Monachomachia, czyli wojna mnichów - Ignacy Krasicki

Jest poematem heroikomicznym (gatunek będący parodią eposu homeryckiego, jego napuszonego stylu i patosu), wymierzonym przeciwko zakonom żebraczym i kontemplacyjnym (czyli karmelitom bosym i dominikanom), których członkowie są głównymi bohaterami utworu. Wśród nich wyłonić można sylwetki poszczególnych mnichów takich jak:

- ojciec Hilary - leń i śpioch,

- ksiądz przeor - wiecznie znudzony życiem, zgnuśniały,

- ojciec Pankracy - inicjator urządzenia intelektualnego spotkania.

Krasicki przedstawia konflikt rywalizujących ze sobą zakonów, które pewnego dnia postanawiają zorganizować uczoną dysputę. Szybko jednak ich uczcie zaczyna towarzyszyć zajadły konflikt, który bracia postanawiają rozstrzygnąć pijackim pojedynkiem. Wkrótce dochodzi do bijatyki, podczas której mądre księgi służą do okładania się nimi po głowach. Jest to moment kulminacyjny utworu, którego zwieńczeniem będzie przerwanie walki, dzięki wniesieniu wypełnionego kielicha - vitrum gloriosum ("puchar przesławny"). Jego zawartość wprowadza zgodę i spokój między zwaśnionych, a także zapowiada dalszy ciąg pijaństwa.

Autor ukazuje w utworze wady polskich zakonów żebraczych, ich ciemnotę, nieuctwo, łamanie świętych przykazań, brak umiaru, konserwatyzm i zacofanie. Nie mógł jednak wymienić tych ludzkich usterek wprost, dlatego wykorzystał do tego celu specjalne zabiegi. a). pierwszym z nich jest satyra, która posługuje się różnymi środkami, np. groteską czy karykaturą, w celu osiągnięcia efektu komicznego. Emanuje ona z takich fragmentów jak: "Ojciec Hilary obudzić się raczył" lub też: " Czy do piwnicy wkradli się złodzieje?/ Czy wyschły kufle, gąsiory i dzbany?" .

b).następnym środkiem jest ironia, która najczęściej ma postać drwiny ukrytej pod pozorną aprobatą. W tym przypadku polega ona na zestawieniu pozornie podniosłych słów z wyrazami potocznymi i niskim tematem. Określeniami przepojonymi szyderstwem są na przykład: " wielebne głupstwo", "[…]ksiądz przeor porwawszy się z puchu,/ pierwszy raz w życiu Jutrzenkę obaczył.", "Ojciec Gaudenty z rzędu się wytoczył", a także "Tuman mądrości nad łbami unosi".

c). kolejny zabieg wykorzystany w poemacie to parodia. Jest ona odmianą stylizacji, prześmiewczym i jawnym nawiązaniem do stylu, motywów tematycznych lub kompozycji określonego utworu. Jego istotę stanowi karykaturalne przerysowanie charakterystycznych cech pierwowzoru. U Krasickiego występuje - charakterystyczna dla poematu heroikomicznego - kpina z epopei. Warto jednak zaznaczyć, iż do odczytania autorskiej sugestii niezbędna jest identyfikacja dzieła z utworem parodiowanym, dlatego należałoby zestawić ich wspólne cechy, które we wtórnym użyciu zostały poddane modyfikacji.

* klasyczna inwokacja w Monachomachii przemienia się w uroczyste wprowadzenie do zwykłej, pijackiej burdy,

* odpowiednikiem bitwy jest wojna mnichów,

* ranni rycerze posiadają swój ekwiwalent w zakonnikach pokrytych obrażeniami od kufli, sandałów i ksiąg,

* mężność i odwaga bohaterów u Krasickiego kończy się urywaniem kapturów i wybijaniem zębów,

* ingerencja sił nadprzyrodzonych przybiera w poemacie postać "Jędzy Niezgody".

Istotny jest fakt, iż autor nie celuje swoim dowcipem w konkretnych ludzi, czego dowodem są słowa: "I śmiech niekiedy może być nauką,/kiedy się z przywar, nie z osób natrząsa." Nie przemawia on także ze stanowiska biskupa, który posiada autorytet i "wie lepiej". Jego biografia pozwala stwierdzić, iż był człowiekiem świadomym nie tylko cudzych, ale również własnych ułomności, do których miał odwagę się przyznać. Dlatego słowa "Nie wszystko złoto, co się świeci z góry" czy też "Nie habit czyni świętym" nakłaniają do obiektywnej oceny ludzi i zjawisk, bez przypisywania im etykietek przez wzgląd na utrwalone stereotypy odnoszące się chociażby do pełnionych funkcji. Ukazany w utworze obraz niesie ze sobą morał, iż w zwykłym świeckim człowieku może być sto razy więcej dobra, aniżeli w zakonniku. Przebija się tu także apel do przedstawionej grupy społecznej, aby nie osiadała na laurach i nie czuła się bezkarna ze względu na swoje powołanie.

Powrót posła - Julian Ursyn Niemcewicz

Utwór jest komedią polityczną, służącą ośmieszeniu opozycji. Powstał na zamówienie obozu reform, w ciągu kilkunastu dni w czasie przerwy między obradami Sejmu Wielkiego (Czteroletniego) na przełomie października i listopada 1790 roku. Autor - jako zwolennik stronnictwa patriotycznego - chciał w ten sposób wpłynąć na opinię publiczną i postawę polityczną posłów. Dzieło ma charakter klasyczny o czym świadczą:

- zachowanie zasady trójjedności: czasu, miejsca i akcji,

- brak scen zbiorowych,

- objętościowa przewaga dialogów i monologów nad akcją.

Powrót posła przedstawia konflikt zaistniały między dwiema grupami politycznymi:

  1. Obozem reform: dążący do przemian w kraju, składający się z bohaterów godnych naśladowania i będących wzorami wszelkich cnót (Podkomorstwo Dobrójcy, Walery, Teresa).
  2. Obozem przeciwnym reformom: składający się z konserwatystów, zasiedziałej szlachty, niezorientowanej w sytuacji kraju i dbającej jedynie o własne interesy (Starosta Gadulski, Starościna, Szarmancki).

Utwór zawiera także koncepcje będące przedmiotem sporu:

- zniesienie liberum veto i wolnej elekcji,

- wprowadzenie dziedziczności tronu,

- możliwość wejścia w sojusz z Prusami przeciw Rosji,

- zwiększenie liczby wojsk,

- uwłaszczenie chłopów.

OBÓZ REFORM

OPOZYCJA

Podkomorzy-

*należy do starszego pokolenia szlachty,

*oświecony patriota i wzór obywatela. postępuje według zasad oświeceniowego utylitaryzmu.

*interesuje się sprawami kraju,

*walczy o uwłaszczenie chłopów, o zniesienie prywaty, przesądów i zacofania,

*krytykuje kosmopolityzm u młodych,

*widzi potrzebę reformy edukacji.

Starosta Gadulski-

*Sarmata, symbolizuje najgorsze wady polskiej szlachty(ciemnotę, zacofanie, głupotę, pychę, brak wykształcenia, próżność, chciwość, prywatę, nietolerancję),

*ślepo przywiązany do tradycji,

*liberum veto uznaje za gwarancję porządku,

*nie orientuje się w aktualnej sytuacji politycznej kraju.

Podkomorzyna-

*mądra, rozsądna,

*prawdziwa gospodyni domowa i partnerka męża, wzorowo prowadzi dom, dba o Teresę i Walerego.

Starościna-

*typowa "żona modna", antypatriotka,

*ograniczona (uważa, że Szarmancki byłby idealnym mężem dla Teresy), rozkapryszona, rozhisteryzowana, pretensjonalna,

*żyje w świecie romansów,

*uważa siebie za uosobienie kobiecości,

*interesuje ja tylko zabawa, pieniądze i rozrywki.

Walery-

*syn Podkomorstwa, adorator Teresy,

*poseł na Sejm,

*wykształcony, szczery, uczciwy,

*prawdziwy patriota,

*szuka mądrej, uczciwej i skromnej żony, dlatego wybiera Teresę.

Szarmancki-

*zalotnik Teresy,

*zepsuty, pozbawiony zasad moralnych,

*traktuje kobiety jak rzeczy,

*dandys, fircyk i narcyz ubiera się zgodnie z modą francuską,

*kabotyn, oszust,

*jest przebiegły i cyniczny,

*antypatriota- sprawy kraju w ogóle go nie interesują.

Teresa-

*wychowana przez Podkomorstwo, ale jest córką starosty Gadulskiego,

*nie imponuje jej życie w wielkim mieście ani bogactwo,

*rozważna, mądra,

*opiera się zalotom Szarmanckiego, kocha Walerego,

*jest stała w uczuciach,

*zna swoją wartość.

-