Umowne daty graniczne epoki pozytywizmu to rok 1864 - klęska powstania styczniowego i 1891 - wydanie II serii „Poezji” Kazimierza Przerwy-Tetmajera. Momentem przełomowym było powstanie styczniowe - na jego klęsce oparto nowy system myślenia o wyzwoleniu państwa, oparty na filozofii pozytywnej Augusta Comte’a. Filozofia ta przedkłada rozwój i budowanie społeczeństwa ponad romantyczne zrywy narodowowyzwoleńcze.

Epoka pozytywizmu dla Polski to w dalszym ciągu okres okupacji. Po nieudanym powstaniu styczniowym nurty pracy u podstaw ożywiają się, wychodzą na główny plan. Początek epoki jest powiązany nie tylko z klęską powstania. 1864 rok to także data uwłaszczenia chłopów. 2 lata później Galicja, najbiedniejszy rejon okupowanych ziem polskich uzyskuje autonomię, jednak wciąż pozostaje w zaborze austriackim. Dzięki uzyskaniu autonomii pojawia się możliwość swobodnego rozwoju kultury narodowej, swobodę ustawodawczą, oraz możliwość powoływania polskich urzędników i nauczycieli. Rok później, w 1867 r. okręg poznański i pruski wchodzi do Związku Północnoniemieckiego.

W XIX wieku w Polsce rozwija się kapitalizm. Formuje się burżuazja, chłopi są uświadamiani o swej przynależności narodowej, zjawisko urbanizacji postępuje na coraz większą skalę, tworzy się warstwa robotników. Widoczny jest rozwój przemysłu i handlu, zmniejsza się znaczenie rolnictwa. Najmniej rozwinięta jest Galicja, o czym już wspomniałam, zaś we wszystkich kierunkach rozwija się gospodarka Królestwa Polskiego. Zabór pruski rozwija się najprężniej w dziedzinie przemysłu - zwłaszcza Śląsk. Wielkopolska pozostaje w dużej części rolnicza.

Życie pod zaborem pruskim i rosyjskim jest trudne. W tych zaborach uciążliwe są prześladowania, próby wynarodowiania i silna dyskryminacja Polaków.

Pisarze epoki pozytywizmu to Adam Asnyk, Eliza Orzeszkowa, Aleksander Świętochowski, Bolesław Prus, Henryk Sienkiewicz.