Przywilej to akt prawny, który był adresowany do stanu lub do kilku stanów, w którym monarcha jednostronnie zwalniał te grupę od niektórych obowiązków na rzecz państwa lub nadawał im szczególne uprawnienia. W Polsce szczególne znaczenie miały tzw. przywileje generalne - nadawane szlachcie w całym kraju.

Przywileje nadane szlachcie w ciągu wieku XIV i XV. 

1). Przywilej koszycki, wydany przez Ludwika Węgierskiego w 1374 roku w Koszycach. Szlachta n jego mocy uzyskała: zwolnienie z podatków na rzecz państwa oprócz poradlnego, które zostało zmniejszone z 12 do 2 groszy z każdego łanu; obietnicę, iż starostwa będą przyznawane tylko Polakom; wprowadzenie odszkodowań za udział w wyprawach poza granice państwa; zwolnienie z obowiązku budowy i naprawy zamków.

2). Przywilej piotrkowski, wydany przez Władysława Jagiełłę w 1388 roku w Piotrkowie. Zawierał on następujące postanowienia: prawo wykupu szlachcica, który dostał się do niewoli podczas zbrojnej wypraw poza granicami państwa; król zobowiązał się do płacenia żołdu - 3 grzywien od kopii oraz złożył gwarancję, iż zamkami królewskimi nie będzie obsadzać cudzoziemców.

3).Przywilej czerwieński, wydany przez Władysława Jagiełłę w 1422 roku. Gwarantował on szlachcie nietykalność jej dóbr bez wyroku sądowego, a także zakazywał łączenia stanowisk starosty oraz sędziego ziemskiego.

4). Przywilej warecki, wydany przez Władysława Jagiełłę w 1423 roku w Warcie. Na jego mocy zostały wprowadzone taksy wojewodzińskie, czy ustalenie przez wojewodów maksymalnych cen na produkty miejskie. Szlachta uzyskała także prawo wykupienia sołectwa od sołtysów, którzy nie wywiązywali się ze swoich obowiązków.

5). Przywileje jedleńsko-krakowskie, wydane przez Władysław Jagiełłę w Jedlni w 1430 i w Krakowie w 1433 roku. Gwarantowały one nietykalność osobista szlachty bez wyroku sądowego oraz ograniczały osobom spoza stanu szlacheckiego dostępu do najwyższych godności szlacheckich.

6). Przywileje cerekwicko-nieszawskie, wydana przez króla Kazimierza Jagiellończyka. Król zagwarantował w nich, iż nie będzie powoływał pospolitego ruszenia, wydawał nowych praw, ani nakładał podatków bez zgody sejmików ziemskich.

7).Przywilej piotrkowski, wydany przez Jana Olbrachta w 1496 roku. Przywilej ten mówił o: wyłączności sprawowania przez szlachtę wyższych urzędów duchownych, pozbawieniu mieszczan prawa zakupu i posiadania dóbr ziemskich poza miastem oraz prawie do opuszczania wsi w ciągu roku tylko 1 syna chłopskiego (było to tzw. przypisanie chłopa do ziemi).

8). Przywilej mielnicki, wydany w 1501 roku przez Aleksandra w Mielniku. Na jego mocy Senat został ustanowiony najwyższym organem władzy.

9). Przywilej piotrkowski wydany przez Aleksandra w Piotrkowie w 1504 roku. Wprowadzał on ograniczenie rozdawnictwa dóbr koronnych oraz zakaz łączenia w jednym ręku kilku urzędów.

10). "Konstytucja Nihil nowi" wydana w 1505 roku przez Aleksandra w Radomiu. Jej najważniejsze postanowienie brzmiało następująco: "nic nowego nie można postanowić w dziedzinie prawodawstwa i skarbu bez zgody obu izb (sejm walny)". Anulowała ona także postanowienia przywileju mielnickiego.

Znaczenie przywilejów szlacheckich.

W ciągu XIV i XV wieku szlachta uzyskała szereg przywilejów, która sprawiły, iż jej stan stał się stanem uprzywilejowanym. Wszystkie powyższe przywileje szlacheckie spowodowały iż, tylko stan szlachecki posiadał szereg takich praw jak: nietykalność majątkową i osobistą, jurysdykcję nad poddanymi i ograniczenie ich wolności, prawo do wyboru króla, obciążenie chłopów pańszczyzną, prawo do reprezentacji (sejmiki i sejm walny) oraz prawo do piastowania wysokich urzędów państwowych i kościelnych.