Przejdź na stronę główną Interia.pl

Król Edyp

Sofokles

Streszczenie szczegółowe

Prologos (Prolog) [Edyp, Kapłan, Kreon]

Edyp widzi mieszkańców Teb, którzy gromadzą się przed ołtarzami. Są znękani zarazami i chorobami, które pustoszą miasto. Zanoszą do bogów modlitwy o litość i zaprzestanie nękania Teb. Król zaczyna rozmowę z Kapłanem, który prosi Edypa o pomoc i ratunek („stanowczo wznieś gród ten ku szczęściu”). Edyp deklaruje, że nie spocznie aż dotrze do przyczyn klęsk, jakie nawiedzają jego podwładnych. Monarcha nadmienia, że posłał już Kreona do wyroczni delfickiej, by tam dowiedział się o powód gniewu bogów. Na te słowa właśnie wkracza Kreon. Obwieszcza, że przyczyną, dla której bogowie odwrócili się od Tebańczyków, jest niepomszczona zbrodnia. Otóż przed laty zabity został Lajos, ówczesny władca Teb. Jego zabójca nadal stąpa bezkarnie po tebańskiej ziemi, więc bogowie sprowadzili na miasto plagi. Zaraza nie ustanie, chyba że zabójca Lajosa zostanie wygnany z kraju („Febus rozkazał stanowczo, abyśmy / Ziemi zakałę, co w kraju się gnieździ, / Wyżęli i nie znosili jej dłużej”). W tej sytuacji Edyp składa przyrzeczenie znalezienia i ukarania mordercy: „Z wami ja wspólnie siły złączonemi / Spłacę dług bogu i dług naszej ziemi”.

Parodos [Chór]

W swej pieśni wejścia Chór opisuje katastrofalny stan, w jakim znalazło się dotknięte zarazą miasto („Naród wśród moru upada / I myśli zbrakło już mieczy / Ku obronie i odsieczy”), wzywa też bóstwa opiekuńcze, czyli Atenę, Apolla i Artemidę, by wspomogły Teby („przybądźcie i teraz i pomoc mi nieście”).

Epejsodion pierwsze [Edyp, Chór, Tejrezjasz]

Rozpoczyna się zgromadzenie starszyzny miejskiej. Występuje Edyp, który rzuca klątwę na zabójcę Lajosa („I tak złoczyńcy klnę, aby on w życiu, / Czy ma wspólników, czyli sam w ukryciu, / Nędzy, pogardy doświadczył i sromu”). Wzywa też wieszcza, Tejrezjasza, aby odsłonił przed zebranymi przebieg dawnej zbrodni. Jednak Tejrezjasz, przed którym przeszłość nie ma tajemnic, ociąga się z udzieleniem jasnej odpowiedzi na pytanie, kto jest mordercą (mówi: „Biada, o biada tej wiedzy, co szkodę / Niesie wiedzącym”). Dochodzi do ostrego starcia między Edypem a wróżbitą. Król Teb zarzuca starcowi oszustwo i spiskowanie („wiedz ty, iż mojem mniemaniu / Tyś ową zbrodnię podżegł i zgotował / Aż po sam zamach”), ten w odpowiedzi zaczyna grozić monarsze („Nie twoim jestem sługą, lecz Apolla”), rzuca też na niego klątwę, której sens jest dla Edypa nie do końca jasny, lecz wystarczająco niepokojący, by zamilknąć („Którego szukasz, ty jesteś mordercą”). Król Teb nie ustanie w poszukiwaniach mordercy, jednak w jego uszach ciągle będą pobrzmiewać tajemnicze słowa Tejrezjasza.

Stasimon pierwsze [Chór]

Pieśń Chóru pełna jest rozdarcia, wahania i niepewności. Nie wiadomo przecież, o kim - jako o zabójcy Lajosa - mówiła wyrocznia delficka i kogo wskazał Tejrezjasz („Na kogóż wskazał delfickich głos skał? / Kto strasznej zbrodni krwią ręce swoje zlał?”). Pieśń kończy się złożeniem hołdu dla króla Edypa oraz zasług, jakie monarcha położył na rzecz Teb.

Epejsodion drugie [Kreon, (Chór), Edyp, Jokasta]

Dochodzi do scysji między Edypem a Kreonem. Rozdrażniony rozmową z Tejrezjaszem Edyp zarzuca swemu szwagrowi (Kreon jest bratem Jokasty, żony Edypa), że spiskuje z wróżbitą by osłabić jego władzę królewską („Ty, coś zamierzył popełnić morderstwo / I z władzy króla mnie gwałtem ograbić...”). Przerodzeniu się kłótni w znacznie groźniejszą awanturę usiłują zapobiec Chór oraz królowa Jokasta. Ta, przekonana o prawości swego męża, przybliża mu szczegóły dotyczące śmierci Lajosa. Edyp słucha z narastającym przerażeniem, poznaje bowiem okoliczności zdarzenia, które przed laty stało się jego udziałem. Jokasta demonstracyjnie lekceważy głosy proroków („wiedz, iż śmiertelnych / Sztuka wróżenia nie ima się wcale”), a o wygłaszających swe opinie wróżbitach wyraża się nader niepochlebnie („Ja więc na słowa wróżbiarzy ni tyle / Się nie oglądam, a tyle je ważę...”).

Stasimon drugie [Chór]

Ta pieśń chóru jest reakcją na bluźniercze słowa Jokasty. Chór broni świętości przepowiedni i opowiada się po stronie praw boskich, stojących ponad ziemskimi mrzonkami śmiertelników („Niechbym ja słowom i sprawom co święte / Cześć wierną dał i pokłony. / Strzegą ich prawa w eterze poczęte, / Nadziemskie strzegą zakony”).

Epejsodion trzecie [Jokasta, Posłaniec z Koryntu, (Chór), Edyp]

Do Jokasty powoli zaczyna docierać straszliwa prawda o straszliwych czynach, jakich w przeszłości dopuścił się Edyp. Królowa modli się do Apollina, prosząc by nad ostatnimi rąbkami tajemnicy spuścił litościwie wiekuistą zasłonę. Na scenę wkracza Posłaniec z Koryntu z wiadomością o śmierci Polybosa, władcy Koryntu. To dobra wiadomość dla Edypa, który na razie przestaje obawiać się spełnienia wróżby o wiszącej nad nim perspektywie ojcobójstwa. Nadal jednak boi się poślubienia własnej matki. Posłaniec próbuje uspokoić monarchę tłumacząc mu, że żona Polybosa, Meropa, nie była jego rodzoną matką. Opowiada historię, z której wynika, iż dawno temu Edyp znalazł się - jako podrzutek - na dworze króla i królowej Koryntu. Tym samym Polybos i Meropa nie są jego rodzicami, ci prawdziwi porzucili go w górach na pewną śmierć. Posłaniec stwierdza to z całą pewnością, bowiem to właśnie on przed laty odebrał Edypa (jako niemowlę) z rąk pasterza - sługi króla Lajosa.

Edyp zdaje sobie sprawę, że jest o krok od poznania straszliwej prawdy. Nie waha się jednak i, mimo iż Jokasta robi co może, by go od tego odwieść, nakazuje sprowadzenie owego Lajosowego pasterza. Zmartwiała z trwogi Jokasta wbiega do pałacu.

Stasimon trzecie [Chór]

Pieśń Chóru przepełniona jest optymizmem: jeżeli Edyp nie jest dzieckiem Polybosa i Meropy, to być może pochodzi od bogów?

Epejsodion czwarte [Edyp, (Chór), Posłaniec z Koryntu, Sługa]

Sprowadzony przed oblicze króla stary Sługa wyznaje, jak to przed laty otrzymał z rąk Jokasty niemowlę, które miał zabić. Ulitował się jednak nad bezbronnym dziecięciem i oddał je Posłańcowi z Koryntu. Wszystko staje się tragicznie jasne i oczywiste: ojcobójcą i kazirodcą jest Edyp. To on zamordował swego ojca, Lajosa, to on żyje w grzechu ze swoją matką, Jokastą: („Biada, już jawnem to, czegom pożądał, / O słońce, niechbym już cię nie oglądał! / Życie mam, skąd nie przystoi, i żyłem, / Z kim nie przystało - a swoich zabiłem”). Oszalały z bólu Edyp wbiega - podobnie jak to uczyniła niedawno jego żona i zarazem matka - do pałacu.

Stasimon czwarte [Chór]

Tematem pieśni Chóru jest marność ludzkiego życia, bezsilność człowieka wobec sił wyższych, przytłaczających śmiertelnych nieszczęściem („O śmiertelnych pokolenia! / Życie wasze, to cień cienia”).

Exodos [Posłaniec domowy, (Chór), Edyp, Kreon]

Z wnętrza pałacu wychodzi Posłaniec domowy, który ogłasza samobójczą śmierć królowej Jokasty, która powiesiła się na własnej chuście. Niedługo po nim pojawia się Edyp, oślepiony, gdyż sam sobie wyłupił oczy. Ślepiec zwraca się do Kreona, swego następcy na tebańskim tronie. Prosi, by ten wygnał go z miasta. Wzywa też Kreona, by ten zaopiekował się jego córkami, Antygoną i Ismeną. Chce, by jego dzieciom los zaoszczędził tak straszliwych cierpień, jakie stały się jego udziałem: „A więc bacząc na ostatni bytu ludzi kres i dolę, / Śmiertelnika tu żadnego zwać szczęśliwym nie należy, / Aż bez cierpień i bez klęski krańców życia nie przebieży.”

Potrzebujesz pomocy?

Antyk i Biblia (Język polski)

Teksty dostarczyło Wydawnictwo GREG. © Copyright by Wydawnictwo GREG

autorzy opracowań: B. Wojnar, B. Włodarczyk, A. Sabak, D. Stopka, A. Szóstak, D. Pietrzyk, A. Popławska
redaktorzy: Agnieszka Nawrot, Anna Grzesik
korektorzy: Ludmiła Piątkowska, Paweł Habat

Zgodnie z regulaminem serwisu www.bryk.pl, rozpowszechnianie niniejszego materiału w wersji oryginalnej albo w postaci opracowania, utrwalanie lub kopiowanie materiału w celu rozpowszechnienia w szczególności zamieszczanie na innym serwerze, przekazywanie drogą elektroniczną i wykorzystywanie materiału w inny sposób niż dla celów własnej edukacji bez zgody autora podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności lub pozbawienia wolności.

Korzystanie z portalu oznacza akceptację Regulaminu.

Polityka Cookies. Prywatność. Copyright: INTERIA.PL 1999-2019 Wszystkie prawa zastrzeżone.