Przyczyny:

  • wydarzenia bałkańskie, I i II wojna bałkańska, ścieranie się na tym terenie interesów państw,
  • rywalizacja kolonialna, głównie miedzy Niemcami a Anglią i Francją,
  • wyścig zbrojeń i propaganda nacjonalistyczna,
  • powstanie dwóch bloków grupujących państw europejskie; Trójprzymierze( Niemcy, Włochy( do 1915) i Austro-Węgry, Turcja, Bułgaria), Trójporozumienie ( Anglia, Francja, Rosja, od 1917 USA, a od 1915 Włochy, Rumunia od 1916 roku),
  • walkę o strefy wpływów w Europie,
  • konflikty narodowościowe(np. między Serbami i Austriakami),
  • walkę o strefy wpływów w Europie,

Bezpośrednią przyczyną wybuchu I wojny światowej stało się zamordowanie 28 czerwca

1914 roku w Sarajewie austriackiego następcy tronu, arcyksięcia Franciszka Ferdynanda.

Zginął on z rąk serbskich terrorystów, inspirowanych przez serbski wywiad. Rząd austriacki wypowiedział 28 lipca 1914 r. wojnę Serbii. Dzień później Rosja zarządziła mobilizację, na co Niemcy wystawili Rosji ultimatum żądające odwołania mobilizacji, lecz zostało ono odrzucone i 1 sierpnia 1914 r. Niemcy wypowiadają Rosji wojnę. 3 sierpnia Niemcy wypowiadają wojnę Francji, a 4 sierpnia przekroczyły granicę z Belgią, co spowodowało wypowiedzenie wojny Niemcom przez Anglię. 6 sierpnia 1914 r. Austro-Węgry przystąpiły do wojny z Rosją. Do konfliktu przystąpiły także dominia powiązane z Wielką Brytanią oraz Japonią, która miała z nią umowę sojuszniczą.

Głównym obszarem działań w tym konflikcie był front zachodni: armie niemieckie, realizując tzw. plan Schlieffena, po zaciętych walkach we Flandrii dotarły nad rzekę Marnę we Francji. Plan Schlieffena, był to strategiczny plan wojny na dwa fronty opracowany przez szefa niemieckiego sztabu generalnego generała Schlieffena. Plan ten zakładał uderzenie od północnego wschodu poprzez nieumocnioną granicę z Belgią i po szybkim pokonaniu Francuzów przerzucenie sił na front wschodni. Bitwa nad Marną w dniach od 5 do 12 września doprowadziła do zatrzymania ofensywy niemieckiej na linii rzeki Aisne. Zwycięstwo to cofnęło widmo kapitulacji stolicy Francji. Tym samym załamał się plan Schlieffena. Równocześnie Rosjanie zaatakowali na froncie wschodnim. W październiku Niemcy opracowali nowy plan. Zakładał on odcięcie Francji od Anglii przez zdobycie Flandrii. Jednak nie udało się opanować jej. Niemcom nie udało wygrać się bitwy pod Ypres w 1915 roku. Wkrótce działania wojenne przybrały formę walki pozycyjnej. Fiaskiem zakończyła się również próba zdobycia przez Niemców Verdun w 1916roku. Alianci odpowiedzieli ofensywą nad Sommą, podczas której po raz pierwszy użyto czołgów przez Wielką Brytanię. Przełomowym wydarzeniem dla wojny na froncie wschodnim było przystąpienie do wojny 6 kwietnia 1917, po stronie Ententy, USA. Początkowe niepowodzenie aliantów zaczęły powodować bunty w armii francuskiej. Ostateczną próbę przechylenie zwycięstwa na swą stronę podjęła strona niemiecka w marcu 1918. W lipcu 1918 po przejęciu inicjatywy przez aliantów armia austro-węgierska znalazła się w rozsypce. Rewolucja listopadowa w Niemczech zmusiła dowództwo niemieckie do wycofania się z wojny. Rozejm podpisano 11 listopada 1918 roku.

Front wschodni:

Rosyjskie uderzenie które nastąpiło (bitwy pod Tannenbergiem i nad jeziorami mazurskimi) nie przyniosło większych rezultatów stronie rosyjskiej. Drugie uderzenie które skierowano na południowy zachód przesunęło wojsko rosyjskie na Podkarpacie. Rosjanie dysponowali dość słabą liczbą wojska by móc prowadzić taką szeroką kampanię wojenną. Siły niemieckie generała Paula von Hindenburga i Ericha Ludendorffa zostały wzmocnione posiłkami z frontu zachodniego. W 1915 roku ruszyła ofensywa na froncie wschodnim połączonych sił armii niemieckiej i austro-węgierskiej. Pierwszym jej sukcesem było przełamanie frontu w okolicach Gorlic 4 maja 1915 roku. Nowy front walki ustanowił się na linii od Zatoki Ryskiej przez Pińsk po Tarnopol. Odpowiedzią rosyjską na te działania była ofensywa Brusiłowa która ruszyła w czerwcu 1916 roku. Jednak po początkowych sukcesach strony rosyjskiej udało się ja powstrzymać Niemcom. Wydarzenia z 1917 roku ( rewolucja lutowa i październikowa) zmusiła stronę rosyjską do podpisania zawieszenia broni w Brześciu Litewskim (listopad 1917), a w konsekwencji pokoju brzeskiego (3 marca 1918).

Front bałkański i włoski:

Austriacy po zwycięstwie na Kosowym Polu w 1915 opanowali Serbię i Czarnogórę. Po przystąpieniu do Ententy Włoch główne starcia miały miejsce nad rzeką Soczą. Włosi w tym rejonie ponosili systematyczne porażki. Przełomowym okazał się dopiero rok 1918 kiedy to udało się powstrzymać natarcie wojsk austro-węgierskich nad rzeką Piawą. @$ październik Włosi przystępują do ofensywy w kierunku Triestu. Wkrótce Austriacy przestali stawiać opór. Zawieszenie broni podpisano 3 listopada 1918. Wydarzenia na froncie wschodnim wywarły wpływ na postawę Rumunii. Ofensywa Brusiłowa z 1916 roku spowodowała atak Rumunii na węgierski Siedmiogród 27 sierpnia 1916. Rumuni ponieśli jednak klęskę która kończy się zajęciem Bukaresztu w maju 1918.

Najważniejsze bitwy I wojny światowej;

  • Bitwa galicyjska (sierpień-wrzesień) 1914, szereg operacji prowadzonych w Galicji i południowo-wschodniej części Królestwa Kongresowego przez wojska rosyjskie i austro-węgierskie w początkowym etapie I wojny światowej,
  • I bitwa nad Marną 5-9 września 1914, bitwa spowodowała zatrzymanie ofensywy niemieckiej i w rezultacie planu Schlieffena,
  • Bitwa pod Tannenbergiem od 17 sierpnia do 2 września 1914, zakończona zwycięstwem strony niemieckiej,
  • Bitwa nad jeziorami mazurskimi 8-12 listopada 1914 roku, która zakończyła się odwrotem sil rosyjskich,
  • Bitwa pod Gorlicami 2-5 maja 1915 roku, zakończyła się zwycięstwem strony niemieckiej, była przełomowym wydarzeniem na froncie austriacko-rosyjskim i złamała w znacznej mierze rosyjską siłę zaczepną,
  • Bitwa pod Ypres, 17 grudnia 1915, podczas tej bitwy po raz pierwszy użyto broni chemicznej,
  • Bitwa pod Verdun od 21 lutego do 20 grudnia 1916 r., Verdun pozostało w rękach Francuzów, a plan niemieckiej ofensywy nie powiódł się,
  • Bitwa nad Sommą 1 lipca - 18 listopada 1916, była największa bitwą I wojny światowej, podczas niej po raz pierwszy Brytyjczycy użyli w walce czołgów, cel aliantów i ich ofensywy został częściowo osiągnięty,
  • Ofensywa Brusiłowa, 4 lipca 1916, trwała do 20 września, operacja powiodła się Rosjanie zajęli Podkarpacie i zmusili Niemców do przemieszczenia swych sił na froncie zachodnim,
  • Bitwa pod Caporetto, 24 października - 1 grudnia 1917, zakończona zwycięstwem sił Austro-Węgierskich cofnęła ona widmo porażki Austriaków na tym froncie,
  • II Bitwa nad Marną, od 15 lipca do 5 sierpnia 1918, wojska francuskie powstrzymały ofensywę niemiecką i przeszły do kontruderzenia

Najważniejsze postacie;

Ferdynand Foch- marszałek Francji w okresie I wojny światowej, był dobrym dowódca i strategiem. Ale zarazem jego decyzje że wielu z jego żołnierzy zginęło w sierpniu 1914 od ognia niemieckich karabinów maszynowych. Na początku 1918 roku został naczelnym wodzem sił sprzymierzonych na froncie zachodnim.

Alfred von Schlieffen- był generałem niemieckim w okresie I wojny światowej i jednym z głównych dowódców państwa centralnych. Jego plan nazwany jego nazwiskiem został użyty podczas ofensywy niemieckiej na froncie zachodnim. Planu tego nie udało się jednak zrealizować.

Franciszek Ferdynand Habsburg-Lotaryński - zamach na niego z dnia 28 czerwca 1914, w Sarajewie rozpoczyna I wojnę światową. Został zastrzelony wraz z żoną Zofią przez Gawriła Principa.

Joseph Jacques Césaire Joffre- był marszałkiem Francji w okresie I wojny światowej. To on dowodził podczas udanego odparcia Niemieckiej ofensywy pod Marną.

Erich von Falkenhayn - w latach 1914-1916 był naczelnym dowódcą armii niemieckiej. Nie udało się mu zdobyć Verdun, jednocześnie ofensywa Brusiłowa na wschodzie spowodowała ze został odsunięty ze stanowiska.

Paul von Hindenburg, 30 sierpnia 1914 r. jako dowódca 8. armii odniósł zwycięstwo nad Rosjanami pod Tannenbergiem w Prusach Wschodnich oraz nad Jeziorami Mazurskimi. W 1916 roku został szefem Sztabu Generalnego.

Aleksiej Aleksiejewicz Brusiłow, generał rosyjski, Od początku I wojny światowej dowodził skutecznie 8 Armią w czasie walk w Galicji. W marcu 1916 stanął na czele Frontu Południowo-Zachodniego, od maja do lipca 1917 roku pełnił też funkcję głównodowodzącego armii rosyjskiej.

Philippe Pétain - dowódca obrony Verdun, następnie (od 15 maja 1917) Wódz Naczelny armii francuskiej,

Erich Ludendorff - pracował nad modyfikacją Planu Schlieffena, był czołowym dowódcą niemieckim podczas I wojny światowej.

Aleksander Wasiliewicz Samsonow- dowódca II Armii rosyjskiej atakującej Prusy Wschodnie. Po bitwie pod Tannenbergiem popełnił samobójstwo.

Conrad von Hötzendorf - jest uważany za jednego z najlepszych dowódców państw centralnych w okresie I wojny światowej.

Luigi Cadorna- Jeden z generałów włoskich szef Sztabu Generalnego Armii Włoskiej, w latach 1915-1917.

Ismail Enver- głównodowodzący armii tureckiej w czasie I wojny światowej.

KONFERENCJA WERSALSKA I JEJ POSTANOWIENIA 28 czerwiec 1919r.

Na kończącej I wojnę światową konferencji paryskiej podpisana Traktat wersalski. Konferencja ta trwała od 18 stycznia 1919 roku do 21 stycznia 1920 roku. W obradach brało udział 27 zwycięskich państw. Nasz kraj reprezentowali Ignacy Paderewski, Roman Dmowski, Władysław Grabski. Przedstawiciele państw pokonanych nie uczestniczyli w konferencji. Przedstawiciele tych państw otrzymali tylko gotowe dokumenty do podpisania. Nie uczestniczyli w niej również nie uznawani przez aliantów przedstawiciele Rosji bolszewickiej. Rosja zawarła osobny pokój z Niemcami zwany pokojem brzeskim . Traktat pokojowy ustalał nową strukturę terytorialną i polityczną Europy (tzw. system wersalski).

Decyzje:

  • odebranie Niemcom wszystkich zamorskich kolonii oraz terytoriów, do których zgłaszały roszczenia państwa sąsiadujące z Niemcami,
  • wprowadzenie drastycznych ograniczeń dotyczących niemieckich sił zbrojnych,
  • Pomorze Gdańskie i Śląsk wrócą do Polski,
  • Szlezwik i Holsztyn zostaną zwrócone Danii,
  • Na Śląsku, Mazurach i Pomorzu wschodnim odbędzie się plebiscyt, który rozstrzygnie o przynależności tych ziem,
  • Gdańsk stał się Wolnym miastem pod protektoratem Ligi Narodów,
  • Rozpad Cesarstwa Austro-Węgierskiego,
  • Niemcy uznały niepodległość Czechosłowacji i Polski,
  • przekazanie Polsce Wielkopolski i Pomorza Gdańskiego, Alzacji i Lotaryngii - Francji, Eupen i Malmédy - Belgii,
  • przekazanie Zagłębia Saary pod kontrolę międzynarodową,
  • wypłata przez Niemcy odszkodowań wojennych, (nastąpiło to dopiero w 1921 roku, gdy ustalono wysokość reparacji na 132 mld marek w złocie, czyli 6,5 mld funtów szterlingów),
  • powstanie Ligi Narodów,
  • Wprowadzono tzw. "traktaty mniejszościowe" podpisały je Polska, Czechosłowacja, Jugosławia, Rumunia i Grecja. Mówiły, że mniejszości narodowe będą traktowane na równi z obywatelami. Były ważne, ale nie rozciągnięto ich na kolonie i tereny mandatowe.