Rekreacja w XIXw. - czynniki rozwoju.

  1. Ruch rekreacyjny - geneza.

Zarówno urbanizacja jaki i industrializacja przyczyniły się do rozpowszechnienia i rozwoju wychowania fizycznego w XIX wieku. Masowa migracja do miast ze wsi była wynikiem społecznych przemian oraz rozwojem przemysłu. Początkowy brak warunków do wypoczynku klasy robotniczej oraz ich sytuacja materialna uniemożliwiały rozpowszechnienie wychowania fizycznego oraz aktywności sportowej wśród tej klasy. Zmieniało się to wraz ze zmniejszeniem wymiaru godzin pracy i poprawą warunków materialnych.

Wśród inteligencji oraz ludności o wyższych dochodach były rozpowszechniane nowatorskie formy aktywności sportowej. Wpływały one na zaspokojenie potrzeby rozrywki oraz dawały odprężenie po całym dniu pracy. Do rozpowszechnienia podejmowania wysiłku fizycznego w ramach relaksu, przyczynił się także wzrost świadomości mieszkańców miast, o jego działaniu pro - zdrowotnym.

Korzystnie wpływały również procesy urbanizacyjne. Ludzie mieszkający w rozbudowanych, coraz to bardziej tłocznych miastach chętnie szukali odpoczynku i odprężenia na świeżym powietrzu. Dlatego też powstały nowe tereny do zabaw takie jak kąpieliska czy lodowiska a także liczne ścieżki spacerowe, zieleńce oraz parki. Miejsca te cieszyły się dużą popularnością wśród ludności, szczególnie podczas chwil przeznaczonych na relaks i odpoczynek. Stąd też właśnie w erze kapitalizmu rozwinął się tak zwany ruch rekreacyjny, czyli aktywność sportowa na świeżym powietrzu.

Powstawały nowe zrzeszenia narodowe jak na przykład w Stanach Zjednoczonych - Amerykański Związek Terenów Zabaw. Jego głównym celem było propagowanie aktywności fizycznej, szczególnie wśród dzieci, w formie licznych gier i zabaw a także tworzenie nowych terenów i obiektów do tego przeznaczonych. Jednym ze znanych działaczy tego typu zrzeszeń był Luther Gulick. Kładł on duży nacisk na zadania wychowawcze, właściwie organizując czas wolny młodzieży. Powstały ruch rekreacyjny był popierany przez samorządy miejskie.

Rozwój aktywności fizycznej pojawił się w Niemczech końcem XIX wieku. Emil Hartwick wydał w 1881 roku broszurę pod tytułem "Na co cierpmy", w której wykazał dodatni wpływ rekreacji fizycznej na ogólny stan zdrowia człowieka. Aktywność fizyczna była czynnikiem redukującym negatywne skutki rozwoju przemysłu. Ruch rekreacyjny wspierany był także przez Centralną Komisję Popierania Zabaw Młodzieży i Dorosłych, powstała w 1891r. w Niemczech. Zajmowała się ona rozbudowa terenów do gier, zabaw, spacerów i innych form aktywności sportowej.

  1. Rozwój polskiego harcerstwa .

Polska młodzież obserwując zrzeszenia skautów, angielskiego pochodzenia, stworzyła polskie harcerstwo. Pierwsze drużyny powstały w 1911 r. we Lwowie jako stowarzyszenie "Sokół". Na polskich terenach pod zaborami pruskim oraz rosyjskim także powstawały drużyny harcerskie, jednak ich działalność była konspiracyjna bądź półkonspiracyjna.

  1. Henryk Jordan - jego rola; ogrody Raua

Henryk Jordan zasłynął w Polsce jako działacz, który przyczynił się do rozwoju aktywności fizycznej, poprzez stworzenie parku w Krakowie przeznaczonego głównie dla młodzieży. 26 marca 1888 roku Henryk Jordan wystosował pismo do Rady Miejskiej Krakowa o wydzierżawienie terenu na krakowskich błoniach. Chciał tam zorganizować plac gier oraz zabaw dla młodzieży. W 1889 roku przyznano mu obszar o wielkości 8 hektarów. Wiosną nastąpiło otwarcie Miejskiego Parku imienia Henryka Jordana. Za czasów założyciela znajdowało się tam boiska sportowe w liczbie 12, a każde z nich miało inne przeznaczenie:

  • Boisko pierwsze - do zabaw dziewcząt i chłopców; chodzono tam na szczudłach, skakano o tyczce i ćwiczono na poręczach;
  • Boisko drugie i trzecie - do zabaw dziewcząt;
  • Boisko czwarte - dla dziewcząt; odbywały się tu regularne ćwiczenia dziewcząt na kółkach, grabinkach i pomostach z belek;
  • Boisko piąte;
  • Boisko szóste - dla chłopców; ćwiczyli na drążkach, kółkach, drabinkach i kładkach z belek i desek;
  • Boisko siódme - gimnastyka bez przyrządów;
  • Boisko ósme - gra w piłkę dla chłopców;
  • Boisko dziewiąte - teren zabaw;
  • Boisko dziesiąte - dla młodzieży starszej i rzemieślniczej;
  • Boisko jedenaste - dla małych chłopców;
  • Boisko dwunaste - największy obszar; zabawy i ćwiczenia dla bardzo dużej grupy dzieci;

Oprócz wyżej wymienionych boisk, Parku Jordana znajdowały się także boiska specjalne, jak na przykład do tenisa. Istniały tu również: strzelnica, świetlica oraz natryski.

Wstęp był bezpłatny. Uczestnicy zobowiązani byli do zapisów odbywających się w kwietniu. Zajęcia trwały od pierwszego maja do września. Uczestniczyła w nich młodzież ze szkół ludowych a także średnich jak i młodzież rzemieślnicza. Zajęcia prowadzone były przez kadrę wychowawców, odpowiednio przygotowaną. W ówczesnych czasach, ze względu na brak możliwości kształcenia nauczycieli WF, Henryk Jordan stworzył kurs dla animatorów gier i zabaw. Kursy cechował wysoki poziom kształcenia, bowiem absolwenci znajdowali zatrudnienie także poza parkiem np. w szkołach jako nauczyciele gimnastyki. Park Jordana stał się instytucją której celem było nie tylko działanie pro - zdrowotne, ale także wychowawcze. Był miejscem, w którym młodzież spędzała swój czas wolny w sposób profesjonalnie zorganizowany przez wykwalifikowaną kadrę. Park Henryka Jordana w Krakowie, jako instytucja pionierska, stał się wzorem dla innych miast. Podobne powstały między innymi w: Częstochowie, Cieszynie, Nowym Sączu i we Lwowie. Podobnie w Warszawie zostały wydzielone place gier i rekreacji dla młodzieży przez Wydział Wychowania przy Warszawskim Towarzystwie Higienicznym. Fundusze na rozbudowę terenów rekreacyjnych pochodziły z testamentu Wilhelma Raua (1825-1899). Stworzono także fundację nazwana jego imieniem. W 1899 roku otworzono ogrody imienia Wilhelma Raua. Z ogrodami tymi związany była działalność Komisji Gier i Zabaw dla Młodzieży. Jej członkami byli pedagodzy oraz lekarze zajmujący się higieną. Organizowany program rozrywek był tworzony pod okiem zaplecza medycznego a także rozszerzony o wycieczki, zawody międzynarodowe, grę na instrumentach i śpiew.

Ogrody nie były jedynym ośrodkiem aktywności fizycznej i odpoczynku. W Polsce powstawały nowe organizacje jak na przykład Towarzystwo Krajoznawcze oraz Towarzystwo Kolonii Letnich.