Powstanie listopadowe – data rozpoczęcia i zakończenia

Powstanie listopadowe rozpoczęło się w nocy z 29 na 30 listopada 1830 r. w Warszawie, a zakończyło się 21 października 1831 roku. Przez 10 miesięcy 140 tys. ludzi walczyło z największą potęgą militarną Europy, odnosząc w niej poważne sukcesy.

Powstanie listopadowe – tajne sprzysiężenie

Wybuch Powstania listopadowego poprzedziło utworzenie w 1828 roku tajnego sprzysiężenia w Szkole Podchorążych Piechoty w Warszawie. Jego członkowie chcieli ująć wodza naczelnego wojsk Królestwa Polskiego i dowódcę sił rosyjskich stacjonujących w zachodnich guberniach Rosji, wielkiego księcia Konstantego, brata cesarza Rosji i króla Polski Mikołaja I. Konstanty był znienawidzony za stworzenie systemu tajnej policji i donosicielstwa, a także za publiczne poniżanie polskich oficerów. Na czele spisku stanął ppor. Piotr Wysocki. Liczyło ono około 200 członków i rozpoczęło przygotowywania do wystąpienia zbrojnego.

Powstanie listopadowe – cele sprzysiężenia

Tajna organizacja powstała w konsekwencji pogarszającej się sytuacji politycznej w Królestwie Polskim. Spiskowcy zamierzali opanować stolicę i oddać władzę w ręce polityków cieszących się zaufaniem społeczeństwa. Nie miało ono wyraźnego programu społecznego i politycznego. W nocy z 29 na 30 listopada spiskowcom nie udało się zrealizować wszystkich celów. Grupa spiskowców atakująca Belweder nie ujęła wielkiego księcia Konstantego. Część konspiratorów nie widząc umówionego sygnału do rozpoczęcia walki, nie przystąpiła do działania.

Powstanie listopadowe – przyczyny

Najważniejszą przyczyną wybuchu powstania listopadowego było nieprzestrzeganie przez carów Imperium Rosyjskiego konstytucji Królestwa Polskiego z 1815 roku. Aleksander I w 1819 roku zniósł wolność prasy i wprowadził cenzurę prewencyjną. W roku 1821 zawieszono wolność zgromadzeń i zakazano działalności masonerii i skazano Waleriana Łukasińskiego, przywódcę Wolnomularstwa Narodowego. W roku 1823 Rosjanie rozbili sieć tajnych stowarzyszeń, a senator Nikołaj Nowosilcow rozpoczął prześladowanie członków tajnych rzekomo towarzystw filomatów i filaretów. W 1825 roku car zlikwidował jawność obrad sejmowych. Wzmogły się rosyjskie prześladowania polskich organizacji niepodległościowych. W 1827 roku aresztowano i skazano członków Towarzystwa Patriotycznego. Wówczas społeczeństwo polskie straciło ostatecznie złudzenia co do prawdziwych zamierzeń cara Mikołaja.

Powstanie listopadowe – zdobycie Arsenału

Zdobycie Arsenału było punktem zwrotnym powstania. W nocy powstańcy opanowali Leszno oraz place Bankowy i Saski. Rano w ich rękach znajdowało się już całe miasto z wyjątkiem pl. Broni i al. Ujazdowskich. Wielki książę Konstanty nie zdecydował się na szturmowanie stolicy i wycofał wierne sobie oddziały do Wierzbna.

Powstanie listopadowe – co dalej?

30 listopada Warszawa była wolna, ale jej społeczeństwo było podzielone. Nie zdecydowano czy podejmować otwartą walkę z Rosją, czy szukać z nią kompromisu.

Powstanie listopadowe – rząd tymczasowy

Powstańcy nie utworzyli rządu i władzę przejęli konserwatyści. Negocjacje Rady Administracyjnej z księciem z ks. Konstantym, która liczyła na porozumienie z nim, udaremnił klub patriotyczny złożony głównie z inteligencji, na czele którego stanął Joachim Lelewel. W rezultacie zabiegów patriotów 3 grudnia 1830 roku powołano Rząd Tymczasowy, na czele którego stanął ks. Adam Jerzy Czartoryski, a w jego skład wszedł m.in. Lelewel. Ostatecznie z ks. Konstantym ustalono, że służące pod nim jednostki polskie wrócą do Warszawy, natomiast książę odejdzie z wojskami rosyjskimi w stronę granicy Królestwa.

Powstanie listopadowe – wojna rosyjsko-polska

Car nakazał zdławienie powstania i 5 lutego 1831 armia rosyjska przekroczyła granice Królestwa Polskiego. Dochodziło do licznych starć zbrojnych.

Powstanie listopadowe – upadek

Do upadku powstania i przegrania wojny w dużym stopniu przyczynili się niewierzący w możliwość zwycięstwa i lojalistycznie nastawieni wobec cesarza arystokratyczni przywódcy polityczni Adam Jerzy Czartoryski, Bonawentura Niemojowski oraz dowódcy: generałowie Józef Chłopicki, Jan Skrzynecki, Jan Krukowiecki, Henryk Dembiński i Maciej Rybiński. Ponadto Rosja dysponowała ogromną przewagą militarną. Brakowało też wsparcia ze strony ludności chłopskiej, z powodu negatywnego stanowiska szlacheckich, konserwatywnych władz powstańczych wobec uwłaszczenia i likwidacji pańszczyzny na wsi. Nie nadeszła pomoc z zewnątrz dla powstańców. Rządy większości państw Europy potępiły ich jako wichrzycieli i zdrajców.