Aleksander Świętochowski to jeden z największych postaci polskiego pozytywizmu. Jego prace teoretyczne i publicystyczne ukształtowały światopogląd głównych twórców tej epoki. W założeniach pozytywiści sprzeciwiali się zbrojnym wystąpieniom przeciwko zaborcom. Uważali, ze naród polski powinien umacniać się głównie gospodarczo. Uważali, ze powinniśmy budować przemysł, dbać o polskich rzemieślników. Ideałem pozytywistów była praca. To właśnie jej kult stał u podłoża ich światopoglądu. Pozytywiści podnosili także jeden z najważniejszych w każdym społeczeństwie problemów, problem kształcenia ludzi. Stąd pojawiający się w ich wypowiedziach postulat "pracy u podstaw", pracy polegającej na uczeniu biednych, na krzewieniu oświaty w każdym zakątku Polski. Postulowali także "pracę organiczną" polegający na umacnianiu struktur gospodarczych i ekonomicznych polskiego społeczeństwa. Pozytywiści nie odrzucali całkowicie walki zbrojnej o niepodległość , uważali jednak, iż w sytuacji, gdy społeczeństwo jest tak słabe ważniejsze są inne sprawy. Czy zgadzam się z wypowiedzią Aleksandra Świętochowskiego? Trudno mi to jednoznacznie stwierdzić. Z jednej strony myślę, że w słowach teoretyka pozytywizmu jest sporo racji. Z drugiej jednaj, że te słowa są zbyt radykalne i wśród Polaków są także tacy, którzy umieli dobrze żyć, pracując dla dobra narodu. Warto przyjrzeć się czy w literaturze znajdujemy przykłady zarówno przykłady heroicznej śmierci jak i wzory życia w zgodzie z wartościami i kult pracy.

Przykładem bohatera, który znacznie zmienił swoje życie jest opisany w epopei pod tytułem "Pan Tadeusz" Jacek Soplica. Soplica był szlachcicem. Był odważny, butny i zadziorny nie stronił od hulaszczego życia, nie bał się także bitek i pojedynków. Wszystko zmieniło się gdy dopuścił się morderstwa. Zagniewany, żeby się zemścić zamordował Stolnika Horeszkę, ponieważ ten, nie pozwolił Jackowi na ślub z jego córką. Po tym co zrobił, musiał uciekać, w Soplicowie słuch po nim zaginął. Tymczasem Jacek przywdział zakonny habit. Z hulaszczego i wojowniczego szlachciury zamienił się w pokornego i pracowitego człowieka. Pomagał ludziom i działał na rzecz przygotowania narodowego powstania. Jego przykład udowadnia, że można w życiu połączyć obie postawy. Jako ksiądz Robak, bohater nie bał się także i nie stronił od walki. Dzięki jego podstępowi uwolniono Soplicow. Zginął zaś ratując życie innym. Jednocześnie wiodąc uczciwe i pracowite życie szykował do przygotowywania powstania. Trudne doświadczenie i poczucie winy, które odczuwał zamienia go w zupełnie innego człowieka.

O tym, jednak, że trudno czasem znaleźć w polskim społeczeństwie porozumienie, świadczył już renesansowy utwór "Krótka rozprawa między trzema osobami: Panem, Wójtem a Plebanem." Utwór ten napisał jeden z najwybitniejszych ojców polskiej literatury Mikołaj Rej. W utworze ukazuje spór toczący się między różnymi warstwami społeczeństwa, czyli szlachtą reprezentowaną przez Pana, chłopami reprezentowanymi przez Wójta a klerem. Wszystkim trzem rozmówcą trudno znaleźć porozumienie, nie potrafią się dogadać. Toczą spory i kłótnie nawet w najprostszych sprawach nie znajdują porozumienia. Utwór Mikołaja Reja obrazuje trudną sytuację w Polsce i kłótliwość, która uniemożliwia wspólne dbanie o dobro kraju, piętnuje więc jedną z naszych narodowych wad, którą podejmowali w swych utworach także inni twórcy.

Na przykład Wacław Potocki, w utworze pod tytułem "Zbytki polskie" ukazał szlachtę pełną przywar i wad. Szlachta nie umie zebrać sił by walczyć z wrogiem, ni potrafi stanąć ponad swymi wadami i zyskać porozumienie.

Mikołaj Rej ukazał także bohatera, który stanowić może wzór dobrego człowieka i obywatela. Bohaterem tym był tytuły bohater utworu pod tytułem "Żywot człowieka poczciwego." Tytułowy człowiek poczciwy, to ziemianin. Mieszka na wsi, cieszy się z uroków życia. Nie jest wymagający, wystarcza mu to co dostał od losu. Chce jedynie pracować i zbierać swe plony, żyć w zgodzie z naturą. Człowiek poczciwy jest jednak także patriotą, w sytuacji, gdy trzeba by było stanąć w obronie ojczyzny , nie zawahałby się.

Jednak polska literatur jest także pełna postaci, które są także postaciami pozytywnymi. Bohaterów, którzy szanują pracę i nie szczędzą swych sił dla dobra społeczeństwa. Takim bohaterem jest na przykład Tomasz Judym, lekarz ukazany w powieści Stefana Żeromskiego pod tytułem "Ludzie bezdomni". Judym poświęca swe osobist4e szczęście dla dobra narodu i pomocy biednym. Dlatego, mimo iż Aleksander Świętochowski ma zapewne sporo racji ale trudno się zgodzić z nim całkowicie.