Ateny- stolica Grecji położona jest w południowo- zachodniej części Półwyspu Attyka, nad Morzem Egejskim. Wraz z portem w Pireusie oraz przyległymi osadami tworzy potężną aglomerację miejską o powierzchni 427km2, którą zamieszkuje około 3mln mieszkańców. Na aglomerację tą składa się w sumie 56 jednostek administracyjnych. Nazwa miasta wiąże się ze starożytnym mitem, który wskazywał na boginię jako na opiekunkę miasta. Współczesne miasto stanowi główny ośrodek administracyjny Aten; mieści się w nim siedziba parlamentu, rządu, prezydenta oraz najważniejszych instytucji państwowych. Ponadto Ateny pełnią funkcję centrum finansowego i gospodarczego. W mieście bądź w obrębie zespołu miejskiego swoje siedziby mają najważniejsze banki działające na terenie Grecji, jak i główne towarzystwa ubezpieczeniowe kraju. W Pireusie oraz w jego pobliżu skupia się natomiast produkcja przemysłowa, wiele potężnych przedsiębiorstw produkcyjnych właśnie tam zlokalizowało swoje zakłady. Obszar ten jest ponadto centrum greckiego przemysłu stoczniowego, hutniczego oraz rafineryjnego.

Ateny są również głównym ośrodkiem naukowo- kulturalnym Grecji. Swoje siedziby zlokalizowało tu 7 uczelni wyższych. Oprócz tego istnieje wiele jednostek naukowo- badawczych zajmujących się między innymi badaniami jądrowymi; w Atenach mieści się również Obserwatorium Astronomiczne. Osoby lubiące korzystać z oferty kulturalnej miasta bez wątpienia nie będą się nudzić w stolicy Grecji. Znajduje się w niej bowiem ponad 30 muzeów, wiele galerii, ponad 70 teatrów, filharmonia oraz wiele sal kinowych.

Mimo licznych atrakcji oferowanych turystom w Atenach, miasto uchodzi za niezbyt atrakcyjne, co wynika w dużej mierze z niezbyt przyjaznej atmosfery miasta. Jest ono niezwykle zatłoczone, duszne, przeludnione. Sama architektura miasta raczej do niego zraża aniżeli zachęca. Dodatkowo wielu przyjezdnym przeszkadza fatalny stan powietrza atmosferycznego, które jest bardzo zanieczyszczone. Wynika to z usytuowania miasta w kotlinie, które skutkuje częstym występowaniem zjawiska smogu. Sytuację pogarsza fakt, że bardzo niewielki odsetek powierzchni miejskiej stanowią parki i tereny zielone; można wręcz powiedzieć, że należą one raczej do rzadkości.

Odnosząc się jeszcze do zabudowy miasta, która ma charakter bardzo chaotyczny, należy zaznaczyć, że jest ona efektem gwałtownego przyrostu liczby mieszkańców, który nastąpił w ciągu ostatnich 150 lat. Jeszcze na początku XIX wieku miasto liczyło niespełna 10 tysięcy mieszkańców; obecnie jest to jedna z największych metropolii europejskich. Gwałtowny przyrost liczby ludności rozpoczął się po tym jak miasto odzyskało rangę stolicy w roku 1834. Należy zaznaczyć także, że współczesne Ateny skupiają ponad 1/3 wszystkich mieszkańców Grecji.

Niewątpliwie większość turystów przybywa do miasta by na własne oczy zobaczyć bezcenne antyczne zabytki Grecji. Są nimi: Akropol wraz z ruinami Partenonu, Erechtejonu, Świątyni Nike oraz Propylejów, Teatr Dionizosa znajdujący się u stóp wzgórza ateńskiego. Zabytkami starożytnymi zlokalizowanymi w innych częściach Aten są z kolei: pozostałości Agory, Biblioteka Hadriana, Wieża Wiatrów, Łuk Hadriana, Świątynia Zeusa Olimpijskiego, Stadion Panatenajski. Do cennych zabytków architektonicznych Aten należą również liczne kościoły z okresu bizantyjskiego oraz okazałe gmachy w stylu klasycystycznym wzniesione w XIX wieku. W tych XIX- wiecznych budowlach mieszczą się obecnie między innymi: Uniwersytet, Akademia Nauk, Politechnika, Biblioteka Narodowa, Narodowe Muzeum Archeologiczne, Parlament. Osoby znużone wędrowaniem przez miasto w poszukiwaniu starożytnych ruin i nowszych nieco zabytkowych obiektów mogą udać się nieco na południe gdzie aż do przylądka Sunion ciągnie się pas plaż wyposażonych we wszelkiego rodzaju urządzenia rekreacyjno- sportowe pozwalające na aktywny wypoczynek nadmorski. Na samym przylądku dodatkową atrakcją są ruiny starożytnych świątyń Posejdona i Ateny. Ateny są również miejscem bujnego życia towarzyskiego. Z bezcennymi zabytkami sąsiadują liczne kawiarnie, tawerny, restauracje. W bezpośredniej bliskości Akropolu znajduje się dzielnica Plaka obfitująca w miejsca rozrywki, pełna sklepów i sklepików z pamiątkami. Miasto ożywa szczególnie latem, kiedy organizowane są liczne festiwale, pokazy, koncerty, nocne seanse na świeżym powietrzu, a wszystko to ku uciesze turystów.

Na terenie Aten znajdują się zabytki pochodzące z różnych epok, jednak najbardziej rozsławiają miasto te powstałe w czasie antyku. W związku z tym poniżej przedstawiona zostanie krótka charakterystyka najważniejszych obiektów, do których powstania doszło przed naszą erą.

1. Akropol

Wzgórze Akropolu udostępnione jest dla zwiedzających od poniedziałku do piątku w godzinach 8.00-19.00, natomiast w soboty i niedziele miedzy 8.30 a 15.00. Najpiękniejszy widok na ten symbol starożytności rozciąga się z ulicy Eolou, korzystnie prezentuje się również z pobliskich wzniesień: Likavitos,

Arditos i Filopappou.

Wzgórze stanowiło niegdyś miejsce kultu bóstw greckich: Ateny i Posejdona. Zanim jednak rozwinęła się cywilizacja grecka już w okresie neolitu był on zamieszkały. Pierwsza budowla poświęcona Atenie powstała na tym wapiennym wzgórzu w VI wieku p. n. e. Następnie powstawały kolejne świątynie, jednak najpełniejsza rozbudowa Akropolu dokonała się za czasów Peryklesa w drugiej połowie V wieku p. n. e. W trakcie prac na wzgórzu ateńskim, do których zatrudniono wybitnych rzeźbiarzy i architektów (m. in. Fidiasza) powstały wspaniałe budowle do dziś zwieńczające Akropol: Partenon, Propyleje, Erechtejon, Świątynia Nike. Wzniesiono również liczne posągi. Obecnie ten symbol Grecji przyciąga corocznie około 3mln turystów przybywających niemal z całego świata. Na wzgórze Akropol wejść można jedną z trzech istniejących dróg. Głównym traktem jest droga wiodąca powyżej Odos Dioskouron, przebiegająca w pobliżu dzielnicy Plaka. Można również wejść na wzgórze korzystając ze ścieżki wiodącą przez Agorę lub skorzystać z południowego szlaku przebiegającego w pobliżu Odeonu. Należy mieć na względzie, że pierwsza ścieżka lepiej nadaje się do wychodzenia, podczas gdy dwie pozostałe- do schodzenia.

a) Propyleje

Ta monumentalna brama wzniesiona została w okresie 437- 432. Zaprojektowano ją na planie prostokąta. Autorem budowli był Mnesikles, który jednak nie zdołał ukończyć dzieła, ze względu na wybuch wojny peloponeskiej. Budowniczy użył cennego marmuru sprowadzonego z góry Pentelikon (tzw. marmur pentelikoński). Brama wyposażona została w okazałą kolumnadę. Składa się ona zarówno y kolumn w stylu doryckim jak i jońskim. Nadaje to budowli więcej subtelności i delikatności.

Propyleje wzniesione zostały jako budowla o przeznaczeniu świeckim, co w pewien sposób kłóciło się z jej przepychem i bogactwem. Wnętrza obiektu miały bardzo różne przeznaczenie. W jednej z części tzw. Pinakotece mieszczącej się w lewym skrzydle znajdowała się wystawa dzieł Polignotusa, który uchodził za najwspanialszego ówczesnego malarza Grecji. Malowidła prezentowały głównie sceny z dzieł Homera i portrety homerowskich postaci. Ich kunszt musiał buc ogromny zważywszy na fakt, że w pierwszym wieku naszej ery (600 lat od ich powstania) zostały one opisane przez wybitnego podróżnika Pauzaniasza w jego dziele "Przewodnik po Helladzie". Prawa część budowli pierwotnie poświęcona również prezentacji wybitnych malowideł ostatecznie stała się przedsionkiem Świątyni Nike.

b) Świątynia Ateny Nike

Świątynia poświęcona bogini całych Aten wzniesiona została w pobliżu urwiska zwróconemu w kierunku portu w Pireusie oraz Zatoki Sarońskiej. Wspomniany już podróżnik grecki Pauzaniasz opisuje jakoby król Egeusz wybrał sobie właśnie to miejsce by popełnić samobójstwo na widok statków swego syna z zatkniętą czarną flagą. Jak głosi mit o Tezeuszu- synu Egeusza, wyprawił się on na Kretę by stoczyć walkę z Minotaurem. Kiedy po odniesionym zwycięstwie powracał do domu swego ojca zapomniał zaznaczyć sukcesu poprzez zamianę czarnych żagli na białe. Ojciec widząc czarne żagle, przekonany o porażce Tezeusza rzucił się w przepaść z rozpaczy.

Wystrój świątyni był bardzo bogaty. Świadczą o tym zachowane po dziś dzień rzeźby naskalne prezentujące między innymi pogrom Persów dokonany przez żołnierzy ateńskich w trakcie bitwy pod Platejami. Budowla uległa znacznemu uszkodzeniu dwa wieki temu na skutek działań wojennych podejmowanych przez wojska tureckie. Dopiero w XIX wieku podjęto działania mające na celu odrestaurowanie tego bezcennego zabytku. Odbudowana została konstrukcja świątyni, reliefy balustrady w tym także posąg Nike sznurującą sandał. W bezpośrednim sąsiedztwie Świątyni Ateny Nike w czasach starożytnych wznosiła się jeszcze inna świątynia, której patronką była Artemida. Do dzisiejszego dnia pozostały z niej jednak wyłącznie fundamenty.

c) Partenon

W krajobrazie Aten dominującą budowlą od setek lat pozostaje niezmiennie Partenon. Ta największa świątynia Akropolu poświęcona jest Atenie Dziewiczej (Partenos). Uważana jest za dzieło dwóch artystów- architektów: Iktinosa oraz Kallikratesa. Czas jej powstania datuje się na 447- 432 r. p. n. e. Jest ona świetnie widoczna z tego względu, że wzniesiona została w najwyższym punkcie wzgórza Akropol, jednak w starożytności przysłaniały ją inne budowle oraz posągi, które do dzisiaj uległy całkowitemu lub częściowemu zniszczeniu. W części Partenonu zwanej Hekatompedon znajdowała się monumentalna rzeźba Ateny Partenos autorstwa samego Fidiasza. Posąg usunięty został z Aten w okresie Bizancjum i przewieziony do Konstantynopola, gdzie następnie uległ zniszczeniu. Dokonali go sami mieszkańcy miasta w roku 1204, którzy stwierdzili, że gest w którym zastygła dłoń bogini jest stanowi wezwanie dla wojsk krzyżowych. Na prawo od miejsca, w którym ustawiony był posąg wiodła trasa procesji, która odbywała się regularnie raz na cztery lata, a która poświęcona była właśnie Atenie.

Tym co zachwyca w architekturze Partenonu jest zastosowanie wielu elementów stylu doryckiego, m. in. w proporcjach budowli. Całość oparta jest na stosunku 9:4, który dotyczy następujących elementów: długość- szerokość, szerokość- wysokość, odległości pomiędzy kolumnami- średnice kolumn. Ze względu na fakt, że w pewnych miejscach nie udało się zachować idealnych proporcji zastosowano pewne obliczenia matematyczne, dzięki którym możliwe było zatuszowanie pewnych różnic. O idealnych wymiarach budowli świadczy na przykład fakt, że wszystkie stopnie są identyczne (12cm wysokości oraz 70m długości)

Nazwę świątyni tłumaczy się jako "salę dziewic". Początkowo mianem tym określano jej zachodnie pomieszczenia, w których skupiały się dziewice pełniące funkcje kapłanek bogini. Partenon pod względem świętości nigdy nie stała się ważniejsza aniżeli Erechtejon i oprócz funkcji sakralnej była również skarbcem. Wnętrze budowli pokrywały niegdyś przepiękne malowidła przedstawiające gigantomachię, amazonomachię, centauromachię oraz wybrane sceny wojny trojańskiej. Ponadto pewna część dzieł sztuki prezentowała dzieje życia słynnego Erechteusza. Z kolei zewnętrzna część świątyni ozdobiona była fryzem w stylu jońskim, który ukazywał procesję panatenajską, a także liczne posągi (m. in.: narodziny Ateny, spór Ateny z Posejdonem). Znaczna część dzieł sztuki znajdujących się w Partenonie uległa zniszczenia, natomiast to co pozostało przechowywane jest po dziś dzień przez Muzeum Brytyjskie w Londynie.

d) Muzeum Akropolu

Muzeum to zlokalizowane jest poniżej głównej zabytkowej części wzgórza. Znajdują się w nim te zabytki, które pierwotnie znajdowały się w zespole Akropolu, ale z obawy o ich stan zdecydowano się przenieść je do miejsca osłoniętego od działania czynników atmosferycznych oraz szkodliwych substancji zawartych w powietrzu. Przedmioty przenosić zaczęto w roku 1834 i z roku na rok liczba eksponatów się zwiększa. Muzeum składa się z kilku sal. W kilku z nich zgromadzono rzeźby znajdujące się pierwotnie w części frontowej Starej Świątyni Ateny. Rzeźby te znajdują się w dosyć dobrym stanie, można nawet rozpoznać kolory, którymi pokrywano wykonywane w tamtych czasach posągi. Znakomitym zabytkiem jest rzeźba Moschoforosa i jest to jeden z najwcześniej wykonanych marmurowych posągów greckich. Jego powstanie datuje się na rok 570 p. n. e. Kolejna sala muzealna zawiera bezcenną grupę figur z VI wieku p.n.e. wyobrażających dziewczęta, które to figury miały stanowić podarunek składany Atenie. W siódmej sali wystawowej zgromadzone zostały zachowane do dnia dzisiejszego elementy fryzu zdobiącego niegdyś Partenon. Wyobrażają mieszkańców Aten podążających w procesji. Artysta wykonujący fryz nie kierował się wyłącznie własną fantazją przy tworzeniu wizerunków poszczególnych postaci, ale wzorował się na konkretnych osobach, które służyły mu jako modele. Kolejna sala zawiera bezcenny posag Ateny sznurującej sandał. Bogini wyobrażona jest jako pełna wdzięku, atrakcyjna dziewczyna o subtelnych kształtach. W Muzeum Akropolu znajdują się również kariatyd przeniesione tu ze wzgórza Akropol, a dokładnie z Erechtejonu, które znajdują się w średnim stanie; są w znacznej części zniszczone.

2. Wzgórze Aeropag

Wzgórze to sąsiaduje z Akropolem. Nie jest ono zbyt wysokie i w czasach starożytnych stanowiło ono miejsce zebrań Rady Starszych oraz trybunału sadowego. Z czasem wzgórze Aeropag straciło na znaczeniu, jako że Obrady Rady Starszych przeniesiono na pobliskie wzgórze Pnyks. Pozostał tu jedynie trybunał. Fakt ten wykorzystał dramatopisarz Ajschylos, który akcję jednego ze swych dramatów umieścił właśnie na tym wzgórzu. Aeropag był świadkiem wielu wydarzeń z historii Grecji; to właśnie tutaj w czasie najazdu perskiego w roku 480 p. n. e. wojska nieprzyjacielskie zlokalizowały swoją bazę. Miejsce to związane jest również z początkami chrześcijaństwa i misyjną działalnością św. Pawła. Podczas jednej ze swoich podróży apostolskich zawędrował on również do Aten i ze wzgórza Areopag przemawiał do zgromadzonych (,, Kazanie o nieznanym Bogu "). Obecnie wiele zabytkowych obiektów mieszczących się na wzgórzu uległo w większym lub mniejszym stopniu zniszczeniu. Dla większości turystów bardziej atrakcyjne ad starożytnych ruin są piękne widoki rozpościerające się na metropolie ateńską.

3. Wzgórze Filopappou

Drogi prowadzące na "Wzgórze Muz" (tak tłumaczy się jego nazwa) biorą swój początek w pobliżu teatru Attyka. Wzgórze zwieńczone jest posągiem przedstawiającym Filpappousa, który w czasach rzymskich pełnił funkcję konsula i senatora. Z kolei zachodnie zbocza wzniesienia zdobią ruiny teatru Gory Stratou, który po dziś dzień służy jakie miejsce koncertów. Wzgórze jest również atrakcyjne jako punkt widokowy. Można z niego podziwiać monumentalny Akropol oraz szerszą panoramę miasta. Ze wzgórza można wybrać się również do pobliskiej kaplicy św. Dimitriosa, której największą wartość stanowią zdobienia (freski z okresu bizantyjskiego). Najnowsza historia wzgórza jest dosyć tragiczna. W roku 1967 kiedy w Grecji doszło do wydarzeń określanych mianem "przewrotu pułkowników" wzgórze było miejscem stacjonowania czołgów.

4. Wzgórze Pnyks

Wzgórze to wznosi się na północ od Wzgórza Filopappou. W czasach starożytnych stanowiło ono swoiste centrum demokracji ateńskiej. To na nim odbywały się zebrania mieszkańców miasta, którzy wspólnie podejmowali decyzje dotyczące wielu kwestii. Ateńczycy nie posiadali jedynie prawa do podejmowania wiążących decyzji związanych z polityką. Zebrania na wzgórzu odbywały się bardzo często, nawet kilka razy w miesiącu. Zgromadzeniom sprzyjał charakter wzgórza, które w swojej szczytowej części przybiera kształt tarasu. Był on przystosowany do zgromadzenia ponad 6000 osób. Naturalne warunki Pnyksu zyskały obecnie nową funkcję; obecnie wzgórze wykorzystuje się jako doskonałe miejsce do organizowania imprez plenerowych (koncertów, przedstawień, widowisk).

4. Starożytna Agora

Termin "agora" tłumaczy się jako rynek i istotnie miejsce, o którym mowa w czasach starożytnych było punktem zbiorczym wszystkich mieszkańców Aten. Agora stanowiła miejsce handlu, siedzibę urzędów państwowych oraz punkt zbiorczy polityków. W związku z nagromadzeniem bardzo wielu różnorodnych funkcji i osób z tymi funkcjami związanych było to miejsce tętniące życiem i pełne nieporządku.

Wygląd Agory był następujący: tworzył ją prostokątny plac, w otoczeniu którego znajdowały się liczne świątynie, budynki użyteczności publicznej oraz liczne stoiska handlowe i sklepy. Od Agory odchodziła Droga Panatenajska. Robienie zakupów w starożytnej Grecji było sprawą kobiet, które jednak dokonywały ich posługując się niewolnikami. Z czasem w obrębie rynku odgrodzono pewien obszar, zakazany dla osób podejrzanych o bycie przestępcami.

Ze starożytnej Agory do dnia dzisiejszego pozostały jedynie kamienie. Pochodzą one z różnych etapów rozbudowy miasta. Turysta przybywający do ruin Aeropagu ma trudności z odtworzeniem pierwotnego wyglądu tego miejsca, jakże ważnego dla starożytnej społeczności ateńskiej. Wiele cennych okazów pochodzących z Agory przeniesiono do Muzeum znajdującym się w Stoi Attalosa, gdzie możliwe jest lepsze wyobrażenie sobie wydarzeń rozgrywających się niegdyś na rynku ateńskim. Dla osób pragnących ogarnąć wzrokiem całość zachowanych ruin Agory polecić można udanie się w pobliże południowego wejścia na wzgórze Areopag.