Średniowieczny teocentryzm ujawniający się w sztuce prowadził często do dopowiadania sobie historii biblijnych, nie ujętych w Piśmie Świętym. Sama Biblia dostarczała ograniczonego materiału do artystycznego opracowania, stad liczne historie apokryficzne. Bohaterką wielu opowieści i interpretacji była Marka Boska.

Wizerunki Maryi, jakie prezentował średniowieczna sztuka były rozmaite, w początkowym okresie, ukazywano ją jako pośredniczkę spraw ludzkich. Osobę niemal boską, wybraną spośród innych niewiast, święta dziewicę. Z czasem zaczęły się pojawiać także inne tendencje, wizerunek Bożej Rodzicielki stawał się bliższy jej człowieczej naturze.

Przykładem tej pierwszej tendencji jest na gruncie polskim "Bogurodzica". Utwór ten powstał (jego pierwsze dwie strofy) około XIII wieku. Obraz Maryi jest tu bardzo majestatyczny. Matka Boska pośredniczy w modłach zanoszonych przed oblicze Boga, ale jej postać zostaje wywyższona, tak że wydaje się daleka od ludzkich spraw. Owszem, jest pośredniczką, jest więc bliżej ziemskiego świata niż sam Bóg, ale nie należy do niego. Ludzie kierują do niej swoje prośby z nadzieją na jej litość i wstawiennictwo.

Zupełnie inny wizerunek maryjny można odnaleźć w piętnastowiecznym "Lamencie świętokrzyskim". Utwór ma formę monologu lirycznego. Są to słowa Matki Bożej cierpiącej pod krzyżem konającego Syna. Jej postać nie jest odległa ani wyniosła. Jest przede wszystkim cierpiąca. Sytuacja zostaje odwrócona, to Matka Boska zwraca się do ludzi z prośbą o współczucie, o wysłuchanie jej lamentu. W jej cierpieniu ujawnia się jej ludzka natura, bezsilność wobec okrutnych wyroków Boskich. W tym utworze Maryja jest zwykłą kobietą, która nie może znieść cierpienia swojego dziecka, chciałaby przynieść mu ukojenie, albo cierpieć razem z nim. Opis męki Matki Boskiej jest bardzo sugestywny, pełen emocji, apeluje do uczuć odbiorcy, szczególnie do matek, które też są narażone na taki los. Cierpienie Maryi to ból fizyczny "Spróchniało we mnie ciało i moje wszytki kości" i psychiczna męka bezsilności wobec Bożych wyroków.

Literatura średniowieczna jest bogata w utwory maryjne, różniące się interpretacją motywu. Wizerunki Matki Boskiej bywają różne w zależności od czasu i miejsca powstania utworu. Słynny jest na przykład wiersz "Stabat Mater Dolorosa", napisany przez włoskiego franciszkanina Jacopone da Todi. Tu również ukazana została scena śmierci Jezusa. Matka Boska stoi pod krzyżem i boleje nad jego cierpieniem i męczeńską śmiercią.