Początki Konstytucji dla Europy

Wraz z postępującym procesem jednoczenia się Europy pojawiła się potrzeba ustanowienia traktatu regulującego wzajemne stosunki pomiędzy poszczególnymi członkami Unii. Opracowaniem traktatu zajął się Konwent Unii Europejskiej, pod przewodnictwem Valery`ego Giscarda d`Estaing. Konwent zakończył pracę 10 lipca 2003 roku. Projekt Konstytucji dla Unii Europejskiej liczył 278 stron. i z kilkoma zmianami został przedstawiony Radzie Europy, która w dniu 18 czerwca zatwierdziła projekt. Następnie rozpoczął się proces ratyfikacyjny nowej konstytucji. W dniu 29 października 2004 w Rzymie Sali Horacjuszy i Kuracjuszy projekt konstytucji został podpisany przez przedstawicieli 25 krajów Unii Europejskiej. Przedstawiciele Bułgarii, Turcji i Rumunii podpisali Akt Końcowy.

Struktura Konstytucji

Projekt Konstytucji europejskiej składa się z czterech części:

- Część I (bez tytułu) - zawiera ogólne postanowienia dotyczące Unii i jej kompetencji, liczy 60 artykułów

- Część II - Karta Praw Podstawowych Unii

- Część III - Polityka i funkcjonowanie Unii, liczy 342 artykuły

- Część IV - Postanowienia końcowe i ogólne

Zmiany w strukturze i funkcjonowaniu Unii Europejskiej:

- Konstytucja znosi tzw. Prawa pierwotne Unii, czyli Traktat Rzymski (TWE) i Traktat z Maastricht oraz wszystkie inne traktaty zmieniające i uzupełniające wyżej wymienione traktaty

- Konstytucja nadaje Unii Europejskiej podmiotowość prawną. Dodatkowo konstytucja wprowadza wyraźny podział na kompetencje Unii oraz państw członkowskich

- Projekt ustanawia urząd Europejskiego Ministra Spraw Zagranicznych , co oznacza, że ma zostać wzmocniona współpraca państw Unii w dziedzinie bezpieczeństwa i polityki zagranicznej.

- Projekt znosi zasadę jednomyślności podczas głosowania w sprawach większości dziedzin

- Projekt zmienia zasadę głosowania w Radzie Ministrów (nowa nazwa Rady Unii Europejskiej). Zasady określone w traktacie Nicejskim mają obowiązywać do roku 2009. Później planowane jest wprowadzenie zasady głosowania podwójną większością w przypadku 55 % państw reprezentujących co najmniej 65% ludności Unii Europejskiej. Jeśli Rada działałaby bez wniosku lub inicjatywy Ministra spraw zagranicznych wymagana była większość 72 % państw

Nowy podział głosów oparty na liczbie mieszkańców poszczególnych państw Unii jest korzystniejszy dla dużych członków Unii. Mimo uzyskania przez Polskę procentowo większej ilości głosów niż w ramach traktatu nicejskiego, nowy podział głosów jest mniej korzystny dla naszego kraju, ponieważ Polska traci możliwość blokowania niekorzystnych dla siebie decyzji. Zyskują głównie kraje największe.

Początki Unii

Prezydentura Włoch

Do poważnych sporów na temat konstytucji doszło w drugiej połowie 2003 roku, gdy przewodnictwo w Unii przejęły Włochy. Dla wielu państw Unii zaskoczeniem były plany akceptacji projektu konstytucji przez Konwent bez żadnych poprawek. Największe kontrowersje budziły następujące problemy:

- nowy podział głosów w przyszłej Radzie Ministrów, który został oparty na liczbie mieszkańców poszczególnych państw Unii, na którym korzystały jedynie największe państwa Unii.

- Niektórzy członkowie obawiali się ściślejszego powiązania ze sobą państw Unii. Takie kraje jak Austria, SzwecjaFinlandia, prowadzące politykę neutralności, nie chciały włączyć się do projektu utworzenia europejskich sił szybkiego reagowania. Wielka Brytania natomiast nie chciała się zgodzić na wspólną politykę społeczną i podatkową oraz na osobny sztab sił NATO i UZE

- Kontrowersje budził też kształt Komisji Europejskiej. Projekt przewidywał zredukowanie jej do 15 członków, wykluczając z niej małe kraje. W opozycji do tego pomysłu wystąpiła Polska popierająca zasadę "jeden kraj, jeden komisarz".

- Z dużymi kontrowersjami spotkała się kwestia preambuły. Konwent proponował, aby w preambule znalazło się nawiązanie do kultury starożytnych Greków i rzymian oraz Rewolucji Francuskiej. Projekt ten spotkał się z krytyką ze strony wielu państw członkowskich oraz ugrupowań chadeckich. Z tego powodu wprowadzono do preambuły odwołanie się do "tradycji humanistycznej i chrześcijańskiej". Jednak i to niezadowoliło państw, które wyraźnie opowiadały się za odwołaniem do wartości chrześcijańskich (Polska, Irlandia, Włochy, Portugalia, Hiszpania, Litwa, Słowacja i Austria). Inne państwa akcentowały tutaj zasadę rozdziału kościoła oraz fakt, iż w przyszłości mogą do Unii przystąpić takie państwa jak Turcja, Albania czy Bośnia i Hercegowina.

Szczyt w Brukseli

W dniach 12 - 13 grudnia 2003 roku zwołano szczyt państw członkowskich do Brukseli, który miał zająć się wypracowaniem wspólnego stanowiska wobec nowej konstytucji. Na czele polskiej delegacji stanął Leszek Miller. Polska wraz z Hiszpanią opowiedziały się przeciwko nowemu podziałowi głosów w Radzie Ministrów domagając się zachowania postanowień nicejskich w tej kwestii - "Nicea albo śmierć". Ostatecznie szczyt zakończył się fiaskiem. O niepowodzenie szczytu została oskarżona Polska, której zarzucono nieustępliwość i brak woli zawarcia kompromisu. Zewsząd pojawiały się jednak głosy oskarżające premiera Włoch Berlusconiego o nieudolność. Media brytyjskie zarzuciły przedstawicielom Francji i Niemiec nieugiętą postawę, która również nie sprzyjała kompromisowi.

Prezydentura Irlandii:

1 stycznia 2004 roku przewodnictwo w Unii objęła Irlandia. Rząd irlandzki rozpoczął działania mające na celu wypracowanie jakiegoś kompromisu w sprawie konstytucji. 11 marca 2004 roku islamscy terroryści dokonali zamachu w stolicy Hiszpanii, Madrycie zabijając 200 osób. To spowodowało, że w wyborach parlamentarnych Hiszpanie zagłosowali na partię socjalistyczną. Nowy premier hiszpański Ridriguez Zapatero opowiedział się za kompromisem w sprawie konstytucji. Pozostawiona sama sobie Polska również została zmuszona do porzucenia swego stanowiska. 1 maja 2004 roku Polska stała się członkiem Unii Europejskiej, nowy premier rządu polskiego Marek Belka przystąpił do negocjacji.

II Szczyt w Brukseli

Obrady szczytu rozpoczęły się 18 czerwca 2004 roku w Brukseli pod przewodnictwem premiera Irlandii Bertie Ahern`a. Przejęto kompromis w sprawie głosowania. Postulaty Polskie w sprawie odniesienia do tradycji chrześcijańskiej w preambule zostały odrzucone. Przywódcy 25 krajów UE przyjęły projekt Konstytucji.

Sprawa ratyfikacji traktatu konstytucyjnego

Konstytucja mogła wejść w życie dopiero po zatwierdzeniu przez poszczególne państwa członkowskie. Ratyfikacja konstytucji w poszczególnych krajach może odbyć się na drodze referendum lub poprzez zatwierdzenie przez parlament danego państwa. Proces zatwierdzania konstytucji miał trwać dwa lata. Referenda odbyły się w Hiszpanii, która zagłosowała za przyjęciem, we Francji i Hiszpanii, które odrzuciły jednak konstytucję. Następnymi krajami, w których miały się odbyć referenda do Wielka Brytania i Polska. Powodu jednak odrzucenia konstytucji przez Francję i Holandię, proces ratyfikacji został zamrożony.