Ukształtowanie się dwóch bloków militarnych:

Trójprzymierze (państwa centralne)

Niemcy i Austro-Węgry podpisali w Wiedniu w 1879 roku wzajemny traktat. Ustalono, że gdyby jedno z nich zostało zaatakowane przez Rosję, drugie udzieli mu pomocy. W przypadku konfliktów zbrojnych z innymi państwami obowiązywać miała zasada "życzliwej neutralności". Układ ten (tzw. dwuprzymierze) został w 1882 roku w Berlinie rozszerzony przez przystąpienie do niego Włoch. Zakładał on pomoc zbrojną dla Niemiec i Austro-Węgier w przypadku ataku Francji na Włochy. W przypadku agresji francuskiej na Rzeszę, Włochy zobowiązały się wystąpić czynnie po stronie Rzeszy, a w przypadku agresji rosyjskiej na Austrię (konflikt bałkański) zachować życzliwą neutralność. Pomoc zbrojna obowiązywała wszystkich sygnatariuszy w przypadku wspólnego ataku francusko-rosyjskiego na któreś z tych państw. Traktat ten obowiązywał formalnie do 1914 roku.

Trójporozumienie (państwa Ententy)

Traktat trójprzymierza godził bezpośrednio w interesy i bezpieczeństwo Francji i Rosji. W 1892 roku między tymi państwami doszło do podpisania tzw. konwencji wojskowej. Zakładała ona, ż jeśli Francję zaatakują Niemcy lub Włochy poparte przez Niemcy, Rosja uderzy na Niemcy, a jeśli Rosję zaatakują Niemcy lub Austria wsparta przez Niemcy, to Francja wystąpi przeciw Niemcom. W 1904 roku między Wielką Brytanią a Francją doszło do podpisania szeregu układów, nazwanych Entente Cordiale (serdeczne porozumienie). W 1907 roku doszło do podpisania szeregu układów między Wielką Brytanią a Rosją.

Konflikty międzynarodowe przed wybuchem wojny:

1911 - kryzys marokański

1912-1913 - pierwsza wojna bałkańska

1913 - druga wojna bałkańska

Wybuch wojny

28 czerwiec 1914 - zamach na arcyksięcia Franciszka Ferdynanda, następcę tronu Austro-Węgier w Sarajewie, stolicy Bośni. Zabójca Gawriło Princip, młody serbski nacjonalista, członek organizacji "Czarna Ręka"

23 lipca 1914 - rząd austro-węgierski postawił Serbii ultimatum: zaprzestania w szkolnictwie w prasie i w innych publikacjach antyaustriackiej propagandy, rozwiązania organizacji, które taką propagandę prowadziły i ukarania współwinnych zamachu. Serbia zgodziła się na ultimatum, poza jednym punktem, aby w śledztwie, które miało na celu wyjaśnienie morderstwa, wzięli udział przedstawiciele władz austro-węgierskich, jako naruszające suwerenność państwa

28 lipca 1914 Austro-Wegry wypowiadają wojnę Serbii, uznając, że ich ultimatum zostało odrzucone, początek wojny.

30 lipiec 1914 - Rosja w stanie wojny z Austro-Węgrami

1 sierpień 1914 - Niemcy wypowiadają wojnę Rosji

3 sierpień 1914 - Niemcy wypowiadają wojnę Francji

4 sierpień 1914 - Niemcy wypowiadają wojnę Wielkiej Brytanii

Państwa uczestniczące w I wojnie światowej

Sojusznicy państw centralnych - data przystąpienia do wojny:

Październik 1914- Turcja

Październik 1915 - Bułgaria

Sojusznicy państw sprzymierzonych - data przystąpienia do wojny:

Lipiec 1914 - Serbia

Maj 1915 - Włochy

Sierpień 1916 - Rumunia

Kwiecień 1917 - Stany Zjednoczone

1917 - Grecja

Pierwotne plany wojenne:

Każde z państw biorących udział w konflikcie spodziewało się, iż będzie to wojna szybka. Wskazywały na to krótkotrwałe konflikty zbrojne w wieku XIX. Jednak konflikt interesów oraz użycie nowych technologii wojskowych, spowodowało, że wojna mająca być wojną błyskawiczną przerodziła się w długotrwały konflikt, trwający ponad cztery lata. Niemcy wykorzystali plan Schlieffena, szefa sztabu z 1905 roku, który zakładał prowadzenie wojny na dwa fronty, przeciw Francji i Rosji. Francja miała zostać pokonana błyskawicznie, a później całe siły niemieckie miały skierować się przeciwko Rosji. Tak się jednak nie stało.

Najważniejsze bitwy I wojny światowej - front wschodni:

26-31 sierpień 1914 - bitwa pod Tannenbergiem, zwycięstwo wojsk niemieckich nad armią rosyjską

4 maj 1915 - podczas krwawej bitwy pod Gorlicami wojska niemieckie, dowodzone przez gen. Paula von Hindenburga, przerwały front

maj-wrzesień 1916 - kontrofensywa gen. Aleksieja Brusiłowa, wojska rosyjskie zajęły Galicję Wschodnią (dotychczas należąca do Austrii)

3 marca 1918 - pokój brzeski, w Brześciu Litewskim Rosja Radziecka zawarła traktat pokojowy z państwami centralnymi

Front zachodni:

6-10 września 1914 - bitwa nad rzeką Marną, wojska francuskie zatrzymały natarcie niemieckie, przekreślając tym samym plan niemiecki wojny błyskawicznej

21 luty - wrzesień 1916 - krwawa bitwa pod Verdun, najcięższe walki były prowadzone do czerwca, żołnierze obu stron niemieckiej i francuskiej, nazwali to "piekłem Verdun". Wojskami francuskimi dowodził marszałek Philippe Petain. Niemcy stracili w tej bitwie około 240 tysięcy żołnierzy, Francuzi około 275 tysięcy

24 czerwca 1916 roku - ruszyła wielka ofensywa aliantów, która trwała do listopada, w tym czasie odbyły się walki nad rzeką Sommą

31 maja - 1 czerwca 1916 roku - największa bitwa morska niedaleko Półwyspu Jutlandzkiego w cieśninie Skagerrak (zwana bitwą jutlandzką), obie strony niemiecka i angielska ogłosiły swoje zwycięstwo (bitwa została nie została rozstrzygnięta). Brało w niej udział 250 okrętów i 105 tysięcy marynarzy.

31 stycznia 1917 - Niemcy ogłaszają nieograniczona wojnę podmorską

6 kwietnia 1917 - do wojny przystępują Stany Zjednoczone wypowiadając wojnę Niemcom

18 lipca 1918 roku - początek drugiej bitwy nad rzeką Sommą, połączone siły angielsko-francusko-amerykańskie pod dowództwem Ferdynanda Focha

8 sierpień 1918 - w trakcie bitwy nad Sommą, "czarny dzień" armii niemieckiej

11 listopad 1918 - w lasku Compiegne pod Paryżem Niemcy podpisały rozejm: miały natychmiast wycofać się z Belgii, Francji, Alzacji i Lotaryngii i lewego brzegu Renu oraz wydać znaczną część swego uzbrojenia, począwszy od karabinów maszynowych na samolotach i łodziach podwodnych kończąc

Sytuacja wewnętrzna w Rosji w latach wojny - rewolucje:

Rewolucja lutowa:

3 marzec 1917 - wybuch strajku w wielkiej fabryce zbrojeniowej Putiłowa w Piotrogrodzie

8-9 marzec 1917 - wielkie strajki i demonstracje robotnicze, coraz większe uznanie zdobywają bolszewicy, na czele z Leninem

15 marzec 1917 - car Mikołaj II abdykuje

16 marzec 1917 - powstaje Rząd Tymczasowy, Rosja staje się republika, władza głównie w rękach mienszewików

Rewolucja październikowa:

6/7 listopada 1917 roku - Gwardia Czerwona dokonuje puczu, zdobywa Pałac Zimowy - siedzibę Rządu Tymczasowego, władza przechodzi w ręce bolszewików

7 listopada - odbywa się II Ogólnorosyjski Zjazd Rad Delegatów Robotników i Żołnierzy, który powołuje pierwszy rząd radziecki - Radę Komisarzy Ludowych na czele którego staje Włodzimierz Lenin

Niemcy

3 listopad 1918 - wybuch buntu marynarzy w Kilonii, który przenosi się do innych miast, rozpoczyna się rewolucja

Konferencja pokojowa w Wersalu

18 stycznia a 28 czerwca 1919 roku - brały w niej udział 27 państwa, które walczyły w wojnie po stronie zwycięskiej koalicji. Najważniejsze znaczenie miały jednak te państwa, które należały do Rady Najwyższej Sprzymierzonych, a więc Wielka Brytania, Stany Zjednoczone, Francja, Włochy i Japonia. Stany Zjednoczone nie pragnęły aneksji terytorialnych. Domagały się jedynie wprowadzenie w życie 14 Punktów Wilsona (orędzie wygłoszone do Kongresu w styczniu 1918 roku przez prezydenta Stanów Zjednoczonych, Woodrow Wilsona), a zwłaszcza punktu ostatniego mówiącego o powołaniu Ligii Narodów. Japonia nie interesowała się sprawami Europy, dbała jedynie o swoje interesy na Dalekim Wschodzie. Włochy poróżniły się z sojusznikami na tle podziałów terytorialnych, a ponieważ były zbyt słabe nie mogły przeforsować swojego stanowiska. Najważniejsze znaczenie i decyzje były więc podejmowane przez trzy państwa: Francję, Wielką Brytanię i USA, a właściwe przez reprezentujących je polityków: Lloyd George (Wielka Brytania), Jerzy Clemenceau (Francja) i Woodrow Wilson (USA). W konferencji zabrakło przedstawicieli Niemiec i Rosyjskiej Federacyjnej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej. 28 czerwca 1919 roku w galerii zwierciadlanej Wersalu zebrali się delegaci 27 państw "Sprzymierzonych i Stowarzyszonych" i przedstawiciele pokonanych Niemiec dla podpisania traktatu pokojowego. Najważniejsze postanowienia dotyczące Niemiec zostały ujęte w kilka punktów: Niemcy miały zwrócić Francji Alzację i Lotaryngie, a Belgii okręgi Eupen i Malmedy; Zagłębie Saary zostało oddane na okres 15 lat w powiernictwo Ligii Narodów, a o jego dalszej przyszłości miał zadecydować plebiscyt; kolonie niemieckie zostały podzielone miedzy Wielką Brytanię i Francję; zniesiono w Niemczech obowiązek służby wojskowej i ograniczono armię do 100 tysięcy żołnierzy; nałożono na Niemcy wysoka kontrybucję (ponad 100 miliardów marek w złocie); oddano Polsce część ziem: Wielkopolskę i Pomorze Gdańskie, a na Warmii, Mazurach i Górnym Śląsku miał zostać przeprowadzony plebiscyt; wprowadzono też zakaz posiadania przez Niemcy łodzi podwodnych, lotnictwa i czołgów - dokonano więc prawie całkowitej demilitaryzacji Niemiec. Postanowienia te wywołały olbrzymie niezadowolenie w Niemczech. Przez cały okres międzywojenny Niemcy będą dążyć do rewizji postanowień wersalskich.

Traktaty pokojowe z innymi państwami centralnymi:

10 września 1919 roku z Austrią w Saint-Germain

4 czerwca 1920 roku z Węgrami w Trianon z Turcja w Serves

10 sierpnia 1920 roku z Turcją w Serves

27 listopada 1919 roku z Bułgarią w Neuilly