Rozbiory Polski to dzieje naszego kraju w latach od 1772 do 1795 roku, kiedy to państwa ościenne: Austria, Królestwo Pruskie oraz carska Rosja postanowiły nie rozgrywając wojny, wykorzystać ciężką sytuację polityczno-ekonomiczną Polski, wkraczając na jej teren i grabiąc nasze ziemie. Pojęcie rozbiorów można też zastąpić określeniem zaborów, zaś państwa, które tego dokonały zaborcami. W roku 1807 Polska "odrodziła się" jako Księstwo Warszawskie, zaś w 1815 roku jako Królestwo Polskie. Formalnie księstwo był wolne, ale praktycznie podlegało Napoleonowi I. Zostało ono utworzone na mocy pokoju tylżyckiego z roku 1807 i traktatu wiedeńskiego z roku 1809. Powstało ono z resztek państwa polskiego, z ziem II i III zaboru pruskiego. Główne mianowicie etapy rozbiorów Polski to:

  • I rozbiór - 1772 rok, dokonany przez Rosję, Prusy, Austrię,
  • II rozbiór - 1793 rok, dokonany przez Rosję i Prusy,
  • II rozbiór - 1795 rok, dokonany przez Rosję, Prusy oraz Austrię.

Na rozbiór państwa Polskiego decydujący wpływ miały wydarzenia z XVII i XVIII wieku. Moment krytyczny nastał w roku 1655, wówczas Szwedzi zaatakowali Polskę. W tym czasie armia rosyjska zaatakowała Litwę, a na Ukrainie walczył B. Chmielnicki. Szwedzi opanowali Polskę, ponieważ:

  • miała trudność z utrzymaniem licznego wojska (zwykle armia czerpała korzyści z podbitego państwa),
  • polityka wewnętrzna Szwecji,
  • lęk przed Rosją, która mogłaby wzmocnić swe siły podbijając Polskę,
  • beznadziejna sytuacja polityczna Polski, zwłaszcza na wschodzie.

To były czasy, kiedy Polska równolegle walczyła z Rosją, Szwecją i Turcją, co spowodowało olbrzymie spustoszenia na ziemiach Polski, a przede wszystkim osłabienie armii. Zostały spalone liczne wsie, zgrabione miasta, zniszczone cenne zabytki oraz dzieła sztuki. Taka sytuacja odbiła się niekorzystnie na rozwoju społeczno-kulturowym kraju. W innych państwach następował rozwój w różnych sferach życia, u nas było coraz gorzej, panowało zacofanie i zubożenie. Władca tym bardziej nie stanowił autorytetu, skoro nie mógł poradzić sobie z upadającym państwem. Za to zupełnie odwrotna sytuacja panowała w krajach ościennych: Austrii, Rosji i Królestwie Pruskim. Tam władza była silna, monarsza i decydowała o sprawach swych obywateli. W XVII wieku przeprowadzono tam reformę administracji, wojska i skarbu państwa.

Polscy magnaci, nie radząc sobie w swym państwie, chętnie korzystali z pomocy wymienionych przeze mnie wcześniej mocarstw. Oczywiście pomoc tę bez problemu dostawali, ponieważ dzięki temu sąsiednie kraje miały ciągłą kontrolę nad sytuacją Polski. Z czasem zaczęły też ingerować w życie naszego państwa, nie chciały by Polacy przeprowadzali jakiekolwiek zmiany, czy reformy. Wiązało się to z przyszłą polityką Austrii, Rosji i Królestwa Prus, która zakładała, iż na tronie polskim zasiądzie król łatwy do manipulowania przez nich. Polityka ta zgodna była z zawartym przez nich porozumieniem, zwanym "Traktatem trzech czarnych orłów", ściśle związana z planami wobec Polski. Zgodnie z ich roszczeniami na tronie polskim zasiadł August III. A Polska traciła powoli swą suwerenność. Na naszych ziemiach rozgrywały się wojny, wkraczały bez pardonu wojska obcych państw, niszcząc i okradając Polskę. Z czasem, bo w połowie XVII wieku pojawiły się pomysły rozbioru Polski przez Austrię, Prusy i Rosję. Uzasadnienia rozbioru Polski były następujące:

  • odmienny ustrój polityczny Polski w porównaniu z innymi krajami,
  • nijak uzasadniony spadek po węgierskich Arpadach dla Austriaków.

W roku 1772 nastąpił pierwszy rozbiór Polski. Był on aktem bezdusznej przemocy państw sąsiednich. Polska była wówczas anarchią, ale dążyła do modernizacji organizacji państwowej. Osłabiona konfederacją barską armia polska poddała się z kretesem, toteż okupacji dokonano niewielkim kosztem i wysiłkiem. Zaborcy za to znacznie poszerzyli granice swych państw. Pierwszy rozbiór był początkiem politycznego upadku państwa, ale nie oznaczał ostatecznej likwidacji Polski. Skutki jednak były wystarczające, uniemożliwiły rozwój gospodarki Polski, gdyż Austria zagarnęła kopalnie soli, a Królestwo Pruskie zagarnęło dolną Wisłę. Poza tym, rozpoczął się proces germanizacji i rusyfikacji ludności polskiej, a tym samym pogorszyły się stosunki narodowościowe. Pod groźbą poszerzenia rozbiorów Polacy nie mogli przeciwstawiać się bezdusznej polityce zaborców. Nasze państwo wciąż słabło, również pod wpływem dyktatorskich rządów Targowiczan. Był to czas prześladowań i ogromnej klęki narodu polskiego. Wprowadzono bardzo ostrą cenzurę, zakazano wydawania wpływowych i postępowych gazet, kontrolowano listy. Nieustannie nas prześladowano, poddawano wątpliwości autorytet Komisji Edukacji Narodowej, uchwalonej 14 października 1773 r., za sprawą Stanisława Augusta Poniatowskiego. KEN była pierwszą w Europie państwową władzą świecką, "szkolną", powołaną przez Parlament i przed nim odpowiedzialna, zaś działała pod patronatem władcy. W skład komisji weszło ośmiu członków: Ignacy Massalski, Michał Poniatowski (przedstawiciele władzy duchownej), Joachim Chreptowicz i August Sułkowski (senatorowie), Antoni Poniński, Ignacy Potocki i Adam Czartoryski oraz Andrzej Zamoyski (ze stanu rycerskiego). Komisja Edukacji Narodowej trwała od 1773 r. do 1794 roku (w roku 1793 sejm grodzieński podważył idee KEN-u). Skutecznie zaborcy likwidowali myśli postępowe, przede wszystkim te, które wynikały z przesłanek Wielkiej Rewolucji Francuskiej, jaka miała miejsce w roku 1789. Dramat jednak nie tkwił w beznadziejnej sytuacji Polski, w tych wszystkich grabieżach, ale w przekonaniu szlachty, która wierzyła Targowiczanom, iż przyczyn upadku państwa polskiego należy dopatrywać się w nieudolności Sejmu Wielkiego. Nie tylko Austria i Prusy okradały Polskę i poszerzały granice swych państw kosztem Rzeczpospolitej, ale również Rosja wraz ze swoją carycą Katarzyną II postanowiła skorzystać z okazji, by uszczuplić nasze ziemie. Resztę, nie zagarniętych bezpośrednio obszarów Polski zreorganizowano w następujący sposób:

- zmniejszono liczbę armii do 15 tysięcy żołnierzy,

  • zapewniono mieszczaństwu nietykalność osobistą,
  • zagwarantowano mieszczaństwu prawo do nabywania ziemi,
  • miało pozostać głosowanie większością w sejmie,
  • władza miała być kierowana przez ambasadora carskiego.

Tak, jak widać z powyższych rozważań polityka naszego kraju była unicestwiona przez zaborców i trudno było naprawić nasz ustrój. Pierwsze do II rozbioru Polski przyłożyły się Prusy, co nastąpiło w roku 1793. Należało więc, odwołać się do szerokich mas ludności, opierając się na rewolucyjnych pomysłach ówczesnej Europy, by coś zmienić w naszej sytuacji. Stolica nasza stała się najstarszym miastem w Europie. Gospodarka kraju była w fatalnym stanie, a ceny żywności wciąż szły w górę. Coraz częściej słyszano o ruchach narodowo-wyzwoleńczych, o walce za Polskę, odzyskanie niepodległości. W takich warunkach doszło 24 marca 1794 roku w Krakowie do insurekcji kościuszkowskiej, której przewodził jak sama nazwa wskazuje Tadeusz Kościuszko. Powstanie nie miało większych szans z najsilniejszymi ówcześnie mocarstwami europejskimi, jakimi byli Austria, Prusy i Rosja. Polacy bronili się jednak zacięcie do ostatniego tchu, cywile wspomagali wojsko, ale przeciwnik był dużo większy i silniejszy.

W roku 1795 nastąpił III rozbiór Polski. Był to czas utraty niepodległości, ale też lata kształtowania się nowoczesnego patriotyzmu. Mimo, iż nasz ustrój pozostawiał wiele do życzenia, to w żaden sposób nie można wytłumaczyć desperackiego zachowania zaborców. To prawda, że szlachta polska, czy magnaci byli zbyt leniwi, żeby walczyć do nieupadłego za naszą ojczyznę, ale cale rzesze polskiego społeczeństwa walczyły o naszą wolność. Egoizm tych stanów i wynikająca z ich zachowań ciągła anarchia nie należały do pozytywów, ale to nie one są największym tematem potępienia i nikczemności, tylko polityka państw ościennych. Król Stanisław August w miesiąc po upadku powstania ogłosił abdykację i wyjechała do Petersburga, gdzie wkrótce zmarł, bo roku 1798. "Królestwo Polskie" przestało oficjalnie istnieć, zostało też wymazane z mapy Europy zgodnie z aktem nadanym 26 stycznia 1797 roku w Petersburgu. Na szczęście nie zniknęło ze świadomości społeczeństwa polskiego i odrodziło się po latach niewoli. Polski patriotyzm wziął górę w odpowiednim momencie i Polska nadal zaczęła istnieć.

BIBLIOGRAFIA:

1. J. A.Gierowski. "Historia Polski 1764-1864",

2. J. A.Gierowski. "Historia Polski 1505-1764",

3. S. Szostakowski "Polska w latach świetności i upadku (XIV-XVIII w.),

4. Nowa Encyklopedia Powszechna PWN.

5. Internet. "Wikipedia", strona o rozbiorach Polski.

6. Nowa Encyklopedia Szkolna, Wydawnictwo "Zielona Sowa", Kraków 2004