańce latynoamerykańskie m.in.  samba, cha-cha, rumba jak  i również tańce użytkowe: blues, tango Argentino. Dla dzieci zarówno tych najmłodszych  jak i również tych uczęszczających do szkół podstawowych, gimnazjalnych i licealnym.  przygotowane są kursy Dance Club obejmuje naukę najmodniejszych stylów tanecznych z uwzględnieniem video clip dancing, hip hop, jazz. Osoby mogą ćwiczyć  w 40 osobowych grupach lub korzystać z nauki indywidualnej.   Repertuar dla dorosłej grupy klientów obejmuje m.in. Tańce standardowe:  walc angielski, tango, walc wiedeński, foxtrot, quickstep, tańce latynoamerykańskie: samba, cha-cha, rumba, pasodoble, jive a także tańce użytkowe: western polka, disco,  2 na 1, salsa, rock’n’roll, mambo, marengue, bachata. Foxtrot opiera się na podstawowych figurach chodu, a kroki kłusujące dzięki którym taniec ten zyskał właściwy charakter, wprowadził aktor - nomen omen - Harry Fox występujący w Nowym Jorku 1914 r. Ciekawostką jest, że w tym tańcu prawie nigdy nie łączy się stóp. Bachata charakteryzuje się bliskim tańcem partnerów w bliskim trzymaniu oraz obszerną pracą bioder- akcentujących uderzenia w muzyce. Marengue charakteryzuje się skomplikowanym prowadzeniem  nazywane często plątaniną rąk. Podstawą hip-hopu są izolacje, silne, szybkie nogi, koordynacja. Mambo to  bardzo popularny styl salsy na świecie, charakteryzujący się delikatniejszymi i subtelniejszymi ruchami. Jazz Dance z kolei czerpie z rozmaitych stylów tańca, dlatego lekcja łączy w sobie ćwiczenia baletu klasycznego, tańca współczesnego, jogi i akrobatyki, a także wplata elementy tańców afrykańskich, latynoamerykańskich i funky.    Sekcja sportowa stworzona została z myślą o tych pasjonatach tańca chcą zaprezentować swoje umiejętności na turniejach tańca. Oprócz szkolenia zainteresowany liczyć może przygotowanie psychologiczne do startu na turniejach i wypoczynek na wyjazdach rekreacyjnych.   Sekcja rekreacyjna zainteresowanym oprócz treningów tanecznych oferuje również inne formy aktywności fizycznej m.in. przez zawody narciarskie i snowboardowe, zawody pływackie oraz wyjazdy integracyjne. Dla osób  które  lubią tańczyć, ale także chcieliby sprawdzić się na scenie, zorganizowane są szkoły taneczne.     Oprócz kursów tanecznych, omówionych sekcji szkoła oferuje zabawy karnawałowe, andrzejkowe, walentynkowe, dyskoteki i komersy dla młodzieży, studniówki, prowadzenie i oprawę muzyczną wesel i bezpłatne lekcje tańca dla nowożeńców 

3.2 Taniec i jego znaczenie w opinii eksperta

Właścicielka Szkoły Tańca AS, obecnie pełni funkcję trenera tańca towarzyskiego  i kategorii i projektanta i wykonawcy strojów tanecznych. Do założenia szkoły  tanecznej w Krakowie w 1989 roku, właścicielkę zainspirowała chęć podzielenie się swoją wiedzą  i pasją zarówno z dorosłymi jak i dziećmi. W kursach tanecznych w szkole AS, udział mogą wziąć zarówno dzieci jak dorośli bez względu na wiek i płeć. Każdy zainteresowany tańcem, przejawiający w mniejszym lub większym stopniu tą formą ruchu znajdzie coś dla siebie w rozbudowanych repertuarze szkoły. Określając znaczenie tańca, Agnieszka Gąsiorowska opisuje go w wąskim i szerokim znaczeniu. W wąskim znaczeniu to po prostu forma ruchów ciała łączące w sobie rytmikę i towarzyszącą jej muzyką. W szerszym natomiast  znaczeniu taniec,  to żywioł,  który pozwala człowiekowi na wyzwolenie w nim skrywanej energii. To wielka improwizacja, możliwość wykrzesania w sobie skrywanych uczuć. Tańcem można odzwierciedlić wszystkie uczucia, swoje emocje.  Taniec to również oderwanie się od rzeczywistości, jak również możliwość za pomocą ruchów ciała na ustabilizowanie swojego stanu emocjonalnego.    Według opinii eksperta nie można jednoznacznie określić przyczyn popularności określonych stylów tańca. Właścicielka szkoły tanecznej wychodzi z założenia że jest to uzależnione od takich czynników jak; wiek, zainteresowania  a także  celu który przyświeca kursantowi w szkole tańca. Kursanci  w szkole AS to osoby  w różnym wieku  o różnych zainteresowaniach kierują nimi różne motywacje przy wyborze kursu. Bardzo często uczestnikami kursu są narzeczeni, którzy chcą dobrze wypaść  w oczach swoich gości na własnym weselu. Nie brakuje nawet osób które trenują przed udziałem  w konkursie. W grupach zainteresowanych znajdują się również osoby dla których taniec jest pasją i angażują się w niego od dziecka. Młodzi ludzie najczęściej zainteresowani są kursami Hip Hopu wspaniałego ruchu kulturowego zainspirowanym przez Afroamerykanów i Latynosów w XX wieku w Nowym Yorku, lub Street Dance który stanowi mieszankę różnych form tańca np. locking, funky, electric  boogie, break dance. Starsze osoby preferują nieco poważniejszy taniec np. flamenco. Na wybór formy tańca bardzo często wpływa płeć. Panie preferują taniec brzucha, który chwyta za serce swym liryzmem. Mężczyźni natomiast wolą tańce w stylu Funk styles. Na popularność tańców latynoamerykańskich przypuszczalnie wpływa jego dynamizm, zerwanie z klasyczną sztywną formą ruchów tanecznych. Wielu z kursantów przychodzi na zajęcia,  dlatego że poszukują aktywnej formy spędzania wolnego czasu  Dużą popularnością w szkole tańca AS, cieszą się tańce latynoamerykańskie  ze względu na swoją dynamikę,  pełne wyrazu ruchy  i rytmiczną, pełną życia muzykę. Z pośród tańców latynoamerykańskich największą popularnością cieszą  się samba, jive  i paso doble. Samba jest tańcem niezwykle progresywnym, z charakterystycznym sprężystym ruchem ciała. Ciekawą formą tańca latynoskiego jest jive, który można tańczyć na trzy sposoby; w tempie wolnym, średnim i szybkim. Wybór jednego z nich uzależniony jest zarówno od tempa konkretnego utworu tanecznego jak również stopnia zaawansowania tancerzy. Paso doble z kolei łączy w sobie kilka rodzajów  kroków  np.  marszowych i  bocznych.   Duży odsetek kursantów uczestniczy w zajęciach dlatego, że dostrzega  po prostu rekreacyjne walory tańca. przejawiają się na wielu płaszczyznach. Oznacza to że wpływają na wewnętrzną i zewnętrzną kondycję człowieka. Wpływając na zewnętrzną kondycje, pozwala jednostce  nie tylko na skoordynowanie ruchów ciała ale także na zachowanie sylwetki. W aspekcie kondycji wewnętrznej oddziaływuje na sferę psychiczną łagodzi napięcia i stres  a co jest niezwykle ważne w czasach współczesnych,  w których, każdy człowiek jest narażony na sytuacje stresowe.

3.3. Ocena tańca jako formy rekreacji w opinii respondentów

3.3.1 Charakterystyka badanych respondentów

Dokonując analizy wyników badań przeprowadzonych za pośrednictwem ankiety, w pierwszej kolejności scharakteryzowana zostanie grupa badanych respondentów.

Analizie poddane zostały zostały takie czynniki jak: płeć, wiek i uczestnictwo w kursie (obecne lub przeszłe).

W pierwszej kolejności charakterystyce poddana została płeć badanych. Pozwoli to na określenie wielkości struktury badanych według płci a także pozwoli na określenie wśród której populacji- żeńskiej czy męskiej- kursy taneczne są bardziej preferowane.

Wykres 3.3.1.1  Płeć badanych respondentów

00031892.gif 

Jak wskazuje poniższy wykres 70% badanych respondentów to kobiety. Przeważająca ilość kobiet w badaniu wskazuje na to, że taniec jest preferowany w większym stopniu przez kobiety

Na kolejnym etapie scharakteryzowany został wiek respondentów. Pozwoliło to na określenie struktury wiekowej badanych, a także określenie wśród której grupy wiekowej taniec cieszy się większą popularnością.

Wykres 3.3.2.2  Wiek badanych respondentów

00031893.gif 

  Zestawione na wykresie dane wykazują że wiek kursantów w szkole tańca jest zróżnicowany. Największą grupę badanych stanowią osoby które nie przekroczyły 45-tego roku życia.

Charakterystyka kolejnego czynnika pozwoliła na określenie czy badany respondent jest obecnym czy byłym kursantem.

Wykres 3.3.3.3  Uczestnictwo w kursie badanych respondentów

00031894.gif 

Jak wskazuje powyższy wykres zdecydowana większość jest obecnymi uczestnikami kursu badanych

3.3.2 Analiza odpowiedzi udzielonych przez respondentów

Na kolejnym etapie badań, przeprowadzona została analiza odpowiedzi na pytanie zawarte w ankiecie przez badanych respondentów.

W pierwszej kolejności scharakteryzowana została długość uczestnictwa respondentów w kursie. Odpowiedź na to pytanie pozwoliło na określenie czasu, w którym badany uczestniczy w kursie.

Wykres 3.3.2.1 Długość uczęszczania na kurs przez obecnych kursantów

  00031895.gif 

Jak wskazuje powyższy wykres większy odsetek badanych stanowiły osoby którzy uczęszczają na kurs nie dłużej niż miesiąc. Zaledwie niewielki odsetek badanych to osoby które uczestniczą w kursach dłużej niż 24 miesiące. Wśród badanych znajdowały się również osoby, które po raz pierwszy brały udział w kursie.

  Nie wszyscy badani przeznaczają tyle samo czasu na udział w kursach tanecznych.

Na określenie  częstotliwości z jaką badani respondenci uczestniczą w kursach, pozwoliły mi odpowiedzi udzielone przez badanych na następne pytanie zawarte w ankiecie.. Pozwoli to na wyodrębnienie grupy badanych; zarówno tych  którzy uczęszczając  w zajęciach częściej, jak i grupy badanych którzy mniej czasu przeznaczają na taniec.

Wykres 3.3.2.2 Częstotliwość  udziału w kursach przez badanych

00031896.gif 

Największą grupę badanych stanowiły osoby które biorą udział w kursach raz w tygodniu. Drugą grupę pod względem ilościowym stanowiły osoby które sporadycznie biorą udział w kursach tanecznych. Najniższą grupę stanowiły osoby ćwiczące kilka razy w tygodniu.

  Na udział w kursie tanecznym wpływają  różne motywacje. Odpowiedź na kolejne pytanie pozwoliła na określenie tych motywów, które wpłynęły na decyzję udziału w kursie tańca wśród badanej grupy.

Wykres 3.3.2.3 Co zadecydowało, że  postanowił Pan/Pani brać udział   w zajęciach tańca towarzyskiego?

00031897.gif 

  Jak wskazuje powyższy wykres istnieją różne motywy którymi kierowali się badani w udziale w kursach tanecznych. Oznacza to że, nie można jednoznacznie określić czynników które decydują o udziale w kursach tańca.

  Uzupełnieniem pytania o czynniki decydujące o udziale w kursie tańca, będzie odpowiedź na kolejne pytanie. Pozwoli to na wyodrębnienie tej grupy dla której taniec stanowi hobby.

Wykres 3.3.2.4 Czy uważa Pan/Pani taniec za swoje hobby?

00031898.gif 

  Najwięcej badanych opiniowało za tym że taniec stanowi dla nich hobby. Oznacza to że taniec dla większości badanych taniec wiąże się z ich zainteresowaniami. Wśród badanych respondentów były również osoby które nie potrafiły jednoznacznie określić czy taniec stanowi dla nich hobby.

  Taniec przez uczestników kursu jest różnie spostrzegany. Kolejne pytanie pozwoliło na określenie stosunku badanych do udziału w kursie tańca. Pozwoliło to na wyodrębnienie grupy badanej dla której taniec stanowi atrakcyjną formę rozrywki.

Wykres 3.3.2.5 Czy uważa Pan/i taniec za atrakcyjną formę spędzania czasu?

00031899.gif 

  Największy odsetek badanych opiniował za tym że taniec jest dla nich atrakcyjną formą rozrywki. Zaledwie niewielki odsetek badanych był zdania, że taniec nie stanowi dla niego atrakcyjnej formy spędzania czasu.

  Taniec w kursantach wzbudza różne emocje zarówno pozytywne jak negatywne. Odpowiedź na kolejne pytanie pozwoliło na poznanie tych emocji które taniec wzbudza w badanych respondentów. Będzie to kolejny czynnik który pozwoli na określenie stosunku badanych do tańca.

  Jak wskazuje powyższy wykres większość badanych respondentów pozytywnie ocenia emocje jakie wzbudza w nich uczestnictwo w zajęciach tanecznych. Największy odsetek badanych czuje się szczęśliwy. Dla dużej grupy badanych zajęcia taneczne wiążą się z poprawą nastroju. Wśród badanych respondentów nie zabrakło również grup,  w których na uczestnikach taniec nie wywiera żadnych emocji lub wywiera negatywne odczucia

Wykres 3.3.2.6 Jakie emocje wzbudza w Panu/Pani uczestnictwo w zajęciach?

00031900.gif 

  Taniec wśród kursantów wywiera różne skojarzenia związane z tańcem. Nie zawsze są one pozytywne. Odpowiedzi na kolejne pytanie pozwoliło na określenie tych skojarzeń, jakie taniec wywołuje na badanych respondentów.

Wykres 3.3.2.7 Z czym kojarzą się Panu/i zajęcia taneczne?

00031901.gif 

Potwierdzeniem tezy, że taniec wywołuje różne skojarzenia wśród uczestników kursu jest powyższy wykres. Największy odsetek badanych opiniował za tym że taniec wywołuje w nich pozytywne emocje. Nie zabrakło jednak opinii badanych według których taniec wywołuje negatywne skojarzenia. Na kolejnym etapie badań zamierzam ustalić jak badani respondenci oceniają organizację w badanej szkole. Odpowiedzi udzielone na kolejne pytanie pozwoliło na zebranie opinii o atrakcyjności zajęć a także kompetencjach osób prowadzących zajęcia.

Wykres 3.3.2.8 Czy uważasz, że zajęcia w szkole są atrakcyjne, dobrze przygotowane, a instruktorzy właściwie przekazują swoja wiedzę?

00031902.gif 

Jak wskazuje powyższy wykres badani respondenci pozytywnie oceniają organizację kursów tanecznych. Zaledwie niewielki odsetek badanych negatywnie oceniał organizację szkoły.

  Niektórzy przybywający na kurs tańca w mniejszym lub większym stopniu posiadają już pewne doświadczenie związane z tańcem. Odpowiedzi na kolejne pytanie pozwoliło na wyodrębnienie tej grupy która miała już wcześniej kontakt z tańcem towarzyskim.

Wykres 3.3.2.9 Czy wcześniej miała Pan/Pani kontakt z tańcem towarzyskim?

00031903.gif 

  Jak wskazuje powyższy wykres zdecydowana większość badanych to grupy osób które w chwili uczestnictwa w kursie tańca, posiadali już doświadczenie w tym zakresie.  Zadowolenie lub jego brak z kursu tanecznego przekłada się na dalsze kontynuowanie przygody z tańcem przez kursantów. Badani respondenci, udzielając odpowiedzi na kolejne pytanie, pozwolili na określenie czy udział w kursie wywarł na nich pozytywne wrażenie, które przełoży się na zagłębianie technik tańca.

  Zestawione na poniższym wykresie wyniki badań wskazują na zadowolenie respondentów z kursu, i  chęć kontynuacji przygody z tańcem. Zaledwie niewielki odsetek badanych opiniował za tym że nie chce kontynuować swojej przygody z tańcem.

Wykres 3.3.2.10 Czy zamierza Pan/Pani kontynuować swoja przygodę z tańcem?

00031904.gif 

  Dla każdego uczestnika kursu taniec ma inne znaczenie. Jest to jednocześnie główny motyw wpływający na decyzję uczestnictwa w kursie, Odpowiedzi na kolejne pytanie pozwoliło na określenie tego czym jest dla uczestników kursu taniec.

Tabela 3.3.2.1Czym jest taniec dla badanych?

l.p.

Wyszczególnione

1.

Sensem życia

2.

Metodą na spędzanie wolnego czasu

3.

Okazją towarzyską

4.

Przymusem ze strony rodziców

5.

Przygotowaniem do konkursu

6.

Po prostu się uczę

7.

Po prostu lubię tańczyć

8.

Sposobem na relaks

9.

Odpoczynkiem

10.

Możliwością odstresowania się 

11.

Pasją

12.

Lubię  aktywnie spędzać czas

13.

Pasją

14

Okazją żeby aktywnie spędzić czas z partnerem

15.

Możliwością zrzucenia zbędnych kilogramów

16.

Pasją

17.

Przyjemnością

18.

Pasją

19.

Rekreacją

20.

Doskonałą rekreacją

21.

Terapią

22.

Pasją

23

Metodą na spędzanie wolnego czasu

24.

Przyjemnością

25.

Zachowaniem kultury

26.

Dzięki niemu mogę się nauczyć czegoś nowego

27.

Integracją towarzyską

28.

Relaksem

29.

Ciężką pracą

30.

Rekreacją

31.

Żywiołem

32.

Dzięki niemu mogę się wyszaleć

33.

Relaksem psychicznym

34.

Możliwością poznania ciekawych ludzi

35.

Okazją do zrzucenia zbędnych kilogramów

36.

Poprawia moją kondycję

37.

Terapią ruchową

38.

Pasją

39.

Poprawia moją koordynację ruchową

40

Przyjemnością

W powyższej tabeli umieszczone zostały wszystkie odpowiedzi udzielone przez respondentów. Zauważyć można, że niektóre odpowiedzi się powtarzały co oznacza, że niektórych badanych łączy ten sam stosunek do tańca. W większości jednak udzielone odpowiedzi były zróżnicowane. Oznacza to, że dala badanych respondentów taniec ma różne znaczenie. Taniec dla badanych, jest czynnikiem oddziałującym zarówno na sferę psychiczną jak i fizyczną.

  Odpowiedź na kolejne pytanie pozwoli na określonego stylu tańca opinii badanych respondentów. Pozwoli to na określenie tego stylu który jest wśród badanych najbardziej popularny.

Wykres 3.3.2.11 Który styl taneczny Pan/Pani preferuje?

00031905.gif 

Zdecydowana większość badanych, w najwyższym stopniu preferowała tańce latynoamerykańskie. W mniejszym stopniu popularnością cieszyły się inne tańce. Kluczową rolę w badaniach, odegrały odpowiedzi udzielone na dwa ostanie pytania zamieszczone w ankiecie.   Pierwsze z nich pozwoliło na poznanie opinii respondentów co do popularności tańca w czasach współczesnych.

Wykres 3.3.2.12  Czy uważa Pan/Pani, że taniec jest obecnie bardzo popularny?

00031906.gif 

  Odpowiedzi udzielone przez ankietowanych były zróżnicowane. Większość badanych opiniowała za popularnością tańca, zaznaczając przy tym, że nie tak jakby się mogło wydawać. Duży odsetek badanych nie był w stanie udzielić jednoznacznej odpowiedzi na temat tego czy taniec jest popularny. Oznacza to, że zdania na ten temat są podzielone.

  Ostanie odpowiedzi udzielone przez ankietowanych można uznać za najważniejsze, które pozwoli na określenie tych czynników, które według badanych mają największy wpływ na popularyzacją tańca. Pozwoli to na wyodrębnienie tych czynników które według badanych w ostatnich latach przyczyniło się do wzrostu zainteresowania tą formą ruchu.

Tabela 3.3.2.2 Jakie czynniki wg Pan/Pani wpływają na popularność tańca?

Wyszczególnione

Odpowiedzi respondentów (%)

Programy telewizyjne poświecone tańcowi jak „Taniec z gwiazdami”  czy „You can Dance”

35

Filmy fabularne poświęcone tańcowi

15

Bogata i różnorodna oferta szkół tanecznych

40

Rekreacyjne walory tańca

60

Popularność muzyki hip-hopowej, które często mają w teledyskach fajnie tańczących ludzi

30

Taniec zawsze był popularny

20

Ludzie, którzy dobrze tańczą są bardziej atrakcyjni

25

Jak wskazują dane w tabelce zdania na temat czynników wpływających na popularyzację tańca były podzielone. Jednakże według największej grupy badanych czynnikiem który ma największy wpływ na popularyzację tańca mają jego wartości rekreacyjne. Według innych respondentów duży wpływ ma również bogata oferta szkół tanecznych oraz popularyzowanie tańca w programach telewizyjnych.

3.4 Podsumowanie wyników badań

Przeprowadzone w Szkole Tańca AS badania wykazały że największy wpływ na popularność tańca, mają jego wartości rekreacyjne. Walory te dostrzeżone zostały zarówno przez osoby młodsze jak i starsze zarówno ko0biety i mężczyzn.   Rekreacyjne walory tańca odczuwane są zarówno w sferze psychicznej i jak  i fizycznej uczestników kursu. Taniec z jednej strony pozwala na odreagowanie napięcia  z drugiej strony wpływa na wygląd zewnętrzny,

  Badanych kursantów można podzielić na dwie grupy.

  Do pierwszej grupy, przeważających ilościowo zaliczyć można tych którzy przejawiają zadowolenie z udziału w kursie i dostrzegają walory rekreacyjne tańca. Chcą oni kontynuować naukę. Doceniają oni wkład trenera, pozytywnie oceniają również organizację badanej szkoły. Ponadto chcą oni po zakończeniu kursu kontynuować swoją przygodę z tańcem.

  Do mniejszej grupy zaliczyć można tych kursantów, którzy przejawiają bardziej pesymistyczny stosunek do udziału w kursie. Taniec nie jest dla nich atrakcyjną formą rozrywki.

  Na udział w kursie tańca, przez badanych respondentów wpłynęły różne czynniki. Niektóre mają charakter społeczny związany z chęcią zawierania nowych znajomości dla niektórych, czynniki decydujące mają bardziej osobliwy charakter. Związane są z ich pasją. Oznacza to, że każdy z kursantów poszukuje w tańcu czegoś innego.

Chociaż wydawać się mogło, że jednoznaczną odpowiedzią na pytanie jakie czynniki wpłynęły w ostatnim czasie na popularyzację tańca- to media, jednakże należy zwrócić uwagę że dla wielu badanych większy wpływ ma potrzeba rekreacji i zabawy.  Nie każdy jednak badany dostrzegł rosnącą popularność mediów. Według opinii niektórych badanych taniec zawsze popularny.

Przeprowadzony wywiad pogłębiony w Szkole AS, wykazał że nie można jednoznacznie określić które style tańca są najbardziej popularne. Jest to kolejny dowód na to, że każdy z uczestników kursu poszukuje w tańcu czegoś innego, a motywacje z tym związane miały znaczący wpływ na udział kursanta w kursie.

Zakończenie

W niniejszej pracy starałem się wykazać wpływ wartości rekreacyjnych tańca na wzrost jego popularności w ostatnich latach. Przedstawiłem, iż znaczący wpływ na popularność tańca, ma duże zapotrzebowanie jednostki na zajęcia ruchowe. Jest niezwykle istotne, w szczególności w czasach współczesnych, w których populację charakteryzuje brak zdrowego stylu życia. Taniec jako forma ruchu łącząca w sobie elementy zabawy z muzyką pozwala na zaspokojenie wszystkich tych potrzeb. Aktywność  ruchowa wpływa na zmniejszenie ryzyka otyłości, zmniejszenie ryzyka chorób serca, obniżenie profilu lipidowego, w tym cholesterolu, zmniejszone ryzyko zachorowania na raka zapobieganie rozwojowi nadciśnienia tętniczego, wzmocnienie mięśni i kości zdrowie umysłowe i lepsze samopoczucie. popularność tańca wpłynęły również jego właściwości terapeutyczne. Dzięki niemu uczestnicy kursu uczą  się nawiązywać kontakt z otaczającym ich  światem. Dzięki ruchom  tanecznym pozwalają na wyzbycie się złych emocji. Taniec pozwala również na odprężenie,  uczy jak budować zaufanie oparte na współpracy, Pomaga również  na ukształtowanie orientacji ruchowej. Uświadamia istnienie przestrzeni, w której jesteśmy obecni i poruszamy się. Kształtuje również umiejętność komunikacji pozawerbalnej – poprzez dzielenie przestrzenią z innymi ludźmi i nawiązywania bliskiego, nieskrępowanego kontaktu.     Według wielu dostępnych źródeł m.in. internetowych i prasy wpływ na popularność tańca nie mają jego walory rekreacyjne ale moda wylansowana przez media za pośrednictwem rozpowszechnionych programów telewizyjnych. Według tych samych źródeł moda na taniec, ma charakter przejściowy i szybko przeminie. Należy jednak zwrócić uwagę że to nie media są odpowiedzialne za ,,stworzenie tańca''. Taniec był przecież popularną formą rozrywki, jeszcze przed istnieniem telewizji, a szkoły taneczne powstawały jeszcze na długo przed emisją programów typu ,,You Cane Dance’’ itp.  Przez lata ewoluował jednak charakter tańca, który pozwolił na odejście od jego sztywnych reguł i zapoczątkować jego nową erę- erę wyzwolenia emocji w tańcu poprzez ruchy. Wyzwolenie tańca, pozwoliła na powstanie wielu jego odmian, na bazie tańca klasycznego łącząc w sobie różne jego style.

Uczestnikami kursów tanecznych nie są wyłącznie dorośli, ale również dzieci. Jest to niezwykle istotne, żeby dbać o koordynację ruchową dziecka od najmłodszych lat. Taką funkcję w życiu dziecka ma właśnie spełniać taniec. Ma uczyć dziecka nie tylko koncentracji. Taniec sprawia również, że dziecko  rozsądnie spędza czas wolny i uczy się, że posiadanie hobby jest ważnym elementem życia codziennego.  Dlatego też wiele szkół tanecznych wyszczególnia w swoich repertuarach oferty przeznaczone w szczególności dla najmłodszych uczestników kursu.

Taniec niesie ze sobą wiele przyjemności. Jest nierozłącznym elementem imprez masowych, klubów dyskotekowych. O dobrej zabawie na imprezach często decydują umiejętności taneczne i wyczucie rytmu.

Kończąc swoje rozważania na temat wartości rekreacyjnej tańca na koniec chciałbym dodać że taniec jest ponadczasową i powszechną  formą rekreacji dostępną bez względu na status społeczny zainteresowanego.

Kwestionariusz do ankiety

Jestem studentem kierunku Turystyka i rekreacja na Uniwersytecie Ekonomicznym w Krakowie i pisze pracę licencjacką poświęconą tańcowi. Zwracam się z uprzejmą prośbą o wypełnienie poniższej ankiety, która jest anonimowa i zostanie wykorzystana wyłącznie do celów naukowych,

Dziękuję za poświęcony czas!

  1. Jak długo Pan/Pani uczęszcza na kurs tańca?
    • jestem pierwszy raz
    • od miesiąca
    • 1<6 miesięcy
    • 6-24 miesięcy
    • 224 miesiące<

  1. Jak często uczestniczy Pani/Pan w zajęciach
    1. raz w tygodniu
    2. dwa razy w tygodni
    3. minimum trzy razy w tygodniu
    4. sporadycznie
  1. Co zadecydowało, że postanowił Pan/Pani brać udział w zajęciach tańca towarzyskiego (Można zakreślić więcej niż jedną odpowiedź)?
    1. zainteresowanie i pasja
    2. chęć rozwoju swoich umiejętności tanecznych
    3. chęć poznania nowych ludzi
    4. jest to dla mnie atrakcyjna forma ćwiczeń fizycznych
    5. wpływ mediów
    6. chęć poprawy sylwetki
    7. inne
  1. Czy uważa Pan/Pani za atrakcyjną formę spędzania czasu wolnego?
    1. zdecydowanie tak
    2. raczej tak
    3. raczej nie
    4. zdecydowanie nie
    5. Trudno powiedzieć
  1. Jakie emocje wzbudza w Panu/Pani uczestnictwo w zajęciach?
    1. bardzo pozytywne, czuję się szczęśliwa(y)
    2. zajęcia poprawiają mi nastrój
    3. nie wzbudza we mnie żadnych szczególnych emocji
    4. raczej negatywne,
    5. trudno powiedzieć
  1. Zajęcia z tańca kojarzą się Panu/Pani z: 
    1. tylko ciężką pracą
    2. ciężką pracą i potem, ale dająca wiele satysfakcji
    3. sama przyjemnością
    4. spotkaniem z przyjaciółmi
    5. relaksem, odpoczynkiem,
    6. Oderwaniem się od codziennych obowiązków i problemów
  •   Czy uważasz, że zajęcia w szkole są atrakcyjne, dobrze przygotowane, a instruktorzy właściwie przekazują swoja wiedzę?
    •   zdecydowanie tak,
    •   raczej tak,
    •   raczej nie
    •   zdecydowanie nie
    •   trudno powiedzieć
  1. Czy wcześniej miała Pan/Pani kontakt z tańcem towarzyskim?
    1. od zawsze jestem związany(a) z tańcem
    2. w dzieciństwie miałem(am) kontakt z tańcem
    3. miałem(am) kontakt z tańcem wcześniej, ale tylko sporadycznie
    4. nie, nie miałem(am) wcześniej kontaktu z tańcem
  • Czy zamierza Pan/Pani kontynuować swoja przygodę z tańcem
    •   zdecydowanie tak
    •   raczej tak
    •   raczej nie
    •   zdecydowanie nie
    •   jeszcze nie wiem 
  • Czy uważa Pan/Pani taniec za swoje hobby?
    •   Tak
    •   Nie
    •   Trudno powiedzieć
  1. Co zachęciło, zainspirowało Pana/Panią do tańca?

b.  rodzice

c.  rodzeństwo

d.  instruktor, trener tańca

e.  wybitni tancerze, mistrzowie taneczni

f.  profile znanych osób

g.  programy telewizyjne

h.  inne

Opisz w jednym zdaniu czym jest dla Pana/Pani taniec?

…………………………………………………………………………………………..

…………………………………………………………………………………………..

………………………………………………………………………………………….

  1. Który styl taneczny Pan/Pani preferuje?
    1. tańce latynoamerykańskie
    2. tańce standardowe (klasyczne)
    3. tańce egzotyczne jak taniec brzucha
    4. hip-hop i jemu podobne
    5. inne
  • Czy uważa Pan/Pani, że taniec jest obecnie bardzo popularny?

1. zdecydowanie tak 

2. raczej tak, choć nie tak bardzo jak się wydaje

3. raczej nie,

4. nie, nie jest popularny

5. nie mam zdania

  1. Jakie czynniki wg Pan/Pani wpływają na popularność tańca? (Możesz zaznaczyć więcej niż jedną odpowiedź)
    1. programy telewizyjne poświecone tańcowi jak „Taniec z gwiazdami” czy „You can Dance”
    2. filmy fabularne poświęcone tańcowi
    3. bogata i różnorodna oferta szkół tanecznych
    4. rekreacyjne walory tańca
    5. popularność muzyki hip-hopowej, które często mają w teledyskach fajnie tańczących ludzi
    6. taniec zawsze był popularny
    7. ludzie, którzy dobrze tańczą są bardziej atrakcyjni
    8. inne………………..

METRYCZKA

  1. Płeć
    1. kobieta
    2. mężczyzna
  1. Wiek
    1. Poniżej 18 roku życia
    2. 18-25 lat
    3. 25-30 lat
    4. 30-40 lat
    5. powyżej 40 roku życia

Bibliografia:

Literatura

1.  Adorno T, Teoria estetyczna, Warszawa 1994

2.  Banaszkiewicz T., Wychowanie dzieci i młodzieży do rekreacji na progu reformy oświaty, Częstochowa 2005,

3.  Bielski J., Życie jest ruchem, Warszawa 1996,

4.  Clement C., Podróż Teo, przeł. A. Szymanowski, Warszawa 1997

5.  Czajkowski  K., Wychowanie do rekreacji, Warszawa 1976,

6.  Dąbrowski Z, Czas wolny dzieci i młodzieży, Warszawa 2003

7.  Demel, Wychowanie fizyczne (z uwzględnieniem wychowania zdrowotnego), (w:) Pedagogika pod red. B. Suchodolski, Warszawa 1985

8.  Demel M., Skład A., Teoria wychowania fizycznego dla pedagogów, Warszawa 1974,

9.  Demel  M. , W. Humen, Wprowadzenie do rekreacji fizycznej, Warszawa 1970

10.  Ferens W., Wroczyński R., Źródła do dziejów kultury fizycznej w okresie Odrodzenia i Oświecenia, Kraków 1964,

11.  Gloger Z., Encyklopedia staropolska, T. IV, Warszawa 1976,

12.  Grabowski  H., Teoria wychowania fizycznego, Kraków 1994

13.  Habela J., Słowniczek muzyczny, Kraków 1988

14.  Kamiński  A., Funkcje pedagogiki społecznej, Warszawa 1982

15.  Komeński J. A., Wielka dydaktyka, Wrocław 1956

16.  Kopaliński  W., Słownik wyrazów obcych i zwrotów obcojęzycznych, Warszawa 1968

17.  Krawczyk Z., Dialektyka kreacji i rekreacji ruchowej [w:] Wypisy do ćwiczeń  z teorii wychowania fizycznego, pod red. M. Bukowiec, Kraków 1992

18.  Kuźmińska O., Taniec w teorii i praktyce, Poznań 2002, s 

19.  Kwilecka M., Brożek Z., Bezpośrednie funkcje rekreacji, Warszawa 2007,

20.  Lange R., O istocie tańca i jego przejawach w kulturze, 1988

21.  Lukian z Samostat, Dialog o tańcu, tłum. J. W. Reiss, Warszawa 1951

22.  Okoń W., Słownik pedagogiczny, Warszawa 1992.

23.  Osiński W., Zarys teorii wychowania fizycznego, Poznań 2002,

24.  Samozwaniec M., Z pamiętnika niemłodej już mężatki, Warszawa 2009,

25.  Szymanderska H., Polskie tradycje świąteczne, Warszawa 2003,

26.  Śliwa Z, Zwyczaje rodzinne. Dom polski., Poznań 1998

27.  Świercz J., Historia kultury fizycznej. Fakty i ciekawostki, Brzeście 2005

28.  Toczek-Werner  S., Podstawy rekreacji i turystyki, Wrocław 2007,

29.  Tokarski J., Słownik wyrazów obcych, Warszawa 1980

30.  Winiarski R.W., Wstęp do teorii rekreacji, Kraków 1989

31.  Wolańska T., Wychowanie do rekreacji w szkolnym systemie wychowania fizycznego, „Studia i monografie” Warszawa 1977

32.  Zbiegień-Maciąg L., Aktywność społeczna w zastosowaniu do badań empirycznych: propozycje definicyjne, „Studia socjologiczne” 1979

33.  Ruch rozwijający dla wszystkich. Efektywność metody Weroniki Sherborne, pod red. M. Bogdanowicz,  A. Kasica, Gdańsk 2003,

34.  Słownik literatury polskiego oświecenia, pod red. T. Kostkiewiczowej, Wrocław 2002,

35.  Słownik języka polskiego, pod red. M. Szymczak, T. 3, Warszawa 1989

36.  Teoria i metodyka rekreacji, pod red. I. Kiełbasiewicz-Drozdowska, W.Siwiński, Poznań 2001

Czasopisma:

Szarzyński P.  Godziejewska  A., Ruszyło się w tańcu, {w}: Polityka nr 9 (2694), 2009-02-28

Serwisy internetowe:

  Szkoła Tańca AS Agnieszki i Andrzeja Gąsiorowskich,

  http://www.taniec.malopolska.pl/

Spis wykresów:

Wykres 3.3.1.1 Płeć badanych respondentów ………………………………… s. 26

Wykres 3.3.1.2 Wiek badanych respondentów …………………………… s. 27

Wykres 3.3.1.3  Uczestnictwo w kursie badanych respondentów… …………. s. 27

Wykres 3.3.2.1 Długość uczęszczania na kurs przez obecnych kursantów…… s. 28

Wykres 3.3.2.2 Częstotliwość  udziału w kursach przez badanych…………… s. 28

Wykres 3.3.2.3 Co zadecydowało, że postanowił Pan/Pani brać udział w zajęciach tańca towarzyskiego?....................................................................... s. 29

Wykres 3.3.2.4 Czy uważa Pan/Pani taniec za swoje hobby?............................. s. 29

Wykres 3.3.2.5 Czy uważa Pan/i taniec za atrakcyjną formę   spędzania czasu?........................................................................ s. 30

Wykres 3.3.2.6 Jakie emocje wzbudza w Panu/Pani  uczestnictwo w zajęciach?........................................................ s. 30

Wykres 3.3.2.7 Z czym kojarzą się Panu/i zajęcia taneczne? ……………… s. 31

Wykres 3.3.2.9 Czy wcześniej miała Pan/Pani kontakt z tańcem   towarzyskim?............................................................................  s. 32

Wykres 3.3.2.10 Czy zamierza Pan/Pani kontynuować swoja   przygodę z tańcem?.............................................................. s. 32 

Wykres 3.3.2.11 Co zachęciło, zainspirowało Pana/Panią   do udziału w kursie tanecznym?............................................. s. 33

Wykres 3.3.2.12 Który styl taneczny Pan/Pani preferuje?..................................  s. 34

Wykres 3.3.2.13  Czy uważa Pan/Pani, że taniec jest obecnie bardzo popularny?....................................................................  s. 35

Spis Tabel:

Tabela 3.3.2.1 Czym jest taniec dla badanych?.................................................... s. 33

Tabela 3.3.2.2 Jakie czynniki wg Pan/Pani wpływają na popularność tańca?...... s.35

[1]  Słownik języka polskiego, pod red. M. Szymczak, T. 3, Warszawa 1989, s. 40

[2]  W. Kopaliński, Słownik wyrazów obcych i zwrotów obcojęzycznych, Warszawa 1968, s. 645

[3]  J. Tokarski, Słownik wyrazów obcych, Warszawa 1980, s. 637

[4]    Z. Krawczyk, Dialektyka kreacji i rekreacji ruchowej [w:] Wypisy do ćwiczeń  z teorii wychowania fizycznego, pod red. M. Bukowiec, Kraków 1992, s. 105

[5]  H. Grabowski, Teoria wychowania fizycznego, Kraków 1994, s. 105

[6]  T. Banaszkiewicz, Wychowanie dzieci i młodzieży do rekreacji na progu reformy oświaty, Częstochowa 2005, s. 14

[7]  Ibidem, s. 14

[8]  A. Kamiński, Funkcje pedagogiki społecznej, Warszawa 1982, s. 352

[9]    M.  Demel, W. Humen, Wprowadzenie do rekreacji fizycznej, Warszawa 1970, s. 7

[10]  W. Okoń, Słownik pedagogiczny, Warszawa 1992, s. 175

[11]  T. Wolańska, Wychowanie do rekreacji w szkolnym systemie wychowania fizycznego, „Studia i monografie” Warszawa 1977, nr 8 , s. 16 

[12]  M. Kwilecka, Z. Brożek, Bezpośrednie funkcje rekreacji, Warszawa 2007, s. 13-28

[13]  K. Czajkowski, Wychowanie do rekreacji, Warszawa 1976, s. 71

[14]  S. Toczek-Werner, Podstawy rekreacji i turystyki, Wrocław 2007, s. 14- 16 

[15]  Ibidem, s. 14-16

[16]  L. Zbiegień-Maciąg, Aktywność społeczna w zastosowaniu do badań empirycznych: propozycje definicyjne, „Studia socjologiczne” 1979, nr 4, s. 69

[17]  M. Demel, A. Skład, Teoria wychowania fizycznego dla pedagogów, Warszawa 1974, s. 57-59

[18]  T. Banaszkiewicz, op. cit., s. 18

[19]  J. Świercz, Historia kultury fizycznej. Fakty i ciekawostki, Brzeście 2005, s. 9

[20]  J. Świercz, op. cit., s.17

[21]  Z. Gloger, Encyklopedia staropolska, T. IV, Warszawa 1976, s. 156

[22]  J. A. Komeński, Wielka dydaktyka, Wrocław 1956, s. 121

[23]  Słownik literatury polskiego oświecenia, pod red. T. Kostkiewiczowej, Wrocław 2002, s. 233-240

[24]  W. Ferens, R. Wroczyński, Źródła do dziejów kultury fizycznej w okresie Odrodzenia i Oświecenia, Kraków 1964, s. 14-18

[25]  M. Samozwaniec, Z pamiętnika niemłodej już mężatki, Warszawa 2009, s. 122-123

[26]  Ruch rozwijający dla wszystkich. Efektywność metody Weroniki Sherborne, pod red. M. Bogdanowicz,  A. Kasica, Gdańsk 2003, s. 14- 17 

[27]  M.  Kwilecka, Z. Brożek, Bezpośrednie funkcje rekreacji, Warszawa 2007, s. 40

[28]  Teoria i metodyka rekreacji, pod red. I. Kiełbasiewicz-Drozdowska, W.Siwiński, Poznań 2001,  s. 229.

[29]  Ibidem s. 230

[30]  Ibidem, s. 230

[31]  Ibidem, s. 230

[32]  Ibidem, s. 231

[33]  Ibidem, s. 234

[34]  Ibidem, s. 252

[35]  R.W. Winiarski, Wstęp do teorii rekreacji, Kraków 1989, s. 21

[36]  Ibidem, s. 23

[37]  Ibidem,, s. 24-25

[38]  H Grabowski, Co koniecznie trzeba wiedzieć o wychowaniu fizycznym, Kraków 2000, s. 17-18

[39]  Ibidem, s. 20

[40]  W Osiński, Zarys teorii wychowania fizycznego, Poznań 2002, s. 48

[41]  M. Demel, Wychowanie fizyczne (z uwzględnieniem wychowania zdrowotnego), (w:) Pedagogika pod red. B. Suchodolski, Warszawa 1985, s. 604

[42] T. Adorno, Teoria estetyczna, Warszawa 1994, s. 589

[43] W. Osiński, op. cit., s. 62

[44]  T. Adorno, Teoria estetyczna, Warszawa 1994, s. 589

[45]  R. Lange, O istocie tańca i jego przejawach w kulturze, 1988, s. 57-59

[46]  Lukian z Samostat, Dialog o tańcu, tłum. J. W. Reiss, Warszawa 1951, s. 26

[47]  Ibidem, s. 24-25

[48]  R. Lange, O istocie tańca i jego przejawach w kulturze, Warszawa 1988, s. 20

[49]  Ibidem, s. 20

[50]  Ibidem, s. 20

[51]  Ibidem, s. 20

[52]  J. Habela, Słowniczek muzyczny, Kraków 1988, s. 195

[53]  W. Kopaliński, Słownik mitów i tradycji, Warszawa 1985, s. 1168

[54]  H. Szymanderska, Polskie tradycje świąteczne, Warszawa 2003, s. 290

[55]  Lukian z Samostat, op. cit., s. 15-16

[56]  Ibidem, s 18

[57]  C. Clement, Podróż Teo, przeł. A. Szymanowski, Warszawa 1997, s. 504

[58]  Z. Śliwa, Zwyczaje rodzinne. Dom polski., Poznań 1998, s. 43

[59]  J. Bielski, Życie jest ruchem, Warszawa 1996, s. 108

[60]  Ibidem, s. 109

[61]  Ibidem, s. 112

[62]  O. Kuźmińska, Taniec w teorii i praktyce, Poznań 2002, s. 33

[63]  Ibidem, s. 34

[64]  Ibidem, s. 38

[65]  Ibidem, s. 40-41

[66]  Ibidem, s. 43

[67]  Ibidem, s. 43-44

[68]  Ibidem, s. 50

[69] Z Dąbrowski, Czas wolny dzieci i młodzieży, Warszawa 2003, s. 28-29

[70] H Grabowski, Dlaczego w procesie fizycznej edukacji trzeba ćwiczyć i wychowywać, "Wychowanie Fizyczne i Zdrowie", 2001/nr 4, s. 4-6 

[71]  Według badań GUS 

[72]  P. Szarzyński, A. Godziejewska, Ruszyło się w tańcu, {w}: Polityka nr 9 (2694), 2009-02-28, s. 32-37

[73] Stres, www.dlazdrowia.pl, 29.06.2010

[74] Ibidem

[75]  S. Nowak: Studia z metodologii nauk społecznych, Warszawa 1965 s. 42

[76]  Z. Skorny, Prace magisterskie z psychologii i pedagogiki, Warszawa 1984, s. 72

[77]  S. Nowak: Studia z metodologii nauk społecznych, Warszawa 1965 s..43

[78]  T. Pilch: Zasady badań pedagogicznych, Wrocław – Warszawa – Kraków - Gdańsk 1977, s. 116

[79]  Ibidem s.. 116

[80]  W. Okoń: Nowy słownik pedagogiczny. Warszawa 1998, s. .22

[81] M. Łobocki, Wprowadzenie do metodologii badań pedagogicznych, Warszawa 2009 s. 163