Filozofia jest umiłowaniem mądrości. Zdaniem Pitagorasa za mądrych należy uznać jedynie bogów - człowiekowi zatem pozostaje miłowanie i pragnienie mądrości. Filozofia uchodzi za dziwną dziedzinę wiedzy. Znany wielu podobno pogląd głosi, że jest tyle filozofii ilu filozofów. Oznacza to, że filozofowie nie tylko różnią się poglądami na temat rzeczywistości lecz również opiniami na temat tego, czym filozofia jest. Pytanie: czym jest filozofia? Okazuje się jednym z najczęściej powtarzanych pytań filozoficznych. Odpowiedzi na to pytanie jest zresztą co najmniej kilka. Niniejsza praca ma na celu przedstawienie najpopularniejszych poglądów na temat istoty filozofii. Wśród tych poglądów znajdziemy następujące określania filozofii: Filozofia określa się najczęściej mianem poznanie jako takiego. Dla niektórych filozofia wyczerpuje się w metafizyce. Jeszcze dla innych filozofia jest wiedza dotyczącą Boga i duszy. Wreszcie znajdą się tacy, którzy przez filozofię rozumieją sztukę życia. Natomiast dla niektórych filozofia wyczerpuje się w teorii poznania.

Na początku filozofia i nauką są tym samym. Filozofia oznacza poznanie świata, czyli "poznanie rzeczy boskich i ludzkich". W starożytności za wiedzę naukową nie uważano wiedzy opisowej - tak zwanej faktografii. Wreszcie starożytni odróżniają episteme - poznanie od sztuki - techne, czyli praktycznych umiejętności pozwalających tworzyć określone przedmioty. Filozofia pojęta jako nauka różni się od faktografii i techniki tym, że poznanie dotyczy rzeczy ogólnych, które tłumaczy się poprzez równie ogólne zasady. Według Greków za mądrego nie można uznać rzemieślnika, który potrafi wykonać buty chociaż nie wie na jakiej zasadzie buty powstają. Mądry natomiast człowiek, który zna zasady powstawania butów, chociaż nigdy nie stosował nabytych umiejętności. Filozofia utożsamiona z takim poznaniem zajmuje się zasadami zgonie z którymi funkcjonuje rzeczywistość. Filozofów nie interesują poszczególne przypadki i praktyczne problemy, ale sposób w jaki dane rzeczy się zachowują. Pierwsi filozofowie badają naturę. Pytają o jej początek oraz główną zasadą, którą się ona rządzi. Zasada ta nosi miano "arche". Filozofia jako nauka daje początek bardziej szczegółowym dyscyplinom naukowym, takim jak: geografia, biologia i fizyka.

Rozwój nauk szczegółowych, a także zainteresowanie sprawami człowieka zmienia oblicze filozofii. W IV wieku przed naszą erą powstaje szczególna dziedzina wiedzy, a mianowicie metafizyka. W tamtym okresie działają najwybitniejsi filozofowie starożytności: Platon i Arystoteles. Platon uważa, że oprócz rzeczywistości konkretnej, którą postrzegamy zmysłami istnieje świat idei ogólnych, które cechuje niezmienność i wieczność. Idee ogólne stanowią wzór dla rzeczy, które istnieją w rzeczywistości materialnej. Platon przy tym twierdzi, że rzeczywistość materialna jako zmienna i nietrwała stanowi zaledwie pozór rzeczywistości. Prawdziwa rzeczywistość jest bowiem idealna. Prawdziwa rzeczywistość, prawdziwy byt nie przemija nigdy. Poznanie świata idei jest prawdziwym celem filozofii. Resztą zajmują się poszczególne dyscypliny naukowe. Uczeń Arystotelesa krytykuje platońska koncepcję idei. W jego opinii wikła się ona w szereg sprzeczności. Mimo to uważa, że zadaniem filozofii nie jest poznanie konkretnych rzeczy, ale poznanie rzeczy ogólnych. Poznanie rzeczy ogólnych jest poznaniem metafizycznym dostępnym za pomocą operacji abstrakcji. Arystoteles wyróżnia trzy nauki abstrakcyjne: fizykę badającą byt w aspekcie jego jakości, matematykę badającą byt w aspekcie ilości oraz metafizykę badającą byt jako byt. Chodzi więc o poznanie struktury wszystkich bytów jakie znamy.

Kontakt świata greckiego z cywilizacjami Bliskiego Wschodu powoduje, że zainteresowania filozofów stają się bliskie religijnym poszukiwaniom. Religią, która zmienia oblicza filozofii i cywilizacji okazuje się chrześcijaństwo. Jeden z najważniejszych filozofów chrześcijaństwa - święty Augustyn uważa, że poznanie świata doczesnego nie jest warte wysiłku. O wiele ważniejsze okazuje się poznanie Boga i samego duszy. Tylko to pozwala człowiekowi osiągnąć zbawienie. Zatem filozofowanie staje się jedną z dróg mających na celu zbawienie człowieka - poznanie przestaje być celem samym w sobie. Poznanie zostaje podporządkowane wierze, a filozofia będąca królową nauk posiada wartość jedynie jako służebnica teologii. Filozofia rezygnuje z poznania empirycznego na rzecz spekulacji na temat znaczenia poszczególnych fragmentów Pisma Świętego i innych autorytetów Kościoła.

Praktyczne nastawienie filozofii daje o sobie poznać nie tylko w filozofii chrześcijańskiej lecz także pod koniec epoki starożytnej. Warto pamiętać, że w każdej epoce znajdują się filozofowie, którzy tematem swoich rozważań czynią ludzkie życie i sposoby jego przeżywania. Tak rozumiana filozofia okazuje się sztuką i sposobem życia. Taka filozofia nie uczy tylko żyć, lecz także uczy godnie umierać. Prawdopodobnie Platon jako pierwszy nazywa filozofię sztuką umierania. Szereg myślicieli starożytnych zastanawia się jak przeżyć życie w najlepszy sposób podkreślając znaczenie różnych czynników, takich jak: przyjemność, cnotliwość czy spokój. Tak rozumiana filozofia nie jest jedynie teorią ale praktyką życiową w dosłownym znaczeniu tego słowa. Niektóre sentencje dawnych filozofów nieraz urozmaicają treść poradników psychologicznych. Mimo to, tak rozumiana filozofia pomimo praktycznej orientacji wymaga przede wszystkim od siebie prawdy, a nie skuteczności w działaniu. Wydaje się, że tak rozumianą filozofię najwięcej łączy z popularnym rozumieniem mądrości.

Skupienie się na zagadnieniu prawdy i fałszu, na oddzieleniu mniemań od wiedzy stanowi wyróżnik kolejnego pojmowania filozofii. Tak rozumiana filozofia zostaje utożsamiona z teorią poznania, która zastanawia się nad możliwościami poznawczymi człowieka. Skoro bowiem wiedzę i szczęście posiadają jedynie bogowie, to ludziom pozostaje zgłębianie tego, co mogą osiągnąć swoimi skromnymi możliwościami. Jednym z ważniejszych działów teorii poznania jest metodologia nauk badająca czym jest nauka i czym nauka różni się od innych form poznawczych. Filozofia interesując się nauką zgłębia różnicę i podobieństwa pomiędzy poszczególnymi działami wiedzy próbując odróżnić prawdziwe wnioski od fantazji naukowców. Oznacza to, że w świecie w którym poznanie jest złożone na barki nauk szczegółowych łącznie z aspektem etycznym. Wielu przyzna, że współcześnie psychologowie starają się odpowiedzieć: jak najlepiej żyć? Otóż w takim świecie zadanie filozofii polega na refleksji nad poszczególnymi naukami. Takie rozumienie filozofii wydaje się najostrożniejsze i należy do dziedzictwa Oświecenia. Jako pierwsi takie poglądy głoszą brytyjscy empiryści żyjący w XVIII i XIX wieku oraz Immanuel Kant wykazujący, że dotychczasowa filozofia niepotrzebnie stara się poznać rzecz samą w sobie, skoro mamy jedynie dostęp do świata zjawisk. Tak rozumiana filozofia bada warunki zaistnienia naszej wiedzy o świecie i w porywach stara się coś o tym świecie powiedzieć.

Widzimy zatem, że filozofia posiada wiele oblicz, które często wykluczają się wzajemnie. Z drugiej strony widać, że filozofom zależy na prawdzie i mądrości. Patrząc na entuzjazm poznawczy starożytnych Greków gotowych poznawać zasady rządzące rzeczywistością oraz rzeczy wieczne i pewne łatwo dojść do wniosku, że historia filozofii przypomina pewne powiedzenie. Sformułowanie o które mi chodzi brzmi: "Im głębiej w las, tym więcej drzew". Rzeczywiście historia filozofii pokazuje, że im więcej wiedzy gromadzimy tym coraz bardziej dokuczliwe okazują się pytania z którymi staramy się uporać od wieków. Wspomniany Kant uważa, że chociaż dążenie do poznania metafizycznego nie daje wiedzy tylko jej pozór, to jednak dążenie do metafizycznej prawdy jest stałym i nieugaszonym pragnieniem człowieka.