POLITYKA GOSPODARCZA II RP.

I. Rząd Jędrzeja Moraczewskiego.

21 listopada 1918 roku rząd J. Moraczewskiego wydał I  manifest Manifest uroczysta odezwa lub deklaracja publiczna władcy lub organizacji politycznej czy społecznej do narodu, zawierająca ich program działania lub wyrażająca ich stanowisko w ważnych sprawach.
Czytaj dalej Słownik historyczny
do narodu. Zapowiedziano w nim: przeprowadzenie reformy rolnej oraz przeprowadzenie nacjonalizacji przemysłu. Reformy te uzależniono od zatwierdzenia przez Sejm Ustawodawczy. Niedługo potem został wydany drugi dekret, który wprowadzał 8-godzinny dzień pracy oraz ubezpieczeń robotniczych n wypadek chorób.

II. Reforma skarbowo-walutowa.

W grudniu 1923 roku na czele rządu stanął Władysław Grabski (funkcję Prezesa Rady Ministrów sprawował do grudnia 1925 roku). W styczniu 1926 roku została przyjęta przez Sejm jego reforma - tzw. ustawa o naprawie skarbu i reformie walutowej. Polegała ona na: zaciągnięciu pożyczek; wprowadzeniu nowej waluty - złoty, który zastąpił obowiązującą dotychczas markę polską; oszczędnościach w budżecie; wprowadzeniu podatku majątkowego (dla najbogatszych); reorganizacji banków państwowych oraz powołaniu do życia Banku Gospodarstwa Krajowego. W styczniu 1924 roku otworzono prywatny Bank Polski (z niewielkim udziałem państwa). Otwarcie banku było możliwe dzięki pożyczce z Włoch - tzw. pożyczce tytoniowej.

III. Ożywienie gospodarcze.

Od początku 1926 roku miało miejsce dość znaczne ożywienie koniunktury, które trwało nieprzerwanie przez okres trzech następnych lat. Po zamachu majowym i objęciu władzy przez sanację wzrosło zaufanie obcego kapitału do lokat w Polsce. Rokowania z lat 1926-1927 doprowadziły do uzyskania w USA i Wielkiej Brytanii tzw. pożyczki stabilizacyjnej w wysokości 62 milionów dolarów i 2 milionów funtów. 13 października 1927 roku prezydent Ignacy Mościcki wydał rozporządzenie o planie stabilizacyjnym - między innymi złotówka została zdewaluowana o 42%. Mimo wojny celnej z Niemcami, to właśnie to państwo pozostawało nadal największym polskim partnerem handlowym. Najważniejszą wówczas inwestycją w dziedzinie infrastruktury była budowa linii kolejowej łączącej Górny Śląsk z Gdańskiem i Gdynią, a także szybki rozwój portu w Gdyni. Te inwestycje umożliwiły w bardzo dużym stopniu eksport Eksport działalność polegająca na wywozie poza granice danego państwa towarów, usług lub kapitałów.
Czytaj dalej Słownik geograficzny
polskiego węgla do krajów skandynawskich.

IV. Kryzys gospodarczy.

Pod koniec 1929 roku w rolnictwie i przemyśle rozpoczął się kryzys gospodarczy. Polska Polska Rzeczpospolita Polska. Państwo położone w środkowej Europie nad Morzem Bałtyckim. Powierzchnia 312 685 km2. Liczba ludności 38 641 tys. (2001 r.). Stolica Warszawa. Język urzędowy polski. ... Czytaj dalej Słownik geograficzny nie była wówczas wyizolowanym przypadkiem - kryzys ten dotknął wiele krajów. To załamanie koniunktury trwało aż do 1933 roku, a w krajach słabo rozwiniętych, w tym w Polsce aż do 1935 roku. Nastąpił odpływ kapitałów, rząd popierał eksport po cenach dumpingowych, zmniejszono obieg pieniądza w kraju - deflacyjna polityka rządu. Celem wyjścia z kryzysu w 1932 roku powołano Komitet Ekonomiczny Ministrów, który przedstawił pierwszy program wyjścia z kryzysu gospodarczego. Miał on polegać na: obniżce cen artykułów przemysłowych, oddłużeniu rolnictwa oraz w organizacji pomocy dla bezrobotnych - między innymi poprzez stworzenie systemu robót publicznych. W 1933 roku uchwalono tzw. ustawę kartelową, która dawała państwu prawo do ingerencji w porozumienia monopolistyczne. W tym samym roku powołano do życia Fundusz Pracy, który zajął się organizacją i finansowaniem robót publicznych.

V. Próby kierowania gospodarką.

Pod koniec 1935 roku nastąpiła wyraźna poprawa koniunktury. W 1936 roku rząd wprowadził obniżenia dewizowe, a wicepremier Eugeniusz Eugeniusz S. Mrożek Tango, bohater drugoplanowy; brat babki Eugenii
Wygląd: Ma strój zaniedbany i zakurzony, na który składa się żakiet-jaskółka, biała koszula z brudnym kołnierzykiem, ...
Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - liceum
Kwiatkowski przedstawił w Sejmie program gospodarczy, który zakładał rozwój sił produkcyjnych kraju w ramach 4-letniego planu inwestycji państwowych (1936-1940).

VI. Powstanie COP.

W 1937 roku rząd rzuciła hasło budowy Centralnego Okręgu Przemysłowego (COP). Jego ośrodek miał stanowić tzw. "trójkąt bezpieczeństwa" w widłach Wisły i Sanu o ogólnej powierzchni 15 % całości kraju i 18% ludności Polski. Inwestycja w COP była możliwa w głównej mierze dzięki wpływowi części pożyczki francuskiej, która została uprzednio podpisana we Francji przez marszałka Edwarda Rydza-Śmigłego.

Pierwszym centrum inwestycyjnym był okręg warszawski, drugim Centralny Okręg Przemysłowy: powstanie elektrowni w Rożnowie, kombinatu metalurgicznego w Stalowej Woli, fabryki zbrojeniowej w Sanoku i Radomiu, zakładów samolotowych w Mielcu i Rzeszowie oraz zakładów chemicznych w Dębicy. Rząd przejął także na własność największy koncern Koncern zjednoczenie przedsiębiorstw poprzez zakup akcji lub udziałów; wszystkie zachowują jednak swoją odrębność prawną, chociaż mają wspólnego właściciela i zarząd.
Czytaj dalej Słownik historyczny
przemysłowy - Wspólnota Interesów na Górnym Śląsku.

VII. Plan Plan obraz niewielkiego obszaru Ziemi (np. miasta) wykonany na płaszczyźnie za pomocą kartograficznych symboli. Przy konstrukcji planów nie uwzględnia się krzywizny Ziemi, ponieważ ... Czytaj dalej Słownik geograficzny 15-letni.

Inwestycyjny plan 4-letni z 1936 roku wykonano na początku 1939 roku. Już w grudniu 1938 roku wicepremier Eugeniusz Kwiatkowski wystąpił z projektem nowego 15-letniego planu rozwoju gospodarczego. Całość tego okresu była rozłożona na 5 trzyletnich odcinków, w których główne siły miały być skupione na: 1. produkcji zbrojeniowej; 2. systemie komunikacji; 3. rolnictwie i oświacie; 4. urbanizacji; 5. zatarciu różnic między Polską A i Polską B. Pierwszy odcinek planu rozpoczęto realizować w 1939 roku.

POLITYKA ZAGRANICZNA II RP.

I. Idea międzymorza.

W I połowie lat 20-tych w Polsce rozwinęła się i zdobyła grono Grono kwiatostan o silnie skróconej i zgrubiałej osi głównej. Kwiaty są gęsto osadzone, np. u konwalii.
Czytaj dalej Słownik biologiczny
wielu wyznawców tzw. idea międzymorza, a więc stworzenia porozumienia państw w tym rejonie. Koncepcja ta zyskała na sile, po ogłoszeniu niemieckiej i bolszewickiej deklaracji z Rapallo dnia 16 kwietnia 1922 roku o anulowaniu wzajemnych roszczeń, nawiązaniu stosunków dyplomatycznych oraz podjęcia współpracy ekonomicznej i wojskowej. W tym celu zbliżono się także do Francji. Realizując ideę międzymorza podpisano także wyżej wymieniony pakt z Rumunia.

II. Protokół genewski.

Polska brała udział w podpisaniu 2 października 1924 roku, na posiedzeniu Ligii Narodów tzw. protokołu genewskiego, który potępiał wojnę napastniczą, przewidywała ograniczenie zbrojeń oraz wprowadzał zasadę obowiązkowego arbitrażu w kwestiach spornych. Orędownikami wyżej wymienionych zasad były: Polska, Francja, Belgia Belgia Królestwo Belgii. Państwo położone w północno-zachodniej Europie nad Morzem Północnym. Członek Unii Europejskiej. Powierzchnia wynosi 30521 km2. Liczba ludności 10 264 tys. (2001 r.). ... Czytaj dalej Słownik geograficzny i Czechosłowacja. Duży sukces na tym polu odniósł kierujący polską dyplomacja od końca 1924 roku Aleksander Aleksander Homer Iliada, bohater drugoplanowy; Parys.
Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - gimnazjum
Skrzyński.

III. Umowy graniczne.

W kwietniu 1925 roku podpisano polsko-czechosłowacki traktat Traktat rodzaj rozprawy na temat najważniejszych problemów z danej dziedziny wiedzy lub życia społecznego, politycznego. Często pojawia się w tytułach prac naukowych. Tego wyrazu użył także ... Czytaj dalej Słownik terminów literackich arbitrażowy, umowę handlową oraz układ regulujący sytuacje mniejszości narodowych po obu stronach granicy. W połowie stycznia 1925 roku Niemcy Niemcy Republika Federalna Niemiec. Członek Unii Europejskiej. Państwo położone w środkowej Europie nad Morzem Bałtyckim i Północnym. Powierzchnia 356 970 km2. Liczba ludności 82 357 tys. (2001 ... Czytaj dalej Słownik geograficzny doprowadziły do wybuchu wojny celnej z Polska. W sierpniu i we wrześniu tegoż roku zawarto także polsko-radziecką umowę o rozstrzyganiu zatargów granicznych. W tym celu w Warszawie zjawił się radziecki komisarz Komisarz L. J. Kern Ferdynand Wspaniały, bohater epizodyczny; przesłuchuje Ferdynanda w sprawie kradzieży w pociągu. Pogratulował mu, że schwytał bardzo groźnych przestępców.
Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - gimnazjum
spraw zagranicznych Grigorij Cziczerin.

IV. Układy w Locarno.

Dnia 5 października 1925 roku w szwajcarskiej miejscowości Locarno rozpoczęła się międzynarodowa konferencja w sprawie bezpieczeństwa w Europie z udziałem: Francji, Wielkiej Brytanii, Włoch, Belgii i Niemiec. Doprowadziła ona między innymi do podpisania tzw. paktu reńskiego 16 października 1925 roku, który gwarantował zachodnie granice Niemiec oraz traktaty arbitrażowe między Niemcami a Polską i Czechosłowacją, których gwarantem została Francja. Obecnie granicy francuskiej zobowiązały się bronić przed Niemcami - Wielka Brytania, Belgia, Włochy, Polska i Czechosłowacja, natomiast granicy polskiej miała strzec tylko Francja.

V. Polska a Litwa. Sprawa Pomorza.

W 1927 roku miał miejsce poważny konflikt między Polską a Litwa. Dnia 9 grudnia 1927 roku odbyło się spotkanie Józefa Piłsudskiego z litewskim premierem Augustinasem Voldemarasem, podczas którego marszałek zapytał wprost, czy  Litwa Litwa Republika Litewska. Państwo położone we wschodniej Europie, na południowo-wschodnim wybrzeżu Morza Bałtyckiego. Powierzchnia 65 200 km2. Liczba ludności 3 482 tys. (2001 r.). Stolica Wilno. ... Czytaj dalej Słownik geograficzny chce pokoju, czy wojny. A. Voldemaras nie mógł odpowiedzieć inaczej, jak pokoju. Konflikt został zażegnany.

W styczniu tego samego roku niemiecki minister spraw zagranicznych -  Gustaw Gustaw A. Fredro Śluby panieńskie, bohater główny; podopieczny Radosta, w finale komedii narzeczony Anieli.
Wygląd: Młody fircyk, pojawia się na scenie w czarnej pelerynie - wraca z hulanki, ...
Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - gimnazjum
Stresemann oświadczył, iż Pomorze jest niemieckie oraz że traktat wersalskie nie wyklucza zmian wschodniej granicy Niemiec.

VI. Pakt Brianda-Kelloga.

Położenie międzynarodowe Polski zmieniło się wraz z zawarciem szeregów układów w celu nieagresji. Już w kwietniu 1927 roku Francja Francja Republika Francuska. Członek Unii Europejskiej. Państwo położone w zachodniej Europie nad Oceanem Atlantyckim i Morzem Śródziemnym. Powierzchnia 551 500 km2. Liczba ludności 59 191 tys. (2001 ... Czytaj dalej Słownik geograficzny złożyła Stanom Zjednoczonym propozycję dwustronnego układu, który potępiałaby wojnę jako środek polityki międzynarodowej. Rząd amerykański podjął inicjatywę, ale w formie układów wielostronnych. Gdy projekt ten został przyjęty jako rezolucja Ligi Narodów, amerykański sekretarz stanu Frank Frank C. S. Lewis Siostrzeniec czarodzieja, bohater epizodyczny, realny; dorożkarz, który wraz ze swoim koniem, Truskawkiem, przypadkowo trafia do Narnii i zostaje jej królem, człowiek dobry ... Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - gimnazjum B. Kellog zaproponował podobny pakt 6 głównym mocarstwom. Dnia 27 sierpnia 1928 roku w Paryżu odbyło się uroczyste podpisanie układu zwanego paktem Brianda-Kelloga, w którym strony wyrzekły się wojny jako metody prowadzenia polityki. Pakt ten podpisały wszystkie państwa członkowskie Ligi Narodów, prócz ZSRR i Turcji, a w imieniu Polski podpis złożył minister spraw zagranicznych August Zaleski. Pakt ten miął wejść w życie po ratyfikacji go przez wszystkich sygnatariuszy. Pakt Brianda-Kelloga wszedł w życie ostatecznie dnia 24 lipca 1929 roku.

VII. Protokół Litwinowa.

. Po podpisaniu paktu Brianda-Kelloga, ZSRR podjął wówczas starania, by postanowienia paktu (ZSRR ostatecznie przystąpił do niego w 1928 roku) mogły wejść w życie szybciej, bez czekania na ratyfikację przez wszystkich sygnatariuszy. Dlatego też już w grudniu 1928 roku ówczesny radziecki komisarz spraw zagranicznych Maksym Litwinow zaproponował stronie polskiej podpisanie dwustronnego protokołu, według którego pakt Branda -Kelloga nabrałby dla ZSRR i Polski mocy natychmiast po jego ratyfikacji przez oba państwa. Dyplomacja polska do tego paktu przyciągnęła także Estonie, Łotwę i Rumunię. Dnia 9 lutego 1929 roku w Moskwie podpisano przez ZSRR, Polskę, Estonię, Łotwę i Rumunię wielostronny układ zwany protokołem moskiewskim lub protokołem Litwinowa. Sygnatariusze wyrzekli się w nim stosowania siły w dochodzeniu swych pretensji terytorialnych. Postanowienia te dotyczyły też radzieckich roszczeń wobec rumuńskiej Besarabii i Kresów Wschodnich Polski. Protokół ten podpisały następnie Litwa, Turcja Turcja Republika Turecka. Państwo położone na dwóch kontynentach, w południowo-wschodniej Europie (niewielka część terytorium) i w południowo-zachodniej Azji (półwysep Azja Mniejsza), nad ... Czytaj dalej Słownik geograficzny i Persja (Iran).

VIII. Niemcy a Polska u progu nowego dziesięciolecia,

Gorsza sytuacja na arenie międzynarodowej nastąpiła już na początku lat 30-tych. W latach 1930-1933 ruszył dość ostra kampania polityczna Niemiec, która była prowadzona pod hasłami rewizji granic z Polską. Niemcy zawiesiły spłaty odszkodowań, jakie przewidywał dla nich plan Owena Younga, a w połowie 1932 roku nastąpiło ich umorzenie. Józef Piłsudski próbował wówczas wykorzystać skłócenie Niemiec i ZSRR w celu zrównoważenia wzajemnych relacji między obydwoma krajami. Wykonawcą tej polityki została Józef Bem, od listopada 1932 roku piastujący stanowisko ministra spraw zagranicznych, po ustąpieniu Augusta Zaleskiego. Polityka ta zaczęła wkrótce przynosić pewne korzyści.

IX. Polsko-radziecki pakt o nieagresji.

Dnia 25 lipca 1932 roku w Moskwie August Zaleski oraz Maksym Litwinow (radziecki komisarz spraw zagranicznych) podpisali ostatecznie tekst Tekst każda wypowiedź, utrwalona na piśmie, ale także ustna, stanowiąca skończoną i zamkniętą, z punktu widzenia treści, całość. Różne rodzaje tekstów bada lingwistyka i poetyka, dążąc ... Czytaj dalej Słownik terminów literackich polsko-radzieckiego paktu o nieagresji. Pakt ten nawiązywał do traktatu ryskiego, Paktu Brianda-Kelloga oraz protokołu Litwinowa. Przewidywała on w swej treści: wyrzeczenia się wojny oraz wstrzymanie się od uczestnictwa w układach skierowanych przeciw drugiej stronie. Pakt ten został zawarty na okres 3 lat. W tym samym niemal czasie zaczęły się pogarszać stosunki polsko-niemieckie. 30 stycznia 1933 roku Adolf Adolf A. Mickiewicz III cz. Dziadów, bohater epizodyczny; w sc.7 Salon warszawski opowiada o Cichowskim; PRZEDSTAWICIELE SPOŁECZEŃSTWA POLSKIEGO
Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - liceum
Hitler został kanclerzem Niemiec. Stwierdził wtedy, iż sytuacja w "polskim korytarzu" jest nie do zniesienia i że musi być on jak najszybciej zwrócony Niemcom.

X. Konwencja wojskowa o określeniu napastnika.

Stosunki polsko-radzieckie roku 1933 można nazwać rokiem odwilży. 3 lipca 1933 roku w Londynie podpisano tzw. konwencję londyńską między ZSRR, Polską, Estonią, Łotwą, Rumunią, Turcją i Afganistanem. Była to konwencja wojskowa o określeniu napastnika. Odrzucała ona jakiekolwiek usprawiedliwienie agresji.

XI. Polsko-niemiecka deklaracja o niestosowaniu przemocy.

Przełom zaś stosunkach polsko-niemieckich nastąpił w 1934 roku. Dzięki zabiegom polskiego ministra spraw zagranicznych Józefa Becka, dnia 26 stycznia 1934 roku w Berlinie niemiecki minister spraw zagranicznych Konstantin von Neurtah i tamtejszy ambasador polski Józef Lipski, podpisali tekst wspólnej deklaracji o niestosowaniu przemocy we wzajemnych stosunkach. Układ ten został podpisany na 10 lat. Pewnym uzupełnieniem tegoż układu było podpisanie w Warszawie w marcu 1934 roku protokołu, który kończył ostatecznie stan Stan w okresie feudalizmu była to zamknięta grupa społeczna posiadająca jednakową pozycję prawną w państwie (duchowieństwo, szlachta, mieszczaństwo, chłopi). Przynależność do stanu ... Czytaj dalej Słownik historyczny wojny celnej między Polską a Niemcami. J. Piłsudski po podsianiu tych deklaracji ze stroną niemiecką, a wcześniej ze stroną radziecką powiedział: "Polska siedzi teraz na 2 stołkach. To nie może trać długo. Musimy wiedzieć z którego naprzód spadniemy i kiedy".

XII. Przedłużenie polsko-radzieckiego paktu o nieagresji.

Dnia 5 maja 1934 roku podpisano także ostatecznie w Moskwie protokół przedłużający polsko-radziecki pakt o nieagresji na dalsze 10 lat (miał obowiązywać do dnia 31 grudnia 1945 roku). Podpisali go Józef Beck i Maksym Litwinow.

XIII. Idea Paktu Wschodniego.

Francuski minister spraw zagranicznych Jean Louis Barthou dążył do zaciśnięcia stosunków z ZSRR. Rozmowy przeprowadzane miedzy nim a radzieckim ambasadorem w Paryżu Dowgalewskim, doprowadziły do powstania takiego planu, by wypracować na wschodzie taką sytuacje geopolityczną, która nie groziłaby żadnymi niepokojami. L. Brathou wybrał się nawet do Polski, by na ten temat rozmawiać z J. Beckiem i J. Piłsudskim. W maju 1934 roku został wystosowany przez niego projekt, który po omówieniu z M. Litwinowem nazwano Pacte Oriental. W lipcu i sierpniu 1934 roku zaczęto wcielać go w życie. W grę wchodziły następujące państwa: Czechosłowacja, Estonia, Finlandia, Litwa, Łotwa, Niemcy, Polska, Związek Radziecki. Pakt ten miał być projektem wzajemnej pomocy i miął być gwarantowany przez Francję. Pakt ten był jednak z góry skazany na klęskę, wobec dużego sprzeciwu Polski i Niemiec. Mimo tych zabiegów Paktu Wschodniego nie udało się zrealizować. Idea ta doprowadziła w dużym stopniu do wstąpienie ZSRR do Ligi Narodów, co miało miejsce we wrześniu 1934 roku.

XIV. Wydarzenia roku 1938 i 1939.

24 października 1938 roku minister spraw zagranicznych III Rzeszy Joachim von Ribbentrop wysunął w rozmowie z polskim ambasadorem w Berlinie Józefem Lipskim, propozycję włączenia do Niemiec Gdańska wraz z eksterytorialna szosa i linia kolejową, przechodząca między niemieckim Pomorzem a Prusami Wschodnimi. W zamian proponowano stronie polskiej przedłużenie polsko-niemieckiego układu o nieagresji (którego zresztą III Rzesza i tak nie miała zamiaru respektować) oraz wejście Polski do Paktu Antykominternowskiego. Strona polska odmówiła, jednak wcześniejsza sytuacja Czech i ich pozycja nie wróżyły niczego dobrego. Kilka miesięcy przed owa rozmową, dokładnie dnia 15 marca 1938 roku wojska niemieckie zajęły Pragę. W konsekwencji A. Hitler zlikwidował Czechosłowację i utworzył Protektora Czech i Morwa, przy pozornie suwerennym państwie słowackim. Z drugiej jednak strony, dnia 31 marca 1939 roku ambasador angielski w Warszawie Howard Kennard, wręczył szefowi polskiej dyplomacji brytyjskie gwarancje na wypadek niemieckiej agresji. Dwa tygodnie później analogiczne gwarancje przekazała stronie polskiej Francja. Jednak już pod koniec marca 1939 roku A. Hitler wydał rozkaz przygotowania do ataku na Polska pod kryptonimem "Fall Weiss", czy "Biały Plan". Polska w tym samym niemal czasie opracowała tzw. "Plan Z", na wypadek niemieckiej agresji zbrojne. 28 kwietnia 1939 roku miała miejsce słynna mowa Mowa przemówienie; tradycyjny gatunek retoryczny, obejmujący utwory przeznaczone do bezpośredniego wygłoszenia. Występuje w różnych odmianach w zależności od celu i okoliczności wystąpienia ... Czytaj dalej Słownik terminów literackich A. Hitlera w Reichstagu, podczas której obrońców systemu wersalskiego (nazywano ta postanowienia pokoju wersalskiego z 1918 roku, godzące bezpośrednio w państwo niemieckie) "podżegaczami wojennymi" i wymówił polsko-niemiecki układ o nieagresji z 26 stycznia 1934 roku. Reakcja strony polskiej była niemal natychmiastowa. Dnia 5 maja 1939 roku odbyło się przemówienie sejmowe Józefa Becka (ministra spraw zagranicznych). Wtedy właśnie padły słynne słowa : "My w Polsce nie znamy pojęcia pokoju za wszelką ceną. Jest jednak rzecz tylko w życiu ludzi, narodów i państw, która jest bezcenna. Tą rzeczą jest honor." Od tego przemówienia maiło miejsce masowe poparcie społeczne dla rządowej Pożyczki Obrony Przeciwlotniczej oraz gorąca zbiórka pieniędzy na rzecz Funduszu Obrony Narodowej. 19 maja tegoż roku podpisano także polsko-francuski protokół, przewidujący w wypadku agresji niemieckiej na Polskę, działania wojenne Francji przeciwko Niemcom. Pomoc taka miała być udzielona przez lotnictwo natychmiastowo, a przez siły lądowe w 15 dniu wojny. 24 lipca 1939 roku podpisano z kolei w Moskwie trójstronny układ miedzy Wielka Brytania, Francja a ZSRR, na mocy którego zobowiązano się do wzajemnej pomocy w przypadku agresji na jedno z tych państw. Układ ten i dalsze działania ZSRR wskazywały na to, iż Józef Stalin nie zamierza respektować swych sojuszników. 23 sierpnia 1939 roku w Moskwie, zawarto między Niemcami a ZSRR układ o nieagresji. Ze trony niemieckiej podpisał go minister spraw zagranicznych Joachim von Ribbentrop, ze strony radzieckiej ludowy komisarz spraw zagranicznych Wiaczesław Mołotow. Do owego układu dodano tajny protokół (odkryty dopiero po wojnie), który przewidywał, iż na wypadek terytorialno-politycznego przekształcenia terenów należących do państwa polskiego, sfery wpływów miedzy Niemcami z ZSRR będą rozgraniczone w przybliżeniu przez linię Narew-Wisła-San. W protokole tym ustalono także, iż Litwa wejdzie w skład sfery niemieckiej, a Finlandia, Estonia, Łotwa i rumuńska Besarabia w skład sfery radzieckiej.