Morze Bałtyckie pomimo, że nie należy do grupy największych na świecie, zajmuje naczelne miejsce wśród najsilniej zanieczyszczonych akwenów wodnych na naszej planecie.

Bałtyk

Morze Bałtyckie to położone wewnątrz kontynentu europejskiego stosunkowo niewielkie morze, którego powierzchnia sięga prawie 400 km², a zlewisko obejmujące obszar ponad 1,5 mln km². Granice morza wyznacza linia poprowadzona od północnego cypla Półwyspu Jutlandzkiego (przylądek Grenen) do wyspy Tjörn (Szwecja). W Bałtyku znajduje się jedynie 1/60 000 część mas wodnych całego Oceanu Światowego. Wciśnięte jest pomiędzy wybrzeża Skandynawii, Europy Środkowej oraz Półwyspu Jutlandzkiego, rozciąga się w kierunku południkowym na przestrzeni prawie 1500 km, a w kierunku równoleżnikowym na długości ok. 650 kilometrów. Powierzchnia wraz z powierzchnią cieśnin Sund, Mały Bełt, Duży Bełt, Kattegat i Skagerrak, łączących Bałtyk z Morzem Północnym wynosi dokładnie 422 300 km². Objętość akwenu szacuje się na 22 000 km³. Bałtyk jest morzem płytkim - średnia głębokość nie przekracza kilkudziesięciu metrów (przeciętnie - 55 m). Najgłębiej jest w głębi Landsort (459 m). Przezroczystość wacha się od 6 do 15 m w Zatoce Gdańskiej oraz do 19 m w okolicach Bornholmu.

Do Morza Bałtyckiego uchodzi wiele rzek europejskich, m.in. Wisła, Newa, Odra, Niemen, Kemi, Göta, Lule, Dźwina i Angerman,. Powierzchnia zlewiska obejmuje 17% powierzchni kontynentu, na jego obszarze mieszka ponad 150 mln osób. W dnie morza wyróżnia się baseny: na zachodzie Basen Bornholmski (głębokość do 105 m), oddzielony progiem Rynny Słupskiej od Głębi Gdańskiej (118 m), w środkowej części Basen Gotlandzki (głębokość do 459 m), na północy Basen Zatoki Botnickiej. Na Morzu Bałtyckim położonych jest wiele wysp, do największych należą: Rugia, Uznam, Bornholm, Fionia, Zelandia, Olandia, Lolland, Falster, Gotlandia, Sarema, Hiuma, Wolin oraz Wyspy Alandzkie. Temperatura wód powierzchniowych w zimie wynosi od 0°C do 2°C, w lipcu od 12°C w Zatoce Botnickiej, 15°C na otwartym morzu, do 20-22°C na południowych wybrzeżach. W zimie występuje pokrywa lodowa i częste mgły. Zasolenie, uzależnione od wlewów słonych wód Morza Północnego, rośnie od wschodu ku zachodowi: od 1-2 ‰ w Zatoce Botnickiej, 7-8 ‰ w południowej części, 8-9 ‰ w zachodniej, do ponad 18‰ u wylotu Kattegatu. Niewielkie falowanie osiąga wartości 2-4 m, a najbardziej ekstremalne fale sięgają do 10-11 m. Pływy są niewysokie: w Kilonii - 0, 7 m, w Zatoce Botnickiej - 0,6 m.

Historia

Na powstanie Bałtyku decydujący wpływ wywarł lądolód skandynawski. Morze zaczęło się tworzyć pod koniec zlodowacenia Wisły (północnopolskiego), kiedy wody roztopowe z ustępującego lądolodu zaczęły gromadzić się na obszarze dzisiejszej Zatoki Gdańskiej i powiększało z czasem swoją powierzchnię. Około 10.tysięcy lat temu istniało słodkowodne jezioro lodowe zasilane także wodami spływającymi z obszarów leżących na południe. Po tym okresie nastąpiło gwałtowne ocieplenie, które spowodowało podniesienie się poziomu wody i połączenie z wodami dzisiejszego Morza Północnego. Powstało morze Yoldia, zwane tak od żyjącego w nim małża. W wyniku zanikania pokrywy lodowej, spowodowanego ociepleniem się klimatu, następowało powolne podnoszenie się Skandynawii. Doprowadziło to około 8.900 lat temu do powstania kolejnego jeziora, które od żyjącego w jego wodach mięczaka nazwano jeziorem ancylusowym. Dalsze wynoszenie Skandynawii, a równoczesne obniżenie południowych wybrzeży jeziora ancylusowego było przyczyną powstania nowego połączenia z Morzem Północnym. Utworzyło się morze litorynowe (od nazwy ślimaka) o większym zasięgu i bardziej słonych wodach niż obecny Bałtyk. Bałtyk o współczesnych rozmiarach powstał około 2.000 lat temu. W tym okresie zmniejszała się jego powierzchnia wskutek stałego podnoszenia się lądu, co miało wpływ na jeszcze bardziej ograniczony kontakt z Morzem Północnym w płytkich cieśninach duńskich.

Zanieczyszczenia

Zlewisko Bałtyku jest prawie pięciokrotnie większe od jego powierzchni i wynosi około 1 mln 721 tys. km2. Jest to rejon spływu wielu rzek zasobnych w wodę takich jak Newa, Wisła, Dźwina, Niemen, Odra i innych, wnoszących do Bałtyku ok. 440 km³ wód rocznie . W zlewisku Bałtyku żyje obecnie ok. 80 mln ludzi, w tym 16 mln w pobliżu jego brzegów. Jest to terytorium dziewięciu wysoko uprzemysłowionych państw, których dążenie do rozwoju gospodarczego jak najmniejszym kosztem spowodowało zanieczyszczenie morza, więc można poniekąd stwierdzić, że dotychczasowy rozwój państw bałtyckich odbywał się kosztem środowiska. Gigantyczna produkcja odpadów przemysłowych i komunalnych, chemizacja rolnictwa, kierowanie ścieków do rzek oraz duża emisja zanieczyszczeń do atmosfery, to tylko niektóre czynniki powodujące degradację środowiska i skażenie morza. Najwięcej zanieczyszczeń pochodzi z: rolnictwa (nawozy sztuczne i hodowla zwierząt), obszarów miejskich, wypłukiwania gleb po wypaleniu traw i pracach ziemnych, przemysłu chemicznego, przemysłu spożywczego, przemysłu metalurgicznego oraz przemysłu spożywczego i papierniczego. Do głównych zanieczyszczeń w Morzu Bałtyckim należą substancje nieorganiczne i substancje organiczne, metale ciężkie i oleje.

Substancje nieorganiczne

Większość zanieczyszczeń nieorganicznych to związki lub pochodne związków fosforu, azotu, siarki i węgla. Do zanieczyszczeń tych należą: azot, amoniak, azotany, fosfor, fosforany, tlenki, siarczany, tlenek węgla, dwutlenek siarki i dwutlenek węgla. Zanieczyszczenia te pochodzą przede wszystkim z rolnictwa, przemysłu, miast i ruchu drogowego. Znaczna część zanieczyszczeń nieorganicznych dociera do Bałtyku przy odprowadzaniu ścieków. Przykładowo, obciążenie rzek oblicza się na 86 % azotu i 73 % fosforu. Spływ związków chemicznych i niedostatecznie lub wcale nie oczyszczonych ścieków przemysłowych, gospodarczych i bytowych jest wynikiem nie nadążającej za potrzebami budowy oczyszczalni ścieków i nieracjonalnej gospodarki nawozami mineralnymi. Niektóre z zanieczyszczeń z przemysłu ucieka również do atmosfery przez kominy (tlenki siarki). Obciążenie zanieczyszczeniami rolniczymi (azot.) dociera do morza głównie przez odprowadzanie wód powierzchniowych do rzek. Wpływ ruchu drogowego na zanieczyszczenie Bałtyku polega na emisjach powietrznych tlenków azotu, dwutlenku siarki, tlenku i dwutlenku węgla, które następnie wraz z wodami opadowymi dostają się do morza. Wszystkie zanieczyszczenia służą jako środki odżywcze w Bałtyku: zbyt duża ich ilość powoduje eutrofizację wody morskiej.

Substancje organiczne

Związki organiczne, zwane również węglowodorami są to względnie duże molekuły złożone głównie z węgla i wodoru. Mogą one także zawierać między innymi atomy azotu, fosforu, siarki i chloru. Niektórymi związkami organicznymi znalezionymi w środowisku Morza Bałtyckiego i zidentyfikowanymi jako potencjalnie szkodliwe są: dwuchlorodwufenylotrójchloroetan (DDT), polichloropochodne trójfenyli (PCTs), dwubenzodioksyny (PCDs), dwubenzofurany (PCDFs), sześciochlorocykloheksany (HCHs), polichloropochodne dwufenyli (PCBs) i chlorofenole.

Jeszcze kilkanaście lat temu na obszarze Morza Bałtyckiego, DDT i PCB były szeroko używane jako pestycydy rolnicze. W wyniku niekontrolowanego użycia, duże ilości toksyn organicznych dotarło do morza, niesione wiatrem lub przez rzeki. Toksyny te były wchłaniane przez różne gatunki zwierząt powodując wyjątkowe szkody w ogólnym stanie ich zdrowia. Wprowadzono powszechny w tym regionie zakaz stosowania DDT i PCB i bieżące studia wykazały znaczne zmniejszenie stężenia toksyn w środowisku Bałtyku. Inne toksyny zastąpiły teraz DDT i PCBs. Związki wielochloropochodne PCTs, PCDDs i PCDFs są podobne do PCBs, nadzwyczaj trujące i trudne do przemiany. Lindan, związek z rodziny HCH jest toksyczny dla różnych morskich organizmów, w 1980 roku Szwecja zakazała używania lindanu, ale inne kraje wciąż używają go jako pestycydu. Zarówno rolnictwo jak i przemysł (przede wszystkim celulozowo - papierniczy) są odpowiedzialne za ogromny ładunek związków organicznych w Bałtyku. Lotne związki organiczne (VOC) pochodzą także ze źródła, jakim jest ruch drogowy.

Olej

Zanieczyszczenie olejem w Morzu Bałtyckim pojawia się z rozmaitych źródeł w wielu różnych postaciach, w zakresie od lotnych gazów do gęstych szlamów ciekłych. Najbardziej rozpowszechnione są: wycieki oleju mineralnego ze statków i przybrzeżnych platform wiertniczych, przenoszone w powietrzu lotne węglowodory ze spalania paliwa kopalnego i wydechów pojazdów spalinowych, rozcieńczone wypływy oleju z miast i przybrzeżnego przemysłu, opary węglowodorów z stacji końcowych dystrybucji oleju i stacji napełniających. Wycieki ze zbiorników i przybrzeżnych platform wiertniczych przyczyniają się do najbardziej wyraźnych wypływów oleju, ale zaliczane są do znacznie mniejszej części ogólnego zanieczyszczenia morza olejem. Większość oleju, który dostaje się do Bałtyku, pochodzi z rozcieńczonych ale stałych emisji lądowych. Dopływ poprzez rzeki, wypływy ścieków przemysłowych i miejskich i opady atmosferyczne oblicza się na ponad 80 % ogólnego rocznego dopływu. Zanieczyszczenie olejem dociera do środowiska morskiego na małych, umiejscowionych obszarach, ale często może być rozniesione przez sięgające daleko wiatry i prądy, powodujące poważne zanieczyszczenie wzdłuż całej linii brzegowej. Najbardziej zagrożone są ptaki morskie i ekosystem dna morskiego.

Metale ciężkie

Do metali ciężkich powodujących największe szkody w Bałtyku należą rtęć, kadm i ołów. Stężenia metali są porównywalnie niskie na obszarach otwartego morza, gdzie działania ludzkie nie dały żadnych alarmujących skutków. Jednakże, w wodach przybrzeżnych skupienie jest ewidentne. Maksymalne poziomy metali śladowych znaleziono na nadbrzeżach osadowych w miejscach spływu zrzutu ścieków miejskich i przemysłowych. Metale mogą również docierać do morza drogą powietrzną z wylotów kominów przemysłowych i wydechów pojazdów spalinowych. Stężenia metali o dostrzegalnym poziomie zostały znalezione w rybach w północnej części Zatoki Botnickiej, na wschodnim końcu Zatoki Fińskiej, w cieśninie Kattegat i w Zatoce Ryskiej. Poziomy kadmu w wątrobie śledzi wzrasta o 5-8 % rocznie. Stężenia toksyn metali śladowych nakłada się w Bałtyku z normalnymi procesami metabolicznymi u ryb i dzikich zwierząt. Metale te mogą być przenoszone do ludzi, którzy konsumują ryby; metale mają jednak odwrotne konsekwencje dla ludzkich procesów metabolicznych.

Źródła zanieczyszczeń

Zanieczyszczenie ze źródeł transportowych składa się przede wszystkim z emisji gazów z systemów wydechowych samochodów, pociągów i statków. Gazy te, przemieszczające się powietrzem, zawierają tlenki azotu, dwutlenek siarki, lotne związki organiczne, metale i dwutlenek węgla. Sektor transportu przyczynia się do 40-80 % ogólnej emisji tlenków azotu. Tlenki te w połączeniu z wodą tworzą kwasy, które przyczyniają się do zakwaszania środowiska. Oprócz emisji gazowych wymienionych przy transporcie, żegluga często stanowi inne potencjalne zagrożenie. Przez ciasne i trudne w żeglowaniu duńskie cieśniny Sund, Mały Bełt i Duży Bełt oraz Kattegat i Skagerrak wpływają na Bałtyk duże tankowce. Zbiornikowce przewożą rocznie ponad 100 milionów ton ropy naftowej i jej produktów. Wycieki mogą uwalniać olbrzymie ilości ropy do morskiego ekosystemu, często o dewastujących skutkach. Corocznie wykrywana jest duża ilość wycieków na obszarze Bałtyku. Wycieki spowodowane są wypadkami lub nielegalnymi zrzutami eksploatacyjnymi. Wzrastającą ilość nielegalnych spustów eksploatacyjnych można wyjaśnić zwiększoną żeglugą, rosnącą ilością statków niespełniających standardów i przestarzałymi urządzeniami do odbioru ścieków i zużytego oleju w wielu krajach. Katastrofa tego typu miała miejsce 30 marca 2001 roku na wodach zachodniego Bałtyku, niedaleko wybrzeży Danii i Niemiec, gdzie doszło do kolizji dwóch statków handlowych. W wyniku kolizji do morza wydostało się prawie 2700 ton mazutu, czyli destylatu ropy naftowej. Zła pogoda utrudniała akcję otoczenia wycieku pływającymi zaporami i usunięcia trującej substancji z powierzchni wody. Mimo wysiłków ratowników z Danii, Niemiec i Szwecji, plama mazutu, początkowo rozciągająca się na obszarze 20 km, podzieliła się na wiele mniejszych. Katastrofy takie, mimo iż nie należą do częstych są brzemienne w skutkach dla ekosystemów wodnych.

Również rolnictwo w znaczny sposób przyczynia się do zanieczyszczenia Morza Bałtyckiego. W jego zlewisku stosowane są nawozy chemiczne i organiczne oraz pestycydy. Działalność rolniczą na tym obszarze szacuje się na około 200 000 ton azotu i 5 000 ton fosforu wpływających co roku do morza. Jest to odpowiednio 35 % i 10% ogólnego rocznego obciążenia azotem i fosforem w morzu. Masowy dopływ azotu drogą wodna i powietrzną oraz fosforu drogą wodną do Bałtyku jest główna przyczyną eutrofizacji morza, jednego z najpoważniejszych problemów środowiska Bałtyku. Najważniejszymi źródłami zanieczyszczeń związanymi z rolnictwem są: emisje atmosferyczne amoniaku z gnojowic, wypłukiwanie azotu i fosforu z ziemi ornej, wypłukiwanie pestycydów spowodowane niewłaściwym zastosowaniem i składowaniem niedostateczne oczyszczanie ścieków na terenach wiejskich, wypłukiwanie azotu i fosforu z nieodpowiednich składowisk obornika i odwadnianie nadbrzeżnych mokradeł dodaje się do ładunku środków odżywczych docierającego do Bałtyku.

Zanieczyszczenia pochodzące z przemysłu i miast spowodowane są w dużej mierze brakiem oczyszczalni ścieków, które zneutralizowałyby szkodliwe związki zawarte w ściekach odprowadzanych do rzek a następnie do morza. Duża ich część zanieczyszczeń pochodzi z przemysłów krajów leżących nad Bałtykiem. Krajom tym brakuje podstaw ekonomicznych do przeprowadzenia remontów zakładów przemysłowych tak, by nie stanowiły zagrożenia dla środowiska. Przemysłami, które są najbardziej szkodliwe dla środowiska są przemysł celulozowo-papierniczy oraz chemiczny. Zanieczyszczenia, najczęściej ścieki nieorganiczne, znajdują drogę do Bałtyku dwoma drogami: powietrzem (w postaci tlenków z kominów) i spływem wód powierzchniowych. Redukcję wszystkich odprowadzanych do Morza Bałtyckiego zanieczyszczeń regulują konwencje międzynarodowe mające na celu poprawę jakości wód Bałtyku.

Skutki zanieczyszczenia

Skutki zanieczyszczenia Bałtyku można sprowadzić do 2 podstawowych aspektów, które odnoszą się do całego morza: nadmiernego użyźniania wód (eutrofizacja), zatrucia organizmów morskich (intoksykacja) Istnieje również szereg innych problemów np. zły stan sanitarny wielu plaż i kąpielisk morskich, skażenia spowodowane rozwojem przemysłu celulozowo-papierniczego, kwaśne deszcze i inne. Zjawiska te są powodem niekorzystnych zmian w morzu - degradacji środowiska morskiego. Eutrofizacja wód wywołana wzmożonym dopływem związków użyźniających objawia się intensywnym zakwitem planktonu w okresie wegetacyjnym, w wyniku czego następuje obniżenie przezroczystości wody. Następnie obumarły plankton opada na dno i zużywa tlen. Dalszą konsekwencją nadmiernego użyźniania wód jest ogólne obniżenie walorów rekreacyjnych morza, poważne zmiany w biocenozie, w tym również zanik wrażliwych przedstawicieli flory i fauny oraz zmiana składu organizmów żyjących w Bałtyku.

Skutki obecności substancji toksycznych w morzu są jeszcze mało poznane. Jednakże sam fakt ich istnienia w środowisku morskim oraz zdolność ich dalszego gromadzenia się, bardzo niepokoi zajmujących się tym problemem. Ocenia się, że obecny poziom stężenia tych związków może być groźny dla początkowych stadiów rozwoju ryb i innych organizmów morskich. Dowiedziono też, że ma ujemny wpływ na wyższe ogniwa łańcucha pokarmowego - drapieżne ptaki i ssaki morskie.

Ochrona

Pierwsza Konwencja o Ochronie Środowiska Morskiego Obszaru Morza Bałtyckiego została podpisana 22 marca 1974 w Helsinkach. Weszła ona w życie z dniem 3 maja 1980 roku. Obejmowała cała powierzchnię Bałtyku wraz z cieśninami duńskimi. Zobowiązywała wszystkie kraje nadbałtyckie do: zapobiegania zanieczyszczeniom ze statków, zapobiegania zanieczyszczaniu poprzez atmosferę, zapobiegania zatapianiu odpadów, zorganizowania służb patrolowania i zwalczania rozlewów, współpracy naukowej i technicznej, zapobiegania zanieczyszczeniom z lądu oraz wspólnych badań środowiska morskiego.

Wieloletnia współpraca krajów nadbałtyckich zaowocowała podpisaniem w dniu 9 kwietnia 1992 roku nowej konwencji. Weszła ona w życie z dniem 17 stycznia 2000 roku. Konwencja ta obejmuje nie tylko cały obszar Bałtyku ale również czterokrotnie większy obszar zlewiska tego morza. Jest to między innymi obszar całej Polski, a nawet część Czech. W odniesieniu do statków przyjęto zaostrzone rygory. Wszystkie porty bałtyckie zostały zobowiązane do nieodpłatnego przyjmowania wszelkich odpadów ze statków. W stosunku do sprawców zanieczyszczeń przyjęto zasadę: zanieczyszczający płaci za skutki. Na szczególną uwagę zasługuje obowiązek systematycznego eliminowania zanieczyszczeń ze źródeł lądowych.

Wszelkie planowane inwestycje, które mogą wywrzeć ujemny wpływ na środowisko morskie wymagają przedstawienia oceny oddziaływania na środowisko, powiadomienia o tym Komisji Helsińskiej oraz konsultacji z krajami, mogącymi odczuć skutki takiej inwestycji. Nowością tej konwencji jest obowiązek udostępniania ludności wszelkich informacji dotyczących stanu morza i wód jego zlewiska, w tym również o wydanych zezwoleniach i określonych w nich warunkach. Sygnatariuszy konwencji zobowiązano również do współpracy w dziedzinie nauki, technologii i prac badawczych oraz do wymiany informacji z tych zakresów.

Nowa Konwencja Helsińska z roku 1992 zobowiązała państwa członkowskie do powołania Bałtyckiego Systemu Obszarów Chronionych (Baltic Sea Protected Areas BSPA), który według założeń miał objąć 62 regiony. W porównaniu z konwencją z 1974, konwencja z 1992 w sposób kompleksowy reguluje zasady dotyczące ochrony środowiska Morza Bałtyckiego, obejmując zagadnienia związane z ochroną wód, atmosfery i powierzchni ziemi. Konwencja kładzie nacisk na podejmowanie środków zaradczych w odniesieniu do substancji potencjalnie mogących zanieczyszczać morze, wykorzystanie Najlepszej Dostępnej Technologii (BAT) i Najlepszej Praktyki Ekologicznej (BEP) w celu eliminacji zanieczyszczeń pochodzących ze źródeł punktowych i rozproszonych, oraz zasady, iż za zanieczyszczenie płaci zanieczyszczający. Nowy tekst Konwencji wprowadza również zasadę przeprowadzania Ocen Oddziaływania na Środowisko dla planowanej działalności mogącej wywierać ujemny wpływ na środowisko.

Postanowienia Konwencji nakładają obowiązek prowadzenia kontroli emisji i zanieczyszczeń wody i powietrza. Jako jeden z ważkich instrumentów ochrony środowiska naturalnego wprowadzono nowy zapis gwarantujący społeczeństwu szeroki dostęp do informacji o wynikach badań kontrolnych i wynikach sprawdzających zgodność z normami jakości wody i warunkami wydawania zezwoleń na wprowadzanie zanieczyszczeń. Do zapisu nowej Konwencji włączono zakaz rozmyślnego spalenia odpadów lub innych substancji na morzu w celu ich termicznego zniszczenia, nie objęty do tej pory postanowieniami poprzedniej Konwencji z 1974 roku co zapewnia całkowitą zgodność z przepisami Międzynarodowej Konwencji o Zapobieganiu Zanieczyszczaniu Mórz przez Zatapianie Odpadów i Innych Substancji. W zakresie zapobiegania zanieczyszczaniu morza przez statki, Konwencja przejmuje postanowienia innych umów międzynarodowych i rezolucji organizacji międzynarodowych dotyczących ochrony środowiska morskiego przed zanieczyszczeniem ze statków.

Generalnie można stwierdzić, że Konwencja Helsińska z 1992 roku wzmacnia zobowiązania Państw-Stron. Wzmocnienie to jest wprowadzane dwoma niezależnymi od siebie metodami - poprzez zmianę już istniejących postanowień, albo przez wprowadzenie nowych. Do tych ostatnich należą m.in. zapisy dotyczące: włączenia wód wewnętrznych Państwa-Strony do obszaru obowiązywania Konwencji Helsińskiej z 1992, oceny oddziaływania na środowisko, zakazu spalania , powiadamiania i konsultacji w sprawie aktów zanieczyszczeń, ochrony przyrody i różnorodności biologicznej, sprawozdawczości i wymiany informacji, informowania społeczeństwa i zapobiegania zanieczyszczeniom wynikającym z działalności przybrzeżnej.

Udział Polski w pracach Komisji Helsińskiej na rzecz realizacji zapisów Konwencji ułatwia dalszą integrację naszego systemu ochrony środowiska z systemami państw zachodnich, w tym z Unią Europejską. Ponadto z punktu widzenia polityki ochrony środowiska państw nadbałtyckich, działania państw powinny być skoncentrowane na realizacji rozwoju gospodarczego i społecznego zgodnie z zasadą trwałego rozwoju (stąd m.in. inicjatywa wypracowania Agendy 21 dla Bałtyku). Postanowienia Konwencji są zgodne z powyższymi założeniami i stanowią dodatkowe wsparcie w podejmowaniu przez Polskę dalszych wysiłków w tym zakresie, a zatem uwiarygodniają pozycję Polski na arenie międzynarodowej.

Problem związany z zanieczyszczeniem Morza Bałtyckiego jest ogromny mimo, iż nie należy ono do największych mórz na świecie. Stan jego wód ulega poprawie co jest efektem podpisania umów pomiędzy państwami nadbałtyckimi. Jednak na efekty trzeba będzie jeszcze poczekać ponieważ wody te ulegają mieszaniu z wodami innych mórz bardzo powoli. W celu poprawy jakości wód w naszym Morzu zostało już sporo zrobione, lecz jeszcze wiele działań ludzie muszą podjąć. W działaniach tych łączyć się muszą wszyscy mieszkańcy krajów nadbałtyckich jeśli chcemy aby stan wód tego morza uległ poprawie.