Po raz pierwszy termin 'filozofia' został użyty przez Pitagorasa, miało to miejsce w VII wieku p.n.e. Pojęcie to składa się z dwóch członów:

  1. 'phileo' - miłość
  2. 'sophia' - mądrość

Z tego wniosek, że filozofia, jest miłością mądrości albo umiłowaniem mądrości. To umiłowanie mądrości swoje początki ma w zdobywaniu umiejętności, a nie prawdziwej wiedzy. Potem dopiero pojawili się pierwsi myśliciele, którzy bezinteresownie poszukiwali wiedzy, które to właśnie nazywano filozofią.

W VII i VI wieku p.n.e. pojawiają się pierwsi filozofowie. Do nich możemy zaliczyć: Tales, Demokryta, Pitagorasa, czy też Heraklit. W Chinach rozwijana jest myśl Konfucjusza, a w Indiach myśl Buddy.

Wyjaśnianie świata na początku było oparte i tłumaczone za pomocą wiedzy potocznej, religijnej. Cała starożytność jest związana z mitami, legendami i bogami. Do dzisiaj możemy czytać o ich życiu, zasługach i wydarzeniach. Gdy pojawiła się filozofia, uczeni chcieli przekazać wiedzę prawdziwą, opartą na dowodach i analizach naukowych.

Z filozofii wyłoniły się liczne nauki, z których każda ma oddzielny przedmiot badań i zainteresowań. Nazywa się je naukami szczegółowymi, a ich zadaniem jest badanie, analizowanie jakiegoś jednego aspektu, czy wycinka świata. Filozofia jest nauką ogólną, dlatego można zauważyć liczne i często wykluczające się wzajemnie odpowiedzi na jedno pytanie. Inaczej sprawa wygląda w naukach szczegółowych, gdzie na jedno pytanie, jest jedna i konkretna odpowiedź.

Filozofia uważana jest za królową i matkę wszystkich nauk. Od niej pochodzą wszystkie nauki. Filozofie możemy podzielić na bardziej szczegółowe działy, ale trzeba pamiętać, że podział ten jest kwestią umowną.

Filozofia dzieli się na:

  • historię filozofii
  • antropologię - nauka o człowieku
  • logikę - nauka o logicznym myśleniu
  • gnozeologię - nauka o wiedzy
  • aksjologię - nauka o wartościach
  • metodologię - nauka o metodach badań naukowych
  • antologię - inaczej nauka o bycie

Jak mówi Arystoteles pierwszą filozofią, jest metafizyka. To ona jest sercem całej filozofii. 'Meta' czyli ponad, a więc coś co jest poza światem dostrzegalnym zmysłowo, poza światem rzeczywistym. Metafizyka wykracza poza ten teren badań i zajmuje się badaniem świata duchowego, czyli tego którego człowiek nie widzi, a który jest.

Istnieje kilka teorii, które mówią o ilości bytów, które składają się na istnienie świata. Oto przykładowe teorie:

Teoria monistyczna - głosi, że jest tylko jeden byt, który jest czynnikiem z którego powstał cały świat. Przykładem takiego filozofa, który głosił teorie monistyczną, jest Demokryt i jego teoria atomistyczna.

Teoria dualistyczna - głosi, że tych czynników z których powstał cały świat jest dwa. Teoria ta jest typowa dla chrześcijaństwa, które wyodrębnia ciało i duszę w człowieku, czy inny przykład dualistyczny chrześcijaństwa to: Stwórca i stworzenie. Przed Chrystusem takim filozofem jest na przykład Platon ze swoja teorią w Jedno i Diadę, czy Arystoteles ze swoją teorią w hylemorfizm, czyli materia i forma.

Teoria pluralistyczna - głosi, że tych bytów, które są czynnikiem istnienia świata, jest wiele. Przykładem filozofa z taka teorią, jest Gottfried Wilhelm Leibniz, który jest twórcą teorii monady.

Wszystko to co jest dostrzegalne w świecie, jest podzielone na dwie grupy:

  1. byty ogólne
  2. byty jednostkowe

Byty ogólne nazywane są też powszechniakami.

Realizm - jest to kierunek w filozofii polegający na trzeźwym i obiektywnym ocenianiu rzeczywistości. Jest wynikiem rozumowania i doświadczenia. Dzięki temu kierunkowi, łatwiejsze jest podjęcie odpowiedniej decyzji i skutecznego działania. Możemy wyróżnić kilka rodzajów realizmu: realizm ontologiczny, realizm teoriopoznawczy, realizm pojęciowy.

Nominalizm - kierunek, który głosił niemożliwość istnienia rzeczy, ani też pojęć ogólnych. Wszystko jest tylko konkretne. Kierunek ten był dość aktywnie rozwijający się w średniowieczu, a konkretnie w dyskusji na temat uniwersalia. Prekursorem tego kierunku jest Wilhelm Ockham, który żył w XIV wieku, był zakonnikiem franciszkańskim. Nominalizm uważał i człowiek uczony jest twórcą i musi przyjąć postawę aktywną wobec badania i poznawania rzeczywistości.

Co do teorii pierwotności bytu, to można również wskazać kilka kierunków, które najbardziej dominowały.

Pogląd idealistyczny głosił, że jest tym pierwotnym bytem z którego wszystko powstało jest idea, czyli Bóg. Od niego to wszystko pochodzi. Wszystko to co materialne ma swoje istnienie w Bogu. W idealizmie można wyróżnić dwa rodzaje form:

Idealizm obiektywny - jest to pogląd, który głosił, że pierwszy byt jest niematerialny i jest zupełnie niezależny od istoty ludzkiej

Idealizm subiektywny - głosi, że byt pierwszy z którego wszystko powstało, jest niematerialny, ale jest zależny od człowieka. A tym pierwszym bytem jest myśl, świadomość.

Pogląd materialistyczny głosił, że wszystko to co jest materialne i fizycznie dostrzegalne, jest pierwszym bytem, natomiast idea jest bytem wtórnym.

Platon - urodził się w 427 roku p.n.e., a zmarł w 347 roku p.n.e. Jest to jeden z bardziej wybitnych filozofów okresu starożytnego. Jego myśl była drogowskazem dla rozwijającego się chrześcijaństwa. Jest twórcą idealizmu. Był uczniem Sokratesa, a nauczycielem jeszcze wybitniejszego filozofa, czyli Arystotelesa.

Platon wyróżniał dwa rodzaje światów, które istnieją razem obok siebie:

  1. świat idei
  2. świat realny, który jest kopią świata idealnego

Wierzył w reinkarnacje i wędrówkę dusz. Bardzo mocno rozszerzył i dostarczył wiele wiadomości na temat własnej teorii o duszy, nawet dał dowody istnienia duszy. Uważał że człowiek nie zdobywa wiedzy, ale jedynie przypomina sobie z poprzednich wcieleń.

Georg Wilhelm Friedrich Hegel urodził się w 1770 roku, a zmarł w 1831 roku. Był historykiem, pochodził z rodziny urzędniczej. Uważał, że wszystko co dzieje się w świecie, dzieje się bez woli człowieka. Człowiek na to wszystko nie ma żadnego wpływu. Światem rządzi rozum.

Filozofia materialistyczna, czyli materializm

Możemy wyróżnić trzy rodzaje materializmu:

  1. mechanicystyczny - jest to nurt którego powstanie przypisuje się na przełom XVII i XVIII wieku. Opierał się na twierdzeniach i teoriach z nauk mechanicznych. Do ważnych przedstawicieli tego nurtu można zaliczyć: Paweł Holbach, Julian la Mettriew. Obaj byli Francuzami. Porównywali wszystko do mechaniki, także badania ich były przeprowadzane za pomocą narzędzi mechaniki. Powszechna była zasada którą głosili, a brzmi ona: "materialny bodziec jest materialna przyczyną". Wszystko co jest pierwotne, musi koniecznie być materialne. Cały świat i wszystko co się w nim znajduje jest uporządkowane, dlatego nie można w ten porządek ingerować, ale należy podporządkować się temu uporządkowaniu.
  2. żywiołowy - od niego pochodzi materializm, początek tej filozofii dał Tales, nazywany jest również materializmem naiwnym, albo filozofią przyrody
  3. atomistyczny - twórcą tego poglądu jest niezaprzeczalnie Demokryt, jak również pojęcia 'atom'. Cały świat i wszystko co się w tym świecie znajduje, składa się z cząstek atomów, które są ze sobą połączone. Atomy są: niepodzielne, w ruchu i w próżni, a połączone są ze sobą przez haczyki, wypustki lub odnogi. Dlatego że wszystko składa się z atomów, to jest nietrwałe i ulega rozpadowi.

Tales jest filozofem, który uważał że początek świata i pierwszą jego przyczyną, była woda. Wszystko pochodzi z wody i wszystko wróci do pierwotnej postaci, czyli do wody.

Heraklit był filozofem, który początek świata widział w ogniu. Z niego wszystko powstało, nadal powstaje i zostanie wchłonięte przez ogień ostatecznie, czyli wszystko wróci do pierwotnej postaci.

Właściwości bytu

Jeśli chodzi o kwestię stałości lub zmiany, to tutaj stanowisko filozofów różnie się kształtowało. Często były to skrajne stanowiska. Heraklit głosił powszechny ruch. Ruch jest wszędzie, obrazował to za pomocą rzeki, nieustannie płynie, nic nie ma stałego, jest tylko stawanie się. Pogląd Heraklita nazywany jest 'teorią wariabilizmu'. Jest płynne przechodzenie z młodości w starość, z dnia w noc itd.

Parmenides i szkoła elejska, a szczególnie jej uczeń Zenon z Elei podważali ruch, a bronili stałości. Zenon nawet broniąc stałości atakował podstawę zmiany, czyli ruch. Używał dowodów przeciw ruchowi, które do czasów obecnych przetrwały jako: Achilles - najszybszy biegacz, nigdy nie będzie w stanie dogonić biegacza najwolniejszego, strzała - lecąca strzała w chwili teraźniejszej nie porusza się, ale spoczywa w powietrzu i nie przebiega żadnej przestrzeni, stadion - szybkość jest mniejsza i większa, zależy co do jakich przedmiotów jest rozważana i dychotomia - przedmiot przebywając jakąś drogę, musi przejść nieskończoną liczbę odcinków, a tego dokonać nie można w skończonym przeciągu czasu, ruch więc jest niemożliwy . Eleaci pojawili się na przełomie VI i V wieku p.n.e.

Świat cały jest związany procesem przyczyny i skutku. Jeśli chcę osiągnąć skutek, muszę sprowokować przyczynę. Jeżeli człowiek odkrywa skutek, musi też być i przyczyna. Teorię przyczynowo - skutkową, nazywa się również determinizmem jednoznacznym. Nie ma czegoś takiego jak przypadek, wszystko co jest i co zachodzi, jest konieczne, tak musi być. My nazywamy coś przypadkiem, a tak naprawdę nie ma jego, tylko konieczność, tylko nie jest znana nam konieczność.

Jeszcze jest determinizm wieloznaczny - przyjmuje istnienie zarówno koniecznych wydarzeń i przypadkowych. Za konieczny przyjmuje skutek, który koniecznie musi pojawić się i nie ma na to innego wyjścia. Natomiast przypadkiem jest skutek, który może, ale wcale nie musi, pojawić się. Nie jest możliwe przewidzieć zachowania i reakcji, jakiejś większej grupy ludzi.

Indeterminizm - całkowicie odrzuca możliwość przyczynową, jak również przyczynowo - skutkową. Za to przyjmuje przypadkowość świata i całej rzeczywistości. Świat jest przypadkowy, chaotyczny i nieregularny, z tego powodu wszystko w tym świecie może się wydarzyć, a człowiek nie ma na to wpływu.

Indeterminizm fizykalny - powstał w dwudziestych latach XX wieku. Twórcą jego jest Werner Heisenbarg. Kierunek ten głosił chaotyczność i brak przewidywalności ruchu cząstek.

Niels Henrik Bohr uważał że świat makro jest uporządkowany i regularny, natomiast świat mikro jest jego przeciwieństwem, totalny chaos w nim panuje.

Teoria poznania

Na temat poznawalności i ewentualnej możliwości jego poznania, były różne teorie, często były to twierdzenia skrajne. John Locke który żył w XVII wieku, uważał że nie ma czegoś takiego jak wiedza wrodzona. Każdy człowiek rodzi się jako czyta i niezapisaną tablica. Dopiero w trakcie rozwoju zdobywa wiedzę za pomocą zmysłów i poznania zmysłowego. Rozum nie jest twórczy, ale jedynie odtwarza to co dostarczą mu zmysły. Różnice miedzy wiedza u różnych ludzi, są wynikiem tego, że każdy odbiera i inaczej odczytuje to co dostarczają człowiekowi zmysły.

Realizm poznawczy - jest to realizm uproszczony, a inaczej realizm naiwny. Jest to kierunek głoszący możliwość poznania świata, ale tylko za pomocą doświadczenia. Czym więcej tych doświadczeń, tym świat staje się dla nas bardziej jasny i zrozumiały. Przedstawicielem tego kierunku jest Auguste Comte, żył w pierwszej połowie XIX wieku, był Francuzem. Jemu zawdzięcza się pojawienie takiego terminu jak 'socjologia', a także jest uczonym który głosił kierunek pozytywistyczny.

Można wyróżnić trzy okresy wiedzy człowieka, czy dochodzenia do tej wiedzy:

  1. okres religijny - powszechne praktykowanie wiary w Boga i na wszystko patrzenie przez pryzmat kary lub nagrody Boga
  2. okres filozoficzny - świat możemy poznać i wypowiedzieć za pomocą pojęć ogólnych, takich jak: spoczynek, przyczyna, ruch, skutek, żywioł, materia, czy idea itp. itd.
  3. okres naukowy - nazywany też okresem teoretycznym. Świat można wyjaśnić i zrozumieć za pomocą nauki i jej narzędzi

Scjentyzm - jest możliwe poznanie naukowe świata. Tym co jest ważne, a nawet najważniejsze w życiu człowieka, jest właśnie nauka. Dzięki niej, jest całkowite poznanie świata i całej rzeczywistości.

Antyscjentyzm - jest kierunkiem, który bał się i całkowicie odrzucał poznanie naukowe i naukę. Zgodnie z ich myśleniem, wiedza jest nauką tajemną. Wszelkie kłopoty i problemy na jakie natknie się człowiek, może rozwiązać je i wyjaśnić, bez sięgania do wiedzy naukowej.

Pesymizm poznawczy - nazywany również agnostycyzmem - głosił niemożliwość poznania świata.

Immanuela Kant - jest filozofem, który uważał istnienie dwóch rodzajów wiedzy: wiedzy wrodzonej i wiedzy nabytej.

A priori - jest to wiedza przed zapoznania z faktami, przed doświadczeniem, wyprzedzająca fakty

A posteriori - wiedza zdobyta na podstawie faktów, z następstwa, zgodnie z doświadczeniem.

Świat jako zjawisko jest możliwy i dostępny dla poznania, natomiast istota świata jest niemożliwa do poznania na ziemi i dla człowieka.

Sceptycyzm - jest to stanowisko, czy postawa wątpienia, niedowierzania, w filozofii objawiło się jako wątpienie w możliwość poznania prawdy, a także takich wartości jak: prawda, dobro, piękno i innych tym podobnych. Przedstawicielem tego kierunku może być Blaise Pascal, który nie znał swej wędrówki, nie wiedział gdzie podąża jego byt ludzki, ku czemu, jaki jest cel tej wędrówki.

Sceptycyzm metodologiczny - głosił przekonanie, że nie ma takiej wiedzy która jest wiedzą pewną i ostateczną. Taka wiedza po prostu nie istnieje.

Drogi poznania - człowiek do poznania może używać rozumu i zmysłów. Używając tych środków można wyróżnić pięć dróg poznania:

  1. sensualizm
  2. iluminacja
  3. racjonalizm
  4. intuicjonizm
  5. empiryzm

Iluminacja - jest to oświecenie umysłu przez Boga. Taką sytuacje w swojej filozofii dopuszcza Platon. Na ty gruncie św. Augustyn stworzył całą teorie poznania. Wiedzę tę uważał, że ma swoje pochodzenie w Bogu. Jest to wiedza której nie można zauważyć, ani zdobyć bez przyzwolenia i udziału Boga, czyli tej iluminacji.

Intuicjonizm - jest to kierunek który głosi, że intuicja jest jedynym lub najważniejszym źródłem poznania. Przedstawicielem tego kierunku jest Henri Bergson, który krytykuje rozum człowieka.

Empiryzm - sprzeciwia się postawie racjonalnej. Kierunek ten pojawił się w XVI wieku. Człowiek może poznawać tylko za pomocą zmysłów. Wyróżnia się kilka rodzajów empiryzmu: genetyczny - poznanie jest dostępne człowiekowi tylko za pomocą zmysłów, przedstawicielem tego kierunku może być John Locke, metodologiczny - poznanie człowieka koniecznie musi opierać się na poznaniu zmysłowym, przedstawicielem tego kierunku może być Francis Bacon. Bacon krytykował rozum jako złudzenie.

Racjonalizm - kierunek który głosił silne przekonanie możliwości poznawania za pomocą rozumu, a także wskazywał konieczność posługiwania się nim w różnych sytuacjach i działaniach. Ukazywał również niezawodność i pewność w wynikach poznania za pomocą rozumu. Przedstawicielem tego kierunku może być Rene Descartes, w spolszczonej nazwie Kartezjusz. Wyróżnia on cztery zasady metody poznawczej, które brzmią następująco:

  1. tak długo należy coś badać, aż się pozna
  2. podczas badania należy dzielić na części, badać części, potem scalać w całość i opisywać
  3. badanie ma się rozpoczynać on rzeczy najprostszych i dopiero przechodzić stopniowo i powoli do rzeczy bardziej skomplikowanych
  4. badanie ma być dokładne, tak aby niczego nie pominąć i zaniedbać

Sensualizm - kierunek który uważał, że jedynym źródłem poznania są zmysły. Przedstawicielem tego kierunku jest George Berkeley. Uważał on że istnieje tylko to, co widzimy za pomocą zmysłów. Myśli swoje źródło mają w zmysłach, a rozum nie bierze w tym udziału.

Wiedza prawdziwa - Jest to wiedza, która autentycznie i prawdziwie przedstawia rzeczywistość, jak też daje się dobrze wykorzystać. Do prawdziwych można zaliczyć zjawiska, ludzi, wydarzenia. W naukach filozoficznych prawdziwą może być myśl. Większość filozofów stoi po stronie definicji prawdy jaką dał sam Arystoteles. A brzmi ona następująco: "Prawda to zgodność rzeczy i myśli". Myśl człowieka jest tylko wtedy prawdziwa, jeśli zgadza się z rzeczą.

Teoria oczywistości - przedstawicielem jest Rene Descartes. Za zdanie prawdziwe możemy uznać tylko takie, które nie wzbudza wątpliwości i podejrzeń, a także jest jasno i konkretnie przedstawione.

Teoria koherencji - przedstawicielem jest Gottfried Wilhelm Leibniz. Za zdanie prawdziwe możemy uznać takie, które można dołączyć do zdania które zostało wcześniej stworzone i uznane za prawdziwe.

Teoria pragmatyczna - za zdanie prawdziwe uznaje się tylko takie, które służy człowiekowi praktycznie i skutecznie w zamierzonych celach.

Teoria konwencji - za zdanie prawdziwe uznaje się tylko takie, które jest uznane i przyjęte przez uczonych którzy są fachowcami w tej dziedzinie. Pojawia się tutaj zasada autorytetu - polega na przyjęciu czegoś co zostało zaakceptowane lub powiedziane przez osobę lub instytucje, która powszechnie uważana jest za autorytatywną.

Etyka - jest to dział filozofii który podejmuje kwestie moralne, jak na przykład dobro i zło. Jest to nauka o wartościach, ocenach, czy też wzorów, które to powinny występować i mieć miejsce w relacjach między ludźmi. Normy te powinny być zasadami świadomymi i wypływającymi z wewnętrznego przekonania człowieka. Mogą występować tutaj zakazy i pozwolenia w postępowaniu. Każda norma może mieć wytyczne kar za ich nie przestrzeganie. Jak też oceny za przestrzeganie zasad powszechnie przyjętych i podanych do wiadomości.

Wartość moralna - jest to ogólny wzór postępowania

Moralność - jest dobrowolna, a skierowana jest ku relacjom jakie zachodzą pomiędzy ludźmi.

Normy prawne - swoje źródło maja w normach moralnych. Bardzo często prawo pojawia się w czasie dość późnym, po fakcie. "Prawo ma zawsze charakter anachroniczny tzn. spóźnione w czasie (zachowania, które już miały miejsce): Prawo nie działa wstecz - Lex retro non agit". Jest szczegółowo opisane i musi być przedstawione na piśmie. Są stworzone przez osoby które zajmują się zawodowo prawem. Prawa te są związane z karami w przypadku niedostosowania się.

Normy moralne - uważa się że ich pochodzenie nie jest ze świata, ale wypływa z natury człowieka, z jego wnętrza. Nie jest wymogiem, czy koniecznością w przestrzeganiu, ale jest dobrowolne. Teorie te są jednak stworzone przez ludzi. Friedrich Nietzsche uważał, że to natura, czyli przyroda powinna decydować i decyduje co jest dobre, a co jest złe. Arystoteles natomiast w etyce głosił zasadę "złotego środka". Natomiast Immanuela Kant głosił, że człowiek powinien w życiu i w stosunku do innych postępować tak, jakby chciał w z nim postępowano. Co do trwałości tych norm, to różnie do tego się podchodzi, ponieważ są uczeni, którzy za przykład podają wieczne "10 przykazań Bożych", które niezaprzeczalnie są normami moralnymi. Przeciwnicy znowu uważają, że są one zmienne i nawet jedno z przykazań Bożych może być różnie zmieniane, jak na przykład przykazanie "nie zabijaj", w niektórych krajach jest dozwolona aborcja, eutanazja, czy nawet kara śmierci.

Z wolnością i takim poczuciem związana jest istota ludzka. Ale są uczeni którzy uważają Iz człowiek nie jest istotą wolną, a podlega przeznaczeniu. Wszystko to co mu się przydarza jest gdzieś zaplanowane. Georg Wilhelm Friedrich Hegel uważał, że wolność człowieka polega na zrozumieniu konieczności.

Teodycea - jest to dział filozofii związany z religią, a jego zadaniem jest ustosunkowanie się i wyjaśnienie dobroci i wszechmocy Boga, a istnieniem na ziemi zła. Dzięki niej rozumowo możemy poznać przymioty Boga, jego istnienie, a także relację Boga z człowiekiem i Boga ze światem.

Pogląd deterministyczny na wolność człowieka głosi, że istota ludzka nie podlega wolej woli, ale jest uzależniona od przyrody i tego wszystkiego co w niej zachodzi. Friedrich Nietzsche strasznie krytykował i gardził zarówno religią, jak i filozofią chrześcijańską. Filozofia życia głosi, że człowiek jest częścią przyrody. Wzajemnie się uzupełniają. Człowiek jest istotą, która ma pełne prawo do tego, aby żyć i rozwijać się. Friedrich Nietzsche głosił że pomimo tego, nie ma mowy o litowaniu się nad ludźmi słabymi i nieporadnymi w życiu. Nakazuje nawet bycie twardym i bezlitosnym dla tego wszystkiego, co jest słabe. Celem jest samo życie człowieka, poza nim nie ma innego. Jeżeli będzie wszechobecna litość, tak jak tego chce chrześcijaństwo, to człowiek i cała ludzkość zginie, dokona się samozniszczenie. Dlatego wyróżnia dwa rodzaje moralności: moralność niewolników - charakteryzuje się słabością, litością, cierpliwością i moralność panów - charakteryzuje się bezwzględnością, twardością. Litość jest tą cechą która powoduje i wzmaga jeszcze cierpienie. Dlatego Friedrich Nietzsche proponuje stworzenie hodowli nadludzi, czyli idealnego człowieka.

John Stuart Mill głosił, że najważniejsze w życiu człowieka, jest jego wolność. Człowiek może robić wszystko na co ma tylko chęć, aby tym tylko nie szkodził innym ludziom. Wszystko to, co nie jest zabronione, to znaczy że jest dozwolone. Władza może robić tylko to, do czego została powołana, a nic poza tym. Wolność człowieka jest jego główna i najważniejszą cechą, dlatego powinien z niej korzystać.

Albert Camus głosi że jedyną granicą na jaką człowiek jest skazany, jest jego wolność. Człowiek jest istotą absolutnie wolną. Søren Kierkegaard podaje taka zasadę, człowiek jest skazany "albo…albo". Człowiek dokonuje świadomego wyboru i ponosi potem konsekwencje tego wyboru. Uważa że człowiek wskazane jest by był wolny, ale także i samotny, nie powinien szukać osoby z która mógłby się związać, nawet nie powinien mieć i szukać przyjaciół. Powodem tego jest to, że człowieka życie jest tragizmem.

Jean-Paul Sartre głosi całkowitą wolność człowieka. Człowiek może zrobić ze swoim życiem to na co ma ochotę. Może przekreślić wszystko to co do tej pory osiągnął, a decydować o tym, co wydarzy się w przyszłości.

Erich Fromm unika i w swoich poglądach ucieka od wolności i od tej odpowiedzialności. Uważa że ludzie dążą do czegoś czego nie mają. Nie maja wolności, a do niej zmierzają. Wolność jest ciężarem, z nią związane jest zbyt dużo wyborów, a także związana jest odpowiedzialność i konsekwencje tych wszystkich wolnych decyzji. Uważa że lepiej obrać jest sobie jakiś autorytet i ewentualnie, gdy coś potoczy się źle, wtedy będzie na kogo złożyć całą winę. Pozorna wolność człowieka ma miejsce w:

  • konsumpcji
  • oświacie
  • ekonomii
  • środkach przekazu
  • polityce

Dialektyka - jest jak uważał Sokrates poszukiwaniem prawdy podczas prowadzenia odpowiednich dyskusji. George Wilhelm Friedrich Hegel natomiast uważał ją, za ogólna teorię ruchu, jak również rozwoju świata. W dialektyce możemy wyróżnić kilka ważnych etapów jej rozwoju.

Etapy rozwoju dialektyki:

  1. elenktyka
  2. maieutyka
  3. erystyka

Metoda elenktyczna - pierwszy etap polegał, na przekonaniu rozmówcy do swojej niewiedzy. Potem za pomocą pytań zmuszał go do zdefiniowania tematu, a potem na różne możliwe sposoby drążył tę definicję, wykazując niewiedzę i ignorancję na ten temat przeciwnika. Metoda ta była oczyszczeniem, gdyż burzyła pewność i wiedzę pozorną, usuwała fałszywą pewność. A przez to oczyszczenie, była gotowa do przyjęcia prawdy.

Metoda maieutyczna - dusza która jest brzemienna prawdą, tak jak kobieta w ciąży, potrzebuje położnej, dzięki której prawda mogła by wyjść na zewnątrz, być wyzwolona. I w tej roli widział siebie Sokrates, jak duchowego położnika (był synem akuszerki). Jest to sztuka położnicza zastosowana do psyche. Maieutyka sokratejska przyjmowała że tylko niektóre osoby są brzemienne prawdą.

Metoda erystyczna - jest to sztuka prowadzenia sporów. Erystyka jest zdeprawowaną dialektyką, która zatraciła swój cel, poszukiwanie prawdy. Chodziło w niej o wybicie z tematu rozmówcy, używając do tego bardzo różnych metod i sposobów. Twórcą tego terminu, jak też dokładnie omówionej i przedstawionej metody erystycznej jest Artur Schopenhauer.

Filozofia Wschodu

India, obok Grecji, stanowią jeden z najstarszych ośrodków myśli filozoficznej. Jedną z różnic między Indiami, a Grecją, jest to, że filozofia indyjska nigdy nie była czymś oddzielnym od religii, tak jak to miało miejsce w Grecji.

Odpowiednikiem greckiej filozofii, w Indiach używa się terminu darśana - oznacza pogląd, ogląd, określa nie tylko postawę teoretyczną, ale jest sposobem życia, postępowania itd.

Wieszcz - jest natchnionym kapłanem, w mistycznej wizji dostrzega on prawdę, rzeczywistość, którą opiewa w formie hymnów. Staje się depozytariuszem i przekazicielem prawdy absolutnej.

Materialistyczni filozofowie indyjscy, uważali że świat którego doświadczamy jest:

  1. przejawem
  2. emanacją
  3. hipostazą
  4. odbiciem absolutnej rzeczywistości

Prawo kosmiczne, które wyznacza kierunek działania każdej istoty i z którym muszą się liczyć nawet bogowie, to prawo karmana.

Karman - to czyn, działanie i równocześnie wynik oraz skutek tego działania.

Prawo karmana rozpatrywane jest indywidualnie, tłumaczy się przez nie losy, charaktery i poszczególne zdarzenia w życiu. Dzieje jednostki rozciągają się na wszystkie wcielenia, a nie tylko na jedno, obecne życie.

To co wędruje przez kolejne wcielenia, różnie nazywa się przez różne szkoły i systemy:

  1. dusza
  2. umysł
  3. ciało subtelne
  4. świadomościowy organ wewnętrzny
  5. skupisko czynników dających wrażenie substancjalnej świadomości

Przyjście na świat, charakter, predyspozycje, czy forma fizyczna są uwarunkowane karmicznie.

Dukha to imię świata sansary, to świat niedoskonały, jest przeciwieństwem świata rzeczywistego, boskiego, szczęśliwego - sukha.

Darśany - systemy, szkoły filozoficzne.

Moksza - uwolnienie, wyzwolenie i jest to stan osiągany wskutek praktykowania danej darśany.

Pojęciami wspólnymi dla wszystkich szkół są:

  1. sansara
  2. karman
  3. dukha - sukha
  4. moksza

Filozofia indyjska ma mieć cel praktyczny, a nie tylko charakter teoretyczny. Ma wskazać drogę i metodę wyzwolenia się ze świata.

Do osiągnięcia wyznaczonego celu najlepszą metodą jest joga. Główną przyczyną cierpienia i uwikłania się w sansarze i prawie karmana jest niewiedza - awidja. Natomiast wyzwolenie, moksza to wiedza - widja.

Systemy filozoficzne dzielą się na te które przyjmują prawo karmana - krijawadin i te które głoszą różnego rodzaju herezje - akrijawadin. Każdy z tych systemów składa się z poddziałów, które uznają autorytet i nieomylność Wed - czyli najstarszych tekstów indyjskich.

Podział ten przedstawia się następująco:

KRIJAWADIN

  1. astika - sześć ortodoksyjnych systemów bramińskich:
  • sankhja
  • joga
  • njaja
  • waiśeszika
  • mimansa
  • wedanta
  1. nastika:
    • dżainizm
    • buddyjskie szkoły hinajany
    • mahajana

AKRIJAWADIN

  1. materialiści indyjscy:
    • czarwakowie - wyznawcy doktryny Czarwaka
  1. agnostycy:
  • adżnianika
  1. fataliści:
  • adżiwika

Śruti - to nazwa kanonu literatury objawionej, autorem jej nie był żaden człowiek, a więc jest bezbłędna i nieomylna. Rangę takich tekstów mają Wedy.

Weda, czyli wiedza, to nazwa zbioru, który powstawał mniej więcej od 1200 do 500 r. p.n.e.

Literatura wedyjska składa się ze zbioru hymnów - sanhita:

  1. Rigweda - wiedza hymnów
  2. Samaweda - wiedza melodii, śpiewów, pieśni
  3. Jadżurweda - wiedza formuł ofiarnych

Później dodana została czwarta sanhita:

  1. Atharwaweda - wiedza zaklęć, formuł magicznych

Po pewnym czasie Wedy wymagały komentarzy. I tak powstały Brahmany. Ich myśl będzie kontynuowana przez Aranjaki i Upaniszady.

Cztery teksty wedyjskie tradycja późniejsza związała z czterema etapami idealnego życia bramina:

  1. brahmaczaria - "postępującego za brahmanem", ucznia. Zadaniem jego było zgłębianie całej nauki zawartej w sanhitach z dziełami pomocniczymi
  2. grihastha - pan, gospodarz domu. Bramin, po powrocie z nauk, zakładał rodzinę, żenił się, bardzo pożądane było posiadanie syna
  3. wanaprastha - "udającego się do lasu". Mógł sam lub z żoną udać się do pustelni leśnej
  4. sannjasin - wyrzeczeniec, człowiek wędrujący nie posiadający niczego na własność, pragnie jedynie zrealizować poznanie rzeczywistości atmana-brahmana. Jest to etap przeznaczony tylko dla wybranych. Na tym etapie przeznaczona jest tajemna nauka Upaniszad.

W najstarszych Rigwedach, najważniejszym bogiem jest Waruna - pan miłości, ale również okrutnie każący za grzechy (najbliższy judaistycznemu Bogu - Jahwe), pan sprawiedliwości, opiekun, strażnik rity - bezosobowej siły utrzymującej porządek kosmosu, rzeczy, świata. Jest odwieczna.

Indra - bóg-wojownik, nosi przydomek Burzyciel Grodów. Bóstwo rejonu nadziemskiego, jest władcą burz i błyskawic, jego najgroźniejszą bonią jest błyskawica

Rejon nadziemski zamieszkują również:

  1. Rudra - groźne bóstwo burzy
  2. Waju i Wata - bóstwa wichrowe
  3. Maruty - towarzyszący Indrze zastęp wojowników
  4. Pardżanja - bóstwo deszczu i płodności

Soma - halucynogenny napój.

W Wedach nie ma sztywnego ustalonego panteonu bogów. Wiodący jest kult 33 bogów związanych z trzema sferami: niebem, ziemią i wodami.

Bogowie zamieszkujący niebo:

  1. Surja - oślepiający swym blaskiem
  2. Sawitar
  3. Wisznu - "Szerokokroczący"
  4. Waruna - bóg nieba nocnego

Człowiek powstaje w wyniku podziału na cztery klasy społeczne - warny:

  1. z ust powstają kapłani - bramini
  2. z ramion powstają rycerze - kszatrijowie
  3. z bioder rzemieślnicy, rolnicy, kupcy - wajśjowie
  4. z nóg poddani, służący - śudrowie

Najwyższa władza została przydzielona kapłanom. Człowiek przynależał do grupy w której się urodził. Ofiara była głównym czynnikiem utrzymującym ład w świecie.

Okres Brahmanów przypada na lata 1100 - 800 p.n.e. Komentowały hymny danej Wedy. Różnią się od hymnów nie tylko treścią, ale i formą.

Treść Brahmanów dzieli się na dwie kategorie:

  1. przepisy
  2. wyjaśnienia

Propagują pogląd, że wszystko można zyskać i odpokutować, dzięki odpowiedniej ofierze. Ofiara jest pierwotna. Bóstwa powstały dzięki ofierze. Ofiara jest potężniejsza od bogów, a ich egzystencja zależna jest od ofiary. W Brahmanach rytuał i ofiara są aktami magicznymi.

Aranjaki stanowią przejście od rytualistycznych Brahman do spekulatywnej myśli Upaniszad. Są niejednolite w formie i treści. Zajmują się tajemnym znaczeniem rytuałów. Przygotowują grunt pod Upaniszady.

Upaniszady kontynuują rytualizm Brahmanów. Skupiają się na wzajemnym powiązaniu między elementami składającymi się na rytuał ofiarny, jaka jest natura wpływu człowieka na świat bogów itd. Upaniszady określane są jako: tajemna nauka, najwyższa tajemnica. Kontynuują naukę sanhit. Na nich kończy się literatura objawiona. Główna myślą Upaniszad jest natura brahmana i atmana, z naciskiem na brahmana.

Atman jest to oddychająca dusza, dusza indywidualna, duch, byt. Mędrcy Upaniszad mówili o dwóch sposobach określania i poznawania atmana:

  1. brahman istnieje jako "saguna" - określany poprzez cechy
  2. "nirguna" - pozbawiony cech

Pierwszy raz słowo 'neti, neti' - 'ani taki, ani taki' spotykamy w Brihadaranjace. Brahman jest przedmiotem poznania mistycznego. Gdy poznający i to, co poznaje, stają się jednym, o przedmiocie poznania nie można nic powiedzieć.

Bhagawadgita 'Pieśń Czcigodnego Pana' powstała prawdopodobnie w III w. p.n.e. Należy do tradycji - smriti, czyli nie jest Objawiona, to ma rangę równą tekstom wedyjskim. Daje podstawy nurtom teistycznym. Głównym tematem jest wyzwolenie się z sansary. Droga medytacji mistycznej i racjonalnego poznania została przekształcona w drogę poznania Kriszny jako najwyższego Boga.

Przedstawione są trzy drogi wyzwolenia:

  1. droga czynu
  2. droga wiedzy
  3. droga oddania się Bogu

Porusza - duch

Prakriti - materia

Tatowy - pierwiastki rzeczywistości

Ahinsa - zakaz zabijania, niszczenia, w jak najszerszym pojęciu ranienia i zadawania krzywdy wszystkim istotom (podstawowa zasada etyczna Gandhiego)

Ananda - absolutne szczęście, radość, błogość, jest nią również atman-brahman, który jest również czystą świadomością

W filozofii wschodu, możemy wyróżnić cztery bardzo znane i niezwykle ważne kazania Buddy:

  1. Życie jest cierpieniem
  2. Źródłem cierpień są pragnienia, żądze
  3. Co zadaje nam cierpienie trzeba to usunąć
  4. Żeby usunąć żądze trzeba zapanować nad ciałem i umysłem

Konfucjanizm

Konfucjanizm jest to okres w filozofii chińskiej, rozpoczynający się od nauki Konfucjusza, a kończy naukami Mencjusza. Podstawowe jego księgi to: "Szcześcioksiąg konfucjański" i "Czteroksiąg konfucjański".

Konfucjanizm uważa że odpowiednim miejscem dla dojrzewania ludzi jest społeczeństwo.

Przekonania konfucjanizmu:

  1. wszechświat jest jedną rozwijającą się w ciągu zmian całością
  2. składa się z hierarchicznych części
  3. każdy organizm jest całością składającą się z samodzielnych części
  4. ważna jest relacja organizmu z otoczeniem materialno - duchowym
  5. osoba wyznacza zgodny z własnym cykl dojrzewania np. z żołędzia może wyrosnąć jedynie dąb
  6. czas nie jest rozumiany jako przemijanie, ale jako ciąg następujących po sobie zmian naturalnych
  7. człowiek ma przyrodzoną umiejętność wyczuwania i harmonijnego dostosowywania się do okoliczności
  8. być w danym czasie na swoim miejscu jest umiejętnością mędrca

Prawdopodobnie sam Konfucjusz nic nie napisał. Stawia sobie za cel praktykę, a nie jedynie teorię. Uważał się za jedyną osobę, która wie jak nie dopuścić do sporu. Nie stworzył teorii cnót, ale zalecał ćwiczenie się w cnotach. Ułożył je w hierarchicznym porządku. Na pierwszym miejscu jest cnota humanitarności, czyli pokonywać samego siebie i zachowywać dobre obyczaje. Należy ją rozwijać razem z cnotą sprawiedliwości.

Inne cnoty to:

  1. nabożności synowskiej
  2. szczerości
  3. wzajemności
  4. szacunku
  5. męstwa
  6. lojalności
  7. wiedzy

Konfucjanizm jest filozofią ludzi dorosłych: odpowiedzialnych lojalnych. A więc społeczeństwo ma stwarzać jak najwięcej okazji do ćwiczenia się w cnotach.

Uczucie wstydu jest bardzo ważne w procesie dorastania człowieka. Sens istnienia człowieka związany jest z zadomowieniem się w społeczeństwie. Cnotę najlepiej doskonali uprawianie muzyki.

Największą mądrością zdaniem Konfucjusza, jest "stanie na właściwym miejscu". Porządek jest tylko wtedy, jeżeli każdy robi to, co powinien robić.

Każda wiedza o właściwym postępowaniu człowieka, znajduje się w jego wnętrzu.

Na politykę państwa składa się dziewięć kanonów władzy:

  1. kształtowanie siebie samego
  2. szanowanie wartości
  3. rodzinna zażyłość
  4. szanowanie dostojników państwowych
  5. identyfikowanie się z urzędnikami
  6. traktowanie narodu jak swoich własnych dzieci
  7. wspieranie wszystkich rzemieślników
  8. okazywanie pobłażliwości obcym z dalekich krajów
  9. uprzejmość feudalnym książętom

W konfucjanizmie pierwszym i podstawowym środowiskiem człowieka była rodzina.

Obowiązywały w niej relacje władzy:

  1. rodziców nad dziećmi
  2. starszych nad młodszymi
  3. męża nad żoną

W konfucjanizmie mówi się że wszyscy ludzie są tego samego rodzaju, ale nie mówi się że są równi.

Mencjusz kontynuował bardziej idealistyczną myśl Konfucjusza. Uważał że człowiek z natury jest dobry. Jest to sprawność, talent.

Pierwotne dobro które jest w człowieku i naturalna ludzka wrażliwość moralna to jedno i to samo.

Wyróżniał cztery cnoty:

  1. humanitarność
  2. sprawiedliwość
  3. obyczajność
  4. mądrość

W cnotach należy ciągle się ćwiczyć, bo tylko ćwiczenie czyni mistrza. Humanitarność jest umysłem człowieka, a sprawiedliwość, jest jego drogą. Uważa że ludzie są ważniejsi od władcy i od terytorium.