Powstanie krakowskie - przyczyny, przebieg,skutki i przywódcy

Powstanie krakowskie, jeśli funkcjonuje w świadomości powszechnej,to bardziej z powodu chłopskiej rabacji, jaka wystąpiła w owym czasie,aniżeli postulatów politycznych czy samych walk, jakie spowodowało.Przyczyn powstania krakowskiego upatrywać należy w staraniachpolskiej emigracji, zwłaszcza tej skupionej wokół TowarzystwaDemokratycznego Polskiego, która to silnie wpływała na konspiracjędziałającą na ziemiach polskich. Działania spiskowców od początku latczterdziestych miały tylko jeden cel – powstanie. Świadomi bylijednocześnie, iż bez pomocy warstwy chłopskiej skazane jest ono naniepowodzenie.Regularna armia, jaką chciał organizować jeden z inicjatorów całegoprzedsięwzięcia Ludwik Mierosławski, stworzona miała być za sprawąmasowego naboru ludności chłopskiej. Zachętą do walki miała byćobietnica przekazania ziemi chłopom, nawet jeśli szlachta nie wyrazi nato zgody. Najbardziej aktywnym przedstawicielem ruchu w kraju był wowym czasie Edward Dembowski, wyznawca tzw. socjalizmuutopijnego. W jego wizji wrogami ludu byli zarówno zaborcy jak i polskaszlachta.Szybko okazało się jednak, iż agitacja wśród chłopów nie dajespodziewanych rezultatów. Agitatorzy spotykali się z nieufnością iwrogością chłopów, którzy często wzywali żandarmów lub katowalispiskowców. Wpływ na postawy ludności chłopskiej miał rządaustriacki, którzy inspirował do buntu przeciwko panom. Niezrażeni takąsytuacją spiskowcy w porozumieniu z przywódcami TDP ustalili, iżpowstanie rozpocznie się we wszystkich trzech zaborach w nocy z 21na 22 lutego 1846 roku. Trudna sytuacja dodatkowo skomplikowałoaresztowanie wyznaczonego na przywódcę powstania LudwikaMierosławskiego.Bez przywódcy ruch w zaborze pruskim uległ rozsypce. Również wKrólestwie Polskim przygotowania były niewystarczające do podjęciajakichkolwiek działań. Wszystkie walki miały więc odbyć się na ziemiachGalicji. Pierwsi zaatakowali spiskowcy z okolic Tarnowa, ale ichofensywa na miasto okazała się zdecydowania przedwczesna.Nieudana próba opanowania Tarnowa rozpoczyna okres rabacjichłopskiej. Skonfliktowani ze szlachtą, dodatkowo prowokowani przezAustriaków, chłopi przystąpili do niszczenia dworów. Rozkradanoinwentarz, palono księgi dworskie, a nierzadko zabijano panów. Wnajbliższym czasie zniszczono około 470 dworów, 1000 osób, 200właścicieli szlacheckich zginęło.22 lutego, dowódca wojsk austriackich, w obawie przed rzekomonadciągającymi siłami powstańczymi zdecydował o wycofaniu zKrakowa. Powstańcy natychmiast wykorzystali sytuację i ogłosilipowstanie Rządu Narodowego Rzeczypospolitej Polskiej, któryutworzony został przez Jana Tyssowskiego, LudwikaGrzegorzewskiego oraz Aleksandra Grzegorzewskiego.Nowopowstały organ ogłosił Manifest do narodu, który zawierałobietnice bardzo radykalnych reform (zniesienie przywilejów,pańszczyzny bez odszkodowań, ziemia na własność). Około 6 tysięcyosób zgłosiło się do walki. Wewnątrz rządu doszło jednak donieporozumień i dyktatorem powstania ogłosił się Jan Tyssowski.Dembowski, który mianowany został sekretarzem głównodowodzącego,planował rozpocząć akcję propagandową wśród chłopów. 27 lutegozorganizowana została procesja, która miała wyjść naprzeciwzbliżającym się oddziałom chłopskim. Zaraz po opuszczeniu Krakowazostała jednak ostrzelana, a sam Dembowski został ranny. Tyssowskizłożył urząd dyktatora i wraz z 1500 ochotników 4 marca przekroczyłgranicę pruską, gdzie wszyscy zostali internowani. Tego samego dnia,z powodu wkroczenia wojsk rosyjskich i austriackich do Krakowa,powstanie się zakończyło.Bezpośrednią konsekwencją klęski była likwidacja Wolnego MiastaKrakowa, które wcielone zostało do monarchii Habsburgów – nasiliłasię germanizacja, przywódców aresztowano, konfiskowano ichwłasność. Car Mikołaj chcąc poprawić swój wizerunek wśród chłopówwydał szereg korzystnych dla nich decyzji (zakaz podnoszeniapańszczyzny i rugowania). Najistotniejszym skutkiem był jednak szok,jaki wywołała rabacja wśród polskiej elity przebywającej zarówno wkraju jak i na emigracji. Od tej pory tereny Galicji, naznaczone piętnemrzezi, przybierały charakter coraz bardziej ugodowy. Strach przedpowtórzeniem niechlubnych wystąpień, skutkował zaniechaniemdziałalności konspiracyjnej na tym terenie.Powstanie krakowskie trwało zaledwie 9 dni. Nie stoczono żadnejpoważnej bitwy, nie udało się niczego zmienić. Na światło dziennewydobyte zostały jednak dotkliwe kwestie do tej pory nie za bardzouświadomione. Przepaść dzieląca stany szlachecki i chłopski polskiegospołeczeństwa nigdy nie miała być tak wyraźnie zarysowana, jak wczasie tych kilku zimowych dni.